Michelle Enderson

Wprowadzenie do Chemii: Od Struktury Atomów do Analizy Chemicznej

Projektant okładki Pixabay https://pixabay.com/pl/vectors/jądro-atomu-jądrowy-atom-jądro-153152/

© Michelle Enderson, 2023

© Pixabay https://pixabay.com/pl/vectors/jądro-atomu-jądrowy-atom-jądro-153152/, projekt okładki, 2023

Wprowadzenie do chemii to książka skierowana do osób, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z chemią. Książka ta zawiera wiele istotnych informacji na temat podstaw chemii, w tym chemii nieorganicznej i organicznej.

Książka przedstawia różne rodzaje związków chemicznych, takie jak sole, kwasy i zasady, a także ich właściwości i zastosowanie.

Wprowadzenie do chemii jest wyczerpującym przewodnikiem dla każdego, kto chce poznać podstawowe pojęcia i metody stosowane w chemii.

ISBN 978-83-8351-088-0

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Michelle Enderson

02.05.2023r.

Wprowadzenie do chemii

Atomy i cząsteczki

Atomy są najmniejszymi składowymi pierwiastków chemicznych, które zachowują ich właściwości chemiczne. Składają się z jądra atomowego, które zawiera protony i neutony, otoczonego przez elektrony krążące wokół niego.

Cząsteczki natomiast składają się z co najmniej dwóch atomów połączonych ze sobą wiązaniami chemicznymi. W cząsteczce mogą występować atomy tego samego lub różnych pierwiastków chemicznych.

W reakcjach chemicznych atomy łączą się lub oddzielają, tworząc nowe cząsteczki lub rozpadając się na mniejsze składniki. Różne pierwiastki chemiczne różnią się liczbą protonów w jądrze atomowym, co decyduje o ich właściwościach chemicznych i zachowaniu w reakcjach chemicznych[1].

[1] Ryszard Gromadzki, Atomy i cząsteczki, 2007r.

Układy chemiczne

Układy chemiczne to systemy, w których występują różne substancje chemiczne, które oddziałują ze sobą. Układy te mogą występować w różnych stanach skupienia, takich jak stały, ciekły lub gazowy, oraz mogą być jednorodne lub heterogeniczne.

Przykłady układów chemicznych to między innymi roztwory, mieszaniny gazów, aerozole, ciała stałe i ciecze. W każdym przypadku składniki układu chemicznego oddziałują ze sobą na różne sposoby, co ma wpływ na ich właściwości chemiczne i fizyczne.

Ważnym zagadnieniem w chemii jest analiza układów chemicznych, czyli określenie składu i właściwości poszczególnych składników oraz sposobów, w jakie oddziałują one ze sobą. Jest to kluczowe dla zrozumienia i kontroli procesów chemicznych, które odgrywają ważną rolę w wielu dziedzinach, takich jak przemysł, medycyna, rolnictwo czy ochrona środowiska[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Reakcje chemiczne

Reakcje chemiczne to procesy, podczas których dochodzi do zmiany składu chemicznego jednej lub więcej substancji w wyniku ich interakcji. W takiej reakcji jedna lub więcej substancji, nazywanej substratem lub substratami, ulega przemianie w nowe substancje, zwane produktami. Reakcje chemiczne zachodzą ze względu na różnice w energii między reagentami a produktami, co prowadzi do przejścia z jednego stanu energetycznego do drugiego.

Reakcje chemiczne można opisać za pomocą równań chemicznych, które pokazują, jakie substancje reagują ze sobą i jakie produkty są tworzone. Równania chemiczne muszą zachowywać zasadę zachowania masy, czyli ilość atomów każdego pierwiastka na początku i końcu reakcji musi być taka sama.

Przykładowe reakcje chemiczne to spalanie węgla w powietrzu, reakcja neutralizacji kwasu i zasady, reakcja syntezy wody z wodoru i tlenu, a także fermentacja alkoholowa cukru. Reakcje chemiczne mają zastosowanie w wielu dziedzinach, takich jak przemysł chemiczny, produkcja leków, produkcja materiałów budowlanych i wiele innych[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Pierwiastki chemiczne

Pierwiastki chemiczne to substancje, które składają się z atomów o tym samym liczbie protonów w jądrze atomowym. Każdy pierwiastek ma swoją unikalną liczbę atomową, czyli liczbę protonów w jądrze, co decyduje o jego właściwościach chemicznych i fizycznych.

Na przykład, woda jest złożona z dwóch pierwiastków — wodoru (H) i tlenu (O), gdzie dwa atomy wodoru łączą się z jednym atomem tlenu, tworząc cząsteczkę wody, H2O.

W tabeli okresowej pierwiastki są ułożone według swojej liczby atomowej, a także według podobnych właściwości chemicznych, tworząc grupy i okresy. Tabela okresowa zawiera obecnie 118 pierwiastków, z których większość jest naturalnie występującymi, a niektóre są sztucznie otrzymywane w laboratoriach[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Okresowy układ pierwiastków

Okresowy układ pierwiastków, znany również jako układ okresowy, to graficzna reprezentacja wszystkich pierwiastków chemicznych, ułożonych w kolejności rosnącej liczby atomowej (czyli liczby protonów w jądrze atomowym). Pierwiastki są zorganizowane w rzędy poziome, nazywane okresami, i kolumny pionowe, zwane grupami lub rodzinami.

W układzie okresowym, elementy w tych samych kolumnach mają podobne właściwości chemiczne i są często określane jako jedna rodzina pierwiastków. Istnieją 18 kolumn, a każda z nich ma swoją nazwę lub symbol. Na przykład, pierwiastki w kolumnie pierwszej (grupa 1) są znane jako alkalia, a w kolumnie drugiej (grupa 2) jako ziemie alkaliczne.

Okresowy układ pierwiastków jest bardzo przydatny w chemii i naukach pokrewnych, ponieważ pomaga w identyfikacji właściwości chemicznych pierwiastków i ich reakcji chemicznych, a także w przewidywaniu zachowania pierwiastków, których właściwości nie są jeszcze dobrze poznane[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Stechiometria

Stechiometria to dziedzina chemii, która zajmuje się obliczeniami ilościowymi dotyczącymi reakcji chemicznych. W skrócie, stechiometria zajmuje się określaniem stosunków ilościowych między reagentami i produktami w reakcjach chemicznych oraz ilością substancji chemicznych potrzebnych do przeprowadzenia danej reakcji.

Stechiometria opiera się na równaniach chemicznych, które opisują reakcje chemiczne w postaci zapisu symbolicznego. Równania te określają, ile cząsteczek danego związku chemicznego jest potrzebnych do przeprowadzenia danej reakcji oraz ile produktów powstaje.

Dzięki stechiometrii możemy obliczyć ilości substratów, jakie należy dodać do reakcji, aby uzyskać pożądany produkt, a także obliczyć, ile produktów powstanie w wyniku danej reakcji chemicznej. Stechiometria jest ważnym narzędziem w chemii analitycznej, syntetycznej i fizycznej[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Kwasowość i zasadowość

Kwasowość i zasadowość są dwoma podstawowymi pojęciami z zakresu chemii.

Kwasowość i zasadowość to właściwości chemiczne, które opisują zdolność substancji do oddawania lub przyjmowania protonów.

Kwas to substancja, która ma zdolność oddawania protonu (H+) w roztworze, natomiast zasada to substancja, która ma zdolność przyjmowania protonu.

Wartość pH jest miarą kwasowości lub zasadowości roztworu. Skala pH jest logarytmiczna i rozciąga się od 0 do 14. Roztwory o pH mniejszym niż 7 są kwaśne, a te o pH większym niż 7 są zasadowe. Roztwory o pH równym 7 są neutralne.

Kwasowość i zasadowość mają wiele zastosowań w życiu codziennym, przemyśle i naukach przyrodniczych. Są one ważne w procesach chemicznych, takich jak fermentacja i hydroliza, a także w kontekście zachowania i właściwości różnych substancji. Przykłady kwasów to kwas siarkowy, kwas octowy i kwas solny, a przykłady zasad to amoniak, wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Termodynamika chemiczna

Termodynamika chemiczna jest dziedziną nauki zajmującą się badaniem reakcji chemicznych pod kątem zmiany energii, entropii i temperatury. Opiera się na trzech podstawowych prawach termodynamiki, które określają relacje między energią, ciepłem i pracą.

W termodynamice chemicznej ważnym pojęciem jest entalpia, czyli ilość energii wydzielonej lub pochłoniętej podczas reakcji chemicznej. Innym ważnym pojęciem jest entropia, która określa stopień nieuporządkowania układu.

W termodynamice chemicznej stosuje się także pojęcia jak swobodna energia Gibbsa, równowaga chemiczna czy reakcje spontaniczne. Dzięki zastosowaniu tych pojęć możliwe jest dokładne opisanie i prognozowanie reakcji chemicznych, co ma zastosowanie w wielu dziedzinach nauki i przemysłu[1].

[1] Wojciech Grochala, Chemia nieorganiczna. Podręcznik dla
studentów chemii, 2016r.

Chemia organiczna

Chemia organiczna to dziedzina chemii, która zajmuje się badaniem związków organicznych, czyli związków chemicznych, które zawierają węgiel. W chemii organicznej analizuje się strukturę, właściwości i reaktywność związków organicznych, a także sposoby ich syntezy i wykorzystania.

W chemii organicznej ważne są takie pojęcia jak izomeria, stereochemia, reakcje chemiczne (jak np. addycja, eliminacja, substytucja), mechanizmy reakcji, grupy funkcyjne (np. alkany, alkeny, alkohole, kwasy karboksylowe) oraz polimery (np. białka, DNA).

Chemia organiczna ma wiele zastosowań w przemyśle, medycynie, farmacji, kosmetologii, agrochemii oraz w produkcji tworzyw sztucznych, farb, klejów i innych materiałów. Wiedza z dziedziny chemii organicznej jest niezbędna dla chemików, biologów, lekarzy, farmaceutów, a także dla inżynierów materiałowych i chemików przemysłowych[1].

[1] Wojciech Kosmowski, Chemia Organiczna, 2015r.

Chemia nieorganiczna

Wstęp

Chemia nieorganiczna to dział chemii, który zajmuje się badaniem właściwości, reaktywności i syntezy związków chemicznych, które nie zawierają w swojej strukturze atomów węgla połączonych w łańcuchy lub pierścienie. Związki te mogą zawierać atomy pierwiastków takich jak wodór, tlen, azot, siarka, chlor, sód, żelazo i wiele innych[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia analityczna

Chemia analityczna to dziedzina chemii, która zajmuje się metodami i technikami analizy chemicznej różnych substancji. Analiza chemiczna to proces określania składu i właściwości substancji, a chemia analityczna obejmuje wiele różnych technik, w tym[1].

Spektroskopia

— analiza spektralna światła, w tym spektroskopia absorpcyjna, emisyjna i rozpraszająca.

Chromatografia

— technika separacji składników mieszanin za pomocą różnych rodzajów chromatografii, takich jak gazowa, cieczowa i cienkowarstwowa chromatografia.

Elektrochemia

— badanie właściwości elektrochemicznych substancji za pomocą technik, takich jak woltamperometria i polarografia.

Analiza termiczna

— badanie reaktywności i właściwości termicznych substancji, w tym termograwimetria i dyfraktometria rentgenowska.

Mikroskopia

— analiza substancji za pomocą mikroskopii, w tym mikroskopii elektronowej i optycznej.

Podsumowanie

Chemia analityczna jest bardzo ważna w wielu dziedzinach, w tym w medycynie, przemyśle, ochronie środowiska, rolnictwie i wiele innych. Dzięki niej można dokładnie określić skład i właściwości substancji, co ma kluczowe znaczenie w badaniach naukowych i praktycznych zastosowaniach.

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia fizyczna

Chemia fizyczna to dziedzina nauki, która łączy chemię i fizykę, a jej celem jest opisanie zachowań chemicznych za pomocą praw i równań fizycznych. W chemii fizycznej stosuje się narzędzia i metody fizyczne, takie jak termodynamika, kinetyka chemiczna, spektroskopia, elektrochemia, mechanika kwantowa, a także matematyczne modele i symulacje komputerowe.

Nauka ta zajmuje się badaniem właściwości fizycznych substancji, takich jak temperatura wrzenia, ciepło właściwe, ciśnienie parowe, reakcje chemiczne, struktura molekularna, dyfuzja i adsorpcja. Chemia fizyczna jest zwykle stosowana w dziedzinach takich jak przemysł chemiczny, farmaceutyczny, materiałoznawstwo, kosmetologia, biotechnologia oraz w badaniach naukowych i inżynieryjnych[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia nieorganiczna syntetyczna

Chemia nieorganiczna syntetyczna to dział chemii nieorganicznej zajmujący się syntezą związków chemicznych. Obejmuje ona przygotowywanie różnych substancji chemicznych, takich jak sole, związki kompleksowe, tlenki, kwasy, związki koordynacyjne, związki metaloorganicze i wiele innych. W chemii nieorganicznej syntetycznej wykorzystuje się różne metody syntezy, takie jak synteza w soli, synteza hydrotermalna, synteza w gazie i wiele innych.

Synteza chemiczna jest bardzo ważna w wielu dziedzinach nauki, takich jak nauki o materiałach, chemia środowiskowa, kataliza, chemia koordynacyjna i wiele innych. Dzięki chemii nieorganicznej syntetycznej możemy uzyskiwać nowe związki chemiczne, które mogą mieć różnorodne zastosowania, np. w produkcji leków, farb, materiałów budowlanych, czy w przemyśle elektronicznym[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia koordynacyjna

Chemia koordynacyjna to dziedzina chemii, która zajmuje się badaniem kompleksów koordynacyjnych, czyli związków chemicznych, w których centralny atom metalowy jest otoczony przez ligandy, czyli atomy lub grupy atomów, które łączą się z metalem za pośrednictwem wiązań koordynacyjnych.

W chemii koordynacyjnej badane są m.in. właściwości kompleksów koordynacyjnych, ich reaktywność, mechanizmy reakcji, a także metody ich syntezy i charakteryzacji. Kompleksy koordynacyjne mają szerokie zastosowanie w przemyśle, medycynie oraz w badaniach naukowych.

Chemia koordynacyjna jest również związana z teorią waloencyjną, która opisuje sposób, w jaki ligandy łączą się z centralnym atomem metalowym, a także z teorią pola krystalicznego, która bada oddziaływania między atomami w kompleksach koordynacyjnych[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia nieorganiczna materiałów

Chemia nieorganiczna materiałów jest dziedziną chemii, która zajmuje się badaniem właściwości i reaktywności nieorganicznych materiałów, takich jak metale, ceramika, szkła, półprzewodniki i materiały hybrydowe.

Nieorganiczne materiały są powszechnie stosowane w różnych dziedzinach, takich jak elektronika, przemysł chemiczny, medycyna, budownictwo, transport, energetyka i ochrona środowiska.

W chemii nieorganicznej materiałów istnieją różne podejścia badawcze, w tym syntetyczne, teoretyczne i eksperymentalne. Synteza materiałów polega na projektowaniu i wytwarzaniu nowych materiałów o pożądanych właściwościach, takich jak wytrzymałość, twardość, przewodność elektryczna, magnetyzm, czy wodoodporność.

Teoria materiałów opiera się na modelowaniu struktury atomowej, wiązań chemicznych, własności fizycznych i reaktywności materiałów. Natomiast eksperymentalne podejście polega na badaniu właściwości materiałów przy użyciu różnych technik analitycznych, takich jak spektroskopia, mikroskopia, elektrochemia, czy termodynamika.

W chemii nieorganicznej materiałów kluczową rolę odgrywa także inżynieria materiałowa, która zajmuje się projektowaniem i produkcją materiałów o pożądanych właściwościach oraz ich zastosowaniem w różnych dziedzinach życia[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia bioanalityczna

Chemia bioanalityczna to dziedzina chemii analitycznej, która zajmuje się analizą związków chemicznych występujących w organizmach żywych. W ramach chemii bioanalitycznej prowadzi się badania związane z metabolizmem, diagnostyką chorób oraz kontrolą jakości żywności i leków.

W chemii bioanalitycznej stosuje się różne metody analityczne, w tym chromatografię cieczową i gazową, spektrometrię masową, elektroforezę oraz spektroskopię w podczerwieni. Wszystkie te metody pozwalają na identyfikację i ilościową analizę związków chemicznych, takich jak białka, kwasy nukleinowe, hormony czy leki.

Chemia bioanalityczna jest bardzo ważna w medycynie, farmacji oraz przemyśle spożywczym. Dzięki niej można przeprowadzać dokładne badania diagnostyczne, monitorować skuteczność leczenia oraz zapewnić bezpieczeństwo i jakość produktów spożywczych i leków[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Chemia atmosfery

Chemia atmosfery to dziedzina nauki zajmująca się badaniem składu i reaktywności składników atmosfery. Skład atmosfery Ziemi jest bardzo złożony i zależy od wielu czynników, w tym od emisji zanieczyszczeń z różnych źródeł, procesów chemicznych, a także warunków meteorologicznych. W atmosferze występują zarówno naturalne składniki, takie jak azot, tlen, argon, dwutlenek węgla, jak i szereg zanieczyszczeń, np. tlenki azotu, ozon, cząstki stałe, benzen, toluen, dioksyny, furany i wiele innych. Chemia atmosfery ma zasadnicze znaczenie dla ochrony środowiska i zdrowia ludzi. Badania nad składem i reaktywnością składników atmosfery pozwalają na określenie źródeł emisji zanieczyszczeń, prognozowanie jakości powietrza oraz opracowanie strategii ograniczenia emisji szkodliwych substancji[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Podsumowanie

Przedmiotem chemii nieorganicznej jest badanie związków chemicznych, które nie zawierają atomów węgla połączonych z atomami wodoru. Związki te obejmują metale, niemetale, sole, kwasy, zasady i wiele innych. Chemia nieorganiczna zajmuje się również badaniem właściwości fizycznych i chemicznych tych związków oraz ich reakcjami.

Podczas studiowania chemii nieorganicznej można spotkać się z wieloma ważnymi pojęciami, takimi jak elektrochemia, termodynamika chemiczna, równowaga chemiczna, kataliza, chemia koordynacyjna i wiele innych. W tej dziedzinie chemii ważne jest również zrozumienie struktury atomów i jonów, co pozwala lepiej zrozumieć ich właściwości chemiczne.

Ważnym zagadnieniem w chemii nieorganicznej jest również chemia związków nieorganicznych w roztworach wodnych, w tym zjawiska hydrolizy i tworzenia kompleksów. Ponadto, chemia nieorganiczna bada również reakcje redoks, procesy katalityczne, reakcje kompleksowe i wiele innych aspektów chemii związków nieorganicznych.

W dzisiejszych czasach chemia nieorganiczna ma wiele zastosowań praktycznych, takich jak produkcja materiałów budowlanych, kosmetyków, leków i wielu innych. Dzięki chemii nieorganicznej jest również możliwe opracowanie nowych technologii, takich jak ogniwa paliwowe czy technologie oczyszczania wody[1].

[1] Andrzej Fiejdasz, Chemia nieorganiczna, 2014r.

Struktura atomu

Wstęp

Atom składa się z trzech podstawowych składników: protonów, neutronów i elektronów. Protony i neutrony tworzą jądro atomu, a elektrony krążą wokół jądra na określonych orbitach.

Protony to cząstki o ładunku dodatnim, które znajdują się w jądrze atomowym. Liczba protonów w jądrze określa, jakim pierwiastkiem chemicznym jest dany atom.

Neutrony to cząstki o masie zbliżonej do protonów, ale bez ładunku elektrycznego. Razem z protonami tworzą jądro atomowe[1].

Elektrony to cząstki o ładunku ujemnym, które krążą wokół jądra atomowego na określonych poziomach energetycznych. Liczba elektronów w atomie jest równa liczbie protonów, co zapewnia atomowi elektryczną neutralność.

Współczesna teoria atomowa opiera się na modelu atomu opisanym przez Nielsa Bohra w 1913 roku. Według tego modelu, elektrony krążą wokół jądra atomowego na określonych poziomach energetycznych, zwanych orbitalami. Elektron najbliższy jądru znajduje się na najniższym poziomie energetycznym, a kolejne elektrony zajmują coraz wyższe poziomy energetyczne.

Budowa atomu jest bardzo złożonym procesem, który wymaga zaawansowanej wiedzy z zakresu fizyki i chemii. Obecnie naukowcy ciągle zgłębiają tajniki struktury atomowej i jej zastosowań w różnych dziedzinach nauki i technologii[2].

[1] Piotr Oleszczuk, Atom, 2013r.

[2] Piotr Oleszczuk, Atom, 2013r.

Protony

Protony są jednym z trzech podstawowych rodzajów cząstek elementarnych, obok neutronów i elektronów. Protony są cząstkami dodatnio naładowanymi i znajdują się w jądrze atomowym wraz z neutronami, natomiast elektrony krążą wokół jądra w elektronowej powłoce.

Budowa protonu składa się z trzech podstawowych składników: kwarków. Kwarki są elementarnymi cząstkami subatomowymi, które łączą się ze sobą w różnych kombinacjach, tworząc protony i neutrony. Proton składa się z dwóch kwarków typu „up” i jednego kwarku typu „down”. Kwarki te łączą się ze sobą za pośrednictwem gluonów, czyli cząstek oddziałujących silnym oddziaływaniem jądrowym.

[1] Piotr Oleszczuk, Atom, 2013r.

[1] Piotr Oleszczuk, Atom, 2013r.

[1] Piotr Oleszczuk, Atom, 2013r.

[1] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[2] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[1] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[2] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[1] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[2] Wojciech Grochala, Układ okresowy pierwiastków, 2011r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[2] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[2] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[3] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[2] Wojciech Białecki, Podstawy reakcji chemicznych, 2016r.

[1] Wojciech Kosmowski, Chemia Organiczna, 2015r.

[1] Wojciech Kosmowski, Chemia Organiczna, 2015r.

[1] Wojciech Kosmowski, Chemia Organiczna, 2015r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[2] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[3] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[4] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[5] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[6] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[2] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[3] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[4] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[5] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[6] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[7] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[8] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[2] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[3] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[4] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[5] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[2] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[3] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[4] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[5] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[6] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[7] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[8] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[2] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[3] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[4] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[5] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Bogdan Skalski, Wprowadzenie do chemii nieorganicznej, 2008r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[2] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[3] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[2] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[3] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[4] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[5] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[2] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[3] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[4] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[5] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[2] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[3] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[4] Prof. Marcin Krajewski, Prof. Karola Grela, Bioorganic
Chemistry Frontiers, 2017r.

[1] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

[2] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

[1] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

[1] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

[1] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

[2] Prof. dr hab. Wiesław Wasiak, Chemia analityczna w praktyce, 2015r.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.