Wojciech Pielecki

Faceci na karuzeli

albo Księga Wejsun czyli STO LAT NIEZWYKŁYCH

Copyright by Wojciech Pielecki, Warszawa 2021

Redakcja: Wojciech Marcicki

Korekta: Jaromir Długi

Projekt okładki: Radosław Pilecki

Na okładce wykorzystano zdjęcia: ze stron znanyfotograf.com/sliwinski-fotografia i pixabay.com oraz z archiwum rodzinnego autora

Redakcja techniczna, skład i łamanie: Ridero IT Publishing

Druk i oprawa: Ridero IT Publishing

Printed in Poland

Mediator Wojciech Pielecki, 2022

© Wojciech Pielecki, 2022

„Życie jest karuzelą”… To dobrze oddaje fabułę tej opowieści. Życie jest bowiem karuzelą, na której kręcimy się, powodowani rozlicznymi przypadkami, często tak zdumiewającymi, jakby były tylko dla nas przeznaczone. A faceci (oni głównie) mają do tego szczególną skłonność. Trzyma się ich bowiem swoisty samczy fatalizm. I mroczne tajemnice, z których trudno się im wyzwolić. To tylko wieś Wejsuny, ale kipi tu cały świat. I liczne tabu pętające losy bohaterów: polityczne, społeczne, erotyczne…

ISBN 978-83-8273-014-2

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Ta opowieść to Wielka Podróż —

przez dziesiątki granic,

setki życiorysów,

jedno jezioro i jeden bunkier,

nie licząc pewnego małego bagna,

opowiedziana przez Zmarłych i Żywych,

Prawdziwych i Nieprawdziwych,

a przez Autora opisana metodą

MOZAIKOWĄ

Melchiora Wańkowicza,

która wymaga tyleż FAKTÓW,

co IMAGINACJI,

będącej naturalnym darem człowieka piszącego —

pragnącego skupić ŻYCIE, jak w soczewce,

dla refleksji i wzajemnego zrozumienia…

Powyższa inwokacja *

próbuje powiedzieć jednocześnie, że wszelkie zbieżności imion, nazwisk, miejscowości i dat, są tyleż prawdziwe, co zmyślone, i mówią o tym, że tak być mogło, choć nie zawsze było, a wszystkich Czytelników, poruszonych tym oświadczeniem, uprasza się o wyrozumiałość.

STU LAT NIEZWYKŁYCH

wsi Wejsuny szukać więc trzeba w sercach i umysłach ludzi mieszkających dziś na Mazurach, bo w każdym z nich jest kawałek opisanej tu prawdy…

Autor

* Śladem „Ksiąg Jakubowych” Olgi Tokarczuk

Prolog
Mały Wojtek

Porwanie

Patrzy na nią. Kręci się. Coraz szybciej. Mały siedzi tam i jest tak beztroski… Karuzela…

Mały to Jego wnuk. Ma pięć lat. Urodził się tego samego dnia co On. Tylko 56 lat później. Tak los zdarzył. Jego syn postanowił bowiem, że spłodzi swego następcę, a Jego imiennika (bo jeszcze nazwał go tak samo) na termin rozwiązania wyliczony przez ginekologa, czyli w okolicy Jego urodzin. Po co?

— Żeby było o czym gadać w czasie rodzinnych spotkań (i jest!) — tłumaczy wszystkim Kamil, Jego syn.

Tymczasem Anna, Jego druga żona, a wcześniej przyjaciółka, z którą jest od dwudziestu kilku lat, ma swoją własną teorię. Bo ona na wszystko ma teorię:

— Chciał Cię przywiązać do wnuka! Żebyś czuł się odpowiedzialny przynajmniej tak samo jak jego ojciec. A może bardziej? — I zawiesza głos tak teatralnie, że On zaczyna się bać. Nie Jej. Tej odpowiedzialności.

Tyle że z teoriami Anny jest tak, iż trzeba natychmiast z nimi zerwać, bo mogą rozbudzić Jego wybujałą wyobraźnię, co się już nie jeden raz zdarzało. Więc zwykle wtedy wstaje i kiedy ona mówi, że ma przebiegłego syna, z wysokości swoich 173 cm oznajmia:

— Znikający punkt!

To wystarcza.

Ona uwielbia ten film. Coś się jej poprzestawiało w głowie (a może i nie?) i ów obraz swojej młodości uważa za najważniejszy.

— On nam dawał, k…, poczucie wolności, rozumiesz? — dowodzi zdecydowanie.

Słowo wykropkowane w ustach potomkini hrabiowskiego rodu, którą jest, brzmi obscenicznie, ale ona to pieprzy. Sorry! Ona to naprawdę pieprzy.

Więc mówi, żeby ją dobić, że znika, no, bo jeszcze mogliby pójść do jej mieszkania (nieopodal) i znowu wykonać kilka figur erotycznych bez specjalnego znaczenia, za to z minimalnym orgazmem, który daje im świadectwo, że jeszcze… możemy… żyjemy… Jezu! „Ch… wie po co!” — tak mówi Jego przyjaciel (65 lat), który nie potrafi myśleć o niczym innym, jak tylko o tym, że kiedyś to mógł, a teraz? Wiagra. Cialis. Kamagra. Zależy co tańsze w tym momencie dla jego kieszeni. Ale kupuje. Potem je łyka, ma palpitacje, ale wzwody!!! Ho-ho!!!

Na razie jednak patrzy na tę karuzelę, na której kręci się Jego pięcioletni wnuk — cały szczęśliwy i radosny. Rodziców zostawił we wsi Wejsuny na Mazurach, przyjechał do Warszawy z Dziadkiem, którego kocha jak szalony, z jakiegoś sobie znanego powodu. Pewnie zresztą również dlatego, że Dziadek na wszystko mu pozwala — temu zupełnie nie potulnemu dziecku, puszczanemu samopas na łąkach przy jeziorze Głębokie…

— Wojtuś! — drze się, kiedy karuzela staje. — Idziemy! A on na to: — Do hipopopo?

Jasne, do ZOO. Do hipopotama i do goryla, którym uwielbia się przypatrywać. ZOO jest na wyciągnięcie ręki.

Idą.

— Dziadek, masz pieniążka na gumę? — pyta Jego wnuk.

— Zaraz będę miał.

I kierują się najpierw do bankomatu.

Jest. Wkłada kartę. Stówa wystarczy. Wklepuje PIN i sumę.

— Wojtek, nie kręć się, poczekaj chwilę — mówi i odwraca się w kierunku spluwaczki z banknotami. Bankomat mieli dane. W tym czasie ktoś puka Go w prawe ramię. Spogląda za siebie. Jakiś menel wyciąga rękę.

— Pan da na bułkę — mówi i nim cokolwiek On zdąży odpowiedzieć, menel odwraca się na pięcie i galopem rżnie ulicą. Nagły niepokój wali Go w pierś. Rozgląda się wokół. Wojtka przy nim nie ma. Gdzie jest? Panika narasta. Rozgląda się. Nikogo. No, przecież nie mógł tak zniknąć nagle. Minęły sekundy. A wokół Niego ani śladu Małego.

Biegnie w kierunku bramy ZOO, zapomina o pieniądzach wystających z bankomatu. Odruch: wrócić! Nie ma czasu. Gdzie Mały? Widzi kątem oka, jak kolejny menel wyrywa stówkę z urządzenia i gna w przeciwnym kierunku niż on. Pies go j… Rzuca się do zoologicznej bramy w nadziei, że Wojtek gdzieś tam jest. Ale nie ma. Za to z piskiem opon wystrzela do przodu czarny VW Passat na zagranicznej rejestracji. I On już wie: porwanie!

Komórka… Gdzie jest, k…, ta komórka? Drżącymi paluchami wybiera w końcu 112. Beznamiętny damski głos każe czekać na zgłoszenie się operatora. A w Nim — wstrząs za wstrząsem. Narastają. Robi Mu się słabo, mroczki przed oczami, pada.

Przebudzenie

Nie wie, ile czasu mija, kiedy odzyskuje przytomność. Przytomność? Za dużo powiedziane. Majaczą Mu przed oczami węże różnych rurek i przewodów, wenflony w rękach, kroplówki… Stado kroplówek i monitorów! We łbie szumi, niesmak w ustach i… Wojtek. Gdzie jest Wojtek? I znowu się zapada w nicość. Niby jest, a Go nie ma. Czuje tylko (widzi?) stada zielonych fartuchów uwijających się wokół.

— Uwaga, strzał! — słyszy, ledwo słyszy… Ciałem wstrząsa gwałtowne uderzenie. Zapada się w mrok.

I kolejny raz.

— Wrócił! — To jakiś znajomy głos.

Rzeczywiście — wraca. Powoli, przez kilka kolejnych godzin i dni. Odjeżdża i zanika. I tak w kółko. Ale nie czuje już żadnego bólu w klatce, tylko nieustający lęk, który przyspiesza wybudzanie.

— Chwała Bogu, jesteś znowu… — To głos Jego przyjaciela od Wiagry, kardiologa. Nachyla się nad Nim i szepcze: — Witaj, już nie odchodź.

Ale On się, k…, nigdzie nie wybiera. Tylko ten lęk.

— Gdzie Wojtek? — pyta.

A Wiagra, zamiast do Niego, rzuca gdzieś w bok:

— Podwójnie, proszę…

Biały Kitel o blond włosach (przed trzydziestką) wkłuwa Mu się w wenflon; czuje nad sobą wyraźny zapach Calvina Kleina. Euphoria? Nie. Chyba Beauty. A może Eternity? Biały Kitel znika, a Jego opanowuje pozwalająca mu odpłynąć z tego świata błogość. On ją pewno bzyka po tej Wiagrze… — Tak sobie myśli, uspokojony, nim nie zapadnie znowu w nicość.

W końcu budzi się na dobre. Jego przyjaciel Wiagra (a właściwie Robert) nachyla się nad Nim i mówi w towarzystwie tego samego Białego Kitla:

— Będziesz żył. Poleżysz tutaj trochę, wydobrzejesz. Zdrowie wróci. Musisz się tylko pilnować.

Patrzy na niego zamazanym wzrokiem (bez okularów niewiele widzi) i myśli sobie:

— Co on pieprzy? — A na głos pyta:

— Gdzie Wojtek?

— Możesz być spokojny. Jest w domu.

Ulga… Wodzi nieprzytomnym wzrokiem po sali, patrzy na Wiagrę i Biały Kitel i — wolty umysłu są niezbadane — nachodzi Go nagła chęć na nią, szpitalną siostrę zakonną, więc pyta:

— Jak ma pani na imię?

— Violetta.

— Ładnie — odpowiada i czuje, jak Mu się podnosi ten Jego Pieprzony Korniszon, co pewnie nie uchodzi uwadze ich dwojga, bo Wiagra nachyla się nad Nim i z uśmiechem lubieżnika syczy Mu do ucha:

— Widzę, że naprawdę wracasz do życia…

— Bzykasz ją? — On na to, równie sycząco…

A Wiagra tylko mruga porozumiewawczo, klepie po policzku („Zobaczymy się jutro…”) i zagarnia Białego Kitla ojcowskim (?) ramieniem na korytarz.

A do Niego przychodzi nagła myśl:

— Wojtek jest w domu? W jakim znowu domu, kiedy ten dom to teraz ja! Tylko ja!

Więc się zrywa, wyciąga z siebie te wszystkie pieprzone rurki, przewraca stojaki z kroplówkami i wybiega na korytarz. I trafia Go drugi zawał!

Wtargnięcie Hrabianki

— Spokojnie, tylko spokojnie… — mówi sobie w dwa tygodnie po drugiej próbie odejścia.

Dalej leży w tym samym szpitalu, tylko już w innej sali. Wiagra postarał się o izolatkę. Wrócił do normy, jeśli normą jest stabilny stan pozawałowy. Zrekonstruował wszystkie zdarzenia przed…

Podobno mały Wojtek jest w policyjnej izbie dziecka, bezpieczny. Ale On w to nie wierzy. Karmi się więc tylko przez chwilę bajeczką o jego odnalezieniu: spostrzegli go podobno niedaleko za bramą ZOO, jak przyglądał się fokom. Dlaczego nie wierzy? Bo Mały nie znosi fok. Dla niego są za oślizgłe. Za mokre. Nie można ich przytulić, bo nie mają suchego ciepłego futerka. No, ale może chciał zobaczyć dokładnie dlaczego ich nie lubi. To możliwe. Zawsze próbuje dobrze zdefiniować swoje emocje. Ma to po Nim.

On też je właśnie definiuje…

Nagle rumor na korytarzu.

— Co wy tu sobie, k…, myślicie? Jak nie można? Jestem jego żoną!

To jest hrabianka Anna od „Znikającego Punktu”, małżonka numer dwa.

Wyraźnie szamoce się z kimś, kto nie pozwala jej wejść.

— Dwa tygodnie go szukam. Co to, więzienie jakieś? Won!

I wyzwoliwszy się z czyichś rąk wpada nagle do sali.

— No, jesteś wreszcie!

Rzuca się na Niego, obłapia, całuje, płacze.

— Myślałam, że mi się urwałeś na koniec życia. Co za ulga. To tylko zawał.

No, tak, baby zawsze o sobie…

Przytula się jednak i On. Czuje znowu Calvina Kleina.

— Czy one powariowały na jego punkcie?

Ale ciepełko hrabianki robi Mu dobrze. Rozpływa się w nim na chwilę, bo przywraca Go naprawdę życiu.

— Chciałem od ciebie odskoczyć — mówi — ale, jak widzisz, nie udało się.

Hrabianka rozjaśnia się w czułym uśmiechu i — gładząc Go po ręce z wenflonem — mówi z przekonaniem:

— Jesteś gotów do walki? Nie walniesz w kalendarz?

Nie wie jeszcze co Ona ma na myśli, ale kiwa głową.

— Małego nie ma w izbie dziecka. Sprawdziłam. Został jednak porwany…

Ciśnienie Mu skacze, ale już nie odpływa. Hrabianka Anna jest bowiem — jak zwykle — konkretna:

— Pytanie brzmi: kto? I ja już wiem: ci z Libanu. Dopadli cię i tutaj. Musiałeś tam nieźle narozrabiać…

Część I
Wojciech Marcin

Śmierć na fali

Leżał pod parasolem, właśnie się pokłócili. Odwrócił się do niej plecami. Leżał tak przez dłuższą chwilę. Trawił kłótnię w szczegółach. I nagle poczuł bardziej niż usłyszał, że jej już za nim nie ma. No, tak… Oddaliła się jak zwykle bezszelestnie. Miała ten cudowny dar niespodziewanego znikania, który doprowadzał go do pasji. Czasami wystarczyła sekunda, odwrócenie głowy na chwilę, żeby musiał jej gwałtownie szukać oczami. Kiedyś — z lękiem o nią… że ją straci… że coś się stało… Teraz — ze zniecierpliwieniem, że traci niepotrzebnie czas, bo ona i tak się w końcu znajdzie…

Zerwał się jednak na równe nogi i — jak po sznurku — wiedziony wiarygodnym przeczuciem, pognał na brzeg oceanu. Jej pomarańczowy czepek kąpielowy odcinał się wyraźnie na tle wzburzonej szafirowej toni. Fala zalewała ją raz po raz. Tak… Na pewno! Ona tonęła! Widać było, jak opuszczają ją siły. Znał to. Schodziła stopniowo pod wodę, ale żadnym ruchem nie poprosiła o pomoc. Uparta jak zawsze. Chorobliwie, kretyńsko uparta! Jedną ręką, tą zdrowszą, próbowała jeszcze zagarniać wodę, ale już nie dawała rady. Ocean zaraz ją pożre, a ona nie wykona najmniejszego błagalnego ruchu. Utopi się, a nie krzyknie.

Patrzył na to jej zmaganie zafascynowany. Tyle razy w życiu miał ochotę ją uśmiercić. Tyle razy błagał los, by uwolnił go wreszcie od tego zakochanego w sobie stworzenia, które darzył kiedyś tak ogromnym uczuciem. I tyle razy odstępował od tych swoich pragnień, obciążając się najgorszymi wyrzutami sumienia. W końcu była jego żoną… W końcu przeżyli tyle lat razem… W końcu mógł ją po prostu zostawić, a nie zrobił tego. Z wygodnictwa? Z przyzwyczajenia? Z obawy przed samotnością? Pewnie z każdego z tych powodów po trochu. A teraz?

Tak, los mu zsyłał niespodziankę. Ona tam walczyła resztką sił o życie, a jego to w ogóle nie ruszało. Tracił ją, a nie czuł nawet przyspieszonego bicia serca. Patrzył na znikający między falami pomarańczowy czepek jak na zjawisko poniekąd nierealne. I…

Utonęła! Zniknęła pod wodą! Nie wychynęła już więcej!

Patrzył z niedowierzaniem. Rozejrzał się wokół, by zobaczyć czy ktokolwiek zarejestrował ten fakt. Ale plażowe życie nadal toczyło się swoim rozedrganym nurtem — zupełnie nie zauważając tego, tak istotnego dla niego zdarzenia.

Nie wierzył. Stał na brzegu, wytrzeszczał oczy. Potem rozglądał się wokół czy Sylwia nie pojawi się nagle tuż za plecami, mówiąc: „Nie denerwuj się już. Wróciłam”. Ale mijały minuta za minutą, a nic takiego się nie zdarzyło. Odwrócił się więc i podreptał w kierunku swojego leżaka, żeby pozbierać myśli. Niemiec, który zagospodarował się ze swą grubą Bertą tuż obok, obdarzył go uprzejmym, nic nie znaczącym spojrzeniem. Więc spokojnie położył się i cały zastygł w oczekiwaniu. Nie czuł ulgi, nie rozpierała go radość; raczej zaduma nad nieudanym życiem, które przeciekło im między palcami. Rozpierało go pełne napięcia oczekiwanie. Przecież ona może w każdej chwili, jak zwykle…

Ale minęły godzina, dwie… Opustoszały leżaki obok. Niemiec odszedł ze swą Bertą ostatni, pozdrawiając go dyskretnym skinieniem. Domyślał się? Nie, bzdura. Czego on mógł się domyślać? Co go to zresztą obchodziło… A może sam chętnie pozbyłby się w ten „naturalny” sposób swojej małżonki, jeśli — oczywiście — zauważył, jak zniknęła Sylwia.

Jeszcze pół godziny, może krócej, a zostałby sam na plaży. Podniósł się więc, zebrał rzeczy — swoje i jej — i wolnym krokiem podreptał w kierunku wynajętego bungalowu. Wewnątrz rzucił się na łóżko i… zaszlochał tak przejmująco, że sam się w końcu zdziwił; zaczął się zastanawiać, co jest prawdziwą przyczyną tych jego jak najbardziej autentycznych łez.

Ba…

Zerwał się na równe nogi, bo nagle poraziła go myśl: przecież musi jej zniknięcie komuś zgłosić. Nie może tak po prostu wyjechać stąd (Meksyk, Cancun, hotel El Pueblito), odcinając się od swego życia i udając, że nic się nie stało, chociaż — pomyślał i tak — w takim ludzkim rozgardiaszu, kiedy klucz do pokoju nosi się cały czas ze sobą, a rachunki są popłacone, on też — tak jak ona — mógłby spokojnie zniknąć i nikt by tego nie zauważył. No, chyba że ją wyrzuci fala…

Tak… Nie ma prostych ucieczek od życia. Los zesłał mu niespodziankę, ale trzeba jej teraz sprostać. Wstał więc z łóżka, wziął zimny prysznic, zaciągnął się na balkonie papierosem i ułożył plan. Najprostszy, na jaki go było stać w tej chwili: powiadomi policję o zaginięciu żony i słowem nie powie o tym, co widział. Poczeka na rozwój wypadków. Jeśli nic się nie wydarzy, będzie się opalał, zwiedzał, udawał, że czeka, a potem wsiądzie w samolot i wróci do kraju. Chyba że Sylwia wypłynie… Wtedy też wróci. Pewnie szybciej i z dodatkowym bagażem…

Wzdrygnął się na te swoje myśli, ale nie potrafił wykrzesać z siebie żadnego żalu. Pożeglował więc do recepcji…

Posterunek w Cancun

W recepcji zapytał tylko gdzie jest posterunek policji. Ale nim jeszcze do niego dotarł, już zaczęły go dopadać wyrzuty sumienia. Znał to. Zawsze tak było… Najpierw stuprocentowa pewność w kłótni z Sylwią, w której eskalował swoje racje, a potem, kiedy gniew mijał, kiedy opadały mu emocje, nagle zapalała się iskierka wątpliwości. I ona rosła, pojawiał się płomień potrafiący spalić na popiół wszystkie jego argumenty. Zaczynał dostrzegać wyglądający zza jego gniewu egoizm własny, przesłaniający wcześniej wszystkie racje żony. A przecież ona też miała swoje racje…

Posterunek policji nie był od hotelu daleko, mijali go zresztą od samego początku pobytu tutaj; znajdował się przy drodze do centrum, gdzie chodzili codziennie wieczorem — żeby zjeść kolację, zrobić coś innego niż rutyna plaży, do której w gruncie rzeczy ograniczali całą swoją aktywność poranno–popołudniową.

Dotarł… I wszedł. Sierżant Gabriel Garcia Gomez dłubał długopisem w uchu, czego nie zaprzestał nawet na Jego widok, tylko wysapał, zgnębiony własnym potem, który wydalał, a z pewnością niechęcią do jakichkolwiek czynności śledczych:

— Pan tu czego?

On (powiedzmy wreszcie: filolog hiszpański) zrozumiał to od razu. Bo jak inaczej przetłumaczyć „Qué estás aquí?” Sierżant oczywiście mógłby jeszcze rzec: „Qué está pasando, dick?” („O co chodzi, chuju?”), ale nawet jeśli tak pomyślał, to nie rzekł, choć jego wyraz twarzy wyrażał to właśnie.

Chuj (domniemany) Wojciech Marcin Grabski (iberysta prawdziwy) spojrzał więc w oczy sierżanta meksykańskiej policji municypalnej i rzekł z głębi swego jestestwa, pokonując wszystkie wewnętrzne wątpliwości i bojaźnie:

— Quiero reportar una persona desaparecida… (Chcę zgłosić zaginięcie…)

No i się zaczęło!

— Czyje?

— Żony.

— Gdzie?

— Tutaj, w Cancun.

— Skąd pan wie, że zaginęła?

No, skąd? Powiedzieć o utonięciu czy nie?

— Może poszła na dłuższy spacer? — Zniechęcony sierżant zadawał kolejne pytania, kierowany swoim bogatym doświadczeniem. — Od kiedy pan wie? Ona przecież mogła… urwać się panu. Tu się żony urywają Europejczykom. Naczytały się w młodości różnych opowieści o Indianach i wyobrażają sobie, będąc tutaj, pan wybaczy, senior… jak skaczą na ich wielkich pollas… A my te pollas mamy takie same jak wy… Tylko one tego nie wiedzą. Pan wie, że taka jedna z drugą bierze naszego Meksyka do łóżka, on na nią leci, bo też ma pierdolca (hijo de puta) na punkcie europejskiej cipki (cońo europeo) i… żaden się nie rozczarowuje, bo jak się wsadzi, to nie widać czy w poprzek czy nie, a ona bez względu na rozmiar krzyczy: „O, jaki wielki!” Choć on ma tyle samo co u pana i u mnie, czyli tych piętnaście–osiemnaście centymetrów, mniej więcej. Ale ona musi mieć przygodę. Będzie ją wspominać po powrocie, a ten rozmiar (w myślach ponad dwadzieścia) będzie się jej śnił po nocach, jak pan się nie postara, a ona zatrudni wibrator do swej rozkoszy. Pan kuma? Etiendes?

Sierżant policji meksykańskiej z Cancun generalnie miał w nosie doniesienie magistra filologii hiszpańskiej z Polski, Wojciecha Marcina Grabskiego, bo nic nie chciał zrobić, zresztą — po co? Znajdzie się żywa — po kłopocie. Coś gorszego? Wtedy będzie dopiero robota. A teraz?

Myślał sobie (ów sierżant):

— Puściła go, jak setki tutaj, wróci skruszona… Przecież wiem… (Lo sé…)

Dał za wygraną. Zrozumiał bowiem ostatecznie, że sierżant ma w nosie jego europejską żonę, która — jak setki innych w Cancun — poluje według niego — na meksykańskie pollas, na czym się nie zawiedzie. Trzeba więc dać mu spokój, a On (Wojciech Marcin Grabski) niech spada i nie przeszkadza meksykańskiej policji, która ma ważniejsze zadania niż szukanie niewiernych żon, które i tak się generalnie znajdują.

— Ok — pomyślał sobie — mam wolną rękę. Więc … joder… (pier…). I… lárgate (wyp…).

Sierżant tę niewypowiedzianą deklarację słowną po hiszpańsku wyczytał zapewne w Jego myślach, bo nagle uśmiechnął się promiennie, wyciągnął rękę na pożegnanie i rzekł:

— Pan się nie martwi. Regreso… Wróci..

A on? Wojciech Marcin?

Poooszedł w miasto… Skutecznie.

W barze

Pierwszy z brzegu bar był zaraz za rogiem ulicy, przy której znajdował się posterunek — tam wszedł. Wszedł i na początek zobaczył tłum rozochoconych facetów, który pulsował w rytm huapango, tradycyjnego tutaj tańca. Dopiero po chwili zaczął rozróżniać sylwetki, a przede wszystkim zlokalizował bufet. W środku powietrze tężało od dymu cygar, papierosów i smrodu męskiego potu. Z pięćdziesięciu hombres przekrzykiwało się nawzajem, prowadząc podniosłe dysputy o życiu, wznosząc kolejne toasty i obściskując się nieustająco w ramach męskiego rozumienia trosk, które tu wobec siebie wyjawiali.

Jego wejście na nikim nie zrobiło wrażenia (bo niby dlaczego?) poza zgnębionym białym, pewnie też z Europy, siedzącym w kącie sali ze wzrokiem utkwionym w stado piętrzących się przed nim kieliszków, zapewne po tequili. Tylko on spojrzał w jego stronę na dźwięk otwieranych drzwi, jakby z nadzieją. Wojciech Marcin od razu to zauważył, sam bowiem podświadomie szukał w tym nieznanym otoczeniu jakiejś przyjaznej duszy. Zanim więc podszedł do baru, zahaczył o nieznajomego:

— I am from Poland. And you?

Tamten spojrzał na niego z nagłym ożywieniem znad tego stada kieliszków i odpowiedział:

— Me too… — I obaj wybuchnęli nagłym histerycznym śmiechem.

Obaj byli po wizycie na posterunku policji… Jeden w sprawie „zaginionej” żony, drugi w sprawie wypadku, w którym zginęła i żona, i córka. Tu, w Cancun, na przejeździe kolejowym, na którym wypożyczone przez niego (Pawła Szczęsnego) auto zgasło i, nim się zorientowali, rozjechał ich jadący z szybkością ponad 100 km/h pociąg ekspresowy do Veracruz. On siedział z tyłu, one z przodu. Uderzenie lokomotywy precyzyjnie trafiło w kierowcę Jadwigę Szczęsną, a zaraz potem w córkę Weronikę. Jego wyrzuciło przez otwarte drzwi, kiedy gramolił się, żeby zepchnąć samochód (opel corsa) z torów. Ma tylko zbity bok i szereg sińców i zadrapań (o, tu, tu i tu), a także bolącą głowę. Ale nic już nie zrobi, nie pójdzie się badać, bo nie ma sił ani ochoty, a poza tym to kosztowałoby majątek. Zresztą życie straciło już dla niego sens, więc co mu po nim? Wylot do Polski, zgodnie z planem biura podróży, ma za tydzień. Co robić przez ten czas, kiedy rozpacz wyklucza wszelkie rozsądne pomysły, zresztą w rozbitej głowie one się nie rodzą. Więc…

— Spadł mi pan z nieba, jestem Paweł…

— Wojciech.

I tak się poznali — wśród kłębów dymu z cygar i oparów tequili, obaj z okrutnym kacem powypadkowym, nim jeszcze dopadł ich kac właściwy. Ale to dopiero jutro, bo dziś…

Z Pawła Szczęsnego, tak jak i z Wojciecha Marcina, zaczęło wypływać całe ich życie.

Paweł Szczęsny — po dziesiątej tequili

Jego młodość dzieje się w niewielkiej wsi na Mazurach. Rok 1966. Krzysztofa Klenczona już tam nie ma. Kiedy Paweł kończy czternaście lat, ten nauczyciel wiejski z Rum koło Szczytna, rusza w świat — najpierw do Niebieskich Gitar. Oni szukali gitarzysty i znaleźli. Paweł stracił swojego idola. Skończył podstawówkę i świat się zawalił. Co to było? Sam do dziś nie wie…

Stodoła po wysiedlonych Mazurach. Pusta, bez siana, ale pełna szczeniaków takich jak on. I Klenczon. Falujące głowy, ścisk nastolatków ze wszystkich okolicznych wsi. Krzysztof K. — tak na niego mówili, bo prosił, żeby nie używać nazwiska, kiedy jest z nimi prywatnie. Niewiele starszy od nich. Pamięta go wyraźnie: blond włosy z przedziałkiem na prawo, trochę dłuższe, ale nie za długie, a spod nich — nostalgiczne spojrzenie, rzucane pół przymkniętymi oczami. I takie słowa:

„Mały miś, do lasu bał się iść,

Ze strachu drżał jak liść, pluszowy miś.

Ciemny las, tam wilki zjedzą nas,

Wracajmy bracia wraz, dopóki czas!”

Szał! I pierwsze mrowienie Pawła w krzyżu.

Krzysztof K. zaśpiewał to potem na festiwalu młodych talentów w Szczecinie i go wygrał.

— Wiesz, on wtedy, w tej stodole, powiedział, że wyjeżdża. Z naszej wsi i ze Szczytna. I chyba nie wróci… A mnie się, bracie, żyć odechciało. Nawet nie dlatego, że to on wyjeżdżał, tylko dlatego, że ja jeszcze nie mogłem. A może jedno i drugie. Był dla mnie jak starszy brat…

— Chodź, powiedział mi kiedyś, pokażę ci chwyty, jakich się niedawno nauczyłem. Bo wyłowił mnie z tego stada głów w piątej klasie, nie wiem dlaczego nawet, i zaczął oswajać ze sobą i z tą muzyką, którą grał. Zostawaliśmy po lekcjach i on mi pokazywał te chwyty gitarowe. Ja je powtarzałem. Aż raz, kiedy siedziałem przed nim na podłodze, popatrzył na mnie spod tej swojej blond grzywki i powiedział całkiem poważnie:

— Nauczysz się tego dobrze, to dasz radę stąd wyfrunąć…

A potem objął mnie dwoma rękami za głowę i pocałował w czoło. I nagle wstał i wyszedł. I tyle go widziałem. Następnego dnia już go we wsi nie było.

— Ja to jestem chyba zdrowo pop… (well fucked up) — powiedział nagle znad tequili Paweł Szczęsny (tak się złożyło — też filolog, tyle że angielski). Nie mogłem przestać o nim myśleć. Ciągle mi się śniła ta jego blond grzywka i ten zamglony wzrok, który… ty wiesz… kochałem. To było dla mnie przerażające zdziwienie: ja go pożądałem — strasznie, boleśnie, ponad wszystko. Nie erotycznie, nie… Zresztą sam nie wiem. Może trochę i tak. Ale nie myślałem, żeby z nim iść do łóżka, tylko żeby uciec z nim w świat i… być z nim! Miałem czternaście lat. Nie pamiętam co sobie wyobrażałem, ale ten nagły pocałunek, dla niego pewnie bez znaczenia, ot, odruch sympatii, pożegnania, mnie ustawił na całe życie. Myślałem o nim jeszcze przez kolejnych dwadzieścia lat. Zrobiłem studia, posiadłem kilka dziewczyn i… nie mogłem o nim zapomnieć.

I teraz coś ci opowiem ważnego… Jak nie z tego świata, naprawdę…

Jestem w Kenii, z przyjaciółmi. Czas Wielkiej Nocy. Gorąco, jak sk… Przyjaciele są tu nauczycielami angielskiego w ramach jakiejś tam międzynarodowej pomocy. Przyjaciele ze studiów. Ona i On. Znają mojego pierdolca na punkcie Klenczona. Ale nie wiedzą co się tam stanie. Nie planowali tego. Nie maczali w tym palców.

Wczesne przedpołudnie. Na fantastycznej, cholernie białej, piaszczystej plaży, gospodarze hotelu, w którym mieszkam, ustawiają stoły przykryte różowymi obrusami na wielkanocne śniadanie. Wieje lekki wiaterek od morza. Boki obrusów falują, podnoszą się lekko do góry. Bajeczny widok. Kiedy idę do swoich przyjaciół, do „mojego” stolika, spostrzegam samotną (na razie) blondynkę, która rozgląda się wokół… spojrzeniem Klenczona! Nie uwierzysz… Tak było. Na wpół przymknięte powieki i grzywka, jak u Niego. Przeszedłem obok, ale ona nawet nie spojrzała w moją stronę — zapatrzona w morze. No i co mnie, pieprzniętemu na tym punkcie, zaraz przyszło do głowy? „Dziesięć w skali Beauforta”… Choć wiaterek był lekki, a fale niemrawe.

Śniadanie upłynęło pośród duserów, które sobie prawiliśmy w tym piekielnym upale, owiewani od czasu do czasu morską bryzą. A ja ciągle spoglądałem w stronę blondynki, która już nie była sama. Już był obok niej czarnoskóry dżentelmen, którego moi przyjaciele znali. Ją zresztą też. On, Kenijczyk — dyrektor ich szkoły. Ona, blond włosa — nauczycielka (uwaga!) historii Afryki! On po rozwodzie (skończył 40 lat), ona, Jadwiga (mój wiek)… wolna! Co tu robi? Leczy polskie rany. Zdradzona, sponiewierana przez męża, trzy lata w Kenii, zakochana w kulturze Masajów, po afrykanistyce na UW. A czarny przy niej? Ot, kolejny elektron, szukający drogi do jądra…

Gulakur (to imię jej towarzysza przy stole) był wschodzącą gwiazdą miejscowej polityki. Asystent Wangari Maathai, feministki i bojowniczki o zalesianie kraju, przeciwniczki prezydenta Daniela Moi, którego uważała za dyktatora. Gulakur — jak doświadczyłem — umiał wyśmienicie gotować i piec znakomite lokalne potrawy (np. nyama choma — kozią pieczeń). Ale też wygłaszał płomienne przemówienia, często w najmniej spodziewanym miejscu, jak to przy stole zastawionym z okazji Wielkiej Nocy, gdy twierdził, iż Daniel Moi ma na rękach krew obrońców lasów.

Gulakur był zafascynowany Jadwigą. Podkochiwał się w niej? Spali ze sobą? Tego nie wiedziałem. Jedyny pewnik był taki, że Gulakur nie jest zupełnie czarny (jak na Kenię) i jest przystojnym mężczyzną (jak na Europę). I że Jadwiga traci przy nim hamulce. Daje się obłapiać, całować w szyję, prawić komplementy, na które reaguje… ciepło!

W końcu przyjaciele zobaczyli to moje zainteresowanie i dalej poszło sprawnie. Połączyliśmy stoliki, dokonując oczywiście wszystkich wstępnych ceremonii: zaznajamiania się, sztywnienia po pierwszych pytaniach, rozluźniania się w miarę rozwijającej się rozmowy i coraz większej liczby otwieranych butelek wina. A szło nam nieźle.

Trzeba przyznać, że Gulakur był dobrym wodzirejem. Patrzyłem z zazdrością… Mleczno–czekoladowy man przechodził samego siebie. Najwyraźniej chciał zostać moim przyjacielem. Wznosił iście gruzińskie toasty (okazało się, że studiował w Tbilisi), a co drugi był skierowany w moją stronę. Musiałem odwzajemniać. Uchlałem się. Gulakur pociągnął mnie w morze, walnęliśmy się w nadpływające fale i… wytrzeźwieliśmy? Przynajmniej ja.

Kiedy po kilku minutach rzucania się w wodne wiry, w końcu stanęliśmy naprzeciwko siebie, po piersi w wodzie, on przyciągnął mnie mocno i… pocałował prosto w usta. Bez żadnych ceregieli, z języczkiem, i obmacując mi pośladki.

Pojmujesz? Tam, na plaży, siedzi dziewczyna, na którą miałem chrapkę, myśląc, że ona kręci z tym mleczno–czekoladowym, a on tymczasem miał chrapkę na mnie…

I tak po raz kolejny w życiu świat mi się wywrócił do góry nogami. Nie wiem dlaczego odwzajemniłem ten pocałunek, i to tak mocno, że sam się zdziwiłem. Jedyne, co to tłumaczy (albo i wcale), to twarz Krzysztofa K., którą w Gulakurze nagle zobaczyłem — moją pierwszą niedookreśloną miłość, wołającą teraz do mnie skądś tam, z USA:

„Kołysał nas zachodni wiatr,

Brzeg gdzieś za rufą został.

I nagle ktoś jak papier zbladł:

Sztorm idzie, panie bosman!”

No, szedł… Tylko na razie na kenijskim wybrzeżu była lekka fala. A ja z mleczno–czekoladowym facetem w objęciach obmacywaliśmy sobie pośladki i wciskaliśmy (z przyjemnością) języki w usta, rzucając się na nadpływające fale, które były naszym alibi.

W końcu jednak trzeba było wyjść. Gulakur nie mógł powściągnąć swojego nabrzmienia, mnie moje zmalało ze strachu i od pytania do samego siebie: „Co się, k…, dzieje?” Przyjaciele przywitali nas duserami w stylu: „Myśleliśmy, że już po was”. Etc. Nikt z nich — na szczęście — nie spoglądał na nas zbyt natrętnie.

Gulakur zaś, jak gdyby nigdy nic, cmoknął Jadwigę w policzek, a potem mnie klepnął w plecy i oznajmił uroczyście:

— Uwielbiam Gruzję i Gruzinów, chociaż czasami są Polakami… — Po czym łypnął w moją stronę, a ja nie wiedziałem o co chodzi, tak jak i reszta towarzystwa, ale wszyscy wypiliśmy. O co szło mniej więcej, dowiedziałem się kilka godzin później, wieczorem: miał w czasie studiów w Gruzji przyjaciela, który niebawem przyjedzie do Kenii i — kto wie — może zamieszkają razem?

A Jadwiga?

— Fantastyczna! Zaopiekuj się nią! Jest bardzo samotna.

OK. Ale co to było w tym morzu? Takie głupie pytanie przyszło mi na myśl, ale nie zadałem go wprost, tylko ogródkiem. A on mi odpowiedział całkiem serio:

— Facet może kochać nie tylko kobiety. Jadwiga to wie. — I musnął mnie ustami w ucho. Nikt znowu, na szczęście, tego nie zobaczył.

Klenczon… Wraz z tym oświadczeniem Gulakura przypłynął na powrót. Już nie mleczno–czekoladowy, a zupełnie płowy blondyn z niesforną czupryną i z lekka przymglonym wzrokiem. A ja odpłynąłem w senne majaki, gdzie obaj — Gulakur i Klenczon — zamieniali się maskami swych twarzy, grając mi na nosie, a Jadwiga, wpuszczona do kręgu tańczących Masajów, śpiewała:

„A bosman tylko zapiął płaszcz

I zaklął: — Ech, do czorta!

Przedziwne czasem sny się ma!

Dziesięć w skali Beauforta!”

Rano przebudziłem się u boku Jadwigi, która cierpliwie czekała, żeby natychmiast zabrać się za reanimację mojej męskości, co się jej udało nad wyraz sprawnie, a ja — dzięki temu — odzyskałem wiarę… W co? W moją męskość? Tak, wtedy tak.

I tak zostałem jej mężem… A Gulakur moim drużbą. Ale przed ślubem już mnie nie obmacywał. Mówił, że to grzech, bo Pan Młody musi wejść w świat czysty, przy czym czystość faceta, podobno według przekonań Gruzinów (nie Kenijczyków) oznacza, iż pości się przynajmniej na pół roku przed ślubem, bez seksu z kimkolwiek…

A Jadwiga… To ocean, którego do końca nie poznałem.

Wojciech Marcin — po szóstej tequili

Zwierzyć się czy nie? — taki dylemat miał po piątej tequili Wojciech Marcin, filolog hiszpański. Ale… zamówił szóstą i nim ją wychylili, podjął decyzję: powie.

Paweł Szczęsny zaś, filolog angielski, popatrzył na Wojciecha Marcina znad tequili, u niego dwunastej, i — niczym nie zdziwiony — oznajmił, pozornie zupełnie od czapy:

— Ty filolog, ja filolog… Obaj bez żon… Masz dzieci?

— Nie, nie mam.

— Ja też już nie. To palec boży, że się spotkaliśmy. Nie uważasz?

— Zrządzenie losu, tak myślę… — Wojciech Marcin był mniej bogobojny.

— Palec boży… — upierał się Paweł Szczęsny.

Nowy przyjaciel zareagował więc na to znaną mu frazą hrabianki Anki:

— O ile Pan Bóg istnieje…

I wyszli z baru.

Zataczając się, dotarli jednak zgodnie do Grand Hotelu Paraiso.

Luksus? Mało powiedziane. Z jednej strony dżungla, z drugiej — turkusowe morze. Naprawdę raj. Pięć gwiazdek. Była jakaś trzecia rano.

Wojciech Marcin — zaraz po wejściu do recepcji — pociągnął Pawła Szczęsnego na hotelową plażę. Nie miał ochoty na luksusowe apartamenty. Wiaterek znad oceanu zwiastował poranna ulgę po morzu tequili.

Wiał lekki zefirek od morza, piasek był chłodny i… przytulny. Zlegli obaj nad wodą i — jak w kiepskim romansie — obmywała im ona stopy, a czasem i kolana, kiedy tak, zmożeni tequilą, zasnęli na brzegu.

Pierwszy ocknął się Wojciech Marcin. Słońce wisiało już dość wysoko, a piasek zaczynał parzyć. Usiadł i z bolącą głową zaczynał retrospekcję z przyczajonym gdzieś pytaniem: czy aby jakoś nie narozrabiałem? Pytanie normalne u facetów następnego dnia, kiedy zaraz po przebudzeniu niewiele się pamięta.

Popatrzył jednak na Pawła Szczęsnego i… wróciły wszystkie niedawne zdarzenia. Ale już w innej oprawie, nie tak dramatycznej, jak w momencie, kiedy się spotkali w barze niedaleko posterunku policji.

Przypomniał sobie, widząc obok równie zmęczonego kompana, niewysokiego wzrostu (metr siedemdziesiąt może?), blondyna z grzywką, jak u Klenczona, o regularnych (ładnych?) rysach twarzy, że ślubowali sobie w pijanym widzie przyjaźń. Chce tego?

Paweł Szczęsny zachrapał i obrócił się we śnie na plecy. Wojciech Marcin mógł teraz spokojnie przyjrzeć się jego sylwetce i skonstatować ze zdumieniem, że ten facet mu się podoba. Fizycznie. Bo że z ich duszą jest podobnie, to już wiedział wcześniej.

— Lo jodi (ja to pieprzę) — pomyślał z jakiegoś powodu po hiszpańsku. — Ale afera…

Wszelkie wątpliwości odpłynęły jednak z myślą, iż to jest w tej chwili jedyny najbliższy mu człowiek. Facet z karuzeli, na której kręcą się obaj w tym durnym, pustym mieście Cancun, gdzie europejskie żony polują na tutejsze penisy, a europejscy mężowie w większości trzepią konia po kryjomu, bo nie stać ich na miejscowe drogie dziwki. Zresztą połowa z nich ma HIV–a, więc strach się z nimi zadawać. Wojciech Marcin zaczynał też podejrzewać, że utonięcie Sylwii to była zwykła pozoracja, żeby urwać się od niego i polecieć za jakimś Meksykiem. Ta myśl zdawała się sympatyczna, bo gdyby tak było naprawdę, to sierżant Gomez miałby rację…

Wkrótce obudził się i Paweł Szczęsny:

— Śniłeś mi się. Założyliśmy wspólny biznes…

I nagle wstał, zaczął się gwałtownie rozbierać, zachęcając do tego samego nowego (i jedynego, jak na razie) przyjaciela:

— Chodź, teraz woda jest najlepsza.

No i Wojciech Marcin zrobił to samo co Paweł Szczęsny. Plaża była jeszcze pusta, hotel dopiero się budził. Wybrali więc wariant na golasa. I rzucili się w lekko zbałwanione morze. Obaj (to się wydarzyło naprawdę) popatrzyli w przelocie, z widocznym zawahaniem, na swoje przyrodzenia, i obaj wybuchnęli gromkim śmiechem. Bozia (o ile istnieje) wyposażyła ich dość podobnie, czyli hojnie. A każdemu z nich przyszło na myśl to samo:

— I czego tu one szukają w tym Cancun? Pollas mexicanas grandes? Żarty…

No i kenijska przygoda Pawła Szczęsnego powtórzyła się w Morzu Karaibskim. Obaj (jak to się stało?) przywarli do siebie mocno. I było tak jak tam, pod Mombasą, tylko może bardziej zdecydowanie i do końca. Z obu stron.

Wyszli z wody bez widocznych oznak wzmożenia, za to z kolejnym zdziwieniem, już bez wódczanego kaca.

Paweł Szczęsny czuł się sprawcą incydentu, choć Wojciech Marcin o nic go nie obwiniał. Kiedy pospiesznie zakładali to, co przed kilkunastu minutami zdjęli, powiedział, prawie przepraszając:

— Wiesz, ja się nie napalam na facetów codziennie…

— Daj spokój, było ciekawe. Nie wiem tylko czy chciałbym powtarzać.

Po tych wzajemnych zapewnieniach poszli na śniadanie, potem do sauny, na plażę i znów do baru.

To był dopiero początek ich przyjaźni. Na całe lata…

Do najbliższego samolotu mieli sześć dni, a pobyt wykupiony.

W hotelu Paraiso

Bar w Grand Hotelu Paraiso. Oni dwaj. Tequila, a jakże… I Wojciech Marcin się zwierza…

Urodził się w 1945. Ma takie dziwne wspomnienie: niemieccy żołnierze idący ulicą (Marszałkowską?) w luźno zwisających szynelach, karnie, czwórkami — jeńcy wojenni; pracowali przy odgruzowywaniu miasta, które wcześniej zburzyli. Widział w ich oczach pustkę, tak mu się przynajmniej dzisiaj wydaje. I choć minęło 46 lat, to ten obraz jest dla niego niezwykle ostry.

Młody Niemiec wystąpił nagle z kolumny, dopadł wózka z 3–letnim Wojtusiem Marcinkiem i uklęknął przed nim, wyciągając ręce:

— Du bist mein Sohn?

Wtedy jeszcze nie miał pojęcia co to znaczy. Jeśli w ogóle wówczas te słowa padły. Mama nie potwierdzała. On zaś trzymał się ich, bo to mamrotanie niemieckiego żołnierza stało się wyraźne w jakimś kolejnym śnie, kiedy był już na studiach. Zobaczył w nim wtedy, jak klęczącego więźnia strażnik zdzielił kolbą karabinu w plecy i pociągnął za kołnierz do szeregu, obdzielając obficie kopniakami.

Na Uniwerku miał przyjaciela, psychoterapeutę i hipnotyzera. Zaryzykował. Ten sen nie dawał mu spokoju. Kiedy obudził się z transu, usłyszał wielce przekonujące wyjaśnienie:

— Ty to naprawdę przeżyłeś. Ten Niemiec był. Pytał cię czy jesteś jego synem. Strasznie wtedy płakałeś. I krzyczałeś: „Nie bij go!”

Wówczas jeszcze nie wiedział, że cień tego niemieckiego jeńca kilkadziesiąt lat później zaważy na jego dorosłym życiu, bo był w nim od początku…

— Du bist mein Sohn? Jesteś moim synem?

Ale tyle było tych wspomnień i barowej psychologii w hotelu Paraiso. Przerwał je zdecydowanie sierżant Gomez, który wtargnął do lokalu, wiedząc do kogo idzie. Bo Sylwia nie poleciała jednak za una enorme polla (wielkim kutasem), jak domniemywał przez chwilę, tylko wypłynęła przy Playa del Carmen, niedaleko hotelu Pawła Szczęsnego, zupełnie martwa i sina.

— Puta! Kurwa! Tenias razón. Miałeś rację. Vamos a ir rápidamente! Chodźmy szybko! — wykrzyczał sierżant Gomez. Więc poszli, na szczęście, bez kiwania się na boki, jak wczoraj, bo była dopiero piąta po południu, a oni nie wchłonęli jeszcze zbyt wiele.

Tak, to była oczywiście Sylwia. Poznał ją przede wszystkim po tym charakterystycznym dla niej ironicznym skrzywieniu ust, tak jakby kpiła, że już nie żyje, a do niego wysyłała dość czytelną informację:

— Masz mnie wreszcie z głowy!

Na wszelki wypadek (ale bez przymusu) wybuchnął gwałtownym szlochem. Paweł Szczęsny wziął go wówczas w ramiona, co odczuł jako niezwykłą ulgę. Płakali obaj.

Tej nocy, w Grand Hotelu Paraiso (bo do swojego nie wrócił), w łóżku u boku Pawła Szczęsnego, który ostentacyjnie odwracał się do niego plecami, we śnie spotkał się z Sylwią.

— Nie martw się — powiedziała mu — będziesz miał syna. Sam cię znajdzie.

Chciał mieć syna. Z Sylwią się nie udawało. „Sam cię znajdzie…” — z tymi słowami się obudził, gdy Paweł Szczęsny tarmosił go za ramię, żeby wstał wreszcie, bo sierżant Gomez pragnie znów ich widzieć. I to natychmiast.

— Pan wybaczy, senior, pańska żona nie była, jak większość Europejek tutaj… — rzekł do Wojciecha Marcina na przywitanie. I wyraził skruchę, mówiąc, że mu nadzwyczaj przykro, bo przez chwilę pomyślał, iż jest inaczej, ale on ma taką trudną pracę w tym Cancun…

Nie kwestionowali tego. Rozpoznali ciała swych żon w lodówkach, podpisali odpowiednie kwity i rzucili się w wir all inclusive. Do wylotu. Przez pięć dni.

Pili. Zmieniali tylko hotele. Kursowali między Paraiso Pawła Szczęsnego i El Pueblito Wojciecha Marcina. To dla procesu picia oczywiście było bez znaczenia, ale wytwarzało ruch, którego potrzebowali po zbytnim zasiedzeniu się w jednym z barów. A jak już i tego było dość, szli w miasto, w pobliże posterunku sierżanta Gomeza, bo ciągnęła ich tam jakaś niemożliwa do zdefiniowania siła.

W tym obłędzie z tequilą w roli głównej zaprzyjaźnili się z sierżantem Gomezem. Bo on też zwykł po służbie odwiedzać „ich” bar. Kiedy zaś ostatniego wieczora przed ich wylotem do Polski wszyscy trzej byli po dziesięciu kieliszkach na łba, śledczy z Cancun wyznał im z rozbrajającą szczerością:

— Quiero una mujer tanto… Tak bardzo pragnę kobiety…

Wstawiony z lekka sierżant miał na oko ze 150 kilo żywej wagi, wielką dupę, łysą glacę i trzy podbródki. No, nie był on modelowym okazem Meksykanina, za którym uganiałyby się Europejki. Ale miejscowe? Okazało się, że one też nie, a jedyne kobiety, które posiadł, to putas, dziwki z miejscowego burdelu, który prowadził jego przyjaciel, więc miał je za darmo. Same dziwki przez 20 lat dorosłego życia…

— Te lo puedes imaginar? Wyobrażacie to sobie?

Gniazdo węży sierżanta 3G

Nagle sierżant się zreflektował:

— Bardzo was przepraszam, caballeros, nazywam się Gabriel Garcia Gomez, nie przedstawiłem się do tej pory, choć ja znam wszystkie wasze dane. W moich myślach, dla ułatwienia, jesteście WM i PS. Ja jestem 3G, łatwo zapamiętać. Oczytany Paweł Szczęsny natychmiast podchwycił to wynurzenie:

— Masz imiona jak Marquez… Wiesz, ten od „Stu lat samotności”…

3G się obruszył:

— Pewnie, że wiem. To na jego cześć matka mi to zrobiła. Te imiona właśnie…

I wyraźnie było widać, że ów pomysł rodzicielki trapi go od lat. Rozsnuł więc nad tequilą, którą postawił, swą opowieść, pełną meandrów i tajemnic:

— To się stało, jak miałem sześć lat. Wszedłem do kuchni, kiedy matka gotowała sopa de frijoles. Lubiłem ją. Nie mogłem się jej doczekać. A matce ciągle czegoś w niej brakowało. A to soli, a to papryki, a to tymianku… W końcu „Jesus lo se!” — wykrzyknęła i wybiegła do ogrodu. — „Jezusie, wiem!” Zapamiętam ten okrzyk do końca życia, bo on wyznaczył moje imię i mój los.

Wrzący garnek zaczął dygotać na kuchni i niebezpiecznie przesunął się ku krawędzi. Patrzyłem zahipnotyzowany. Wiedziałem, że za chwilę spadnie. Pamiętam to do dziś, tak wyraźnie, jakby to się właśnie działo. Także teraz, kiedy tu siedzę i patrzę na was, mam znowu przed oczami ten film, przewijający się w zwolnionym tempie.

Wahałem się tylko przez nikłą chwilę, ja, sześciolatek…

Garnek jest tuż–tuż nad krawędzią, wyrzuca z siebie kłęby pary, bulgoce, pokrywka dudni, zaraz rozsadzi mi głowę, a zupa rozleje się po podłodze… I wtedy rzucam się po szczotkę, która stoi w kącie kuchni, taką na długim kiju. W ostatniej chwili dźgam nią w garnek nad rozżarzonymi fajerkami: raz, drugi. On się przesuwa, trochę się z niego wylewa, kłąb pary i gwałtowny syk unosi się w powietrze. Ale sopa de frijoles jest uratowana. I wiecie co? Matka to widzi, stojąc oniemiała na progu kuchni. Nic z siebie wydusić nie może, tylko dopada mnie i tuli tak mocno, że dech mi w piersi zapiera, bo ma siłę kobiety Azteków.

Zaczynam płakać, więc w końcu mnie puszcza i nastaje druga część „ceremonii”: przytulanie, całowanie, łkanie. Nagle zupa przestała się liczyć, choć dalej skwierczała na przygaszonym ogniu i mogła się przypalić. Moja matka jednak musiała odprawić rytuał dziękczynienia Bogu i wznoszenia błagalnych oczu do nieba z powtarzanym co chwila:

— Dzięki ci, Boże… Dzięki ci…

Aż musiałem głośno krzyknąć:

— Jeść mi się chce!

I nagle się ocknęła. Dopadła garnka, zamieszała wielką chochlą, dorzuciła ziela z ogródka, dolała wody i jeszcze raz zaczęła mnie ściskać:

— Mój Aureliano… Tak cię nazwiemy za rok. To dla ciebie pobiegłam po ten lubczyk… Moje dziecko najukochańsze, ty przy mnie nigdy nie zaznasz głodu…

I nalała mi wielki talerz tej zupy. Była pyszna. Była tak pyszna, jak wielka była moja duma, że ją uratowałem i że uratowałem pożywienie dla całej rodziny — na tydzień. Bo byliśmy rodziną ubogą. Nie było w niej pierwszych i drugich dań, deserów i przystawek. Wszystkim musiała wystarczyć zupa, w której czasami obok fasoli zaplątały się kawałki jakiegoś drobiu lub ryby. Ale rzadko. Zwykle była to sopa de frijoles, choć za każdym razem inaczej przyprawiona. I trzeba przyznać, że matka potrafiła z tych samych składników, wśród których fasola grała rolę pierwszorzędną, przy pomocy ziół hodowanych w ogrodzie, wyczarować za każdym razem inny smak.

Zupę gotowało się w wielkim, dziesięciolitrowym garnku. Po każdym obiedzie, matka przelewała resztę do mniejszego, aż siódmego dnia wypełniała tylko półtoralitrowy rondel. I to był znak, że od jutra pojawi się nowa zupa. Czekaliśmy na nią, bo choć wiedzieliśmy, że znów będzie to sopa de frijoles, to każdy był ciekaw co też takiego nasza matka stworzy tym razem.

Tym dniem, kiedy na kuchni znowu lądował dziesięciolitrowy gar, była sobota. Jeszcze musieliśmy jeść zupę z małego garnka, ale po domu roznosiły się już zapachy niedzielnego posiłku — zapowiedź odmiany w fasolowym wydaniu.

Następnego dnia, kiedy wszyscy byliśmy w domu, ojciec uważnie się golił, matka prasowała mu świeżą białą koszulę, a my kąpaliśmy się pod strumieniem wody wypuszczanym z wiadra zamocowanego na dachu, żeby również wdziać świeże ubranie. Mama zakładała swoją najpiękniejszą sukienkę w kwiaty, szpilki na nogi i całą rodziną szliśmy do kościoła. Ja i bracia mało jednak myśleliśmy o liturgii, nie słuchaliśmy uważnie kazań, bo wyniesiony z domu zapach nowej sopa de frijoles rozbudzał naszą wyobraźnię. Po kościele gnaliśmy do domu i nim rodzice dotarli za nami, siedzieliśmy już przy stole z pięcioma talerzami, które zdążyliśmy rozstawić przed ich przyjściem.

Tak było i tym razem, z jedną drobną różnicą, że w tę niedzielę stałem się na obiedzie postacią centralną.

— Wiecie, jak trudno jest zrobić dobrą zupę — zaczął ojciec po modlitwie za strawę. — Wasza matka dokonuje co tydzień cudów, żeby z tego, co uda się jej zebrać w ogrodzie i odnaleźć w lesie i na polach, sporządzić pożywny posiłek dla nas. Żebyśmy mogli pracować i uczyć się, nie myśląc, że mamy puste żołądki. Sami przecież wiecie, jak wiele kosztuje utrzymanie tego domu, wasza nauka, książki, które lubicie czytać…

Takiej przemowy nigdy nie było. Ot, po modlitwie ojciec rozlewał z namaszczeniem zupę do talerzy, uważając, żeby jej poziom nie przekraczał głównego wgłębienia, a matka krajała chleb — po dwie kromki dla każdego z nas. Potem jedliśmy w milczeniu, aż ukazywało się dno, które skrzętnie czyściliśmy resztką drugiej kromki. I byliśmy szczęśliwi, że mieliśmy tę zupę i że — wiedzieliśmy to — starczy nam jej do soboty.

To było bardzo ważne: mieć poczucie sytości, które będzie nam towarzyszyć przez cały tydzień. To dawało nam spokój i siłę. Wiedzieliśmy przecież, jak trudno było innym rodzinom, które takiego szczęścia, jak my — zupy na tydzień — nie miały.

Zupa była zresztą nie tylko dziełem mamy, ale i naszym. Radziliśmy jej przy różnych okazjach: a może by dodać trochę krewetek? Przecież nie wszystko, co tata złowi, musi iść na sprzedaż. I ojciec przynosił zawiniątko z krewetkami. A może dodać trochę pomidorów? I matka szła do sąsiadki z czerwoną cebulą, którą uprawiała, na wymianę. A może dodać więcej czosnku i marchwi? A gdyby tak skrzydełka z kurczaka? Marchew, czosnek i kurczaki miał proboszcz, więc szliśmy do niego, trzej bracia, na posługę (posprzątać w kościele, w zakrystii, na plebanii) i przynosiliśmy co było zamówione.

Tak, sopa de frijoles to była bardzo różna zupa: niby fasolowa, ale często pomidorowa, grzybowa, krewetkowa… Sąsiedzi, którzy czasem dostawali jej spróbować, bo znaleźli się w kuchni akurat wtedy, gdy matka zdejmowała ją wreszcie z ognia, nie mogli się jej nachwalić. I wynosili pod niebiosa zdolności kulinarne Jimeny, naszej matki, a ona uśmiechała się do nich tajemniczo, nie wyjawiając głównego sekretu tej zupy. Bo nikt by i tak nie zrozumiał. A to był zawsze dar naszej wzajemnej miłości, wzajemnych rad, a przede wszystkim pomysł naszego ojca, Alejandro, który wyniósł to ze swego rodzinnego domu. Jego ojciec, a nasz dziadek, powiedział mu za młodu, a on to zrobił natychmiast, gdy założył rodzinę i osiedlił się z mamą w naszej wsi Maritimo:

— Pamiętaj, nigdy nie będziesz głodny, jeśli jedzenie zgromadzisz zawczasu. Jak masz prowiant na kilka dni naprzód, nie myślisz o pustym żołądku, tylko o tym, co możesz zrobić pożytecznego i przyjemnego każdego kolejnego dnia: utkać nową sieć, wypłynąć na nowe łowisko, znaleźć nowego odbiorcę ryb, który lepiej płaci. Przeczytać nową książkę! Pograć z kolegami w ulamę. Albo po prostu napić się tequili. I robisz wtedy o wiele więcej, i masz o wiele więcej przyjemności. Myślenie o jedzeniu też się zmienia. Bo w głowie lęgną ci się konkretne potrawy, które przyrządzisz za kilka dni. Znika troska, jak zapchać żołądek czymkolwiek… natychmiast… zaraz… To stan człowieka wolnego, którym może być każdy, nawet tacy biedacy, jak my… Pomysły dla twego żołądka przychodzą mimochodem: gdy patrzysz syty na świat, gdy śledzisz losy książkowych bohaterów albo oglądasz film lub rozmawiasz z sąsiadami o ostatnim meczu twojej drużyny. Wówczas od czasu do czasu nachodzi cię myśl: na pewno pojawiły się już grzyby, bo powietrze zapachniało nagle pleśnią kukurydzy, na której wyrastają huitlacoche. Uduszone, jak pieczarki, pasują do różnych zup i sosów. No i porwany tym pomysłem idziesz jeszcze tego samego dnia na pole kukurydzy i szukasz. Jaka radość, gdy znajdujesz i przynosisz do domu! Albo spojrzysz w kościele na wuja Santiago i przypomina ci się, że wczoraj właśnie ustrzelił czaplę, dziś ją będzie oprawiał i patroszył, a ty mu przecież pożyczyłeś tę błystkę do spinningu… Złowił na nią 3–kilogramowego szczupaka. Więc możesz pożyczyć mu jeszcze raz — za skrzydło czapli. To on, z kolejnej ryby da ci kawałek, jak ostatnio głowę tego szczupaka.

Jedzenie można znaleźć wszędzie, zawczasu. Myśleć tylko trzeba o pełnym żołądku…

Tak, tata Alejandro dostał dobrą naukę. Ale to nie dziadek wymyślił naszą zupę. Wymyślił to jego syn, nasz ojciec. Dzięki temu pomysłowi czuliśmy się jeszcze bardziej wolni i syci, nie musieliśmy sporządzać posiłków co dnia, lecz wystarczył jeden całodniowy wysiłek mamy i… zmienianie garnków stawianych na kuchni. Mogła więcej czasu poświęcać ogrodowi, gdzie hodowała wszystko to, co trafiało potem do naszego garnka albo szło na wymianę. Miała też wolne chwile na książki, które wchłaniała dziesiątkami, aż ich zabrakło w miejscowej bibliotece. Dlatego tak ukochała „Sto lat samotności”. Było grube i można je było czytać, otwierając w jakimkolwiek miejscu. Sama utożsamiła się z Urszulą, żoną Jose Arcadio Buendia, i — jej wzorem — cicho, lecz stanowczo, narzucała nam swą wolę — czterem mężczyznom, z którymi miała do czynienia na co dzień.

Kiedy więc ojciec Alejandro, upojony brzmieniem swego głosu, rozwodził się nad właściwościami naszej zupy coraz dłużej, mama szturchnęła go w końcu łokciem, a on w lot zrozumiał, że zagalopował się w swoim krasomówstwie, bo o zupę też chodziło, ale głównie o moje bohaterstwo, przedszkolaka Gabriela Garcii, którego — póki co — wszyscy jeszcze zwali Enano.

Po szturchnięciu mamy tata dotarł szybciej do pointy:

— Enano, jesteś bohaterem. Dzięki tobie, twojej zręczności i sprytowi, możemy mieć dziś na stole naszą sopa de frijoles. Dzięki tobie nie będziemy głodni. Uratowałeś ten bardzo ważny niedzielny obiad. Dziś jest dziesiąta rocznica naszego ślubu. Mama zadbała, żeby znalazły się w niej wszystkie zioła miłości. Teraz my zadbamy o to, żebyś w nagrodę za swą zasługę miał w każdą niedzielę o jedną łyżkę zupy więcej niż twoi bracia, aż do pełnoletności.

No i tak było. Zawsze dostawałem więcej, niż dwójka moich braci, którzy wyrośli na zgrabnych i gibkich, jak wy, caballeros, a ja na una calabaza en cuclillas, pękatą dynię, której żadna kobieta nie chce… Tak, dostawałem nawet nie o jedną łyżkę więcej, ale o trzy i cztery, kiedy moim braciom zupa nie smakowała, bo mamie zdarzały się gorsze dni. Czasem pokłóciła się z ojcem albo nadmiernie wzruszyła losem Urszuli, przeżywanym po raz kolejny z braku innych książek. Mnie zaś nie wypadało odrzucać tej wdzięczności…

— Ale nie zostałeś Aurelianem. Jesteś przecież Gabriel Garcia… — zauważył roztropnie Paweł Szczęsny. A 3G westchnął tylko, bo jednak matka się uparła.

— W naszej wsi, Maritimo, dzieci chrzciło się dopiero przed pójściem do szkoły, kiedy same mogły świadomie wybierać imiona. Do tego czasu rodzice posługiwali się, jak u Azteków, przydomkami, które — wydawało im się — najtrafniej oddawały istotę naszego ja. Do czasu uratowania sopa de frijoles bliscy i sąsiedzi nazywali mnie więc Enano, Krasnal. Faktycznie, byłem najmłodszy i najmniejszy. Ale od czasu uratowanej zupy zostałem w ustach matki Aurelianem, jak syn Urszuli z powieści Marqueza. Dopiero w wieku siedmiu lat powiedziałem stanowcze „nie”. A wiecie dlaczego? Bo czułem się lepszy od pierwowzoru. Ja w końcu uratowałem tę zupę, a on stał i nie zrobił nic ze spadającą z kuchni wazą; rozbiła się przecież na drobne części, a rosół rozlał się po podłodze…

Nic to. Moja matka, miłośniczka „Stu lat samotności”, to uparte stworzenie. Widząc moją niechęć do imienia, jakim chciała mnie obdarzyć, wymogła na ojcu, że będę przynajmniej Gabriel (na pierwsze) i Garcia (na drugie) — na cześć Marqueza oczywiście.

Tak nazwany poszedłem do szkoły, gdzie koledzy nie zważali na te moje 3G, tylko wołali na mnie po prostu Calabaza, Dynia. Ale nie będę wam o tym opowiadał szczegółowo, bo jesteście, caballeros, ludźmi inteligentnymi, więc możecie sobie wyobrazić, jaki krzyż pański dźwigam od młodości. I wiecie co… nie jem już żadnych zup! Nie mogę. Dzięki sopa de frijoles przetrwaliśmy jako rodzina, ale ja dzięki niej wyglądam tak jak teraz. I jej nienawidzę. Wybacz, matko…

— Benito! — 3G machnął ręką w kierunku barmana. — Przynieś kolejkę! I trzy duże tortas! Te z serem. Jesteśmy głodni!

Tortas wjechały niebawem. To meksykańskie kanapki: mix mięs, pomidorów, avocado i majonezu. A 3G doprosił jeszcze koziego sera. Tak, byli głodni, zwłaszcza że ich spotkanie trochę już trwało i nie wyglądało na to, że zakończy się wkrótce.

— Powiem wam teraz, jak szukałem kobiet i jak mnie zawiodły. — Sierżant Gomez wchłonął tortas w trzech ruchach, po czym otarł usta serwetką. — Byłem w gimnazjum. Miałem szesnaście lat. Każdy z chłopaków prowadzał się już z jakąś dziewczyną, nie mówiąc o moich braciach. A ja, caballeros, chodziłem sam nad morze, do lasu czy na pole kukurydzy, gdzie tabunami gziły się pary z mojej szkoły. Kukurydza była dorodna, duża, łatwo się było w niej ukryć. Zachodziłem tam, żeby choć trochę poczuć się mężczyzną.

Podpatrywałem moich kolegów i koleżanki, jak turlali się w tym kukurydzianym lesie. Jeden z nich, Juanito, kiedy tylko spostrzegł, że go podglądam z Valentiną, odwrócił się do mnie i odkrył przede mną swoje nabrzmiałe przyrodzenie, rechocząc jak żaba na wieczór. I puścił oko. Co zrobiłem? Też mrugnąłem, machinalnie, a on zamachał do mnie ręką, w zapraszającym geście, tak mi się zdawało: „Dołącz, starczy dla nas obu”. Ale Valentina zagarnęła go zaraz na siebie (mnie nie zobaczyła) i Juanito przestał się mną interesować.

Patrzyłem więc…

Ona i on stwarzali wrażenie, jakby też dostawali co niedziela łyżkę zupy więcej, ale nie tyle co ja od moich braci. Zaproszenie kolegi było wprawdzie obiecujące, jednak nie podpełzłem do nich. Może dlatego, że uświadomiłem sobie, iż mój pene nie mógł się równać z pene Juanita. Był podobnej wielkości, lecz ginął pod fałdami mojego brzucha i nie mógł sprawić takiego wrażenia na Valentinie, jak ogon kolegi, którego już ssała.

Juanito znów się odwrócił. Puścił oko i wydał zaraz jęk zarzynanego królika, choć na twarzy miał błogość. Valentina tymczasem splunęła, wytarła usta kukurydzianym liściem, wstała, obciągnęła sukienkę i… zobaczyła mnie. Myślicie, że się speszyła? Bynajmniej. Cmoknęła mnie w taki sposób, jak uszminkowana kurwa z Veracruz (to wiem dopiero dzisiaj) i, przechodząc obok, złapała za krocze.

— Na ciebie też przyjdzie kolej… — Tak mi powiedziała.

Zostałem sam na sam z Juanitem.

— To twoja dziewczyna? — zapytałem, jak się okazało — głupio.

— No, co ty! — żachnął się. — To szkolna dupodajka. Ale bierze tylko w usta. Pójdzie z tobą za pięćdziesiąt peso. Albo za kurczaka. Jej matka robi dobrą zupę na skrzydełkach. Nawet cię na nią zaprosi. To dobra dziewczyna, rozumie nas. Przez miesiąc zarobiła na mnie na cztery rosoły. Po wspólnym obiedzie daje buźki za darmo. Postaraj się, nie jest wybredna…

W gruncie rzeczy byłem wdzięczny Juanito za te informacje, gdyby nie ostatnie zdanie… Nie jest wybredna, czyli?

Juanito był bezpośredni. Nie owijał w bawełnę, zaspokojony i zapewne dumny z siebie. Rozchylił niedopięte spodnie i pokazał mi sflaczałego już z lekka pene, ale głównie poklepał się po swoim wzgórku łonowym:

— Popatrz, Dynia, tu jest tylko jedna fałdka sytości… A u ciebie, Aureliano (i tym chciał mi dopiec), same fałdy tłuszczu…

I co zrobił? Poszedł sobie. Zostawił mnie samego w tej kukurydzy z płonącym wstydem, dojmującym pożądaniem i poczuciem tragicznego niespełnienia, czego nie ukoiła nawet gwałtowna masturbacja, po której wstyd był jeszcze większy, a myśli samobójcze na wyciągnięcie ręki. I wtedy postanowiłem sobie: Valentina będzie moja, już niedługo, w tej kukurydzy.

Ale nim uzbierałem pięćdziesiąt pesos, zakochałem się. Matka wysłała mnie z ojcem na targ w mieście. Zbliżała się ich dwudziesta rocznica ślubu i — jak orzekli oboje — poza wystawną zupą musi być coś ekstra. Przy niedzielnym obiedzie byliśmy wszyscy zgodni: tęskniliśmy za estofado! Zadziwiające, jak „zupa co dnia” utrwaliła nasze przyzwyczajenia… Czy wy wiecie, caballeros, że estofado, meksykański gulasz, robi się tak jak zupę. Tylko więcej w niej mięsa w kawałkach, papryki i pomidorów…

Ale to dygresja. Bo na tym targu, kiedy ojciec chodził od stoiska do stoiska i przyglądał się leżącej tam wołowinie, przy jednym z nich przewinęła się nagle Gabriela, córka sołtysa. Dziewczyna cud. Wiotka, nie za wysoka, w sam raz dla mnie. Mógłbym ją objąć i przytulić, całować trochę z góry — w czoło, potem w usta. Aztecka bogini. Zagapiłem się tak bardzo, że nie zauważyłem, iż ojciec dokonał zakupu i zamierzał wracać do domu.

— Czy coś się wydarzyło? — zapytał i w tym momencie zobaczył mój wzrok, którego kierunek stał się dla niego jasny.

Co mógł rzec swojemu opasłemu synowi, w którego oczach zobaczył miłość?

— Zostań, Enano. Wrócisz na piechotę.

Gabriela… Jak ja, Gabriel… To wydawało mi się przeznaczenie, nie uśmiechajcie się pobłażliwie. Miałem szesnaście lat, pożądanie rozrywało mi serce i spodnie, a ona — no, tak, byłem tego pewien — obdarzyła mnie przychylnym spojrzeniem.

I wiecie co? Gdy ojciec już odjechał, a ja kombinowałem, jak się do niej zbliżyć, pojawiła się… Valentina.

No, nie… Moja chuć (Valentina) i moja miłość (Gabriela) znalazły się w jednym miejscu. Czułem, że z tego coś musi wyniknąć. Bo kukurydziana dziewka mnie poznała, ale nie było w niej tego wyuzdania, jak przy Juanito. Buźkę już miała w ciup, machała do mnie przyjaźnie ręką i szeptała coś gwałtownie Gabrieli na ucho.

Moje serce mówiło „uważaj”, ale mój pene domagał się zdecydowanej reakcji. Więc podszedłem.

— Och — powiedziała Valentina — wreszcie się spotkaliśmy. Poznaj moją przyjaciółkę…

A przyjaciółka wzniosła się ponad klepisko targu:

— Jesteś Gabriel… Jak archanioł… — wykrzyknęła.

Spotkanie było więc udane, dawało cień nadziei. Valentina, zagarniając Gabrielę w kierunku straganu jej ojca, odwróciła się do mnie i puściła oko. A następnego dnia w szkole, w swojej szafce, znalazłem karteczkę: „Bądź dziś wieczorem na polu u Daniela. Będzie też Gabriela”.

No i co, caballeros? Co byście wtedy zrobili?

Czy wiecie, jak erotycznie pachnie kukurydza, kiedy dojrzewa? Niewiarygodnie. Kto w nią wejdzie, a ma tyle hormonów w sobie, co dwa parostatki węgla w palenisku, nie wytrzyma. Musi się wyładować — tak czy siak.

Były tam. Siedziały, jak dwie nimfy nad brzegiem morza, chociaż wokół był tylko łan kaczanów, a morze szumiało kilometr dalej. I wabiły mnie.

Valentina mówiła: „Chodź do nas”. A Gabriela tylko patrzyła. Siadłem przy nich.

To było pięć minut raju. Gabriela całowała mnie w usta, w szyję, a Valentina obłaskawiała mojego wnoszącego się pene. I kiedy w tym czasie próbowałem coś sobie ułożyć w głowie, ustalić jakiś porządek rzeczy (o co chodzi Gabrieli, a o co Valentinie), z kukurydzy, drąc się jak opętani, wypadli Juanito i jego kumpel Carlos:

— Dynia moczyfiutek! Siusiumajtek Enano! Uważaj, bo zasikasz im kiecki!

I już nie musiałem nic sobie układać. Wszystko było jasne. To była zasadzka. Okrutna. Zasadzka na Dynię. Na grubasa, który chciał trochę miłości i seksu. Jak inni. Jak Juanito i Carlos. Jak Valentina i Gabriela. Tylko nie wiedzieć czemu, odmawiali mi tego. Drwili.

Więc było tak… Pognałem do domu. W rozpaczy. Już nie zastanawiałem się nad miłością, nad nienawiścią ludzi, swoim ogromnym jestestwem, nad tą cholerną zupą fasolową, która mi tyle ran zadała. Wpadłem do swojego pokoju. Zerwałem sznur od bielizny, okręciłem go na haku od hamaka wiszącego w drzwiach, zacząłem robić pętlę…

Wtedy wpadli moi bracia… Wykręcili mi ręce, powalili na łóżko, a Ricardo, najstarszy, wycedził:

— Dla tych dwóch kurewek nie warto!

I co powiecie, caballeros? Intryga kolegów z gimnazjum była wielowątkowa. Ja dostałem swoją wiadomość. Moi bracia dostali swoją. I Juanito, wnuczek Marii Esteban, wioskowej plotkarki, która skutecznie rozniosłaby po okolicy moje upokorzenie…

Tylko po co? — zapytacie. Po co taka rozgrywka w świecie nastolatków, którym głównie hormony uderzają do głowy. Odpowiem wam: jeśli ktoś w wiosce Maritimo zagroził interesom alcade, sołtysa, to musiał się liczyć z najgorszymi konsekwencjami. A ja odebrałem Gabrieli miejsce w preparatorias, w drodze na uniwersytet, miejsce finansowane przez społeczność Maritimo. Mnie wskazał dyrektor, a dyrektor był skłócony z sołtysem, choć ja naprawdę byłem lepszy.

Nie sądziłem nigdy, że moi bracia, Ricardo i Alvaro, szczupli, gibcy, i zawieszeni już myślami w Veracruz, gdzie uczęszczali do szkół, ujmą się za mną tak jednomyślnie…

Po pierwsze, nie dali mi się powiesić… Po drugie, napoili wywarem, który mnie uśpił na długie godziny… Po trzecie zaś, gdy się obudziłem następnego dnia, zaprowadzili mnie wieczorem na pole, gdzie doznałem swojego męskiego upokorzenia. Na wydeptanym klepisku, pośród opadłych liści i czekanów kukurydzy, siedzieli związani Juanito i Carlos, a obok nich Valentina i Gabriela. Pilnowali ich kumple moich braci — Oscar i Santino, wyposażeni w baty na konie.

— Możesz im napluć w twarz, Enano — powiedział mój najstarszy brat Ricardo. — Możesz ich policzkować i kopać, po kolei. Nasikać na nich i narzygać. Możesz ich obić batogami. To twoje prawo. Nikt w naszej wsi nie może traktować drugiego gorzej niż siebie samego. I oni to już wiedzą. Oni to wiedzą od swoich ojców i matek, od sołtysa też. Dlatego możesz to zrobić bezkarnie. Rada Starszych Maritimo uzna twój wybór. Nie możesz ich tylko zabić…

Stałem oszołomiony. Żyłem na tej ziemi, która wydawała mi się moją, w Maritimo, ale do tego momentu nie znałem granic, których nie wolno przekraczać. Ta była pierwsza i najważniejsza — granica godności. W kolejnych pokoleniach Azteków honor współplemieńca to świętość. Wystąpić przeciw niemu to narazić się na gniew Cinteotla, boga płodności i odrodzenia, na gniew wsi. A my jesteśmy przecież… wymierającym plemieniem.

Podszedłem do Gabrieli i Valentiny, do Juanita i Carlosa i… chciałem im przebaczyć. Ale moi bracia odsunęli mnie od nich i, widząc moje niezdecydowanie, stanęli z kolegami wokół nich z wyciągniętymi penisami. I oddali mocz na tę przerażoną czwórkę, a ja nic nie mogłem (nie chciałem?) zrobić. W końcu i ja wyciągnąłem swojego pene i nasikałem na nich, dokonując tym samym zemsty siusiumajtka, jakim mnie okrzyknęli dzień wcześniej.

A potem poszliśmy do wsi, zostawiając pokutników samym sobie.

Cała czwórka opuściła wieś w ciągu najbliższych dni. Kodeks Azteków nie przewiduje wybaczenia dla grzechu ciężkiego — narażenia godności współplemieńca. Z jednym wyjątkiem… Wystarczyło uklęknąć przed Gabrielą i powiedzieć: „Wybaczam ci”. A ona, żeby uniknąć ostatecznego poniżenia, mogła odpowiedzieć: „Pójdę z tobą”. I to by było OK. Takie rozwiązanie kodeks Azteków przewiduje. Ale kto to wiedział? Na pewno nie ja, przepełniony strachem, żądzą zemsty i omamiony przez braci, którzy — wiem to teraz — wyrównali przy okazji własne porachunki we wsi: swoje niespełnione miłości (Valentina), odniesione urazy (Juanito), kompleksy biedniejszych (Gabriela), klęski w grze w ulamę (Carlos)…

A ja wylądowałem kilka lat później w policji, bo wydawało mi się, że tu będzie łatwiej odróżniać dobro od zła. Myślałem, że w niej uchronię się przed wątpliwościami, że tu liczą się konkretne paragrafy, inne niż niepisany kodeks aztecki. Dziś za tamten czyn w kukurydzy musiałbym siebie, moich braci i ich przyjaciół wsadzić za kratki. Bo czym innym jest — według prawa, caballeros — drwina z podnieconego grubasa, nie podlegająca żadnej karze, a czym innym pozbawienie wolności kogoś, wbrew niemu, choćby był największym szydercą. Dziś to wiem. Ale co mam teraz zrobić? Sam mam się aresztować i osądzić? Pojmujecie to?

WM popatrzył na PS i obaj już wiedzieli: 3G dochodzi do sedna.

— Wiecie co znaczy Cancun? Powiem wam: gniazdo węży. Powinniście z niego wyjechać jak najprędzej i zapomnieć o nim. Bo polubiłem was, ale nie do końca zrozumiałem. Myślę o was od tygodnia. Nie chcę mieć podobnych dylematów do tych, które mnie doprowadziły na pole kukurydzy, a was — jak sądzę — na przejazd kolejowy i nad ocean. My tu żyjemy według azteckiego prawa. Po co wszczynać procedury, które w życiu nic nie zmienią, a racja jest po stronie winowajców? Patrzycie na mnie nagle przerażeni. Nie trzeba. Ja wam chcę pomóc… Jestem Aztekiem…

Doniesienia w sprawach 1 i 2

— Sargento, amigo… — pierwszy odezwał się WM, popatrując na PS. — Powiedz otwarcie o co chodzi, a my opowiemy ci o swoim życiu tak, jak ty nam. Niczego nie zataimy. W końcu weszliśmy z tobą na tę samą aztecką ścieżkę, choć o to nie prosiliśmy…

— Dzięki, liczę na otwartość. Wiem, a obserwowałem was przez agentów, że nie jesteście ludźmi złymi. Pogubionymi tylko…

Nie doceniali 3G, jak się okazało, ale szybki rachunek sumienia nie zapalał w nich wielu czerwonych światełek. Dlatego WM brnął dalej:

— Powiedz nam, co chciałbyś usłyszeć. Zgadzasz się, PS?

PS kiwnął głową.

— OK — odrzekł 3G. — Aztecki kodeks mówi: nie ukrywaj przed przyjacielem prawdy, którą znasz, bo inaczej nie dowiesz się jego prawdy. I wtedy stracisz i przyjaciela, i tę prawdę.

WM nie miał wątpliwości. PS zrobił natomiast zdziwioną, niczego nie rozumiejącą, minę europejskiego troglodyty z Oxfordu.

— Zacznij ode mnie, 3G — powiedział więc WM.

— Tak zrobię. Twoja sprawa jest prostsza…

I tu czerwone światełka zapaliły się trochę bardziej! Sprawa? Jaka?

— Pięć dni temu — sierżant 3G zaczął mówić powoli i z widocznym namysłem — zgłosił się na posterunek obywatel z Niemiec, który tak, jak i ty, amigo, zamieszkał ze swoją żoną w hotelu El Pueblito. Powiedział mi, że nosił się ze swoimi myślami trzy dni, ale w końcu nie mógł wytrzymać, tak powiedział, bo był świadkiem, jak sądzi, morderstwa prawie doskonałego…

3G zawiesił głos, zaś autentyczna groza zapanowała przy ich stoliku. Ulotniła się atmosfera poufałości i psychicznego zjednoczenia, która teraz obu przybyszom z dalekiego kontynentu wydawała się po prostu zręcznie zastawioną pułapką. Ale na kogo i po co?

— Ów Niemiec — ciągnął 3G — opowiedział, jak obserwował ciebie, WM, i twoją żonę. Leżeliście na plaży obok niego. Ona mu się podobała, twoja Sylwia, więc się jej przyglądał. Twierdzi, że między wami doszło do gwałtownej, choć cichej, sprzeczki. Oboje byliście zdenerwowani. Potem ona czegoś szukała w torebce, ale nie mogła znaleźć, wyręczyłeś ją, wyjąłeś niewielką brązową tabletkę, którą połknęła, popijając czymś z termosu. I pobiegła w morze. Nie zatrzymywałeś jej. Niemiec mówi, że wstałeś, poszedłeś za nią wolno, według niego nazbyt wolno. A kiedy ona ze sto metrów od brzegu wyraźnie tonęła, nie zrobiłeś żadnego ruchu, żeby ją uratować.

I utonęła, a ty, jak gdyby nigdy nic, opalałeś się dalej, wytrzymałeś aż do czasu, gdy on ze swoją Bertą poszli do hotelu. Wiesz, ten Niemiec czekał na ciebie w recepcji. Chciał się przekonać, co zrobisz. Poszedł też za tobą na posterunek. Ale wtedy się zawahał. Choć tylko na trzy dni…

Wojciech Marcin poczuł nagle to, co zwykle, gdy człowieka wypełnia strach, po same czubki włosów, kiedy zostaje przyłapany na gorącym uczynku. Nie potrafił spojrzeć na 3G. Patrzył w blat stołu, w puste kieliszki na nim, w talerze z resztkami tortas…

— Dlaczego, k…, to przegapiłem? Dlaczego byłem taki naiwny?

W tym momencie odezwał się Paweł Szczęsny, nie żaden PS z protokołów sierżanta Gomeza, tylko jego przyjaciel (czy już wspólnik?):

— To dlaczego ten praworządny Szwab nie pobiegł za Sylwią? Dlaczego nie poleciał jej ratować? Dlaczego nie machał i nie krzyczał do ratowników? Tylko czekał aż ona się utopi? Żeby przyjść potem i donieść na WM?

Sierżant uśmiechnął się zagadkowo, ale zagadkę zaraz wyjaśnił:

— Moim zdaniem, on w tonącej Sylwii widział wówczas swoją Bertę. Potem dopiero ruszyła go niemiecka natura. Ale kto wie czy gdzieś na innej plaży, choć na pewno nie tu, i nie w Meksyku, nie wypłynie tym razem jego żona… Bez względu na to, co mi odpowiesz, WM, przetarłeś szlak… Przynajmniej dla Wolfganga Kuntze. Tak się nazywa, gdybyś chciał porozmawiać z nim przed wyjazdem. Intuicja mi mówi, że intensywnie o tym myśli. Spławiłem go, ale on jest ciekaw. Ja zresztą też…

Wojciech Marcin odetchnął. 3G wzbudził w nim tyle wyrzutów sumienia i samooskarżeń, że nie dałby rady właśnie teraz odpowiadać sierżantowi o sobie. I wtedy Paweł przyszedł mu w sukurs:

— OK, Enano — rzekł (specjalnie?) — to teraz moja kolej. Co mnie zarzucasz?

3G się obruszył, ale wcale nie na owo Enano, tylko na słowo „zarzucasz”:

— Amigos, caballeros, ja niczego wam na razie nie zarzucam. Chcę najpierw zrozumieć. Dlaczego „sikaliście” na swoje żony, choć mogliście je uratować?

— Jak? — PS zadał to pytanie niezwykle dramatycznie. 3G popatrzył wówczas na niego z głębokim zrozumieniem duszy ludzkiej, co wynikało nie tylko z licznych przesłuchań, z protokołów służb specjalnych, ale i z własnego życia, które tak boleśnie zostało ugodzone na polu kukurydzy w rodzinnej wsi Maritimo. Rzekł więc dobitnie:

— PS, nie graj ze mną w przebiegłą iguanę. Mówię ci: nie chcę was ukrzywdzić, chcę zrozumieć. Ale zadałeś to głupie pytanie, więc ci odpowiem…

Machnął ręką do Benita, barmana:

— Jeszcze jedną kolejkę, proszę…

I odezwał się do Pawła Szczęsnego niemal jak do młodszego brata:

— Dlaczego nie powiedziałeś prawdy? Dlaczego nie zeznałeś, że wysiadłeś z auta nim zbliżyło się do przejazdu? Dlaczego ukryłeś, że zacząłeś je pchać w kierunku torów, choć nadjeżdżał express? Przecież nie dałbyś rady go przepchnąć przed pociągiem… A pchałeś… I wepchnąłeś wprost pod niego.

PS — w przeciwieństwie do WM — zachował stoicki spokój.

— Kto ci tak zeznał?

— Świadkowie!

— Tutejsi?

— Nie, goście z twojego hotelu, z Polski.

— Powiesz, jak się nazywają?

— Nie, bo zrobiłbyś im krzywdę. Znają cię.

— Tam jest ze trzydzieści osób, które mnie znają. Są z tej samej korporacji.

— No, właśnie… I dlatego im nie wierzę.

— A mnie?

— Tobie bardziej…

— Dlaczego?

— Bo czuję motyw, który może uchronić cię przed prawem…

— Będziesz mógł to sprawiedliwie ocenić, tutaj, przy tym stole?

— Uwierz mi, dziesięć lat w policji robi swoje…

Popatrzyli wszyscy trzej na siebie. Oni dwaj (WM i PS) już bardziej rozluźnieni, a 3G uśmiechnął się nawet, chcąc zapewne rozładować atmosferę. Nagle zrozumieli, że on naprawdę nie przyszedł ich oskarżać, nie ma też zamiaru podstępnie wyłudzać zeznań i wsadzać ich na kilkanaście lat do więzienia, lecz chce po prostu… zrozumieć. Amigo, puta!

— Powiem ci — zdecydował się WM.

— Ja też — PS powiedział to drugi.

I tak zabrali się za własne negliże, wcale nie ku uciesze 3G i nie dla własnego masochizmu, lecz — to wreszcie zrozumieli — żeby on mógł zakończyć śledztwo w przekonaniu, iż ocenia ich zgodnie z własnym, azteckim sumieniem. I żeby oni mogli jutro spokojnie odlecieć do Polski. Rozgrzeszeni przez niego i przez siebie. Więc nie konfabulowali. I nie kłamali. Bo tak naprawdę nie byli niczemu winni.

WM opowiada o Sylwii

— Przede wszystkim przyznam ci się, amigo… Widziałem, jak tonie, ale stałem sparaliżowany na tej plaży i sam nie wiedziałem co zrobić. Los zsyłał mi rozwiązanie, któremu tak naprawdę nie byłem w stanie zapobiec. Ratownika w pobliżu nie było, ja nie umiem pływać, Niemiec wydawał się nic nie widzieć… To były sekundy. Poszła pod wodę dwa razy, a za trzecim nie wypłynęła. Ona była dobrą pływaczką, miała nawet medal olimpijski. Więc przez chwilę pomyślałem sobie, że chce mnie nastraszyć. Nieustannie próbowała wytrącać mnie ze stanu równowagi. To była jej broń. Wzbudzała lęk i poniżenie, a potem wracała i wspaniałomyślnie pozwalała kochać się dalej. Wiesz o co poszło w tej kłótni? Nagle wpadła na genialny pomysł, że nauczy mnie pływać. I uparła się. Nie pomogły żadne argumenty. Na przykład takie, że ocean jest wzburzony, wisi czerwona flaga, nie ma żadnego ratownika, więc jak? Mam prawie pięćdziesiąt lat. Mój styl pływacki (a próbowałem wielokrotnie) ojciec nazywał „po siekiersku do dna”. Nie szło. Jest we mnie jakaś bariera psychiczna, która powoduje, że w wodzie bez gruntu pod nogami wpadam w panikę, napinam mięśnie i w żaden sposób nie udaje mi się utrzymać na powierzchni. W szkole podstawowej, kiedy chodziliśmy przymusowo na basen, zdałem egzamin na koniec tylko dlatego, że dystans miał 25 metrów, a ja „płynąłem” po zewnętrznym torze, mając po prawej stronie umocowaną do ściany basenu linkę, którą nauczyłem się wykorzystywać do asekuracji. Przypływałem zawsze ostatni, ale nikt nie zauważał, że oszukuję. A tu, w Cancun, przy wzburzonym oceanie?

Ale ona tego nie rozumiała. Była uparta, jak… lew. Bo była zodiakalnym Lwem. A kiedy wykrzyczała, że ma mnie gdzieś i idzie pływać sama, pomyślałem sobie:

— A idź i się utop!

Ot, chwilowa emocja po kretyńskiej kłótni. Lecz ona to zrobiła. Przez swoją głupotę, przez tę debilną postawę, z którą szła przez całe życie: „postawię na swoim”. I postawiła.

Tak, nic nie zrobiłem. Nie mogłem. Nie chciałem. Sam nie wiem…

Ja ją bardzo kochałem, wiesz? Kiedyś… Teraz już, tutaj — nie. Wielkie uczucie wypaliło się nagle po latach małżeństwa, tak jak nagle się zapaliło. Potem już było tylko trwanie. Dość przyjemne, bo ona potrafiła zadbać o dom i wszystkie związane z tym wygody… Znakomicie gotowała. Jej zupy, Enano, z pewnością by ci smakowały. Być może, nawet przekonałaby cię do nich na powrót. Minestra… Palce lizać.

Ale nie można przecież żyć tylko rutyną codziennego dnia — samym dobrym jedzeniem, czystym mieszkaniem, ładnie urządzonym, ze smakiem — jeśli nie jesteś w stanie do siebie zagadać, choćby o duperelach, nie uśmiechasz się nawzajem, nie ma w twym życiu spontaniczności i radości. Bo jak ma być, kiedy nie masz dzieci, choć się starasz — z czasem coraz rzadziej i z coraz mniejszą determinacją.

Byliśmy parą od dwudziestu lat. Wyrwałem ją na niedzielnej potańcówce. Na zbitej z desek tanecznej arenie. Te areny do tańca były zawsze metr nad ziemią. Być może po to, żeby takim jak ja zawrócić w głowie.

W jedną z niedziel zagnało mnie w Warszawie na Kępę Potocką. Kumpel powiedział: „Przyjdź, będą fajne dziewczyny”. A ja, jak ty, Enano, byłem młody i wyposzczony. Więc przyszedłem. Miałem dwadzieścia cztery lata. Orkiestra grała, słońce grzało, ale wiał przyjemny wiaterek, który podwiewał pannom suknie na tym tanecznym podwyższeniu. Czerwiec 1969. Rozglądałem się za kumplem, a tu nagle przeleciała mi nad głową jedwabna suknia. Musnęła raz… Popatrzyłem. Nie zobaczyłem twarzy, tylko smukłe łydki i uda, ciągnące się aż po niebieskie koronkowe majtki. Zadrżałem, Enano, bo to był niesamowity widok dla mojej wygłodzonej pożądliwości… Musnęła drugi raz… Ten sam widok, ale już inaczej: zza oszalałej w tańcu sukienki wyłoniła się w tanecznym przechyle Ona — Sylwia. Jej głowa przeleciała koło mojej, mało nie zderzyliśmy się czołami. I odleciała ze swym partnerem na środek desek. Ale poczułem zapach jej włosów, zobaczyłem twarz, o jakiej marzyłem. I wiedziałem: będzie moja. I była.

Jeszcze tego samego dnia, wieczorem, wylądowaliśmy w krzakach nad Wisłą, niedaleko tego tanecznego kręgu. Bo ona też, machając mi tą suknią nad głową, doznała podobnego olśnienia. Więc… całowaliśmy się i gadaliśmy. Gadaliśmy i całowaliśmy się. Aż do zmęczenia warg i języków. Była moją pierwszą kobietą, a ja podobno jej pierwszym facetem. Noc była ciepła. Leżeliśmy i patrzyliśmy w niebo, przywierając do siebie od czasu do czasu. Aż do rana. Na chwilę się zdrzemnęliśmy. Obudziło nas wschodzące słońce, które zdawało się mówić, co i tak czuliśmy: będziecie razem.

Drogi przyjacielu… Co tu dużo gadać? To była wielka gwałtowna miłość. Odnajdywaliśmy się w ciągu dnia niechcący, nawet się nie umawiając. Szedłem do uniwersyteckiej biblioteki, podnosiłem głowę znad książki, a Ona właśnie wchodziła. Wpadałem z kolegami na kawę w przerwie zajęć, była w tej samej kawiarni z koleżankami. Spotykaliśmy się nieustająco: w kościele, na ulicy, w przejściu podziemnym… A potem, kiedy już byliśmy parą i po euforii pierwszych miesięcy i lat, weszliśmy w stadium kłótni i nieporozumień, przetykanych rzadkimi chwilami przyjaznego rozejmu, los też nam dawał szansę. Pamiętam, jak kiedyś, przed Dniem Zmarłych, mieliśmy karczemną awanturę, po której ona wyprowadziła się do siostry. Jak zwykle z początku, zarzekałem się, że to już koniec, że nigdy więcej, niech idzie… Ale mijały godziny, potem minął dzień jeden i drugi, a moje zdecydowanie, jak zwykle, topniało… Zaczynałem rozważać jej racje… I dochodziłem do wniosku, że nie, bez niej na pewno nie chcę żyć.

To był ten świąteczny dzień, o którym wspomniałem. Obudziłem się nagle o szóstej rano. Miałem kaca. Poprzedniego dnia chlałem, zapijając smutek, który sobie stworzyliśmy. Bo nie ja byłem tylko winien. I już wiedziałem co zrobię. Pojadę na cmentarz. Ona tam musi być. Tego dnia jest zawsze na grobie ojca. Ale przecież nie wiedziałem o której będzie. Chodziliśmy tam w to święto wielokrotnie razem, o różnych porach. Ba, często dzień wcześniej (może więc już tam była?) albo dzień po (jeszcze jej nie będzie), żeby uniknąć perypetii komunikacyjnych, korków i tłoku, jaki towarzyszy temu zbiorowemu hołdowi składanemu naszym zmarłym. Enano, to jest wielka wędrówka Polaków, szczytna i piękna, ale tak po prostu wielce uciążliwa praktycznie.

Wyobraź sobie… Ogromny cmentarz komunalny. Na obrzeżach Warszawy. Skręcasz do niego z drogi ekspresowej na Gdańsk — w lewo. Jest wydzielony pas, tylko że w ten dzień ruchem kierują policjanci. Wybacz, ale macie zdolność do komplikowania tego, co chcielibyście usprawnić. Również na drogach. A może głównie tam? Więc jestem w korku, posuwam się wolno, mam przed oczami gigantyczny sznur aut. Ale co mam robić? Stoję, czekam, ruszam, stoję… I cały czas się boję, że to na nic. W końcu po godzinie skręcam i jadę już prosto do głównego wejścia. Jadę powoli, bo inaczej się nie da, i rozglądam się za jakimś miejscem, gdzie mógłbym zaparkować. A tu samochód przy samochodzie, żadnej luki — aż po horyzont. Jadę więc wkurzony, że to wszystko bez sensu, że będę musiał zawracać i znów wypatrywać jakiegoś wolnego miejsca, a czas biegnie, gdy… Amigos moi, nie uwierzycie… Po lewej stronie drogi, między innymi autami, zobaczyłem fiacika siostry Sylwii, a obok… wolne miejsce!!!

Nacisnąłem na klakson, długo i przeciągle, zacząłem migać światłami, włączyłem lewy kierunkowskaz i nacisnąłem pedał gazu. Jadący z naprzeciwka kierowcy, być może, uznali mnie za wariata, ale depnęli w hamulce i przepuścili. A ja, zdziwiony, ale przepełniony nadzieją, pognałem na grób ojca Sylwii, kupując w przelocie znicze, zapałki i kwiaty.

Tylko jej tam już nie było. Trudno jednak, z szacunku do zmarłych, wpaść na chwilę, zapalić znicze, położyć kwiaty, odklepać modlitwę i gnać z powrotem do samochodu. Bo przecież była na tej mogile, to widać. Nie bawię się więc w specjalne ceregiele, tylko błagam tkwiącego w ziemi nieboszczyka: „Pomóż mi. Przepraszam…”

I biegnę z powrotem. Naprawdę biegnę, co wzbudza w sunącym do grobów tłumie wyraźne zdziwienie. Bo ich roztrącam, potykam się, mam obłęd w oczach. Wreszcie jest brama. Wypadam przez nią i dalej biegnę. Ale już widzę: oba samochody stoją obok siebie. A Sylwia? Gdzie Sylwia? Idzie sobie wolno po drugiej stronie ulicy z pochyloną głową i jeszcze nic nie widzi. Więc się drę:

— Sylwia! Sylwia!

Zdziwiona… Naprawdę zdziwiona… Odwraca się do mnie i przystaje. Nie wierzy. Ja też. Ale zrządzeniem losu (boskim?) znów jesteśmy razem. Ja jadę pierwszy, ona za mną. Pod domem siostry zostawiamy jej samochód. Za chwilę wychodzi z wielką torbą rzeczy, które zabrała przy przeprowadzce. W domu pięknie się godzimy. Ona mówi już po wszystkim:

— Dlaczego tak musi być, że jest nam dobrze dopiero wtedy, kiedy wcześniej jest nam źle?

Właśnie…

Jeszcze wtedy ją kochałem, amigos. Awantury dotyczyły głównie dziecięcego niespełnienia. Nasze starania nie kończyły się oczekiwanym finałem. Namawiałem ją na wspólne badania. Nie chciała się zgodzić, czego nie mogłem zrozumieć. Ja chciałem mieć pewność. Bo jeśli któreś z nas nie może, to przecież są inne wyjścia.

Po tym Dniu Zmarłych było nam znowu na tyle dobrze, że dała się namówić na rozważania o bezpłodności i adopcji. Zaczęła dopuszczać taką myśl. A ja już wiedziałem. Że mogę.

I wtedy spotkałem przypadkiem naszego wspólnego znajomego…

Bronek, mój kolega z podwórka. Szedł sobie Krakowskim Przedmieściem i zatrzymał się przed witryną księgarni uniwersyteckiej. Ja stałem obok, niedaleko. Nie zauważył mnie. Wiecie który to był rok? 1972! Trzy lata po tym, jak poznałem Sylwię, w rok po naszym ślubie i naszym magisterium.

Kiedy on wszedł do środka, poszedłem za nim. Nie miałem żadnej potrzeby, czekałem przecież na autobus. Los mnie tam wiódł jednak, bo inaczej tego nie potrafię wytłumaczyć. Spotkaliśmy się przy kasie. Ja kupiłem książkę, która do niczego mi nie była potrzebna — „Psychologię tłumu” niejakiego Le Bon — dlatego, że była cienka i tania. A on — uwaga! — „Podręcznik ginekologii i położnictwa”. Grubą i drogą! Więc musiał…

Zaczepiłem go. Poszliśmy na kawę, bo jakoś nam to spotkanie wydawało się sympatyczne. Ostatnim razem widzieliśmy się jeszcze nim poznałem Sylwię. Weszliśmy do „Harendy”, kawiarni przy placu Kopernika.

— Ożeniłeś się? — bardziej stwierdził niż spytał, patrząc na moją obrączkę.

— No, tak… A ty?

— Mnie nie wyszło. Takie tam życiowe zdarzenie. Szkoda gadać…

Ale pociągnąłem go za język. To była naprawdę przykra historia. Jak się jednak okazało — również dla mnie.

Miała 19 lat. Poznał ją w ogródku tanecznym na Mariensztacie. Przetańczyli całe popołudnie i wieczór, a od następnego dnia zaczęli ze sobą chodzić. I trwało to rok cały. Aż do przyszłego lata, kiedy to na Kępie Potockiej nagle mu się urwała i tyle ją widział. Tańczyli, śmiali się, powiedziała, że idzie do toalety i… nie wróciła. Czekał na nią do późna, szukał, obszedł ze sto razy cały ten krąg taneczny, ale nie znalazł. Nie wiedział gdzie mieszka. Umawiali się po prostu z dnia na dzień w innym miejscu, głównie w niedziele — na tańce. On jej kiedyś tylko powiedział, że gdyby się zgubili, to będzie czekał na nią co niedziela w południe przed kolumną Zygmunta na Placu Zamkowym. Więc czekał przez kolejne niedziele. Przez tydzień, dwa… Aż którejś przyszła. Z wiadomością — że jest w ciąży. W trzecim miesiącu. I że trzeba usunąć. Na co potrzebuje pieniędzy.

— Proponowałem jej małżeństwo, bo ją kochałem. Ale ona, widziałem to, miała już jakieś inne życie. Więc zorganizowałem tę kasę i usunęliśmy. Dziecko, siebie… Chodziłem z nią prawie rok, ale Sylwia zawsze była dla mnie zagadką. Dziś myślę, że może to dobrze, bo miałbym tylko wieczną udrękę, że nie trafiam za nią…

— Sylwia?

— Tak miała na imię, nie znałeś jej. Była z innej dzielnicy. Nie spotkaliśmy się z nią nigdy razem. Ale… może niepotrzebnie ci o tym opowiadam. Dostałem się na medycynę i wybrałem ginekologię. Myślę, że wiem dlaczego…

Wypytałem Bronka dokładnie o tę znajomość. Po kilku minutach nie miałem już żadnych wątpliwości, że chodzi o moją Sylwię. Oczywiście nic mu nie powiedziałem. Jej zresztą też.

A teraz pomyślcie, amigos, co myśli młody żonkoś w rok po ślubie, kiedy dowiaduje się, że nie pojął dziewicy, jak sądził, lecz kobietę, która usunęła ciążę, a on o tym nic nie wiedział, mimo że tak wiele sobie mówili, zwierzali się, przekonując o swojej uczciwości w przeszłym życiu. No, miałem dylemat. I to poważny.

I wiecie jaki wariant wybrałem? Wariant oficera kontrwywiadu. Nie powiedziałem nic, tylko uważniej obserwowałem. Pomyślałem sobie, że ta aborcja była pewnie związana ze mną. Bo poznaliśmy się, zakochaliśmy i ona chciała mieć czystą kartę. Myślałem więc pozytywnie. Nie oceniałem. Współczułem. Bardziej kochałem. Dawałem jej rozliczne dowody. Wydawało się (nie, tak było naprawdę… chyba), że nic nie jest w stanie zakłócić naszej idylli.

Minęło pięć lat. Przez tych pięć lat staraliśmy się (teraz wiem, że tylko ja) o dziecko. I nic nie wychodziło. Co to znaczy, wie tylko ten facet, który w każdy wieczór, gdy udaje mu się wyrzucić z siebie te miliony plemników, czeka później w napięciu, zastanawiając się we dnie i w nocy, jak im poszło. Zrobiły to, co trzeba, czy znów wyprysnęły na próżno? U nas było nieustająco na próżno.

W końcu nie wytrzymałem i powiedziałem jej, po dziesięciu latach od spotkania, o Bronku i o tym, że wiem co ich łączyło. I — jak myślicie — co mi zafundowała?

— Są małżeństwa bezdzietne. I są szczęśliwe…

Zero refleksji, zero skruchy.

— Przecież mnie okłamałaś!

— Nie, nie powiedziałam ci tylko wszystkiego.

— Tego, że jesteś bezpłodna? Że ta skrobanka pozbawiła cię dzieci na całe życie? To uważasz za uczciwe?

— Myślę, że już najwyższy czas przestać się łudzić. Kochasz mnie?

No, nie mogłem w to uwierzyć, co usłyszałem.

— Nie, nie kocham cię! Oszukiwałaś mnie przez tyle lat! Gdybyś powiedziała prawdę, to wszystko można było ułożyć inaczej! Nie kocham cię, przeszło mi, właśnie w tej chwili. I już nie będę, nigdy.

Wykrzyczałem to i poczułem ogromną ulgę. Nie będzie już tych mozolnych starań z iluzoryczną nadzieją na nowe życie. I nic już nie będzie. Adopcji też nie. Nastanie pustka, którą będzie trzeba jakoś zapełnić. Jak?

— Zastanów się — powiedziała po tej mojej eksplozji — musimy żyć dalej, chyba że się chcesz rozstać…

Wybiegłem z domu. Włóczyłem się cały wieczór po mieście, bez celu i sensu. Ale wiedziałem, że wrócę. Bo gdzie mogłem pójść? Do brata, którego nie widziałem od trzech lat i wcale za nim nie tęskniłem? Do matki, która przeżywała kłopoty z własną psychiką? Do przyjaciela jakiegoś? Nie miałem żadnego! Nie miałem nikogo, komu mógłbym się wypłakać. Tak sobie urządziłem życie, że bez niej — tak czy siak — nie dam rady. Ale teraz przynajmniej — tłumaczyłem sobie, kiedy już znowu rakiem podążałem do domu — będziemy ze sobą bez złudzeń. Mniej sympatycznie, ale prościej.

Wróciłem. Zdjąłem kurtkę i buty.

— Obiad masz na kuchni — usłyszałem w przedpokoju.

Poszedłem i zjadłem. I tak zostałem. Na następne lata. Aż tu, do Cancun. Sam wiesz, Enano, jak trudno jest żyć z przekonaniem o bezsensie swojego losu…

3G położył rękę na ręce WM. Zamówił następną kolejkę i zapytał PS:

— A ty jaki miałeś problem?

PS spowiada się głównie ze swojego życia

— Ja mam przede wszystkim problem ze sobą, Enano. Też ci powiem od razu na początku, że ani mi przez myśl nie przeszło, żeby w taki wyrafinowany sposób pozbyć się swojej żony. I córki na dodatek. Bo co ona winna? To naprawdę był wypadek. Wiesz… kilka lat temu utopił się na Korfu mój przyjaciel. Miał tyle lat co ja. Poznał tam młodą Ukrainkę, dziesięć lat młodszą od niego. On był też Skorpion, jak ja. Jurny facet. Chciał dziewczynie imponować, a palił czterdzieści papierosów dziennie, mocnych. Bzykać mógłby trzy razy na dzień, a może i częściej. Nie wiem czy ona kochała się w nim, czy tylko sobie drwiła w ramach wakacyjnej przygody. W każdym razie uwiodła go tak skutecznie, że chodził za nią jak pies. Byłem tam ze swoją Jadwigą, on przyjechał z nami. Braliśmy go wszędzie ze sobą, bo był sam. Żona zmarła mu na raka w pięć lat po ślubie. Wyobrażacie sobie? Żadnych dzieci, bliskich krewnych, którzy by chcieli mu w jakiś sposób pomóc. Dlaczego? Jego Swietłana była Rosjanką; takie miał inklinacje wschodnie.

— Ale cię wyszykowała — powiedział mu na pogrzebie, katolickim, a jakże, jego stryj, polityczny skurwiel, nie powiem skąd. Więc był na tym Korfu z nami. Zgarnęliśmy go w ostatniej chwili, kiedy okazało się, że moja matka nie leci.

Enano, mój przyjaciel był naprawdę bzykaczem nie z tej ziemi, ale był też posłem. Dzwonię kiedyś do niego na komórkę, a on mi mówi, że nie może rozmawiać, bo jest w Sejmie. I nagle słyszę szczekanie ratlerka. Pytam więc:

— Ty masz psa? Przychodzisz z nim do Sejmu?

Speszył się, rozłączył. Potem się okazało, że uwodzi wiceprzewodniczącą komisji sprawiedliwości. Ona go zresztą w końcu odpuściła, bo jej mąż zaczął węszyć.

No, ale na Korfu… Na Korfu była Oksana — dość ważna urzędniczka z Brukseli. A Andrzej, mój przyjaciel–bzykacz, spełniał się jako oficjalny łącznik Sejmu z Parlamentem Europejskim. Wszystko wyglądało na przypadek, ale w ten przypadek akurat ja nie wierzę. Zbyt szybko się do niej zbliżył i zbyt szybko zaczęli być razem. Nawet nas olewali. Ale nie mieliśmy mu tego za złe, wprost przeciwnie:

— Niech chłop ma wreszcie trochę uciechy — mówiła tolerancyjna Jadwiga, bo wszystkim życzyła dobrze, samej będąc przekonaną, że chwyciła pana Boga za nogi, czyli mnie.

Ale o mnie później. Najpierw Andrzej się utopił. Oksana krzyknęła do niego „Goń mnie!” i pobiegła w morze. On za nią. Zaraz po papierosie, bez rozgrzewki.

Wyobraźcie sobie 30–letnią, masywną Ukrainkę, cud–miód dla facetów o posturze krasnala (sorry, Enano), który chce sprostać, pokazać się, zabłyszczeć. Pływał dobrze. Ale ona lepiej i szybciej. Ruszył za nią crawlem, ale zakrztusił się przy pierwszej fali. I poszedł pod wodę. Nim się zorientowała, że go za nią nie ma, było po facecie. Wypłynął wieczorem, wyrzucony na brzeg jakąś falą.

To oczywiście na pierwszy rzut oka nie ma wiele wspólnego z tym, co ci chcę opowiedzieć, amigo. W rzeczywistości jednak ma. Bo mój przyjaciel miał państwowy pogrzeb, z wojskową kompanią honorową, a jakże. Był na nim i prezydent, i premier. I ja, w mordę. Tylko się spóźniłem. Bo pogrzeb był w Krakowie, a ja gnałem z Warszawy. Wbiegłem w ostatniej chwili i stanąłem obok otwartego grobu… przed frontem kompanii honorowej. Naprzeciwko miałem znajomych, którzy machali do mnie dyskretnie, ostrzegająco, a ja brałem to za gesty powitania. Oni zaś pomachali i przestali. Kompania honorowa zagrzmiała mi tymczasem nad uchem salwami — raz, drugi, trzeci i to, drogi Enano, dźwięczy mi w uszach do dzisiaj. Mam utratę słuchu w sześćdziesięciu procentach, zwłaszcza w lewym uchu. Czeka mnie aparat słuchowy, po który zgłoszę się, bo mam zamówiony, jak mnie stąd wypuścisz …

— Co to oznacza dla śledztwa?

— Że nie znam rozkładów jazdy pociągów ekspresowych w tym rejonie. Że faktycznie auto zgasło przed przejazdem, a ja, debil, myślałem, że je przepchnę przez tory. Że wysiadłem i nie słyszałem żadnego nadjeżdżającego składu, bo tak byłem skoncentrowany na tym, żeby tę corsę przerzucić na drugą stronę, a wszystkie dźwięki przesłaniał mi dźwięk w uszach i… wtłoczyłem ją wprost pod to zapieprzające bydlę.

— Żona i córka nie protestowały?

— A jak mogłem je słyszeć, Enano? Teraz też siedzę, widzisz przecież, z prawym uchem przy twoich ustach. Bo lewe jest do dupy. Ale powiem ci, szczerze, coś, czego pewnie się nie spodziewasz, a co ma z tym wypadkiem związek pośredni, choć ma. Ja jestem biseksualny…

Zaległa cisza. WM praktycznie już o tym wiedział, ale nie przypuszczał, że padnie to teraz, tak oficjalnie. Sam się zastanawiał:

— A ja?

3G po niewielkiej chwili odzyskał mowę:

— Chcesz powiedzieć coś konkretnego?

— Tak. Nie miałem żadnego powodu, by w tak uciążliwy sposób uśmiercać swoją żonę, która była lesbijką. Skłamałem, że byłem w środku, kiedy nadjechał pociąg. Wydawało mi się, że tak będzie lepiej i prościej, w gruncie rzeczy bez znaczenia…

Cisza zapadła po raz drugi. Tym razem na dłużej. PS patrzył już jednak na nich spokojnym wzrokiem człowieka uwolnionego od zżerającej go latami tajemnicy.

— Jaki ma to związek z wypadkiem?

— Taki, że byliśmy pogodzeni ze sobą. Zaprzyjaźnieni. Odkryliśmy swoje orientacje w piątym roku małżeństwa. I wybaczyliśmy sobie, że tak długo to trwało, bo przecież oboje uciekliśmy w to małżeństwo dla życiowej wygody, żeby się ukryć, zatrzeć ślady. Mnie było zresztą łatwiej, jej bardzo trudno. Wiesz, Enano, ta „moja” córka to była jej miłość, dwadzieścia lat młodsza. Poznała ją na jakimś szkoleniu, przyprowadziła do domu. I dopiero wtedy powiedziała. W Polsce łatwo jest zmienić nazwisko, jak dobrze umotywujesz. Więc wystąpiliśmy o to i… tak się stała naszą córką. Jak spojrzysz w paszport, nie ma w nim imienia ojca ani matki. W dowodach osobistych są. Ale kto by tam ze znajomych zastanawiał się nad tym. Jadwiga mówiła, że to grzech jej młodości, a ja to potwierdzałem. Bo mnie też było potrzebne alibi i… rodzina.

Więc sam widzisz, 3G, że nie miałem żadnego motywu. A koledzy świadkowie z Polski? Wybacz, wiem swoje, znam polską duszę, jak zły szeląg.

Pax mexicana

— Nie wiedziałem, chicos — odezwał się pierwszy po dłuższym milczeniu sierżant 3G — że do tego dojdzie. Zrzuciliśmy z siebie wszystkie ciuchy. Dziękuję wam za to. Czy nie będziecie mieli nic przeciwko temu, jeśli jutro na lotnisku pożegnam was osobiście?

Nie ma takiej siły, żeby w podobnej sytuacji, trzech nawet najbardziej męskich mężczyzn nie objęło się ponad stołem rękami za karki i nie wysapało nad pustymi kieliszkami, które właśnie z tego powodu zaraz się napełnią:

— Kocham was!

Benito to zrozumiał i przyniósł co trzeba. A oni żeglowali już w inne rejony — rozluźnieni, uspokojeni… akceptujący siebie, co przecież było najważniejsze. Aż sierżant 3G powiedział:

— Mówcie mi Gabi, proszę.

I to było ostateczne zamknięcie ich spraw. Powrót do Polski stał się znów realny. Uchlali się więc tak, że nocowali z sierżantem na posterunku, bo był najbliżej, a potem rano rozwiózł ich do hoteli policyjny radiowóz, czekając aż się doprowadzą do ładu, spakują i będą gotowi na piętnastą w sali odpraw lotniska Cancun. Byli.

Kiedy zaś po odprawie paszportowej i celnej czekali ze swoimi boarding pass przed gate no 3, żeby wejść do rękawa samolotu lecącego do Warszawy, na płytę lotniska z wyciem policyjnej syreny wjechały dwa radiowozy policji municypalnej. Obaj panowie, bez dwóch zdań, zaniepokoili się trochę. Bo kto tam zna naprawdę Azteków? Ale do sali odlotowej sierżant Gabriel Garcia Gomez, na czele oddziału pięciu policjantów, wtargnął uśmiechnięty i wręczył WM i PS dwa pokaźne kubełki, jak z KFC:

— To od mojej mamy, amigos. Sopa de frijoles. Z lubczykiem. Na denku macie mój numer telefonu… Nie wiem czy tu jeszcze przylecicie, ale kto wie, gdzie ja zalecę…

Długo machali mu ze schodków samolotu, widząc go w wielkiej szybie sali odlotowej. Bo to znaczyło, że zostali ostatecznie uwolnieni od wszelkich podejrzeń. Według kodeksu azteckiego…

No i przylecieli do Polski. Lotnisko w Warszawie wówczas, w 1994 r., przypominało trochę większy kurnik. Więc jak się lądowało na nim po pełnym słońca pobycie w Cancun, w deszcz i mgłę, to można było sobie strzelić w łeb, dosłownie i w przenośni. Obaj byli w takim właśnie nastroju. Tam, w Meksyku, był przynajmniej sierżant Gabi, dusza przyjazna i ciekawa, dająca im poczucie zakotwiczenia w życiu. A tu? Pustka (bez żadnej przesady), smutek (dopiero ich dopadł) i beznadzieja (co tu teraz, k…, robić?).

Kurnik na Okęciu wypluł ich szybko. Nawet nie było gdzie wypić kawy, żeby się jakoś normalnie pożegnać. WM zaproponował więc PS, zwłaszcza że nie miał najmniejszej ochoty się rozstawać:

— Jedziemy do mnie, do Legionowa. To trochę daleko, ale spokojnie się prześpimy, a jutro odwiozę cię na te twoje Mazury.

Początek w Wejsunach

Wejsuny, siedlisko PS, niedaleko dawnej wsi Klenczona, przywitało ich ciepłym krótkim deszczem, po którym wszystko wokół nabrało koloru intensywnej zieleni. Dom stał na szczycie stoku schodzącego do jeziora. Pachniał jeszcze świeżością.

— Skończyłem go budować w tym roku na wiosnę — usłyszał, kiedy podjeżdżali pod bramę. — Budowaliśmy go razem z Jadwigą. Kochaliśmy się na swój sposób i było nam dobrze. Znaleźliśmy równowagę. Ona nie zmuszała się do seksu ze mną. Traktowała to jako przyjacielską przysługę. A mnie to odpowiadało. Poza tym… Ech, opowiem ci później.

Do furtki dreptała bowiem starsza pani, w białym kapeluszu z szerokim rondem i w obszernej kwiecistej sukni. Metr sześćdziesiąt wzrostu, nie więcej. W dłoni, w foliowej rękawiczce, trzymała niewielkie grabie.

— To moja mama — oznajmił Paweł. — Nie mówmy nic na temat wypadku, chyba że sama zechce. Ona wie mniej niż sierżant Gomez. Dla niej byliśmy szczęśliwą rodziną. Pewnie zresztą byliśmy, jak mi się wydaje. Na swój sposób.

Matka Pawła podeszła do nich, gdy otwierali bramę, i przytulając syna mocno (jak matka Azteków?), wyciągnęła rękę do Wojtka:

— Jestem Genowefa. Genowefa Szczęsny… Pan będzie miał u mnie specjalne przywileje…

Wojtek popatrzył zdziwiony na oboje. Ale Paweł zaraz to wytłumaczył:

— Opowiedziałem mamie, jeszcze z Cancun, o naszym spotkaniu.

A Genowefa dorzuciła:

— Dlatego dostanie pan najlepszą sypialnię. Na górze, pod oknami w dachu. Świetnie się śpi, na dodatek nikt tam nie będzie panu przeszkadzał, bo ma własną łazienkę i osobne wejście. No i zabalować można, gdybyście chcieli, bez utrapienia dla reszty…

I w tym momencie zastopowała.

— Przepraszam… Reszty już nie ma. — I starsza pani odwróciła się od nich nagle, dopadając ogrodowych rabatek, w których zaczęła wściekle obracać grabkami.

Paweł otworzył garaż, Wojtek wprowadził samochód. Na tarasie domu stał już przygotowany wcześniej powitalny poczęstunek: miejscowe truskawki i maliny, napój z czarnej (miejscowej) porzeczki, szarlotka z tutejszych jabłek i kawa (nietutejsza, ale z miejscowego sklepu). Genowefa opanowała swoje emocje i w chwilę później pobrzękiwała rozstawianymi na stole talerzykami i filiżankami.

— Paweł — zakomenderowała — muszę mieć jeszcze chwilę. Oprowadź pana naokoło domu.

Tych kilka minut po przyjeździe wystarczyło, żeby Wojtek zorientował się kto tu rządzi. Paweł zaś, z widoczną ulgą, poddał się tej znanej mu i najwyraźniej akceptowanej rutynie, bo zagarnął go ramieniem i sprowadził z tarasu na drugą stronę domu.

A tam? Wojtek M., magister iberystyki, mógł zobaczyć…

Prawdziwe patio z Andaluzji, tyle że po wszystkich jego bokach rosły wysokie, gęste i sadzone blisko siebie, tuje, świerki, jodły i… ginko bilboa — leczniczy miłorząb. Wojtek uśmiechnął się na ten widok:

— Czy ty wiesz — powiedział do Pawła — że kiedy staraliśmy się z Sylwią o dziecko, a ja nie miałem ochoty na seks, ona dawała mi wyciąg z ginko bilboa i… działało! Żyjesz w raju, Paweł….

Bo to patio to były też donice z kwiatami na różnych poziomach, alejka pod pnącymi różami, oczko wodne, obsadzone hiacyntami, liliami i grążelem żółtym, z pływającymi pod powierzchnią pomarańczowymi karpiami koi i złotymi orfami. Obok, otoczona polnymi kamieniami, płonęła watra, nad którą stał żeliwny kociołek z bulgoczącą grochówką na obiad.

— Takie patio, jak to twoje, tylko większe, jest przy katedrze w Sewilli. W nim napisałem magisterium, a potem doktorat. Specjalnie tam jeździłem, kilka lat pod rząd, na trzy miesiące, od września do listopada. Wtedy nie ma już ogromnych upałów, a pewna altanka, wyposażona w stolik i ławeczkę, bardzo nadawała się do mojej pracy. W czasie pierwszego pobytu ksiądz Rodrigo, opiekun grobu Krzysztofa Kolumba, przysiadł się tam do mnie i zagadał. Kiedy dowiedział się, że to miejsce pomaga mi w myśleniu, każdego ranka umyślny kleryk dostarczał mi dyskretnie fotel biurowy na kółkach, co widziałem, bo czasami się spóźniał. Któregoś razu zapytałem go, gdy wreszcie przyszedł:

— Skąd ten fotel ciągniesz codziennie?

— Jak to skąd? Z sekretariatu arcybiskupa Vallejo!

Opadła ci kiedyś szczęka? Mnie wtedy tak. Poprosiłem więc kleryka, żeby ksiądz Rodrigo, jeśli może, ma czas, nie sprawia mu to trudności, etc., etc., spotkał się ze mną w najbliższych dniach… Czy ty wiesz, że on pojawił się po godzinie?

— Czego ci brakuje, synu? — zapytał autentycznie zafrasowany i przejęty.

— Księże, wybacz, nic mi nie brakuje — odpowiedziałem w tonie, który on nadał, dość podniosłym. — Mam tylko takie pytanie: czy nie za dużo atencji dla mnie, mało znaczącego wiernego z Polski?

— Mi querido — rzekł „mój” Rodrigo — ksiądz arcybiskup jest jednym z przyjaciół polskiego papieża. Jeszcze trochę i będzie miał kardynalską koronę. A ja… jestem z Radomia…

— Dlaczego nic nie powiedziałeś?

— Wojciech, to bez znaczenia. Arcybiskup wypatrzył cię w tej altance. Ma zwyczaj chodzić po patio w zwykłej sukience. — I przeszedł nagle na polski: — A te polskie sentymenty, wybacz, mam ich powyżej uszu…

— Tego wieczora, razem z księdzem Rodrigo, a naprawdę Ryszardem Wolskim, upiłem się winem w winiarni La Carboneria. Poznałem przy okazji kawałek jego życia, nawet bez specjalnego wysiłku. Chyba czuł się jednak w tej Sewilli samotny…

— Wołam was i wołam — rozległ się głos Genowefy — a wy nic. Wszystko gotowe, chodźcie na taras!

Dzień w Wejsunach upłynął szybko, zwłaszcza że przyjechali dobrze po południu. Trumny z Cancun miały dopiero przylecieć…

Wieczorem Paweł wyciągnął Wojtka nad jezioro. Broń Boże, nie chciał go zmuszać do pływania. Sam chciał popływać. A Wojtek? Niech sobie odpocznie na plaży.

To był bardzo ciepły wieczór. I jasny. Księżyc dawał czadu, oświetlał całą plażę tak, jakby za chwilę miało wzejść słońce. Paweł rozścielił ręczniki.

— Tu jest płytko do trzydziestu metrów od brzegu. Ja wejdę, ty się zastanów. Ale jak dołączysz, nie posunę się na głębinę. Będę cię asekurował…

I wszedł do wody. Zaczął machać ręką w jego kierunku, ale Wojtek poczuł, że to nie do niego. Obejrzał się. Stał za nim chłopak, metr osiemdziesiąt zapewne, z 16–17 lat, brunet, krótko obcięty, już w samych slipach, i odmachiwał Pawłowi. Zrzucił tylko klapki i pędem wskoczył do jeziora, rozbryzgując hektolitry wody. Doskoczył do Pawła i obaj zaczęli nagle płynąć do przeciwległego brzegu, na oko ze sto metrów. Wojtek patrzył jak zafascynowany, głównie dlatego, że oglądał coś, co było poza jego zasięgiem. Zazdrościł. Jak się czuł? Jak zwykle w takich momentach, gdy koledzy pluskali się beztrosko w wodzie, a on kombinował, jak tu się wykręcić, wytłumaczyć, uciec od sytuacji, która go przerastała. Już był za stary, żeby ryzykować, myśląc naiwnie, że jak się odważy i skoczy na głęboką wodę, to mu to jakoś pójdzie. W ten sposób o mało się nie utopił w jeziorze pod Golubiem Dobrzyniem, gdzie wybrał się stopem po maturze. Potem w gliniance na Kępie Potockiej, kiedy Sylwia próbowała go nauczyć pływać. No i w Libanie, gdy w rwącym potoku górskim o szerokości trzech metrów chciał przepłynąć na drugą stronę. Może by mu się to nawet udało, tyle że skoczył mu niespodziewanie na głowę ksiądz Rodrigo, jak już rozpaczliwie łapał się drugiego brzegu. Koledzy wyciągnęli go, na szczęście. Więcej więc nie próbował. Ta zadra — że jest gorszy — tkwiła w nim głęboko. Może teraz, gdyby nie ten chłopak, skorzystałby z zaproszenia Pawła, ale on pojawił się tak nagle, na dodatek — jak widać — łączy ich dość bliska zażyłość. Nie płynie się przecież na drugi brzeg, bez zastanowienia, z kimś, kogo się nie zna lub zna niewiele.

Wrócili po kilkunastu minutach, mokrzy, zasapani, rozradowani. Szczęśliwi? Patrzył na nich i widział po raz kolejny to, co mu ciągle umykało: jakieś zwycięstwo nad sobą.

— Masz kondycję — powiedział chłopak. — Ledwo dałem ci radę.

A Paweł, wskazując na niego, odezwał się do Wojtka:

— On jest mistrzem powiatu w crawlu zawodników do osiemnastu lat. Poznajcie się… To Przemek.

Przemek uścisnął mu mocno dłoń i zadał pytanie, które — jak zwykle — wprowadzało go w zakłopotanie:

— A pan nie chciałby popływać w naszym jeziorze?

Jedyne, na co mógł się zdobyć w tej chwili (drobne zwycięstwo nad sobą), to nie mataczył, tylko odpowiedział zgodnie z prawdą i możliwie pogodnie:

— Nie umiem pływać.

Na Przemku nie zrobiło to większego wrażenia, wprost przeciwnie — wywołało przyjazny odruch:

— To ja pana nauczę. Ja do dziesiątego roku życia bałem się wody. Będzie pan tu jeszcze kilka dni?

— Tak, będę…

— To spotkajmy się jutro, tylko wcześniej — rzekł i poszedł.

Paweł siadł przy Wojtku. Czuł się w obowiązku wyjaśnień:

— Jestem jego ojcem chrzestnym. Prawdziwego ojca przywaliło drzewo w lesie. Był drwalem. Nie żyje od pięciu lat. Ja się w jakimś sensie opiekuję Przemkiem. A jego matka… Szczerze powiedziawszy, od pewnego czasu spotykamy się częściej. Powoli zajmowała we mnie miejsce Jadwigi. Nie byliśmy jeszcze w łóżku, jeśli jesteś ciekaw, ale teraz to się pewnie zmieni. Sam widzisz… Układ będzie mógł wychynąć na powierzchnię i wszyscy to w Wejsunach zrozumieją. Więc oczywiście przeżywam śmierć obu, ale pewnie jest mi trochę lżej niż tobie.

— Przemek o tym wie?

— Domyśla się. To bystry i ambitny chłopak. Lubimy się. Powiedział prawdę: jeszcze siedem lat temu bał się wody. Ja nauczyłem go pływać, a on się tak przejął, że naprawdę jest tym powiatowym mistrzem. Da ci radę. Pozwól mu się poprowadzić. W przyszłym roku robi maturę i wiesz co? Chce iść na filologię angielską, wcale go nie musiałem namawiać. Jutro będziesz mógł zobaczyć, jak nawijamy po oxfordzku.

I Wojtek zatęsknił za podobnym układem… Tylko na razie żaden układ się nie rysował. Był on sam! Ale był już pewien, że podda się tej nauce pływania. Może wreszcie mu się uda. Chciałby… Patrząc na nich obu, Pawła i Przemka, zrozumiał wreszcie, co go w życiu hamuje. I nie tylko o pływanie chodzi, ale o ten cholerny lęk codzienny.

Paweł pokiwał na to wyznanie głową:

— Pogadaj z Przemkiem. On sporo wie na temat tego lęku…

Markuska po raz pierwszy

Na godzinę przed pogrzebem kobiet Pawła Wojtek wyrwał się na cmentarz do Miętnego, oddalony od Wejsun o 5 kilometrów, sam. Cmentarz był ewangelicki, ponad 300–letni, ale miał już wydzieloną enklawę katolicką. Kościółek przy nim został przysposobiony do potrzeb napływowej większości.

Z jednej jego strony zobaczył gęstwinę zielska, które prawie w całości przykrywało płyty i nagrobki, z drugiej zaś — porządne i zadbane alejki. On poszedł ku zielsku. Zaczął w nim brodzić, rozgarniając rękami nawet pokrzywy, z jakimś dziwnym przeczuciem, że odnajdzie coś, co go tak naprawdę sprowadza.

Czytał pisane gotykiem nazwiska (Kordek, Sadowski, Lorenz, Kraft, Wirkus), ale one nic mu nie mówiły, poza prozaiczną konstatacją, iż w ten sposób dotyka przeszłego mazurskiego losu.

W pewnym momencie wyprostował się ze swego pochylenia nad zniszczonymi przez czas nagrobkami i spojrzał daleko przed siebie — aż po zmurszały cmentarny płot. A tam zamajaczył mu pomnik, zupełnie nowy, choć też z gotyckimi napisami. W tym zalewie chwastów — oaza czyjejś żywej pamięci. Przedarł się do niej i odczytał: „Wilhelm Kempka, geb. 1926, gest. 1988”.

Geboren… Gestorben… Urodził się… Umarł…

— Kempka — myślał — Kempka! To nazwisko…

Gdzieś je wyraźnie w swoim życiu słyszał, ba, widział nawet człowieka: na zdjęciu w kolorze sepii, leżącym luźno pośród innych zdjęć, które nie doznały zaszczytu wpięcia do rodzinnego albumu.

— Taki tam znajomy — powiedziała matka, kiedy o niego zapytał. — Nie było cię jeszcze na świecie, jak go poznałam. I twojego taty przy mnie nie było…

Matka speszyła się, a on zobaczył z tyłu fotki wypisaną datę (styczeń 1948) i dopisek: Wilhelm Kempka. Tak, na pewno Wilhelm i na pewno Kempka. Facet był w luźnym wojskowym szynelu i uszatce na głowie. Młody. Ale o nic więcej nie pytał, zajęty szukaniem zdjęć z harcerskiego rajdu Olszynka Grochowska, które kompletował do kroniki drużyny. To pudełko penetrował potem jeszcze wiele razy z różnych powodów, więcej jednak Wilhelm Kempka nie wpadł mu w ręce. A teraz przyszło olśnienie: Kempka i ten Niemiec z Marszałkowskiej, kiedy on miał trzy lata, czy to nie ten sam człowiek?

To się nazywa mętlik w głowie. Miał go właśnie. Patrzył na świeże kwiaty na nagrobku i na palące się jeszcze znicze. Ten ktoś, kto je tu przyniósł, jest tu gdzieś. Niedaleko…

Rozejrzał się. Drzwi do kościółka były otwarte, a jeszcze przed chwilą nie były. Przeskakując przez nagrobki i zielsko, pobiegł ku nim. Zaraz za progiem zobaczył zgarbioną staruszkę, która próbowała uklęknąć przy misie z wodą święconą. Złapał ją pod rękę, uniósł z lekka, podprowadził do klęcznika kilka metrów dalej. Nie opierała się. Spojrzała z wdzięcznością:

— Dzięki.

— To nic. Zostanę przy pani. Chciałbym o coś spytać…

— Proszę… Mamy czas. Pogrzeb dopiero za pół godziny.

Więc zebrał się w sobie:

— Czy to pani położyła kwiaty na grobie pana Kempki?

— Zawsze to robię, kiedy przychodzą pieniądze z Niemiec…

Popatrzył na nią tak, że staruszka nie miała wątpliwości; musi mu to wyjaśnić:

— Rodzina Wilhelma pochodzi stąd, to znaczy z Minzedorf, tak to się kiedyś nazywało. Teraz mieszkają w Niemczech. Uciekli w czterdziestym piątym przed Ruskimi. Tyle że nie on. Jego zabrali do wojska w czterdziestym trzecim, miał siedemnaście lat.

— Do Wehrmachtu?

— No, tak… tu do innego nie brali…

— On był Niemiec? Z polskim nazwiskiem?

— Nie, Mazur. Osiedlił się u nas z rodziną w trzydziestym trzecim. Jego ojciec, niedaleko stąd, na łęgu, został nauczycielem w polskiej szkole.

— Co robił po wojnie? Widziała go pani potem?

— Był jeden raz, w pięćdziesiątym którymś, na jesieni, tydzień może. Potem wyjechał. Po trzydziestu latach przywieźli go tu w trumnie. Pogrzeb miał taki w przelocie. Pięć osób na krzyż, nawet nie wiem dokładnie kto. I jedna pani z Warszawy. Bardzo płakała. A pan kto, że tak pyta?

— Ja? Grabski…

Na dźwięk nazwiska przyjrzała mu się uważnie. Bardzo uważnie. Wyciągnęła rękę w kierunku jego twarzy i natychmiast cofnęła, odwracając się do drzwi. Nie musiał jej pomagać, sama wstała i drobnym krokiem ruszyła przed siebie na wprost wchodzących do kościółka żałobników.

Nie pobiegł za nią, bo Paweł z Genowefą już zagarniali go ze sobą do pierwszego rzędu kościelnych ław.

Widział tylko, jak opiekunka grobu Wilhelma Kempki jeszcze raz jeden odwraca się do niego i (spłoszona?) truchta szybko ku drodze.

Na pogrzebie byli prawie wszyscy dorośli mieszkańcy Wejsun, sporo młodzieży i dzieci. Paweł i jego rodzina mieli tu wyraźny mir, a Jadwiga i Weronika — nauczycielki w miejscowej szkole — wzbudzały tyle dobrych uczuć, że niosący się po kościółku płacz był tego najlepszym dowodem.

W czasie stypy w klubokawiarni, przygotowanej przez Genowefę i jej miejscową przyjaciółkę, Wojtek dosiadł się do księdza proboszcza z nadzieją, że dowie się czegoś więcej o swoim cmentarnym odkryciu.

— Nazywa się Lena Markus — powiedział proboszcz o kobiecie, którą spotkał. — Mazurka. Jedna z nielicznych, która tu została. Mieszka na łęgu, w dawnej polskiej szkole. Teraz jest tam leśniczówka. Leśniczyna trzyma ją z dobroci serca, bo kobieta jest sama. Opiekuje się grobem Kempki od kilku lat. Niektórzy mówią, że podkochiwała się w ojcu Wilhelma, inni, że w młodym. Markuska, tak ją tu nazywają, nie spowiada mi się… — Ksiądz Chmielarz zaśmiał się. — …to i niewiele wiem. Jest ewangeliczką.

Ale to nie była cała prawda. Wiedział o wiele więcej, ale nie zwykł opowiadać o swych przyjaźniach nieznajomym.

Następnego dnia Wojtek wyjeżdżał z Wejsun, razem z Pawłem zresztą, na swoją część pożegnań. Zanim jednak obaj wyruszyli w kierunku Warszawy, sam wymknął się wczesnym rankiem na łęg, w nadziei, że uda mu się pogadać z Markuską. Ale choć widział, jak faluje firanka w oknie, przesłaniająca zapewne śledzące go oczy, to nikt mu nie otworzył, mimo iż pukał przez jakiś czas dość głośno.

— Ona nikomu nie otwiera, jak się nie umówi — powiedział mu później Paweł. — Najlepszym pośrednikiem jest leśniczyna, bo jej ufa najbardziej.

Kiedy na cmentarnej Wólce Węglowej żegnali jego żonę w niewielkim rodzinnym gronie, Wojtek jeszcze nie wiedział, że Wejsuny to będzie jego przyszły dom…

Mama Wojtka i jej tajemnica

Na pogrzebie Sylwii mamy Wojtka nie było. Od kilku miesięcy, od śmierci ojca, nie wychodziła z domu. Po prostu któregoś dnia usiadła w fotelu w salonie i postanowiła tak tkwić w nim przez ostatnie swoje lata. Oczywiście wstawała, chodziła do łazienki, nawet czasem ugotowała obiad, ale na wyjście na spacer namówić się nie dawała. Nie była niedołężna, nie, tylko pozbawiona chęci kontaktu z otoczeniem. Nie reagowała na żadne argumenty, w ogóle niewiele mówiła. Wojtek miał wrażenie, że cały czas intensywnie o czymś myśli, a nerwowe sny, które ma, tylko to potwierdzały.

— Mamo, boisz się czegoś? — zapytał kiedyś, gdy obudziła się z krzykiem.

Popatrzyła na niego, nie bardzo wiedząc co się dzieje wokół, i powiedziała to zdanie, które wówczas niczego mu nie wyjaśniało:

— Oni w końcu przyjdą po mnie. To nic, że jestem stara… Pamiętają…

I usnęła ponownie. Kto ma przyjść? Dlaczego? Tego nigdy od niej nie wydobył. Koszmary się powtarzały, a na jego dociekania odpowiadała niezmiennie:

— Przyjdą, przyjdą…

Nie pożyła długo. W dziewięć miesięcy po śmierci ojca i w trzy miesiące po pogrzebie Sylwii zmarła i ona — we śnie. Brat Wojtka, Karol, który mieszkał z nią ze swoimi dwoma córkami, gdy owdowiał, urządził dla niej specjalny pokój — z ulubionym fotelem, szerokim łóżkiem, w którym polegiwała coraz częściej przez cały dzień. Żyła jak w twierdzy. Nakazywała do siebie pukać w odpowiedni sposób: dwa razy po dwa razy i raz — trzy. Dopiero wówczas mówiła: „Proszę”. Brali to za nieszkodliwe dziwactwo, ale dzisiaj Wojtek już wie, że czuła się zagrożona naprawdę.

Tego dnia, kiedy zmarła, myśleli, że pośpi, jak zwykle, do południa. Zawsze zasypiała przecież nad ranem. Czuwała. Czasem przeglądała stare albumy i pudełka ze zdjęciami, czasem czytała stare czasopisma (miała stertę „Przyjaciółek” sprzed kilkudziesięciu lat), czasem coś pisała. Nigdy jednak nie udało im się za jej życia zobaczyć co też notuje w grubym, 100–kartkowym zeszycie w kratkę, w tekturowej oprawie, który kiedyś kazała mu kupić.

W końcu, kwadrans po dwunastej, Karol zapukał, jak trzeba. Ale odpowiedzi nie usłyszał. Wszedł więc do pokoju, ostrożnie uchylając drzwi. Wyglądało, że śpi. Chciał się wycofać, ale spod kołdry wypadła bezwładna ręka, dosięgając podłogi. Podszedł do łóżka i już wiedział: nie żyje. Odeszła bezgłośnie, chyba bezboleśnie, nie angażując nikogo z domowników — zupełnie tak, jak wiodła ostatnio swe życie.

Anka, ówczesna przyjaciółka Wojtka, skomentowała to na swój sposób:

— Donosiła ciążę. Ojca zabrakło dziewięć miesięcy temu… Powiedz, kochali się bardzo, prawda?

Ba… Chyba tak… Takie w każdym razie miał wrażenie przez całe swoje życie z nimi. Ale jeden moment utkwił mu w pamięci tak bardzo, że przychodził do niego we wspomnieniach wiele razy.

Rok 1958. Wakacje na Mazurach, nad jeziorem Zgon. Są we trojkę. Brata jeszcze nie było na świecie. Wynajmowali pokój u jednego z gospodarzy. Któregoś dnia oni obaj z ojcem pojechali na ryby, a mama do Szczytna. Tak mówiła. Miała wrócić po południu, ale zbliżała się noc, a jej nie było. Odszedł ostatni pociąg ze stacji Pupy (dziś Spychowo) relacji Olsztyn — Warszawa. Ojciec palił nerwowo papierosy, a on, Wojtek, po prostu czuł niepokój. W końcu zasnął, zmęczony łowieniem ryb, oczekiwaniem i lękiem z powodu mamy.

Obudził go warkot samochodu odjeżdżającego spod domu. Otworzył tylko oczy. Dalej leżał w łóżku, lecz uważnie nadsłuchiwał. Uspokoił się, bo docierały do niego strzępy rozmowy obojga rodziców. Mówili przyciszonym głosem, siedząc na ławeczce pod oknem:

— Obiecałaś mi…

— Wiem. Ale nie mogłam inaczej… Sam przecież wiesz, nie dałby mi żyć…

Potem zamilkli. A za chwilę otworzyły się drzwi do pokoju i oboje zlegli na łóżku w jego nogach:

— Wojtek śpi? — spytała cicho mama.

— Śpi. Miał ciężki dzień — odrzekł ojciec.

Więc on udawał, że śpi. Ale nie spał. Słyszał ich przyspieszone oddechy, szelest zdejmowanych ubrań. Nie śmiał otworzyć oczu. Ale nie musiał. Był już na tyle dorosły, że wiedział co robią. Kochali się. Wydawało im się, że po cichu, bez gwałtownych ruchów, że są dyskretni. Lecz on słyszał:

— Musimy o tym zapomnieć — szeptał ojciec — oboje. To przeszłość, koniec. Kochasz mnie choć trochę?

— Tak… Tak… — Ale Wojtek nie wiedział czy to „tak” mamy odnosiło się do tego zapomnienia czy do kochania. Był zresztą na tyle skołowany i przestraszony, że zaciskał oczy, jak mógł najsilniej, i chciał naprawdę, jak najszybciej zasnąć, roztopić się w tym łóżku, zniknąć. Na szczęście, wszystko trwało krótko. Ojciec wydał głęboki tłumiony jęk, a mama zamarła w bezruchu. Po chwili oboje — nie chcąc budzić śpiącego syna — zebrali się z łóżka i dyskretnie (tak im się zdawało) wyszli na zewnątrz. Wojtek odetchnął. A kiedy już zasypiał po raz drugi tej nocy, poczuł przy sobie mamę, która objęła go ramieniem i wyszeptała (do siebie? do niego?):

— Nie dam ci zrobić krzywdy, nigdy…

Następnego dnia siedział samotnie nad wędką, nie wiedząc, jak sobie poradzić z nocnym przeżyciem, w przekonaniu, że nigdy nie będzie mógł o nie zapytać. I wówczas ojciec zaszedł go nagle od tyłu, uścisnął mocno i oznajmił:

— Jesteś mój najukochańszy synek, pamiętaj o tym…

Te dwa wyznania oczywiście tkwiły w nim przez jakiś czas. Nie dawały spokoju, bo trudno mu było zrozumieć powód dla którego oboje rodziców wygłosili nagle takie deklaracje. Nie czuł się przecież zagrożony, a miłości ojca był po prostu pewien, od czasu, gdy usłyszał przed wojskową piekarnią, której ojciec był komendantem:

— Powąchaj… Tak pachnie świeży chleb…

Pamięta te zapachy: ogromnego bochna wprost z pieca, łąki pokrytej chabrami, taty zroszonego potem, i sierści Winnetou, owczarka niemieckiego, nie odstępującego go na krok. Miał cztery lata może, Winnetou nie więcej. I pewnie węch miał wówczas jak ten pies, bo wszystkie te zapachy nosi w sobie do dzisiaj.

Był pewien miłości taty od tego momentu, gdy po wielu próbach złowił wreszcie pierwszą rybę, którą on pomógł mu wyciągnąć z wody — dość sporego lina, ciągnącego wędkę pod liście lilii w rozlewisku Jeziorki.

— Stałeś się, chłopie, prawdziwym wędkarzem — powiedział wówczas. I opowiadał o tym kolegom przez następne dni.

Kochał go od zawsze? Od kiedy?

To pytanie nabrzmiewało w nim i domagało się precyzyjnej odpowiedzi: kiedy spostrzegł go przy sobie, od kiedy zaczął mieć świadomość, że on go kocha? Pomógł mu jego przyjaciel, psycholog. W odtwarzanym w hipnozie stanie świadomości Wojtka do trzeciego roku życia nie było śladu taty. Pojawiał się dopiero potem. Więc gdzie był, choć — jak zapewniał przyjaciel — ślady ojcostwa w psychice dziecka widoczne są od pierwszych chwil jego obecności na tym świecie…

Miał przeczucie, że może znaleźć odpowiedź w zeszycie mamy. Ale gdzie jest ten zeszyt? Po pogrzebie przeszukali z bratem cały pokój. Niczego nie znaleźli. Wyłącznie sterty starych „Przyjaciółek”, zmęczone długim używaniem karty do pasjansa, okulary z grubymi szkłami i ołówek z temperówką. Tym ołówkiem notowała coś w zeszycie, który jej przecież kupił. Lecz zeszytu ani śladu.

Obaj z Karolem nie mieli logicznego wyjaśnienia. Mama nie wychodziła przecież z domu od wielu lat. Poza najbliższą rodziną praktycznie nikt u niej nie bywał. Nawet sąsiadka z naprzeciwka, niegdysiejsza przyjaciółka, straciła zaufanie. Karol i jego dwie córki przysięgali na wszystko, że zeszyt widzieli, jak leżał na szafce przy lampce nocnej, wkładany przed snem do szuflady, ale nigdy nie interesowali się specjalnie co tam być może…

I dopiero Anna, nieoceniona przyjaciółka i domorosły detektyw, zadała jedyne słuszne w tej sytuacji pytanie:

— Czy mamy nie odwiedził ktoś na krótko przed śmiercią?

Wszyscy troje (Karol i jego córki) nagle doznali olśnienia: tak, tydzień wcześniej wpadła do nich siostra mamy, ciocia Kazia, która bywała z rzadka, ale zawsze po coś konkretnego.

Było południe. Zdziwili się, że się nie zapowiedziała, ale ucieszyli, bo dzięki temu mogli spokojnie wyjść na dwie–trzy godziny z domu. I wyszli. Kiedy zaś wrócili, ciotki już nie było, a mama była wyraźnie rozluźniona i zadowolona. Ciotka Kazia zawsze zresztą poprawiała mamie humor. Kochały się obie, teraz głównie przez telefon. Ale, jak za ich młodości, to mama opiekowała się siostrą w Warszawie (obie pochodziły ze wsi pod Grójcem), tak przez ostatnich dziesięć lat Kazia była oficerem do specjalnych poruczeń mamy. Młodsza o trzy lata, przynosiła wieści ze świata, spełniała życzenia na mieście, stała się jedyną powiernicą co raz bardziej zamkniętej w sobie starszej pani.

— Czy po tej wizycie coś się zmieniło? — drążyła dalej Anna.

Jedna z wnuczek nagle zaskoczyła:

— Babcia już nie używała zeszytu. Nawet mnie to zdziwiło…

No i Anna niczego nie musiała więcej mówić. Jej oczy za to mówiły wszystko: zeszyt jest u cioci Kazi. Na głos wypowiedziała natomiast swój dawno znany im pogląd:

— Donosiła ciążę i szykowała się do finału…

Tak, jeśli chciał się dowiedzieć czegoś więcej, z całą pewnością powinien odwiedzić ciocię Kazię. Nie było w tym zamiarze nic niesympatycznego. Siostra mamy była osobą pogodną i dobrą. Mama to ciągle powtarzała. Gdy obie odziedziczyły w spadku dom po rodzicach nad Jeziorką (to w jej rozlewisku złowił swego pierwszego lina), starsza siostra oddała go młodszej na własność jednym notarialnym ruchem, bez jakichkolwiek pretensji do ekwiwalentów finansowych.

— Kazi się to należy — powiedziała. — Ona bardziej niż ja tęskni za tym krajobrazem. Ja… — I zawieszała głos. — Ja to już w tych ruinach Warszawy chcę zostać…

Mama przemawiała czasami, jak Pytia. Mówiła to, kiedy ruin w Warszawie dawno nie było, a Kazia namawiała ją na wspólny dalszy los nad Jeziorką. Bo dom nie był mały. Obie z mężami pomieściłyby się znakomicie. I jeszcze trochę miejsca by zostało. Dla dzieci.

Kazia miała ich dwójkę i mama dwójkę. Kazia miała kochanego i — jak mówiła — „dobroci wielkiej męża”, i mama miała męża, którego zwykle określała jako „mój zbawca”.

— Dlaczego tak mówisz? — pytali w rodzinie, ale nie Kazia.

— On wie, moi drodzy, on wie… — i uśmiechała się do niego, wyciągając rękę, którą ojciec posłusznie chwytał i całował z… nabożnością? Kochał ją, to było widać. Bardzo. I to nie była przesada.

Ciocia Kazia dom nad Jeziorką wyremontowała przy pomocy różnych kredytów, Dymitr bowiem, jej mąż, Ukrainiec z pochodzenia, dawno „udomowiony” po akcji Wisła, dobrze dzisiaj zarabiał w pewnym banku. Chałupa, jak chałupa… Przede wszystkim nowa. Wieś mazowiecka niczym nie wyjęta. Ale z drugiej strony basen, plac zabaw dla wnuków, murowany grill, wędzarnia, altana opleciona różami i domek gościnny w ogrodzie.

Pamięta, jak przyjeżdżał tu z matką, mając cztery lata, a chałupa była kryta strzechą. Ona z ojcem siedzieli i rozmawiali z dziadkami w ogrodzie, a Kazia sadzała go w wielkim saganie, wiązała sznur do ucha i ciągnęła do sklepu po piaszczystej drodze (VI klasa ziemi), śpiewając na tę okoliczność własną piosenkę:

„Oj, dana, dana,

Droga rozjechana

A my jak ta droga

Stunożna stonoga!

Oj, dana!”

I darła się tak przez cały czas, z pół kilometra, a kto tam był na ganku, to wiedział: Kazia od Przedborskich syna siostry ciągnie do sklepu… I bili brawo. Bo Kazia była lubiana we wsi. Kawalerów miała na pęczki, nie szła z byle kim na tańce, na dodatek charakterna (Baran według Zodiaku), potrafiła dać chłopcu po gębie, jak był zbyt natarczywy. Na brak kawalerów nie narzekała. A że wybrała Ukraińca? Długo jej nie mogli tego wybaczyć.

Kiedy Dymitr przyjechał po raz pierwszy nad Jeziorkę, miejscowi chcieli go potraktować z buta. Wtedy Kazia stanęła między nich, w rozkroku, i wypaliła w twarz trzem najbardziej zapiekłym:

— Co wam się nie podoba? Z żadnym nie pójdę. Właśnie żeście pokazali, jacy jesteście…

Chłopactwo przełknęło te słowa, bo za Kazią stał tata, Marian, sołtys, który wpieprzyć mógł każdemu kto mu stanął na drodze. I wpieprzyłby, gdyby jeden z nich nie zdobył się na skruchę:

— Sołtys wybaczy… Takie tam nieporozumienie…

I sołtys wybaczył:

— Ostatni raz zaczepiacie obcego człowieka we wsi!

I tak było, bo kiedy koledzy Dymitra przyjeżdżali potem na zabawy, a w końcu i na wesele, nikt ich nigdy tknąć nie próbował. Zresztą życie dziwnie się toczy: ówczesny konkurent został potem świadkiem na ślubie.

— Jak już nie można panny młodej mieć — mawiał po kilku kieliszkach — to trzeba jej chociaż w życiu sprzyjać.

Ot, taka filozofia spod Grójca, która pozwala racjonalizować własne grzechy, żeby na dobre wyszły.

To się właśnie Wojtkowi przypominało, gdy w końcu dotarł do domu nad Jeziorką. Na progu przywitał go Dymitr, jak zwykle. Już nie w garniturze, a w dżinsowym ubranku. Po południu przekształcał się bowiem ze sztywnego bankowca w luźnego informatyka. Obserwował na kilku monitorach obrazy z kamerek, rejestrujących co się dzieje wokół, a przede wszystkim kto do nich jedzie.

— On to ze swoją podejrzliwością — mówiła Kazia — nadałby się z twoją mamą. Utonęliby w lękach. No, ale ma mnie… Ja się nie daję…

— Wiesz, ja zawsze będę miał w sobie takie życiowe napięcie… — powiedział mu, gdy wypytywał go o akcję „Wisła”.

…Wojsko przyszło nocą. Wiedzieli, że w końcu przyjdzie, pilnowali się, ale zawiódł sąsiad na czatach. Przekupili go albo przysnął, nie wiadomo. To zresztą nie miało już wtedy znaczenia. Najważniejsze było czy będą strzelać. Nie strzelali. Ojciec nakazał rodzinie bezwzględne posłuszeństwo. Dali się pędzić przez pola do wagonów. Pamięta, że świtało… Biegli przez połoninę pełną kwiatów. Ich nazwy znał na pamięć: podbiał, śnieżyczka, zawilec, śledziennica, barwinek, ziarnopłon… Przeważała żółć i niebieski. Wstawało słońce. Budził się radosny dzień… A oni — jak nie na tym świecie — gnani przez żołnierzy, nawet nie specjalnie brutalnie, ale poszturchiwani od czasu do czasu, popędzani (bo tak trzeba?), to przyspieszali, to zwalniali kroku, rozglądając się wokół za życiem, które im — czuli to — nieodwołalnie umykało.

— Wtedy, jak biegłem — wspomina Dymitr — już się nie bałem. Wiedziałem, że przeżyjemy. Ale gdzie? Niebawem się okazało… W Pasłęku. Niedaleko swoją piekarnię miał twój ojciec. Tam poznałem Kazię i twoją mamę. Obie były na wyjeździe z Warszawy. No i tak się zaczęło… Ale swojego lęku nie mogę się pozbyć. Zwłaszcza w nocy. Każdy głośniejszy dźwięk mnie budzi. Zresztą ja też nie śpię, jak twoja mama, zasypiam nad ranem. Tak mi zostało. Ktoś może przyjdzie po mnie? Niby się nie boję, ale licho wie… Jestem taki Polak na pół gwizdka.

— To czego bała się moja mama? — zapytał, gdy wczesnym rankiem siedzieli nad Jeziorką po hucznym i długim (aż do rana) przyjęciu, które wydała na jego cześć ciocia Kazia.

— Zapytaj Kazi. Ona na pewno wie. Ja się mogę domyślać. Ale co tam stary Ukrainiec może wiedzieć o lękach panny z dzieckiem…

— Panny z dzieckiem? — Wojtek oniemiał, a Dymitr zaczął nagle zacinać wędkę, na którą nic nie brało. — Panny z dzieckiem? — powtórzył Wojtek.

— No, dobra — rzekł zrezygnowany Dymitr. — Twoja matka przez moment była panną z dzieckiem, nim nie wzięli ślubu… Tak się złożyło…

Dymitrowi odebrało zaraz mowę, Wojtek się zamyślił, z ryb nic już nie wyszło, a powrót nastąpił przed czasem i w milczeniu.

W kuchni czekała z obiadem Kazia. Spojrzawszy na męża w lot się domyśliła, bo zagarnęła Wojtka ramieniem do salonu, posadziła w fotelu naprzeciwko siebie i dość uroczyście oznajmiła:

— Przyjechałeś po zeszyt mamy. Więc przyjechałeś po prawdę. Na pewno chcesz ją znać?

Potwierdził. Ma przecież 49 lat. Żyje w rodzinnym błogostanie i nagle coś zaczyna się dziać, czego nie rozumie…

Ciocia Kazia wyciąga więc z szuflady kredensu zeszyt mamy. Wojtek widzi zdjęcie sprzed czterdziestu dwóch lat naklejone na okładkę: jest pełnia lata, on leży w samych majtkach na łące przed piekarnią ojca, przy nim Winnetou, liże go po plecach, a obok mama z tym swoim dobrotliwym uśmiechem, którym rozbrajała wszystkich facetów.

— Dała mi ten zeszyt — mówi Kazia — i nakazała, żeby zachować go dla siebie. Ale już nie chcę tej tajemnicy. Nie dlatego, że Dymitr się wygadał. Ty po prostu powinieneś wiedzieć co w nim napisała, jestem pewna. Przeszedłeś ostatnio tak dużo, że przed nowym życiem, które cię czeka, warto zamknąć ten rozdział…

— No, to się porobiło — pomyślał i ostrożnie wyjął z rąk ciotki matczyną relikwię. Położył na kolanach, popatrzył na okładkowe zdjęcie, które dawno temu widział już w rodzinnym albumie, i otworzył zeszyt na pierwszej stronie. Na niej leżał zasuszony nagietek, a pod nim motto: „Z wieczną pamięcią o moim ukochanym synu”. Odwrócił kartkę i… to był ten moment, którego się intuicyjnie, choć mgliście, spodziewał. Do następnej strony został przyklejony wycinek z gazety „Głos Ludu” z tytułem „Dzieci Wehrmachtu”. I podtytuł: „One były zdradą”.

Kazia wstała. Położyła mu rękę na głowie:

— Ja idę do sąsiadki, Dymitra wyślę do kolegów na piwo. Nikt ci tu nie będzie przeszkadzał. Poczytaj spokojnie. Ja to wszystko znam. Nie będzie ci łatwo, ale wiedz, że to nic między nami nie zmieni.

Czytał strona po stronie, uważnie. Wracał. Nie mógł uwierzyć. Dowiadywał się o innym życiu niż te, które znał. Ale to było jednak jego (jej, ich) życie…

Pierwszy zapis–wspomnienie z początku września 1944: „Wilhelm. Dostał w udo. Dużo krwi. Nie wiem dlaczego go w ogóle przyniosłyśmy. Przecież Niemców nie przynosiło się do lazaretu. Dobijało. A my obie… Miał takie proszące oczy. Mówi dobrze po polsku. Jest Mazur. I ja się ulitowałam”.

Inny zapis, z połowy września 1944: „Rano do szpitala weszli SS–mani. Do naszej sali wpadł jeden z granatem w ręku i taśmą nabojów na szyi. Zapytał czy są tu jacyś Niemcy. Wilhelm na to: Ich bin ein Wermachtssoldat. Zapytali go co tu robi. Odpowiedział, że jego oddział został rozbity między Hożą a Wspólną. A my się nim opiekujemy. SS–man podszedł do mnie, chwycił za ramię i powiedział, żebym się nie bała. Nie wrzuci tu granatów, bo zaopiekowałyśmy się jego rodakiem. I tak Wilhelm się uratował, zabrali go niemieccy sanitariusze, a my poszłyśmy do łagru”.

Z października 1944: „Piątego tygodnia w Dulagu 121 w Pruszkowie wiedziałam już na pewno: jestem w ciąży, z Wilhelmem. Wyznałam to Kazi. Kazia objęła mnie i powiedziała: — Damy radę. Nie musiałam mówić nic więcej. Pewnie, jeśli nie ja, to ona miałaby z Wilhelmem tę chwilę słabości. Macałam swój brzuch, ale jeszcze nie urósł tak wyraźnie. Dopiero za jakiś czas. Nie było go widać pod sukienką, tylko jak już szłyśmy do łaźni. Wystawał z tego mojego szkieletu coraz bardziej, jak nadmuchany od środka balon”.

Wreszcie z marca 1945: „Urodziłam. Za wcześnie o dwa miesiące. Był mizerny jak ja. Taki mały. Może dwa kilo. Tulił się do mnie. Ja do niego. Zaraz potem nasz obóz wyzwolili Sowieci. — Czyje to? — zapytał ruski lejtnant, bo mu coś nie pasowało, kiedy dowiedział się od kiedy jestem w łagrze. Polaka — mówię. A gdzie on? Nie wiem. Kazia go zakrzyczała i dał spokój. A potem przyniósł mi mleka prosto od krowy. Nie był zły. Patrzył tylko na mnie i powtarzał: — Pilnuj się, kobieto, bo to niepolskie dziecko.

Zaraz potem gdzieś ich przenieśli, a my — wolne — powędrowałyśmy z Wojtkiem na wschód. Chciałam, żeby był Wojciech, jak święty”.

Wpatrywał się w te zdania przez dobrych kilkadziesiąt minut, nim dotarło do niego, że to o mamie, o ciotce Kazi… O Wilhelmie. Wilhelmie Kempce. I o nim — dziecku Wehrmachtu.

Ochłonął, czytał dalej:

„Breslau, maj 1945. Dom przejściowy dla więźniarek stalagów. Spotykamy z Kazią sanitariuszkę Wandę z naszego punktu sanitarnego. Podchodzi do mnie, widzi Wojtka. — Ten bękart to czyj? — pyta. — Tego Szwaba, co się z nim gziłaś? Kazia chwyta ją obiema rękami za twarz, mocno ściska, aż Wandzie łzawią oczy. Mówi: — Nic nie wiesz, głupia, więc zamilcz, bo ja powiem z kim ty się gziłaś. — I Wanda odchodzi bez słowa. Ale ja już wiem, że to się będzie za mną ciągnąć. Życie nie jest anonimowe”.

„Januszkowice, listopad 1945. Stacja kolejowa. Czekamy na skład w kierunku Warszawy. Wojtek ma już osiem miesięcy. Na peronie pojawia się ksiądz. Kazia mówi do mnie: — Siedź cicho i nic nie gadaj — i biegnie do księdza. On za chwilę podchodzi. Błogosławi. Mówi do mnie, że jeszcze dzisiaj może wypisać świadectwo urodzin i wpisać małego do ksiąg parafialnych. Kazia macha rękami zza niego. Ja nic nie rozumiem, ale się zgadzam. Za dwie godziny przynosi mi świadectwo: Wojciech Przedborski, urodzony 11.11.1945 w Januszkowicach. Pytam co mu powiedziała. — Nic wielkiego — ona na to. — Powiedziałam prawdę i żeby pomógł wyprostować ci życie. Nie miał wątpliwości. Tylko nie mógł wypisać innej daty urodzenia, musiał dzisiejszą. Więc to świadectwo na przyszłość…”

„Warszawa, Marszałkowska, maj 1948. Spotkałam Wilhelma. Wracał z pracy przy odgruzowywaniu. To znowu Kazia. Skądś się dowiedziała, że on jest w Warszawie, jako jeniec. Spytała czy chcę go zobaczyć, bo przecież tyle czasu minęło. Uratował nam wtedy życie, jest ojcem Wojtka, więc może… jak to Kazia… my uratujemy teraz jego? Dałam się namówić. Stałam i czekałam na jego oddział. Wreszcie nadszedł. Kazia robiła zdjęcia aparatem Leica, który wytargowała od sąsiada. A on przechodził obok i spojrzał na mnie z Wojtkiem w wózku. Wyrwał się z tego szeregu i zaczął coś wykrzykiwać do nas. Źle zrobił, bo popędzili go kolbami. I tyle go widziałam. Wojtek się przestraszył, a ja chyba nie miałam żadnych uczuć. Kazię to dziwiło, ale nie nalegała na dalsze spotkania. Zresztą ich za chwilę już w Warszawie nie było. Nic do niego nie miałam, poza tą chwilą słabości w sierpniu 1944, kiedy powiedział nam, że nigdy nie miał kobiety. Bał się, że zaraz umrze i nie będzie wiedział, jak to jest. Polubiłam go i uległam. Proponował to Kazi, ale ja przecież byłam starszą siostrą…”

„Grójec, czerwiec 1948. Żniwa nad Jeziorką. Przyjechało wojsko. Kosili i zbierali, wiązali w snopki. Potem była zabawa przed remizą. Adam od razu mi się spodobał. Miał spragnione oczy, ale nie nastawał. Tańczyliśmy razem cały wieczór, nie oddawał mnie innym. Umówiliśmy się następnego dnia. Była niedziela. Na randkę przyszłam z Wojtkiem. Nie chciałam niczego ukrywać. Natychmiast się polubili. To było takie proste… — Twój syn? — Tak. — Ma ojca? — Nie. — Zginął? — Żyje. — Co z nim? — Nie wiem. — Chcesz wiedzieć? — Nie.

Potem już spotykaliśmy się we trójkę. Aż Wojtek któregoś dnia, po miesiącu może, nagle powiedział do Adama: — Tatusiu, kupisz mi wiatraczek? — Kupił. I zostaliśmy rodziną”.

„Warszawa, 1950. Koleżanka z powstania, Wanda, znowu daje o sobie znać. Pisze na mnie donos do UB, że ukrywam faszystowskie dziecko. UB idzie z tym do Informacji Wojskowej, która wzywa Adama na przesłuchania. Wojtek ma już pięć lat, wie tylko tyle, że tata musi chodzić coś załatwiać. Na szczęście, jest jeszcze Kazia, która w te trudne dni zamieszkała u nas i tłumaczy małemu co tam może. Wojtek wypatruje z nami całymi nocami, kiedy Adam wróci. Płacze. A ja co mam mu powiedzieć? Adam wraca i zaraz kładzie się spać, bo rano musi iść do pracy w jednostce, a potem na kolejne przesłuchanie. Wojtek kładzie się koło niego i gładzi ręką po włosach.

Był w AK. Zadenuncjował go któryś z kolegów. Ale się nie przyznał. Wanda doniosła o Wojtku. Tym z Informacji wszystko to się składało do kupy: on — zapluty karzeł reakcji, ja — niemiecka kurwa, która knuje razem z nim. I byliby nas wysłali we trójkę do jakiegoś łagru, na szczęście, Adaś miał wujka, wysoko postawionego ubeka w Lublinie. Wujek był komunistą, ale rodzinnym, więc kiedy się dowiedział o naszych kłopotach, sprawa nagle się skończyła. Wezwali mnie tylko na podpisanie protokołu. Na odchodnym taki jeden, wyjątkowo wredny skurwysyn, złapał mnie za ręce, wykręcił i pożegnał: — Przyjdziemy jeszcze po ciebie, suko. Wujek nie jest wieczny.

Miał rację. Wujka wyrzucili z UB, bo zobaczyli go w kościele z synem w czasie komunii. A Wanda była nie do zdarcia. Kazia twierdzi, że jej zawziętość brała się stąd, że sama miała ochotę na Wilhelma, a ja go jej podebrałam. Główne pytanie było do mnie na UB: — Czyim dzieckiem jest Wojtek? Odpowiadałam bez zająknięcia: — Rosyjskiego oficera. — Gdzie on jest? — nie odpuszczali. A ja, jak mi Kazia kazała za księdzem z Januszkowic: — A kto tam wie gdzie jest nasz sojusznik? Adam zaś, w czasie swoich przesłuchań, powtarzał, jak mantrę: — Spełniam swój internacjonalistyczny obowiązek, żeby dziecko poczęte przez przyjaciół miało godne życie.

Dziś zastanawiam się, jak udało nam się uchronić Wojtka przed tym wszystkim. Ale wiem. To głównie dzięki Kazi. W najgorsze dni zabierała go na wieś, do nas, na siedlisko, a my tu mieliśmy do czynienia z UB i Informacją. Adama pobili, mnie przypalili policzek papierosem… Takie tam. Jego przy nas nie było. Uchroniliśmy go. Na szczęście…”

Wojciech Marcin Grabski (po ojczymie), wcześniej Przedborski (po matce), a naprawdę Kempka (po ojcu prawdziwym), czyta to teraz i świat mu się kręci nieprzytomnie. Wie, czego mógłby nie wiedzieć. Co już wie. I ogląda fotkę Wilhelma Kempki z jakiegoś tam dnia w Warszawie 1948 roku, w luźnym wojskowym szynelu, jak patrzy wprost w obiektyw aparatu marki Leica ciotki Kazi, tak jakby patrzył na niego, swego syna Wojtka, o którego istnieniu… wiedział? przypuszczał?

— Ja mu o tobie powiedziałam — ciotka kaja się po czterdziestu sześciu latach, kiedy wraca do Wojtka czytającego zeszyt mamy. — Nie wiedziałam co będzie. Adama nie było jeszcze przy Józi, a syn powinien mieć ojca. Kto tam wtedy wiedział, że okażesz się nagle politycznym problemem, a Wilhelm nigdy nie stanie się Polakiem… Przecież był Mazurem. Mówił po polsku. Wiesz, że chciałam go z tej niewoli wydostać? Miałam umówionego oficera politycznego w obozie. I już wszystko było na dobrej drodze, bo nowa władza potrzebowała na Ziemiach Odzyskanych autochtonów o polskich korzeniach, ale znów wtrąciła się Wanda, z tym swoim Mańkiem z UB. Ona nie mogła darować Wilhelma mamie. A on był przystojny facet, sam widzisz na zdjęciu… I odstawili go z całą resztą. Zresztą może i dobrze się stało? Bo trafiłeś w punkt z Adamem. Wybrałeś go dla matki. Ona by się jeszcze długo decydowała…

Grabski… Przedborski… Kempka… Czyta ostatnie strony:

„Sierpień 1958, Mazury. Znów tu jesteśmy. Adam uwielbia to jezioro. Mieszkaliśmy niedaleko z małym Wojtkiem przez dwa lata. Lubimy tu wracać. To były szczęśliwe dni. Dla mnie. Bez lęku, że znów będą pytać. Ale kilka lat później przypomniałam sobie o wszystkim. I to znów Kazia. Ona cały czas szukała Wilhelma. On już dla mnie nie istniał, a dla niej tak. Nie wiem dlaczego. Nigdy mi tego nie powiedziała. Za to w czerwcu 1958 Wilhelm się znalazł. Przez niemiecki Czerwony Krzyż. Szukał kobiety, której uratował życie. Był już wtedy kimś ważnym w NRD, ale nie powiedział nam kim. Chciał mnie i Wojtkowi ułożyć lepsze życie. — Spotkaj się — doradzała Kazia — to nic nie zmieni. Daj mu szansę porozmawiać… Dałam. Ale on nie rozumiał upływu czasu. Chciał sobie z nami układać życie wbrew nam. Żył tą nadzieją przez wiele lat…”

Koniec zeszytu… Żadnych wpisów już dalej nie ma. W głowie — totalna kakafonia. I to uczucie, że jest się innym człowiekiem niż się do tej pory myślało. Kim–żesz, k…? Polakiem, Niemcem, Mazurem? W pierwszej chwili — żal do matki. Po co to spisywała? I żal do Kazi. Po co mu to pokazała? I żal do siebie. Po co poszedł tropem Kempki z tego cholernego mazurskiego cmentarza? Tyle że sam nie wie czy ma żal do Niego. Wilhelm chciał kobiety… To jest w stanie zrozumieć… Ale dlaczego matka chciała mu w tym pomóc?

— Oddaj — mówi Kazia. — Zeszyt jest mój. Chodź ze mną.

Idą w kierunku basenu. I kiedy stają nad nim, spycha nagle Wojtka do wody. Wie, że nie umie pływać. Woda nie jest głęboka, ledwie półtora metra. Ale zdrowo się wystraszył. Wystraszył się też Dymitr, który obserwował to wszystko z ganku. I skoczył za nim.

Zadowolona z siebie Kazia wyciąga ręce do obu, chcąc im pomóc w wyjściu na brzeg. Tymczasem oni wciągają ją do siebie. I tak cała trójka, zatopiona po uszy, doznaje nagłego wyzwolenia. Z czego? To byłoby im określić trudno.

Kiedy siedzą z powrotem w wiklinowych fotelach, mokrzy, mając nadzieję, że to już koniec dzisiejszych przygód, ciotka — niosąc im drinki, które lubią — zwraca się do Wojtka przede wszystkim, choć i Dymitr jest adresatem tych słów:

— Popatrz — mówi — jesteś synem Mazura, którego wcielili do Trzeciej Rzeszy. Ojciec, który cię wychował, jest Polakiem, ale Kurpiem, to zawzięty naród. Uratował cię przed chwilą (tu mrugnęła do Dymitra) Ukrainiec, który tak naprawdę jest Łemkiem. A w naszych żyłach — moich, mamy, twoich dziadków — płynie krew żydowska (z Parczewa na Lubelszczyźnie), ukraińska (prawdziwa, ze Stanisławowa) i tatarska (z Kruszynian na Podlasiu). Nie patrz tak na mnie… Jesteś po jednej piątej Polak, Mazur, Żyd, Ukrainiec i Tatar. Pasuje? Tylko Dymitr to sto procent Łemka, bo oni się z nikim nie koligacili przez wieki…

Dymitr nalewa tymczasem po szklaneczce chortycy i wywnętrza się na swój prostolinijny sposób:

— Czort ce! My żiwiemo, liudina. I niech tak zostanie. Żyjemy, chłopie, i czort nas nie weźmie. Jesteś nasz! Tutejszy! W tym zwariowanym bałaganie… A Kazia niejedno ci opowie. Sporo wie i ma taki literacki charakter…

Zaśmiał się na te swoje słowa tak autentycznie szczerze, że Wojtek wiedział już na pewno: w najbliższym czasie jeszcze nie jeden raz się zdziwi…

Kazia zdradza różne tajemnice

— Idziemy — powiedziała mu następnego dnia rano po śniadaniu, kiedy Dymitr wyjechał już do pracy. — Pokażę ci coś…

I poprowadziła go, jak wiele lat temu, nad Jeziorkę. Nie na plażę, gdzie chodzili zwykle, lecz dalej, w rewir starych wierzb, które upodobały sobie miejsce w zakolu rzeki — tam, gdzie główny nurt skręcał w kierunku Grójca.

Szli w milczeniu. Niezbyt długo. Stanęli przed grubym pniem trzystuletniego, na oko, drzewa.

— Co widzisz? — zapytała Kazia.

Patrzył i poza ogromną wierzbą nie widział niczego szczególnego.

— No, właśnie… — Nie czekała na odpowiedź. — Obejdźmy ją…

Obeszli. Z drugiej strony, do której trzeba się było przedrzeć przez pętlisko chaszczy, w pniu zobaczył dziuplę. Sporą…

— To było schronienie moje i twojej matki, kiedy byłyśmy małe i chciałyśmy uciec przed ludzkimi oczami. W środku dawno już niczego nie ma, poza próchnem, ale kiedyś miałyśmy tu koc, latarkę, świeczki i zapałki. Zajrzyj, jest sporo miejsca. Można się było nawet przespać.

Zajrzał. I coś mu ten zapach i mrok ze środka drzewa przypomniał. Bardzo mgliście, ale natarczywie.

— Pamiętasz? — ciotka Kazia nie naciskała, ale była ciekawa.

— Coś mi się kołacze… Ale nic konkretnego.

I nagle go olśniło:

— Byłem tu?

Klasnęła w ręce, zadowolona, i już nic nie powstrzymywało jej wynurzeń:

— Tak, byłeś. Siedziałeś tu z matką przez całe lato. Spaliście w dziupli, a w dzień bawiłeś się na tej łące obok. W czterdziestym dziewiątym miałeś cztery lata. Matka była po przesłuchaniach na UB, ojciec w Informacji. Udawał, że się rozstał z żoną, a ona gdzieś z tobą znikła. Nie wiem czy mu uwierzyli, ale dali spokój. Trzeba było tylko przeczekać. I tu przeczekaliście całe lato. Potem ojca wyrzucili z wojska, bo zadał się z niemiecką kolaborantką. A wy oboje wyjechaliście na Kurpie, do rodziny Adama. Na dwa lata. I choć tam było spokojnie i nikt już was nie szukał, ona cały czas bała się, że przyjdą i cię jej zabiorą. Pamiętasz coś z tych Kurpiów?

Coś pamiętał… Kiedy zaczynał pierwszą klasę, po uroczystej akademii poszli całą grupą, pod wodzą wychowawczyni, do kina „Przodownik”. Matka dreptała przy nim, aż go to krępowało. Żadnej innej nie było przy kolegach, a ona co chwila powtarzała: „Jesteś Grabski, pamiętaj, jesteś Grabski, syn Adama…” Aż wychowawczyni zwróciła jej uwagę:

— Pani Grabska, on na pewno ze mną nie zginie. Proszę być spokojną. — I mama dopiero wtedy odpuściła.

— No, widzisz — powiedziała ciotka, bez najmniejszego zdziwienia. — Ona zawsze bała się o ciebie. Nawet jak czasy się zmieniły, a ty dorosłeś. Ile razy do ciebie dzwoniła w ciągu dnia?

— Ze trzy, cztery…

— I po co?

— Tak jakoś… Po nic. Najczęściej pytała: „Co robisz?” I tym mnie właściwie wkurzała, no, bo co mogłem robić? Albo wstawałem do pracy, albo byłem w pracy, albo po pracy… Coś tam odpowiadałem. Po jakimś czasie stwierdziłem, że odpowiedź nie jest ważna i mówiłem najczęściej: „Kocham cię”. „Ja ciebie też” — odpowiadała i rozłączała się. Może powinienem dłużej rozmawiać, nawet o niczym?

— Nie przejmuj się. Jej to wystarczało. Wystarczało, że odebrałeś i powiedziałeś „halo”. Reszta była mniej ważna. Po twoim głosie poznawała czy nic ci nie jest. To ją uspokajało na kilka godzin.

Usiedli pod drzewem. Ciotka Kazia miała ze sobą koc. Wyjęła papierosy. Zapaliła. Zaciągnęła się głęboko, wypuściła długą smugę dymu i właściwie nakazała:

— Pytaj!

Więc zadał to pytanie, które dręczyło go od samego początku, kiedy dowiedział się, kto jest jego biologicznym ojcem:

— Jaki on był? Ten Wilhelm…

— Wilhelm… — Kazia przez chwilę delektowała się tym imieniem. — Wilhelm był nie z tej bajki. Ani Niemiec, ani Polak… Tej wojny nie rozumiał i nie chciał w niej być. Sam się wystawił na strzał, żeby zginąć albo zostać rannym. Kiedy go zobaczyłam niedaleko naszego punktu sanitarnego, zaraz po wymianie ognia z Wehrmachtem, był — wydawało mi się — nieprzytomny. Albo nieżywy.

Podczołgałam się. Zauważyłam, jak uchylił powiekę na moment. Szybko zamknął i za chwilę otworzył dwoje oczu, pewien, że jestem tą osobą, którą chciał zobaczyć. Uśmiechnął się. Wyobrażasz to sobie? Krew mu się leje z głowy, oberwał jakimś odłamkiem w potylicę, a on się uśmiecha. I mówi do mnie… po polsku: „Siostra mnie stąd zabierze, dobrze?” Nie wiem, co on wtedy myślał, sam zresztą nie mógł sobie tego później przypomnieć. Mogłam go zostawić, nikt by mi nic nie zrobił. Poszłabym po naszych, których też kilku rannych leżało niedaleko. Tylko że ten polski w jego ustach, trochę chropowaty, ale jednak polski, ten ton błagalny zatrzymały mnie na miejscu. Wtedy pojawiła się Ziutka, twoja matka. Po prostu rozkazała:

— Bierzemy go. Widziałam, jak biegł do nas.

— Biegł do nas? — zapytałam.

— Tak, biegł. Rusz się, bo zaraz znów się zacznie…

Obie więc zataszczyłyśmy rannego wroga do lazaretu. Tam go opatrzyłyśmy, a on z wyraźną ulgą, patrząc przez chwilę spod bandaży tymi swoimi okrągłymi ślepiami, jak u krowy (te ślepia chyba urzekły nas obie), powiedział:

— Dziękuję obu paniom… — Tak śmiesznie powiedział, z szacunkiem, i tak staroświecko. Ale Ziutka zawsze miała właściwy refleks, w przeciwieństwie do mnie.

— Ja jestem Józefa, a to — pogładziła mnie po głowie — Kazimiera. Znaczy Ziutka i Kazia. Przedborskie. A ty?

— Wilhelm. Znaczy Wilek. Wilek Kempka. — I usnął. Spał aż do następnego dnia do południa; coś tam gadał przez sen, raz po polsku, raz po niemiecku. Nasz dowódca nie miał pojęcia co w tej sytuacji zrobić. A że nie wiedział, to nic nie zrobił. I Wilek został z nami. Przez dwa najbliższe tygodnie, aż do wejścia SS.

Oswajałyśmy się z nim, on z nami, w tempie, które dzisiaj mnie dziwi. Ale wtedy, kiedy mieliśmy po osiemnaście lat (on z Ziutką), ja niecałe szesnaście, a cały świat wokół wydawał się walić, chyba nie było w tym nic dziwnego. My, wszystkie dziewczyny sanitariuszki, byłyśmy dla chłopaków samarytankami. Również w ich ramionach.

Wracał dzieciak z akcji, umorusany, czasami ranny, przerażony i zagubiony, do kogo miał się przytulić? Brałyśmy ich głowy na swoje kolana, trzymałyśmy za rękę, gładziłyśmy po twarzy. Zapadała noc; czasem któryś prosił: — Połóż się koło mnie… — Prosił tak, że nie można było odmówić. Wszyscy zresztą mieli ten sam ton: nie błagalny, ale taki… Nie wiem do dziś, jak to nazwać: ton chłopaka, który wie, że może za chwilę przegrać życie…

Kładłyśmy się przy nich, a oni przywierali do nas mocno, najczęściej dygotali, z gorączki, z pożądania, a często z obu powodów naraz. Żadna z nas nie czuła się z tym źle. Wiedziałyśmy, że może to ich ostatni raz… Do seksu zresztą rzadko dochodziło. Oni najczęściej potrzebowali kobiecego ciepła, może nawet po prostu ciepła drugiego człowieka. Przez chwilę choćby.

Po tych przytulankach, krótszych lub dłuższych, zwykle głęboko wzdychali (byli w tym podobni!) i zasypiali. My leżałyśmy jeszcze przy nich chwilę, a potem każda szła na swoje posłanie, żeby też złapać trochę snu, bo od rana trzeba się było zająć ich ciałem, a nie duszą…

Wojtek wiedział już do czego ciotka zmierza, więc chcąc przyspieszyć ten moment, po prostu zapytał:

— A Wilhelm? Wilek?

— Był taki sam. Zagubiony chłopak. Tyle że zagubiony podwójnie: na wojnie, w której brał udział po niewłaściwej stronie, i w tej konkretnej sytuacji, dla niego bez wyjścia, tak samo zresztą, jak i dla naszych chłopaków… Każdy z nich bał się śmierci, tylko — w przeciwieństwie do Wilka — ich strach miał sens. Jego strach był bez nadziei.

Ciotka Kazia zapaliła kolejnego papierosa i zbliżyła się tym razem wprost do sedna:

— Mało brakowało, a to ja byłabym twoją matką… To znaczy pewnie to nie byłbyś ty… Byłby jakiś inny Wojtek…

Zaplątała się. Zaciągnęła się więc dymem marki „Zefir” i w końcu powiedziała:

— Wybacz. Było tak…

…Ziutka, jako szefowa lazaretu, do Wilka zaglądała rzadziej niż ja. A mnie do niego ciągnęło. Bardzo. Dziś, jak o tym myślę, to przypominam sobie przede wszystkim te wielkie oczy, pełne obaw i wątpliwości, blond czuprynę nad nimi i ujmujący uśmiech — taki jakby przepraszający. Bez szwabskiego munduru, w samym tylko białym podkoszulku, wyglądał — zaśmiała się — seksi. Pamiętaj, że miałam prawie szesnaście lat, a wojna nie unieważnia burzy hormonów. Podobał mi się. Działał na mnie. Nazwij to, jak chcesz. I jeszcze ciągnęło mnie to, co przeżył. Wzruszało, i tym bardziej ciągnęło. Więc w nocy wymykałam się do niego, a on tulił się do mnie, w taki delikatny i spłoszony sposób, jakby nie wierzył, że to się dzieje naprawdę. Bo też dla niego — jak o tym myślę teraz, z dystansu tylu lat — to, co się z nim wówczas działo, z pewnością było dość nierealne. Jak sen. Tylko nikt wtedy z nas nie wiedział — dobry czy zły?

Którejś kolejnej nocy Wilek zaczął opowiadać więcej niż do tej pory. Wyszliśmy z sali, żeby pozwolić innym spokojnie spać. A on się rozkręcał coraz bardziej. Wypluł z siebie całe swoje dotychczasowe życie… Było takie, że nieustająco wpadałam w szloch…

…Minzedorf to dzisiejsze Miętne, ta wieś na Mazurach, gdzie trafiłeś na jego grób. Senior Kempka prowadził w niej polską szkołę. We wsi mieszkali Mazurzy i Niemcy. Na ogół — zgodnie.

Wilek miał dziesięć lat, gdy jego niemieccy rówieśnicy zostali zapisani do Hitlerjugend. Wszyscy, bez pytania czy chcą. On się uchronił, bo był niepewny narodowo. W czterdziestym trzecim, jak miał już siedemnaście lat, niemieccy rówieśnicy zostali wcieleni do Dwunastej Dywizji Pancernej SS Hitlerjugend i wysłani do Normandii przeciw wojskom aliantów. Ale Hitler miał na froncie coraz mniej sił. Przyszła więc kolej i na niego. Został, wraz z resztką pozostałych Mazurów, jednego dnia przemianowany na pełnoprawnego obywatela Trzeciej Rzeszy i wysłany do biura werbunkowego Wehrmachtu. W połowie czterdziestego czwartego, jako uzupełnienie na frontach, trafił do Warszawy…

Ziutka dobrze widziała… Kiedy jego pododdział wycofywał się po wymianie ognia z naszymi, on nagle przeskoczył barykadę i zaczął biec ku nam. Nie miał broni, trzymał ręce w górze. Postrzelili go koledzy z Wehrmachtu. Wiesz, on dzień wcześniej brał udział w egzekucji kobiet i dzieci pod Mostem Poniatowskiego. Wtedy się zdecydował ostatecznie. Było mu wszystko jedno, jak skończy, byleby nie brać udziału w takich masakrach.

Nie patrz tak na mnie… Zaraz wszystkiego się dowiesz. Chcę tylko żebyś zobaczył prawdziwy obraz, a nie pochopne wyobrażenie… On miał niewiele ponad dwa lata więcej ode mnie. I był prawiczkiem. Tego ranka, kiedy już wyrzucił z siebie to swoje życiowe usprawiedliwienie, opowiedział mi jeszcze i o tym…

Wyznanie Wilhelma

— Miałem w Minzedorfie dziewczynę. Rosę. Różę. W moim wieku. Była koleżanką z kościelnego chóru. W Nowy Rok czterdziestego trzeciego wyznaliśmy sobie miłość. Nie myśleliśmy wówczas, że ona jest Niemką, a ja Mazurem. Nie myśleliśmy też o wojnie. Wiedzieliśmy, że tam gdzieś się toczy. U nas było spokojnie. Tylko ubywało najpierw młodych mężczyzn, potem starszych, a na końcu moich rówieśników. Od czasu do czasu mieliśmy pogrzeby. Najczęściej symboliczne. Przychodził list (Benachrichtigung über den Tod eines Soldaten — Zawiadomienie o śmierci żołnierza), odbywała się msza, a na cmentarzu przybywała pusta mogiła w oczekiwaniu, że kiedyś wypełni się poległym gdzieś daleko ciałem bliskiego mężczyzny. Można powiedzieć: świat płynął obok nas… niezauważalnie…

Do czasu. Rosa powiedziała mi w lutym, nieco ponad miesiąc po naszych wspólnych wyznaniach, że nie chce czekać, aż będziemy mogli wziąć ślub i kochać się tak, jak przystało. Bo nie wiadomo… Nic nie wiadomo…

Umówiliśmy się nocą dwudziestego lutego, w sobotę, u mnie na stryszku, w dzień jej urodzin. Oboje wiedzieliśmy czego chcemy. Przyniosła mi kartkę z kalendarza, na której widniała przepowiednia: „W lutym, gdy zagrzmi od wschodniego boku, burze i wiatry częste są w tym roku”. To był polski kalendarz wydrukowany przez „Gazetę Olsztyńską”, której kilka roczników leżało u nas w domu. Od jakiegoś czasu ona czytała te stare egzemplarze, dla mnie…

— Nie wiem, co to oznacza — powiedziała przed naszym spotkaniem — ale boję się. Boję się, że nie doczekamy szczęśliwych dni. Brat jest na froncie, ciebie pewnie też wezmą. Chcę być szczęśliwa choć przez chwilę…

Wymościłem więc nam legowisko na stryszku. Położyłem mięciutki materac, świeżą pościel, poduszki, które najbardziej lubiłem. Ojciec zauważył, jak wynosiłem to na górę. Nie pytał, tylko tak jakoś pokiwał głową, jakby rozumiał, że to dla mnie ważne.

Sobota dłużyła się, wiadomo. Zmierzch, choć zapadał szybko, mnie wydawał się niezwykle daleki. Wreszcie przyszła ta oczekiwana pora: dwudziesta. O tej godzinie nasza wieś w zimę już spała, tylko młodzi, tacy, jak my, wymykali się rodzicom spod opieki.

Czekałem. Ale minęła dwudziesta, potem piętnaście minut, trzydzieści, kolejnych sześćdziesiąt… Nie przyszła. I ja już nie czekałem dłużej. Znałem drogę do jej domu. Jeśli będzie szła do mnie, spotkam ją. Ale nie spotkałem. Śnieg tak głośno chrzęścił pod nogami, jak nigdy do tej pory. Serce kołatało, przeczuwałem, że coś się stało. Więc najpierw przypadłem do jej okien. Były rozświetlone ponad miarę, jak nie na dwudziestą, jak nie na porę snu tej wsi. A w środku, w pokoju, one trzy — Rosa, matka i babcia. Pochylone nad stołem, z twarzami zanurzonymi w dłoniach, wstrząsane wspólnym spazmem, który wydawał mi się przerażający, tak wielki i tak niewiarygodny…

Wszedłem do tej izby, choć długo waliłem w drzwi, nim usłyszały. Otworzyła mi Rosa. Z mojej ukochanej dziewczyny pozostał zwiędły balonik. Połowa tego, co było takie cudne. Wtedy zrozumiałem po raz pierwszy, jak można zniszczyć piękno kobiety jednym listem (Benachrichtigung über den Tod eines Soldaten — Zawiadomienie o śmierci żołnierza). Dowództwo Wehrmachtu donosiło w nim, że pod Stalingradem zginął Albert Guzelf, brat Rosy, jedyny już mężczyzna w jej rodzinie. Cztery lata wcześniej zginął ich ojciec, mąż i syn — Hans Guzelf. Świat zawalił im się po raz drugi, i to już nieodwracalnie. Mnie zresztą też…

Uleciała nasza miłość. Wraz ze smutkiem Rosy i jej rodziny. Nie śmiałem o nic prosić, niczego żądać, zresztą nie wiedziałem, jak się zachować. Nagle stało się coś, co doświadczyło nas oboje w sposób tak bolesny, że odbierało wszelkie racjonalne myślenie. A nasze uczucia zostały zepchnięte na margines…

Ale to nie był koniec. To był dopiero początek…

W trzy dni później, na cmentarzu przy kościele, odbył się pogrzeb. Wykopano mogiłę, do trumny zostało włożone ostatnie zdjęcie Alberta w żołnierskim mundurze. A nad grobem ustawiła się orkiestra strażacka, miejscowa, niemiecko–mazurska, dęta, z trąbami, puzonami i tubami. Średni wiek: 70 lat. Może nawet więcej. Staruszkowie, którzy zaznali wcześniejszej wojny, ale już nie tej. I kobiety: w każdym wieku. Najwięcej tych, które od kilku lat płakały prawie codziennie.

Dietrich, 87–letni koncertmistrz, po spuszczeniu trumny, dał znak i… potoczyła się pieśń poległych żołnierzy Wehrmachtu „Ich hatt einen kameraden”. A w niej są takie słowa:

„Gdy świstały wokół kule

Te do niego i do mnie

Jedna w cel swój utrafiła

Mego Brata powaliła

Upadł wprost pod nogi me”

Przy ostatnich słowach Rosa nagle wyszła przed szereg wdów, które stały przed trumną, i w takt melodii, zaczęła… tańczyć! Na początku tylko podrygiwała, potem dołączyła wymachy rąk, wreszcie zaczęła podskakiwać i, wznosząc oczy ku górze, wykrzykiwać słowa refrenu: „Mein guter Kamerad”!

To tylko przez chwilę było dziwne. Bo po kilku minutach dołączyły do niej inne kobiety — stare i młode, matki, wdowy, opuszczone kochanki — i „Mein guter Kamerad” zaczęło rozbrzmiewać coraz silniej po całym cmentarzu. Niosło się ponad kościół i las wokół. Musiało dotrzeć do Szczytna i Olsztyna, bo trwało i trwało…

Pogrzeb Alberta nie skończył się tego dnia. Kobiety wpadły w trans, tak jak w trans wpadła orkiestra staruszków–strażaków, którzy tylko wymieniali się instrumentami, żeby chwilę odsapnąć, a potem znowu dęli. Posłuchajcie tego „Mein guter Kamerad”, kiedy orkiestra dmie z całych sił, z całych sił kobiety śpiewają, a nad tą melodią unosi się ból, zgrzytanie zębów, nienawiść, chęć odwetu. Tylko na kim? A ponieważ jednoznaczna odpowiedź nie nadchodzi, ten gniew jest z minuty na minutę większy i większy…

Cmentarz w Minzedorf tańczył, bez jakichkolwiek przerw, przez trzy doby. Rosa i jej przyjaciółki zmieniały się co jakiś czas, ale wstąpił w nie chyba duch świętego Wita, bo nie czuły zmęczenia i głodu. Czasem trochę zwalniały, żeby potem znowu przyspieszyć. Było w ich tańcu tyle siły, że pozostali przy życiu mężczyźni na państwowych posadach (Bürgermeister, Vorarbeiter) zaczęli się zastanawiać czy to nie jest bunt jakiś. Z sąsiednich wsi przybywały w kolejne dni posiłki matek, żon i córek poległych żołnierzy, a taniec z cmentarza przeniósł się na boisko szkolne, które do niego przylegało. I tu było już więcej miejsca na tłum, jaki się zbierał: trzydzieści osób, sto, dwieście… Kobiety w środku, starcy z trąbami pod jedną z bramek, i przestraszeni oficjele ze starostwa na poboczu. „Mein guter Kamerad” rozbrzmiewało coraz bardziej złowieszczo, zajadle, groźnie. Gdyby któraś z kobiet krzyknęła, żeby iść spalić ratusz, poszłyby. I tego zapewne domyślali się urzędnicy ze Szczytna…

Trzeciego dnia, na boisko do tańczących w transie kobiet podjechał w pięciu ciężarowych samochodach oddział SS. Pierwsze wyskoczyły psy, a za nimi ich mundurowi przewodnicy. Na jeden rozkaz otoczyli tańczące kobiety. Psy zaczęły szczekać i ten ich jazgot zaczął wybijać orkiestrę z rytmu. Zaczęły też rwać się ku tańczącym, wyraźnie żądne krwi. Obersturmführer Norbert Stein przytknął usta do szczekaczki i zażądał natychmiastowego rozejścia się. Tłum kobiet zafalował, też wybity z rytmu, ale i orkiestra, i one nabrały nagle nowej werwy i głos trąb oraz śpiew „Mein guter Kamerad” buchnął ze zdwojoną energią. Starszy dowódca szturmowy Norbert Stein, wyćwiczony w ulicznych łapankach, jednym kiwnięciem palca spuścił psy ze smyczy. Wypasione owczarki niemieckie rzuciły się w kierunku tańczących i, ujadając tak głośno, że zagłuszyły orkiestrę, zaczęły wgryzać się w pośladki i uda wybitych z transu kobiet. Trysnęła krew. Śpiew skonał wraz z okrzykami bólu, orkiestra rozsypała się po śniegu i zamilkła. Biel ziemi zaczęła barwić się na czerwono. Za chwilę słychać było tylko krzyki maltretowanych kobiet i ciężkie sapanie wgryzających się w nie psów.

To był ten stan, który dowódca oddziału SS Norbert Stein uznał za właściwy. Jeden gwizd przywołał owczarki do nóg przewodników. Podbiegały z pyskami we krwi. Stojący w równym dwuszeregu oberschütze nakazywali psom siad, a potem wyciągali z kieszeni Service–Schal (chustę służbową), którą wycierali im służbowe mordy splamione krwią. Krew w kolorze khaki traciła swój przerażający wygląd. Po tym zabiegu zwijali chusty rdzawymi plamami do środka i upychali w swoje służbowe kieszenie. Na kolejny gwizd wszyscy wskakiwali do wozów: psy pierwsze, przewodnicy za nimi. Nikt nawet nie próbował spoglądać na pobojowisko, które parowało ciepłą krwią, rozwłóczonymi kawałkami pośladków i ud, pulsowało jękami rannych.

Psy Norberta Steina były dobrze wyszkolone. Zadawały rany i ból, ale tylko w określonych miejscach ludzkiego ciała. Nie rzucały się do gardła, nie przecinały tętnic, nie dotykały twarzy. Miały ściśle określone zadanie: okaleczyć i przestraszyć. Dostarczyć przestrogi. Zdyscyplinować.

Róży nie udało się zdyscyplinować. Tak bardzo zapamiętała się w swoim gniewie, że to ona rzuciła się na psa. Chwyciła go obiema dłońmi za szyję i zaczęła dusić. Nie dała rady. Pies się odwinął, strząsnął ręce ze swojej szyi i wgryzł się w jej szyję. Skonała w oka mgnieniu. A ja stałem za kordonem SS i nic nie mogłem zrobić. Nic!

Moje życie właściwie wtedy się skończyło. Kobiety pozbierały się, poopatrywały swoje rany, nawet były dumne z takiego obrotu sprawy, bo czuły się tak, jakby to one ginęły zamiast mężów, braci, synów i kochanków. Ja się nie mogłem pozbierać. Chciałem się mścić. Zabijać. Rozrywać na strzępy. Ale kogo? Obersturmführera Steina? Jego psy? Chciałem też popełnić samobójstwo. Świat bez Róży był już innym światem.

Zresztą ten inny świat zaraz się odezwał. Bügermeister Klimka przyszedł do nas wieczorem następnego dnia po tej jatce na boisku i powiedział mi szczerze i otwarcie:

— Musiałem zgłosić wszystkich, którzy są skoligaceni z Różą albo mieli z nią jakieś związki intymne. Jeśli bym cię, Wilek, nie podał, jutro mnie by nie było we wsi. Wszyscy przecież wiedzą, że byliście parą. Możesz jeszcze gdzieś uciec, nie wiem gdzie. Jutro po ciebie przyjdą. Zostałeś w trybie pilnym obywatelem Trzeciej Rzeszy. Starosta powiedział mi, że umieścił cię na liście werbunkowej na front.

Tak też się stało. Nie miałem sił uciekać gdziekolwiek. Byłem obojętny na dalszy los. Bez Róży mogli ze mną zrobić wszystko. I wszystko, co się zdarzyło po drodze, nie ma znaczenia. Wykonywałem rozkazy, strzelałem, zabijałem, a przed oczami miałem zawsze, o każdej porze dnia i nocy, choćby przez chwilę, obraz mojej miłości zagryzanej przez psy Obersturmführera Steina. Mogłem tylko słabiej celować, zamykać oczy, gdy naciskałem spust, szukać okazji do ucieczki. W końcu uciekłem. Ale co dalej?

Byłem przez moment w warszawskim sztabie Wehrmachtu. Czyściłem buty kilkanaście dni generałowi Reinerowi Stahelowi. Trochę słyszałem, trochę się domyślam… Złożyłem raport, że chcę walczyć na pierwszej linii frontu jako niemiecki patriota, a tak naprawdę chciałem zginąć. Bo wiem, że to wszystko jest bez sensu.

Tak trafiłem tutaj. Ale to już koniec. I wasz, i mój. Rozszarpie mnie pies albo granat, jeśli tylko tu wejdą i zobaczą nas razem. Bo co ja tu robię żywy? Dla nich nie do pomyślenia. Oni by na waszym miejscu mnie dobili…

Kazia zapaliła kolejnego papierosa i powiedziała wreszcie to, na co Wojtek od dłuższego czasu czekał:

— Wilhelm poprosił mnie, żebyśmy najbliższej nocy spali razem, w innej sali, bez reszty rannych. Nie musiał nic więcej mówić. Nie byłam Różą, ale byłam dziewczyną, która mu się podoba, i to było jasne. Zgodziłam się. Ja też nie wiedziałam, jak długo pożyję…. Ale do niczego nie doszło. Po kolacji zasnęłam tak mocno, że obudziłam się dopiero rano. Pobiegłam do Wilhelma, spał. Wtedy nadeszła Józia. Przyłożyła palec do ust i powiedziała znanym mi, pewnym siebie, tonem:

— Zrobiłam to. Wczoraj słyszałam waszą rozmowę. Ja już nie byłam dziewicą. Ty nią jeszcze jesteś. Więc bądź dalej…

Zatkało mnie.

— A on? — spytałam tylko tyle.

— On? — Józia uśmiechnęła się. — On śpi zadowolony. Jesteśmy do siebie bardzo podobne, wiesz? Zwłaszcza w nocy, kiedy dostanie się trochę opium… Ty też dostałaś, tylko więcej…

Nad Jeziorką w tym momencie przeleciało z piskiem stado gęsi, ciocia Kazia zaciągnęła się po raz kolejny dymem marki „Zefir”, co spowodowało, że i jemu zachciało się nagle palić. Ale zamiast tego wyciągnął z torby wędkarskiej, którą miał ze sobą, piersiówkę metaxy, odkręcił i pociągnął spory łyk. To rozchodzące się wewnątrz ciepło dodało mu trochę więcej odwagi, na tyle, żeby zapytać:

— I nigdy więcej nie próbowałaś się do niego zbliżyć?

— Nie. Jeszcze tego samego dnia SS zdobyło nasz lazaret i po Wilku zostało tylko wspomnienie. Na razie. A my z Józią poszłyśmy do niewoli… Resztę już wiesz, o szczegółach szkoda gadać. Nigdy nie miałam jej za złe, że tak mnie wyprowadziła w pole. Zwłaszcza po tym, co się działo później. Ona zawsze była silniejsza, dała radę. A ja… czy bym dała? Nie wiem… Miałeś wspaniałą matkę. I ojców. Adam to był dzielny i odważny mężczyzna, po uszy zakochany w Józi. I ma tę przewagę nad Wilhelmem, że cię wychował. Chyba nieźle…

Gęsi zawróciły nad Jeziorką, popiskując, znów przeleciały im nad głowami, ciotka poprosiła o piersiówkę z metaxą, a on o papierosa „Zefir”. Piersiówka miała przepisowe 0,33 litra, ale wystarczyła, żeby się z lekka wstawić. Ciotce się to udało. Jemu dwa papierosy zakręciły w głowie podobnie. Było ciepło, bezpiecznie, pod sobą mieli miękki koc, łąka pachniała… Zasnęli i spali aż do wieczora. To był jednak dzień pełen emocji. Dla obojga.

Obudził ich Dymitr, który wrócił z pracy i szukał żony, bo był najzwyczajniej w świecie głodny. Znał tę kryjówkę. Jemu też ją kiedyś pokazała. Ale Dymitr nie przyszedł z pustymi rękami. W torbie miał gorące gołąbki, te wcześniej przygotowane w domu przez Kazię, a do popitki sześć butelek schłodzonego piwa Obolon.

— Dobre, ukraińskie, na kaca i na dobre trzeźwienie — powiedział, otwierając flaszki, i spoglądając na nich oboje tak, jak potrafi patrzeć facet, który rozumie więcej niż mówi.

— Dla zdorowia, sto rokiw, diti!

Ciotka pociągnęła z gwinta, jak stary partyzant, a potem, z lekka jednak podekscytowana Obolonem, rzekła:

— Ot, i widzisz, jaką masz ciotkę. Jak nie Niemiec, to Ukrainiec jej w głowie.

Dymitr znał te odzywki. Z „poważną” miną pogroził Kazi palcem i powtórzył swoją śpiewkę, też pewno jej znaną:

— Żaden Niemiec, tylko Mazur. Żaden Ukrainiec, tylko Łemek. Pamiętaj, kobieto, bo spuszczę ci lanie…

Gęsi już nie latały, zapadł wieczór. A im nie chciało się iść do domu… Dymitr zresztą miał coś w zanadrzu. W torbie — litr chortycy, a pod sąsiednim drzewem — wędziska.

— Śpij, kobieto, a my tu postaramy się złowić coś na śniadanie. No i może opowiem mu jakąś kolejną historię z życia rodziny… Trochę tego jest…

Dymitr opowiada to i owo

Kazia usnęła pod wierzbą natychmiast, jak tylko Dymitr jej to zaproponował. Potem nalał po kolejnym kuśtyczku chortycy i przepił do Wojtka:

— Opowiem ci teraz bajkę. Pij! Dopiero po niej będziesz pewien swego. Baby gaworzą, a ja ci opowiem, jak było naprawdę…

— Co było naprawdę?

— Pamiętasz, że właśnie tu złowiłeś swoją pierwszą rybę?

Tak, pamiętał: ten niewielki spłacheć piasku nad Jeziorką, na którym teraz byli, te szuwary na przeciwległym brzegu, szarpnięcie żyłki i spławika, ich dryf pod lilie wodne, ojca rękę na jego wędzisku („Spokojnie, mały, bez nerwów, zaraz podetniemy”), wreszcie kilkuminutową szamotaninę pod wodą i nad wodą, w końcu wypełniony oślizłym, ale dużym linem podbierak.

— To twoja ryba. Złowiłeś ją! — Słyszy te słowa, jakby to było teraz.

Duma… Wielka… Jakże może nie być dumny chłopak w jego wieku, który cokolwiek złowił, zwłaszcza jeśli to waży prawie kilogram.

— Pamiętasz! — Dymitr się ucieszył. — To teraz przypomnij sobie co było potem…

Potem Adam, jego ojciec, wyciągnął z torby żyłki, haczyki, ciężarki, spławiki… I powiedział to, co Wojtek szczególnie zapamiętał:

— Zasłużyłeś, synku… To twoje…

Był ciepły wieczór. Mieli nad Jeziorką zostać do rana. Ojciec dał mu upieczonego nad ogniskiem okonia. A on, Wojtek, tak bardzo poczuł się pełen wędkarskiej szczęśliwości, że poprosił go tylko o opowieść na dobranoc o dalszych losach Kacpra, o którym Adam opowiadał mu od pewnego czasu z przerwami.

Gdy to sobie przypominają, Dymitr zarzucił właśnie wędkę „na grunt”, ułożył drewienka na palenisku, podpalił. Dyskretny ogieniek zajął drobne żagwie. Chortyca tym razem do ich ust wędrowała prosto z gwinta. Dymitr zapytał:

— Pamiętasz na pewno opowieść o Kacprze?

— Tę bajkę?

— Nie, to jest prawdziwa historia, tylko wtedy o tym nie wiedziałeś… Opowiem ci ją tak, jak Adam opowiadał tobie, kiedy miałeś iść spać w namiocie. Chcesz?

Pokiwał głową, a Dymitr pociągnął:

— Kacper zjawił się na tym świecie nagle, nikt się go nie spodziewał. Święty Mikołaj po prostu przyniósł go w beciku na próg Dobrej Kobiety i czmychnął, nim ona otworzyła drzwi. Dobra Kobieta nie spodziewała się dziecka, bo nie miała męża ani żadnego kochającego jej mężczyzny, ale przygarnęła chłopca. Świat bez dzieci jest pusty, z czego zdawała sobie sprawę z każdym kolejnym rokiem. Wraz z przyjściem Kacpra jej życie wypełniło się nagle radością.

Kiedy Kacper miał już kilka lat, Dobra Kobieta spotkała Pana Zbyszka, który wiedział, jaki los spotkał Małego. Święty Mikołaj nie ukrywał: jego ojca nikt nie zna.

Dla Kacpra Pan Zbyszek był Jedynym Bliskim Mężczyzną. Prowadził go nad rzekę i łowili razem ryby. Chodził z nim do wesołego miasteczka i razem bali się na diabelskim młynie. Kupował bilety na poranki w kinie „1 Maja” i razem śmiali się na kreskówkach. Brał go na ręce i przytulał mocno, kiedy Kacper czegoś się przestraszył, a serce dygotało mu, jak opętane. On to serce uspokajał swoim ciepłym dotykiem i słowami, kojącymi ból: „Dziubku, jestem z tobą. Nie bój się. Zaraz wszystko będzie dobrze”.

Kacper pokochał Pana Zbyszka tak bardzo, jak bardzo pragnie ojca serce czterolatka, mającego wokół siebie same kobiety i żadnego mężczyzny, który by mu powiedział „synku”. I wtedy Święty Mikołaj pojawił się po raz drugi. Przyszedł tylko do Niego, żeby on mógł zadać to jedno, najważniejsze dla niego pytanie: „Czy to jest mój tata?” „A chciałbyś?” — zapytał Święty Mikołaj. Kacper nie wahał się ani chwili i odrzekł: TAK. Tak mocno i tak z głębi duszy, że Święty Mikołaj nie miał najmniejszych wątpliwości. Musi Kacprowi dać ojca na całe życie. „To jest twój TATA — powiedział więc. — Prawdziwy TATA. Kochaj go. On cię ochroni przed każdym złem na Ziemi”.

Mały wówczas Wojtek bardzo chciał szczęśliwego życia dla Kacpra, modlił się, żeby pan Zbyszek okazał się dobrym ojcem. I budził się szczęśliwy, bo spał przy nim Adam, jego ojciec prawdziwy.

Dymitr znów nalał po kuśtyczku chortycy. Wypili.

— Dlaczego mi tego nie powiedzieli za ich życia?

Dymitr nie miał żadnych wątpliwości:

— Nie chcieli cię obciążać piętnem dziecka Wehrmachtu, nie chcieli też narażać na rozterki, które właśnie się w tobie rodzą. Teraz lepiej sobie z tym poradzisz, a im zaoszczędziliśmy trochę kolejnego cierpienia. Ja i Kazia możemy mówić za nich o wiele łatwiej i prościej. Byłeś ich ukochanym dzieckiem. I nazywasz się Grabski, nie Kempka, choć to krew tego drugiego jest w twoich żyłach. Tylko co to ma za znaczenie, jeśli mówimy o miłości, a nie o dowodach zbrodni, kiedy ślad DNA decyduje o wszystkim?

Dzwonek na gruntówce szalał, coś tam dużego brało, ale oni dwaj patrzyli na siebie (jak ojciec i syn?) i nie wiedzieli co powiedzieć jeszcze, chociaż Dymitrowi cisnęło się na usta:

— Wreszcie!

Wreszcie wszystko jest powiedziane do końca. Wreszcie dręcząca jego i Kazię tajemnica została wyjawiona. A Wojtek?

— Jeszcze nie wiem, jak sobie z tym poradzę… Jedno wiem na pewno: będę zawsze kochał Adama. I będę chciał wiedzieć jak najwięcej o Wilhelmie, którego nie znałem. Mogę też być tym dzieckiem Wehrmachtu, niech to szlag…

Dymitr zainteresował się wreszcie wędką, która przestała szaleć. Zaczął kręcić kołowrotkiem i zamiast ryby wyciągnął kupę zielska.

— Urwała się w szuwarach. Trudno, próbujemy dalej, chyba że chcesz iść spać…

Ale po wspomnieniach, które sobie zaserwowali, Wojtkowi spać już się nie chciało, zwłaszcza że drugie zarzucenie dało szybko efekt — kilogramowego szczupaka, którym natychmiast się zajął, gdy Dymitr przygotowywał wędkę do kolejnego połowu.

Wypatroszony i oskrobany szczupak, pieczony nad ogniskiem, to było kolejne wspomnienie. Tak kończyli z ojcem dzień połowów. Tak skończyli też ten dzień. Rano Wojtek podjął decyzję: jedzie do Wejsun, do Pawła… Tam musi porozmawiać ze starą Mazurką, którą spotkał w kościele przy cmentarzu…

— Jedź, jedź — powiedział Dymitr. — Tylko pogadaj jeszcze z Kazią, bo ona zna tę Mazurkę…

Wojtek sam już nie wiedział co o tym wszystkim myśleć. Przez ponad czterdzieści lat życia otaczała go tajemnica, którą wszyscy dorośli w rodzinie znali… I solidarnie bronili go przed nią. Także jego brata, prawdziwego syna Adama.

— Musisz to zrozumieć — powiedziała Kazia. — Młodszy Grabski nie mógł w żadnym momencie poczuć się ważniejszy. Karol jeszcze nic nie wie. To ty powinieneś opowiedzieć mu o wszystkim. Przyjmie to lepiej niż od kogokolwiek z nas.

— Zrobię to — odrzekł Wojtek — po powrocie z Wejsun. Muszę więcej wiedzieć.

— Jak już tam pojedziesz — podchwyciła Kazia — powiedz starej Mazurce, że pozdrawia ją Kazia Przedborska. Ona mnie zna z panieńskiego nazwiska. I dobrze wspomina. Opowie ci, co trzeba. Zresztą dam ci liścik do niej.

Wojtek w Wejsunach

Do Wejsun pojechał zaraz następnego dnia. Genowefa powitała go na ganku:

— Czekaliśmy tu na ciebie. Zawsze i o każdej porze dnia jesteś tu mile widziany.

Obłapił więc Genowefę i przytulił mocno. I zdziwił się, bo jej obfita pierś tak bardzo przypominała mu przytulanki z matką, że dopiero po chwili zorientował się, iż trwa to może odrobinę za długo. Ale ona głaskała go po głowie, biorąc zapewne jego przypływ uczuć za objaw traumy ostatnich tygodni. On się w końcu zorientował i — nie wiedząc co powiedzieć — popatrzył na nią przepraszająco.

— Chodź na kawę, właśnie miałam ją zaparzyć.

W tym momencie nadszedł Paweł, który nie pozostawił żadnych wątpliwości co do swoich uczuć:

— Nareszcie jesteś! Ja, chłopie, naprawdę tęsknię…

Za Pawłem stał Przemek, który wylewny nie był, ale wyciągnął rękę (wydawało mu się?) niezwykle serdecznie i, wpatrując się uważnie w jego twarz, powiedział coś, co go zastanowiło:

— Pan musi dzisiaj popływać. To dobrze robi po ciężkich dniach…

Nie powiedział „pan musi się nauczyć pływać”… I Wojtek ten niuans zrozumiał.

— Tak, dzisiaj muszę popływać…

— To ja będę czekał wieczorem na pomoście.

— Powiedz mi — poprosił Paweł — przyjechałeś tak nagle, że powód jest pewnie nadzwyczajny?

Wojtek tylko przez chwilę zastanawiał się czy w tym zgromadzeniu (Paweł, Przemek, Genowefa) opowiedzieć o ostatnich dniach. Wahał się tylko chwilę. Przemek zaś na koniec opowieści przyrzekł wyraźnie przejęty:

— Ja pana zaprowadzę do Markuski. Wiem, gdzie codziennie chodzi po lesie. A jak będzie trzeba, poproszę mamę. One razem zbierają zioła. Mamie Markuska nie odmówi…

Tego wieczora, kiedy Wojtek i Przemek spotkali się nad jeziorem, wydarzył się cud: filolog hiszpański, z wodowstrętem wbudowanym w psychikę od urodzenia, nauczył się pływać! Tak po prostu…

Przemek powiedział mu na pomoście:

— Głębokość przed nami — dwa metry. Wskoczę pierwszy i poczekam. Zrobię to, jak pan powie, że jest gotów. Utonięcie nie wchodzi w grę, bo ja tu będę, a pan mi zaufa. Proponuję na początek żabkę. Zna to pan? A zresztą… Proszę tylko się rozluźnić i spokojnie oddychać, bez paniki…

Wojtek — po tych wszystkich niespodziewanych rewelacjach dotyczących jego życia — właściwie… co miał do stracenia? Że się utopi? Bez przesady. Patrzył na ufną i przyjazną twarz Przemka i doznawał tego, co wiele razy w innych sytuacjach: raz kozie śmierć. I skoczył… Za Przemkiem. Tak, wpadł pod wodę z głową, tyłkiem i nogami. I poczuł przyjazną dłoń pod swoim brzuchem, która zdawała się mówić: spoko, oddychaj, zaraz wypłyniesz…

Wypłynął. Bo się uspokoił. Bo zaczął miarowo oddychać i powoli ruszać rękami pod powierzchnią. Nagle toń jeziora przestała być groźna. Utrzymywał się na niej! Przestał się jej bać! Niewiarygodne! A jednak…

— Teraz proszę za mną. Kilkanaście metrów. Spokojnie, będę obok…

I tak złe wspomnienia z Kępy Potockiej, spod Golubia Dobrzynia i z Libanu opuściły go wraz z pierwszymi pokonanymi metrami. Płynął! Sam! Bez strachu!

A Przemek krzyczał do niego:

— Wspaniale! Widzi pan! Teraz trzeba tylko treningu…

Po chwili obaj dyszeli na pomoście. Wojtek bardziej, Przemek normalnie.

— Powiem coś panu — Przemek się zaśmiał. — Pan jest lepszy ode mnie. Pokonał pan strach w pierwszym podejściu, ja dopiero za trzecim razem.

Prawie 50–letni facet poczuł się w tym momencie, jak rówieśnik 17–latka.

— Ja kiedyś myślałem — odezwał się znowu Przemek — nim Paweł ośmielił mnie do pływania, że jestem straszną ofermą. Tu wszyscy moi rówieśnicy pływali, a ja miałem za bujną wyobraźnię. Negatywną. A trzeba myśleć pozytywnie. Paweł mi to zaszczepił. I wtedy zaczęło mi się wszystko udawać… Ma pan syna?

To pytanie Wojtka zaskoczyło, ale co miał odpowiedzieć?

— Nie, nie mam.

— Powinien pan mieć. Ja jestem takim synem Pawła. Gdyby nie on, nie umiałbym pływać i byłbym pewnie takim samym pijaczkiem jak ci spod sklepu. On mnie uratował. Teraz ja mu zawsze mówię co robi dobrze, a co źle. Z moją mamą — dobrze. Z panem — też. Pan jest dla niego jak brat. A ja? Proszę mnie traktować jak bratanka. Lubię pana. Opowie mi pan o Libanie?

I zaczął układać chrust na ognisko. Za chwilę jego płomień ściągnął domowników Pawła.

Liban — pierwsze podejście

Był wtedy w Sewilli, gdzie pisał pracę doktorską, gdy ksiądz Rodrigo przyszedł do niego z propozycją:

— Amigo, wyjeżdżam do Libanu z zadaniem od Jego Eminencji Vallejo. Mam miejsce dla tłumacza, który potrafi przekładać z angielskiego na hiszpański. Pomyślałem o tobie. To nie jest prosta misja. Tam się regularnie zabijają. Ale dobrze jest mieć kogoś bliskiego obok…

„Tam się regularnie zabijają…” — powtórzył to kilkakrotnie w myślach, nim cokolwiek odpowiedział. Śmierć od kuli? W Libanie? Nie będąc stroną konfliktu? Zabijają się? Zabiją mnie? Nie mógł sobie tego wyobrazić, pewnie dlatego, że tak niewiele wiedział co się tam dzieje, a wyobraźnia musi mieć przecież jakąś pożywkę…

— Pojadę — rzekł po niewielkiej chwili wahania. — Może być ciekawie…

I rzeczywiście było. Doświadczył tego zaraz drugiego dnia, kiedy wylądowali w Bejrucie.

Rodrigo przyjechał tu na zaproszenie szefa kościoła maronickiego, Ignacego Ziadé, arcybiskupa. Jan Paweł II był już papieżem, a Carlos Amigo Vallejo, przełożony Rodriga, brał udział w przygotowaniu przyszłej pielgrzymki.

Pierwsze spotkanie (incognito) z bejruckim patriarchą odbyło się w restauracji „Corniche” przy bulwarze o tej samej nazwie. Dlaczego incognito? Arcybiskup Ziadé chciał pokazać wysłannikowi papieża prawdziwe życie stolicy Libanu.

Bulwar Corniche to piękna promenada otoczona palmami. Wieje na nim przyjemny wiatr frontu wodnego. Z okien restauracji widać Morze Śródziemne i szczyty gór Libanu. Wzdłuż całej tej szerokiej ulicy jest mnóstwo knajpek i barów. Idylla.

Oni spotkali się późnym popołudniem, kiedy życie mieszkańców Bejrutu ożywa na powrót po sjeście. Arcybiskup Ziadé przyniósł na spotkanie miejscową gazetę. Na pierwszej stronie, u góry, obok winiety, była ramka „Zabici ubiegłej doby”, wyglądająca na stałą pozycję każdego numeru, a w niej bilans: 12. Pięciu muzułmanów, czterech chrześcijan i trójka cudzoziemców.

— To się oczywiście codziennie zmienia — powiedział patriarcha. — Jutro może być na odwrót: więcej chrześcijan, mniej muzułmanów… Ale to bez znaczenia. Od wielu lat ten bilans jest mniej więcej taki sam. Codzienna proza, kiedy nie ma regularnych walk. Sami zresztą zobaczycie… Zaprosiłem was tu, bo bulwar Corniche nie jest wyjęty spod tej wojny, choć teraz tak wygląda. Jeszcze godzina, dwie, niech tylko zacznie zapadać zmrok…

Siedzieli w fajnej knajpie (fakt, za oknem były wyszczerbione przez wojnę budynki), ale szeroką aleją bulwaru, przedzieloną pośrodku pasem zieleni z palmami, sunęły w wielkiej liczbie samochody, które dodatkowo stwarzały wrażenie stabilności i dostatku. I panował spokój, który — wydawało się — wraz z lepkim o tej porze powietrzem zawisł nad Corniche.

— Opowiem wam krótką historię — oznajmił przy przystawkach z krewetek i małż arcybiskup Ziadé. — Ten konflikt między nami, chrześcijanami i muzułmanami, zaczął się w siedemdziesiątym piątym. To z tego powodu miasto zostało podzielone na wschodni i zachodni Bejrut, tak jak się układa podział ze względu na wiarę. Ale to są generalia. Poznajcie jednak dramat jednostek, bo o nich myśli zapewne nasz Ojciec, w którego imieniu przyjechaliście. To dramat z mojej parafii. Dwaj chłopcy — jeden muzułmanin, drugi chrześcijanin. Obaj mieli po piętnaście lat. Mieszkali z rodzicami po zachodniej stronie miasta, bo choć jest ona w większości naszej wiary, to nie ma przecież podziałów absolutnych. Szkoła obu chłopców, z powodu wojny, została zamknięta dla wyznawców islamu, w tym dla Tareka. Jego chrześcijański przyjaciel Omar nie rozumie tego, więc bojkotuje dalszą naukę. Nie rozumie też tego Maja, także chrześcijanka, osierocona przez tutejszą wojnę, mieszkająca w tym samym budynku co Omar. Ta trójka ulega urokowi wojny. Dla nich nie liczy się nasz religijny podział. Zafascynowani są przemocą. Zdobywają broń, strzelają do wszystkich, którzy wydają się im tego „warci”. Mają drogie ubrania, alkohol, ekskluzywne samochody. I wszystkim tym handlują. Żeby zdobyć jak najwięcej pieniędzy, które pomagają im, między jedną a drugą enklawą miasta, wieść życie pełne przygód i fascynujących przeżyć. Przechodzenie między wschodnim i zachodnim Bejrutem jest grą. Ekscytującą. Dostarcza adrenaliny. Nawet miłość, przyjaźń i seks są w takich warunkach (dla nich) atrakcyjniejsze niż w normalnym życiu. Matki Omara i Tareka, które się znają i nie akceptują tej wojny, chcą wyjechać z Libanu. Ich ojcowie na to się nie zgadzają. Mogą prywatnie palić sziszę i razem oglądać mecze w telewizji, ale kiedy zapada zmrok, dzieje się z nimi coś takiego, jak z ich synami. Tylko że oni mają nienawiść ukierunkowaną, synom jest już wszystko jedno… I to jest, moi drodzy, ten nasz dramat. Bo mężczyznom w tym kraju jest coraz bardziej wszystko jedno: byle zabijać, stawiać na swoim, choć to „swoje” jest coraz bardziej niewiadome. Zresztą sami zobaczycie…

Arcybiskup Ziadé poprosił o butelkę wody mineralnej. Był w koszulce polo i dżinsach. Nikt by nie powiedział, iż jest duchownym tak wysokiej rangi. Wojtek przypuszczał raczej, że to po prostu kamuflaż ułatwiający mu życie tutaj.

— O, nie — usłyszał. — To kamuflaż dla was. Będziecie bezpieczniejsi ze mną incognito. Dlatego upierałem się, aby ksiądz Rodrigo w ogóle nie brał sutanny, nawet do walizki. Po co budzić wampiry na lotnisku w czasie tutejszych odpraw?

Dochodziła dwudziesta. Ich gospodarz spoglądał dyskretnie na zegarek, wyraźnie się czegoś spodziewał. To jego zaniepokojenie zauważyli obaj z Rodrigiem, dali sobie nawet znać oczami, ale za chwilę wszystko pojęli. Bulwar Corniche rozbrzmiał nagle kanonadą karabinowych serii, pojedynczymi strzałami, rykiem klaksonów samochodów, które zawracały, przeskakując przez wysokie krawężniki obramowujące pas zieleni między pasami ruchu. Niektóre z nich urywały sobie rury wydechowe, inne krzywiły felgi, ale wszystkie gnały w kierunku skąd strzałów nie było — zachodnim. Ludzie uciekali tak samo. Większość jednak wpadała w bramy domów i znikała ostatecznie. Bulwar Corniche opustoszał nagle w szybkim tempie, a od wschodu — co zobaczyli, wychodząc przed restaurację — jechała równo i niespiesznie kawalkada gazików, jeepów i land roverów ze strzelającymi przed siebie fedainami.

I w tym momencie zobaczyli, że arcybiskup Ziadé się uspokoił. Znikło jego zdenerwowanie. Kiedy Wojtek przypomina to sobie teraz, ma wrażenie podobnego stanu, którego sam wiele razy doświadczał. Oczekiwanie na nieuchronne jest o wiele bardziej stresujące niż wówczas, kiedy się wydarzy. On odzyskuje w tym momencie trzeźwość umysłu i precyzję w działaniu.

Ich gospodarz miał to samo. Nagle wstał. Położył na stoliku plik banknotów i zdecydowanie ruszył w kierunku zaplecza. Tu, nikogo o nic nie pytając, przeprowadził ich przez kuchnię, spiżarnię i korytarz, do wyjścia na podwórko budynku. W bramie wyjrzał pierwszy na zewnątrz, a potem wydał rozkaz:

— Biegniecie za mną. Żadnego oglądania się! Pochyleni. Kogo trafią, zostaje. Zabierze go pogotowie. Jeździ zawsze po strzałach.

Pobiegli. Słyszeli kanonadę. Może przez chwilę udzielił im się nastrój grozy, kiedy — wydawało się — że słyszą świst przelatujących obok nich kul. Ale ponieważ nikt z nich nie padł rażony jakimkolwiek pociskiem, nie zaznaczył swą krwią ulicy, początkowy strach zelżał, oni zaś skoncentrowali się na tym, żeby nadążyć za arcybiskupem, który prowadził zaułkami do znanych mu tajemnych przejść wśród gruzów, jakich przybywało z każdym pokonanym metrem ucieczki. I wówczas padł strzał. Asystent patriarchy wywrócił się, uderzając głową o chodnik, a wokół jego prawego uda pojawiła się plama krwi.

— Szybko, za mną! — To był nie znoszący sprzeciwu rozkaz arcybiskupa. Nie trzeba było im tego dwa razy powtarzać. Skoczyli za nim wprost do bramy naprzeciw, potem zbiegli po schodach do piwnicy, przecisnęli się przez ciężkie żelazne drzwi do czegoś, co przypominało schron, dopadli kolejnych drzwi, równie ciężkich i żelaznych, i długim podziemnym korytarzem, potykając się o opróżnione butelki i puszki, znaleźli się na dziedzińcu… kina.

A tu… panował spokój. Żadnej kanonady. Cisza. Arcybiskup Ziadé zatrzymał się, wziął głęboki oddech, tak jak i oni (z tym że oni — głębszy), i wskazawszy plakat u wejścia do kina „Palladium” (Dziś: „Grease”. W rolach głównych: Oliwia Newton–John i John Travolta. Reżyseria: Randal Kleiser), oznajmił:

— Wchodzimy!

Weszli. W klimatyzowanej sali na około sto miejsc siedziało ze dwadzieścia parę osób wpatrzonych w ekran, gdzie Sandy (Olivia) i Danny (John) śpiewają i tańczą, jakby poza Nowym Jorkiem nie istniał żaden inny świat, zwłaszcza ten, z którego przed chwilą uciekli.

Wówczas dopadła ich groza tej rzeczywistości. Film „Grease” był zapewne dla tych dwudziestu kilku osób na sali chwilą wytchnienia i ucieczki od dnia codziennego. Najdziwniejsze zaś było to kino, gdzie działała klimatyzacja, a dźwięki stereo dochodziły do uszu widzów bez zarzutu.

— Jak to możliwe? — zapytał Wojtek, kiedy siedzieli już u arcybiskupa na tarasie jego rezydencji. — To pełen surrealizm.

— Jak wszystko, co się tu dzieje — usłyszał. — Jest niepisane prawo, aby chronić każdy przybytek, gdzie człowiek może uciec od wojny. Takie psychiczne śluzy, o których nikt nie mówi oficjalnie, a na co wszyscy się zgadzają.

Arcybiskup odebrał telefon. Chwilę posłuchał, a potem odłożył słuchawkę.

— Nikt też nie dewastuje służby zdrowia. Wszyscy wiedzą, że jest tu potrzebna, jak nigdzie indziej. Mój asystent żyje. Wróci do zdrowia, chociaż to potrwa… No i telefony. Działają w każdej sytuacji, chyba że nastąpi coś nadzwyczajnego… Ale zaraz naprawiają. To jest interes ponad podziałami.

Mimo że mieli swój nocleg po tamtej stronie Bejrutu, arcybiskup nie chciał słyszeć, żeby opuścili go tego wieczora. Była już dwudziesta druga — tutaj w sam raz na kolację. Całodzienny upał zastąpił przyjemny wieczorny chłód, od morza wiał lekki wiaterek, a kucharz patriarchy zameldował, że posiłek jest gotów.

— Zapraszam — powiedział gospodarz, wskazując duży wiklinowy stół w rogu tarasu i podobnie wyplecione krzesła.

Usiedli.

— Będziemy mieli jeszcze jednego gościa — poinformował. — Przyjdzie za chwilę. Pomoże wam lepiej zrozumieć całą komplikację tego świata…

I przyszedł: Palestyńczyk, muzułmanin, przyjaciel arcybiskupa — Jusuf, dowódca oddziału fedainów, który ma swoją bazę w górach Libanu, nie tak daleko od Bejrutu.

— Nie dziwcie się — powiedział Ziadé — jesteśmy obaj, jak Omar i Tarek. Dawno zaniechaliśmy wzajemnych oskarżeń, widząc bezsens tej wojny, w którą jesteśmy uwikłani. Jusuf jest oczywiście muzułmaninem, ale nie obcy jest mu rytuał chrześcijańskiej spowiedzi, choć spowiada się tylko mnie, swojemu przyjacielowi… Razem się wychowywaliśmy, może dlatego nasze serca nie mają tyle nienawiści w sobie, co po tych naszych obu stronach…

Jusuf uśmiechał się w czasie tyrady arcybiskupa dość pogodnie. A kiedy ten skończył i dał mu znak, Palestyńczyk zwrócił się do Rodriga i Wojtka:

— Ignacy — wskazał na gospodarza — polecił mi zawieźć was w góry Libanu i tam pokazać kolejną tutejszą rzeczywistość. I opowiedzieć o sobie. A potem poznać z kapitanem Berri, który ma problem, bo pojmał trójkę Europejczyków chcących zmienić tutejszy porządek. Mnie tam nie będzie, bo nawet glejt od arcybiskupa nie powstrzymałby go, żeby poderżnąć mi gardło. Myślę, że Ojciec Święty, jeśli wiernie przekażecie mu to, co zobaczą i usłyszą wasze oczy i uszy, przyjedzie w te strony nie z pobożnymi życzeniami, lecz z prawdziwą radą, która nie musi od razu wszystkich uleczyć, ale może wlać w nasze dusze choć odrobinę pokory.

Dzień się skończył. Zapadł mrok nad Bejrutem, rozświetlany smugami pocisków, które widzieli ze wzgórza biskupiej rezydencji. Towarzyszył im daleki odgłos karabinowej kanonady, ale — patrząc na to z daleka, z bezpiecznej odległości — miało się wrażenie oglądania filmu wyświetlanego w kinie Palladium. Tylko że rano miejscowy dziennik poinformował ich w rubryce „Zabici ubiegłej doby”: 23.

— To jeszcze nie rekord — zakomunikował arcybiskup i pobłogosławił przed wyprawą, na którą poprowadzi ich Jusuf, życzliwy papieżowi niekonwencjonalny Palestyńczyk.

Ruszyli w południe… Upał przyklejał się do nich jak żywiczny klej. Wojtek potarł ręką dżinsy na udach. Pod palcami poczuł ziarenka soli. Czuł je właściwie na całym ciele. Parli wolno w górę rozklekotanym willysem i pocili się. On zresztą pocił się najbardziej, bo Rodrigo w tej swojej Hiszpanii dawno już się przyzwyczaił do podobnego gorąca.

Góry, w których się znaleźli, miały nagie, postrzępione szczyty, przypominające kolorem zwietrzałą mikę. Unoszący się znad nich pomarańczowo–rdzawy pył na drodze przeistaczał się we wszechogarniający kurz, który działał dość przygnębiająco. Wciskał się do oczu, uszu, ust, w każdą szczelinę ubrania i samochodu. Po chwili byli cali rdzawo–pomarańczowi.

Z rzadka mijali jakiś samochód. Był czas sjesty. W ukrytych za wysokimi murami domostwach, panowała głucha cisza.

— O tej porze nikt tu z pewnością nie pracuje i nie strzela — pomyślał. Ta konstatacja w połowie jakiegoś kolejnego szczytu przyniosła mu wyraźną ulgę. Odetchnął zauważalnie głęboko, bo Jusuf, uśmiechając się, stwierdził raczej niż zapytał:

— Pierwsze napięcie za nami?

Ten postawny, czterdziestoparoletni mężczyzna, o dziwnie niebieskich oczach i jaśniejszej niż u innych cerze, budził w nim coraz więcej zaufania.

— Tak — odpowiedział — to dla mnie raczej trudne. I w większości niezrozumiałe.

— Powiem ci szczerze: będzie niezrozumiałe coraz bardziej, aż… nagle pojmiesz, gdy spojrzysz na wszystko bez uprzedzeń i europejskich stereotypów.

Willys wtoczył się tymczasem na szczyt i po ujechaniu kilkuset metrów stanął. Kierowca odwrócił się do nich:

— Jesteśmy na miejscu.

Wojtek i Rodrigo spojrzeli w dolinę, która opadała gwałtownie tuż za poboczem. W dole zaś panowała taka zieleń, aż bolały oczy. Z prawej strony, gdzieś z gór, spływał rwący, dość szeroki potok, biegnący potem licznymi zakolami. Po obu jego stronach rosły cedry. Trochę dalej, za ścianą drzew, znajdowała się polana, a na niej kilka niewielkich namiotów. Stał też maszt z palestyńską flagą u szczytu.

Schodzili wolno w dół po wyciętych w skale stromych schodkach. Na zboczu zobaczył nagle kilkanaście drzewek pomarańczy. Usłyszał też, daleki jeszcze, ale już wyraźny, szum niewielkiej kaskady.

Jeszcze kilkadziesiąt stopni i byli na dole. A tam wodospad był już na wyciągnięcie ręki. Spojrzał w górę na rdzawe szczyty, bez śladu jakiejkolwiek zieleni, wykruszone przez szalejące w górze wiatry. I w dół — na przepiękny wielobarwny ogród. Stronił zawsze od egzaltowanych wzruszeń, ale gdy patrzył na urzeczonego również tym widokiem Rodriga, nie mógł nie powiedzieć:

— Tak, bracie, musiał wyglądać raj…

Przy ognisku nad jeziorem w oczach zapatrzonego weń Przemka zobaczył tęsknotę, która i jego gnała w świat. Więc powiedział wprost do niego:

— To tam, Przemek, o mało się nie utopiłem po raz trzeci w życiu. Byłem tak zachwycony tym miejscem, potokiem i wodospadem, że pomyślałem „raz kozie śmierć”. I kiedy Jusuf i Rodrigo wskoczyli do wody, wskoczyłem i ja. Głupio mi się było przyznać, że nie umiem pływać, poza tym myślałem, że potok jest dość płytki. No i się myliłem… Kiedy już łapałem się kawałka brzegu po drugiej stronie, rozochocony kąpielą Rodrigo, nie zwracając uwagi co jest przed nim, skoczył mi prosto na głowę. Na szczęście, za mną był Jusuf. Wyłowił mnie, chwytając pod pachy. I powiedział to, co chodzi za mną od tamtego czasu w takich sytuacjach:

— Nie wahaj się, ale bądź pewien swego.

Dzisiaj byłem…

Zebrani wokół ogniska nie za wiele z tego zrozumieli, chcieli nawet o to spytać, ale Przemek przyszedł Wojtkowi w sukurs:

— I co się stało w tym raju?

— Wtedy, tak, jak i tu, teraz, powoli zbliżał się zmierzch. Słońce schowało się za horyzontem. Zaczynało być chłodnawo. Jusuf przyniósł ciepłe swetry. Sam założył na głowę wełnianą czapkę.

— Chodźcie, coś wam pokażę — powiedział.

I poprowadził nas ścieżką biegnąca łagodnie ku grzbietowi góry, gdzie po chwili doszliśmy. Dalej było urwisko, a na jego skraju, na skalnej półce — stanowisko strzeleckie, wyposażone w ciężki karabin maszynowy. Siedział przy nim żołnierz, spokojnie lornetując okolicę. Pod drzewami, w niewielkim namiociku, siedziało jeszcze dwóch.

Jusuf przywitał się z obsługą ckm, przedstawił nas:

— To moi przyjaciele z Europy.

Fedaini na małym prymusie parzyli właśnie kawę. Dostaliśmy dwie pierwsze filiżanki. Usiedliśmy na jednym z licznych tu głazów. Kawa była mocna i bardzo słodka.

— Opowiem teraz o sobie — powiedział Jusuf. — To, o co prosił Ignacy…

Zapalił papierosa i skinął głową w stronę, gdzie stał ckm.

Jusuf Nedżem i Mordechaj Goldstein

— Urodziłem się w podobnym miejscu, we wsi Chamil. Nie wyjrzałem jeszcze na świat, kiedy wpadła do niej bojówka żydowska i spaliła nasze domy. Większość mężczyzn była w tym czasie w górach. Matka uciekała z płonącej wioski w dziewiątym miesiącu ciąży. Razem z moją babką i siostrą wspinały się, podobnie jak my przed chwilą. Trwało to jednak długo. Matka ledwie szła. Musiała często odpoczywać. Do tego dołączał się strach. Słyszały przecież za sobą krzyki mordowanych kobiet i dzieci. Nie były pewne, czy nie ruszył za nimi pościg. W końcu wdrapały się na grzbiet i odnalazły ojca. Był w obsłudze karabinu maszynowego na takim posterunku jak ten. Kiedy matka rzuciła się do niego, poczuła pierwsze bóle porodowe. Położono ją więc na wojskowej pałatce, a babka poszła w dół po czystą wodę. Bóle zaczęły się nasilać, babka nie wracała. Droga w dół, do strumienia, nie była łatwa. Z powrotem dochodziło ciężkie wiadro z wodą. Matka nie doczekała się tej wody. Urodziła mnie ojcu na ręce. Dostałem klapsa w tyłek i rozdarłem się na całego. Mój krzyk rozniósł się nieprawdopodobnym echem. I to on sprowadził z dołu żydowską bojówkę. Szli wprost za moją głuchą babką, która mozolnie pokonywała z pełnym wiadrem stromiznę nad strumykiem. Kiedy stanęła przy matce i odsapnąwszy wyciągnęła po mnie ręce, żeby mnie obmyć, rozległy się pierwsze strzały. Babka, matka, siostra i ja byliśmy poza ostrzałem, schronieni w skalnej wnęce. Ojciec — nie. Zginął. Nie zdążył nawet przez chwilę nacieszyć się synem. Matka umarła kilka dni później, złożona gorączką popołogową. Uratowały się tylko babka i siostra. No i ja — niesiony przez siostrę bez specjalnej nadziei, że wyżyję. Ale stało się inaczej. Obmywany w zimnej wodzie, karmiony kozim mlekiem, ciągle żyłem, a nawet z czasem zacząłem przybierać na wadze.

Kiedy skończyłem siedem lat, babka opowiedziała mi o tamtej nocy. Zaprowadziła na grób ojca, w góry. Ja już wtedy wiedziałem co to jest Palestyna, moja ojczyzna, zagarnięta przez obce państwo, powstałe z międzynarodowych machinacji. Wiedziałem też, że za nią zginął mój ojciec, tego samego dnia, kiedy ja przyszedłem na świat. Nie wiem czy był to znak od Boga; babka powiedziała mi, że to nie może być przypadek, muszę więc jak najszybciej dorosnąć, wziąć broń do ręki i pomścić jego śmierć. Bo mój ojciec, Omar Nedżem, słynął z niezwykłej odwagi od najmłodszych lat, kiedy tylko żywioł żydowski zaczął napływać na te ziemie.

W tych czasach w naszej biednej wsi nie było fotografa. Nie wiedziałem, jak wyglądał mój ojciec. Kiedyś tylko jego przyjaciel, który miał trochę zdolności rysunkowych, narysował portret z wyobraźni. Wyłonił się z tego mężczyzna o surowych rysach. Poprosiłem o mały duplikat. Wsadziłem go później w zegarek z dewizką, jedyną pamiątkę po nim.

Babka wskazała mi drogę, a ja poszedłem nią. Poszedłem śladem ojca. Zginął, kiedy miał dwadzieścia pięć lat, a w okolicy mówiło się, że nie ma mu równych bojowników. Jego rozum i przebiegłość wychwalali najstarsi we wsi. Z tamtej potyczki w górach ocalał tylko jeden człowiek. Odnalazłem go.

— Gdyby ciebie tam nie było — powiedział mi — gdybyś nie przyszedł wówczas na świat, ojciec, być może, jeszcze by żył. On was zasłonił sobą, kiedy Mordechaj Goldstein wyskoczył wprost na ten załom skalny, za którym byliście schronieni.

— Kto to był Mordechaj Goldstein? — zapytałem.

— To żydowski dowódca; on spalił naszą wieś.

Miałem trzynaście lat i trudno mi było odszukać dorosłego człowieka, który pojawił się w Chamil jak meteor, splądrował ją i zniknął w górach, tropiąc mnie nie narodzonego i moich najbliższych. Ale odnalazłem go. W sześćdziesiątym szóstym byłem już bojownikiem al Fatah. Miałem osiemnaście lat i kilkanaście akcji bojowych za sobą. Któregoś dnia opowiedziałem swojemu dowódcy o moich narodzinach i śmierci ojca.

— Mordechaj Goldstein? — zapytał Abu Jasyr. — Znam tego człowieka. Ostatni raz widziałem go w Jerozolimie. Prowadził sklep z zegarkami.

Poprosiłem Abu Jasyra, aby opowiedział dokładnie, gdzie widział Mordechaja Goldsteina. Narysował mi plan miasta, pokazał drogę do jego sklepu. Mieszkaliśmy jednak w Libanie, przepędzeni z rodzinnej Chamil, więc do Jerozolimy była droga daleka. Chciałem tam iść sam przez góry, ale Abu Jasyr mówił ciągle:

— Poczekaj. Już niedługo pójdziemy wszyscy.

Nadszedł taki dzień. Dostaliśmy zadanie zniszczenia elektrowni w żydowskiej dzielnicy Jerozolimy. Szedłem na tę akcję z bijącym sercem. Nie ma ludzi ze stalowymi nerwami. Za każdym razem, kiedy trzeba już pójść i nie ma od tego odwrotu, szybciej bije serce, pocą się dłonie, a duszę drążą robaki lęku. Ale tylko do czasu wydania rozkazu „wymarsz”. Potem już cała uwaga — uszy, oczy, nos — cała twoja zwinność i przebiegłość nastawione są na przetrwanie. Na strach nie ma czasu. Po rozkazie przekracza się próg, za którym jest już inne napięcie. Rzekłbym — spokój walki, choć brzmi to paradoksalnie.

I wyszliśmy. Z naszego obozu w Baalbeck ku granicy libańsko–izraelskiej, ku Palestynie, której już nie pamiętałem, bo przecież uchodziliśmy z naszej wioski Chamil, kiedy miałem niespełna osiem lat.

Przeszliśmy granicę nocą, wysoko w górach. Byłem młody, a dech zapierało mi w piersiach. Dyszeliśmy wszyscy, połowę wysiłku wkładając w to, aby nas nikt nie usłyszał i nie zobaczył. Tak samo osiemnaście lat wcześniej szły moja matka, babka i siostra. I ja, jeszcze nie na tym świecie, a już weń włączony. Jakże im musiało być ciężko, jak musiały być przerażone, jak wielka masakra musiała być w naszej wiosce, żeby ciężarna kobieta zaczęła wspinać się po nocy w skalistych górach.

W czasie mojej wspinaczki narastała we mnie, z każdym metrem wysokości, coraz większa nienawiść i żądza zemsty. Szedłem ku tej Jerozolimie, żeby wykonać wyrok na mordercy mojego ojca, chcąc dorównać jego bohaterstwu. Nie myślałem o śmierci. Nie bałem się jej. Bojownik, jak ma umrzeć, ma to przeczucie. A ja miałem przeczucie zwycięstwa. Szedłem jak na podbój całego izraelskiego państwa, choć było nas sześciu i mieliśmy wysadzić w powietrze jedynie małą elektrownię, ja zaś chciałem zgładzić tylko mordercę moich najbliższych.

Do Jerozolimy dotarliśmy po północy. Miasto kładło się już spać. Abu Jasyr dobrze znał Jerozolimę. Urodził się tu i wychował. Prowadził nas wąskimi uliczkami, podwórkami domów, piwnicami. Dotarliśmy wreszcie na miejsce. Nigdy już chyba nie byłem równie śmiały i zwinny. Podrzynając gardła strażnikom czułem się tak, jakbym spłacał ojcowski dług wobec wszystkich morderców tamtej nocy, jakbym spłacał dług za cały nasz umęczony naród. Mordowałem więc Izrael i wszystkich Żydów pragnących palestyńskiej zagłady…

Założyliśmy ładunki wybuchowe. Jak cienie, jak czarne koty, zlewające się z ciemnością, poszliśmy tą samą drogą co moja ciężarna matka osiemnaście lat wcześniej. W Jerozolimie Abu Jasyr pokazał mi uliczkę:

— Dojdziesz nią do sklepu Goldsteina, to już niedaleko. Do zobaczenia w Baalbeck!

Zostałem sam w środku nocy, w mieście, którego w ogóle nie znałem. Niebawem miał nadejść świt, za chwilę wybuchną ładunki. Zrobi się ogromny tumult. Nikt może nie będzie wtedy zwracał uwagi na chłopaka, który w składzie jubilerskim zacznie dochodzić sprawiedliwości…

W witrynie był napis, który upewniał mnie, że trafiłem: „Mordechaj Goldstein, biżuteria i zegarki”. Dochodziła trzecia. Za godzinę, półtorej, zacznie świtać. Trzeba się spieszyć. Wlazłem przez małe okienko do piwnicy, a stąd na klatkę schodową. Na parterze był sklep, na górze — mieszkanie. Bez jednego szelestu dotarłem do drzwi z wizytówką. Nacisnąłem ostrożnie klamkę. Były zamknięte. W Jerozolimie najlepszy interes robią sprzedawcy zamków. Każde drzwi to istna forteca. Pukać? Pewnie nikt nie otworzy, przecież nie jestem na dole i nie mówię do sitka domofonu. Jestem już tu, na górze, więc się włamałem. Pozostało mi tylko czekać, aż wyleci elektrownia, zrobi się tumult, a Mordechaj Goldstein obudzi się ze snu i zechce sprawdzić czy jego sklep jest bezpieczny.

Usiadłem na schodach. Patrzyłem w napięciu na fosforyzujące wskazówki zegarka. Do wybuchu brakowało jeszcze pięciu minut. Trudy wyprawy zrobiły jednak swoje. Usnąłem. Nie wiem, ile spałem. Nie obudził mnie żaden wybuch. Wybuchu w ogóle nie było. Albo źle założyliśmy ładunki, albo ktoś zdołał je rozbroić. Obudziłem się, czując przy skroni zimną lufę pistoletu. Otworzyłem oczy i zobaczyłem nad sobą tęgiego, łysego mężczyznę, którym bez wątpienia był Mordechaj Goldstein.

Wokół panowała jasność, jak o każdym słonecznym poranku, a słońca w Palestynie nie brakuje. Patrzyłem, nie mogąc uwierzyć, iż jestem oto u celu mej pomsty, a nic już zrobić nie mogę. Za chwilę dostanę kulkę w łeb albo zostanie wezwana policja. Pójdę skuty kajdankami gdzieś do izraelskiego więzienia, gdzie mnie zeszmacą i okaleczą, pozbawiając w końcu życia. Zwaliła się więc na mnie nagła żałość, tak wielka, że siedząc z lufą przy skroni, obok mordercy mojego ojca, rozpłakałem się z bezsilnej złości, gotów raczej stracić życie tu, na tych schodach, niż iść przez nie z wyrzutem sumienia, że spartaczyłem ostateczny i właściwy cel mojej wizyty w Jerozolimie.

I kiedy tak siedząc, zastanawiałem się, co stanie się za chwilę, że może trzeba zaatakować w ostatnim porywie, usłyszałem:

— Czy ktoś cię skrzywdził, chłopcze?

Nie mogłem zrozumieć tego pytania. Spojrzałem tępo na Mordechaja Goldsteina i zobaczyłem, że nie mam już lufy przy głowie. Więc wyprostowałem się, popatrzyłem mu w oczy i powiedziałem przez zaciśnięte zęby:

— Pan! Pan mnie skrzywdził, zanim jeszcze zdążyłem przyjść na świat.

— Przyszedłeś mnie zabić? — zapytał tak, jakby od dawna wiedział, że przyjdę to zrobić.

— Tak.

— Nie będę ci przeszkadzał. Powiedz mi tylko dlaczego. Chciałbym umierać świadomie.

Więc opowiedziałem mu swoją historię… A on zaprosił mnie do swojego mieszkania. Nie zauważyłem w nim śladu jakiejkolwiek innej osoby. Mordechaj Goldstein żył samotnie. Pomyślałem, że to się dobrze składa. Pierwsze zaskoczenie już minęło. Wiedziałem, że będę mógł spełnić swój zamysł, choć inaczej wyobrażałem sobie tę zemstę. Ale gotowość Mordechaja Goldsteina na śmierć peszyła mnie. Mogłem w każdej chwili zastrzelić go, udusić, zakłuć nożem. Odłożył przecież swoją broń. Ruszał się powoli, z wyraźnym trudem. Nie był w stanie obronić się przed osiemnastoletnim osiłkiem. Wiedziałem to, a jednak coś mnie powstrzymywało. On też to czuł, bo nie przejmował się moim morderczym zamiarem.

Usadził mnie w fotelu, sam siadł naprzeciwko. Nalał do szklanek po odrobinie whisky. Wypiłem. Dobrze mi to zrobiło. Uspokoiłem trochę nerwy i patrzyłem w napięciu na mego wroga. Miał zmęczoną twarz, gorejące oczy w sinej obwódce i wyleniałą czaszkę skrzącą się kroplami potu. W nim już była śmierć, choć jeszcze mu jej nie zadałem.

— Teraz ja ci coś opowiem — rzekł do mnie, odstawiając szklaneczkę z whisky. — Przyjechałem do Palestyny w dwudziestym roku. Miałem wówczas pięć lat. Niewiele rozumiałem z tego, co się wówczas wokół mnie działo. Gdy skończyłem siedem lat, przyszła śmierć ojca. Kiedy wracał w nocy do domu, poderżnął mu gardło jakiś Palestyńczyk. A przecież wtedy, w dwudziestym drugim roku, nie mordowaliśmy się tak nawzajem, jak czternaście lat później.

Gdy dorosłem, matka opowiedziała mi o śmierci ojca dokładnie, ze szczegółami, których nie znałem. Mówiła nie tylko o podciętym gardle, ale też o zmiażdżonych butami palcach rąk, wybitych zębach i ranach po nożu prosto w serce. Opowiadała to długo i rozwlekle, prawie beznamiętnie, a we mnie narastał coraz większy ból i coraz większa wściekłość. Wiedziałem, że kiedyś będę musiał spłacić ten dług. Musiałem jednak jeszcze na to poczekać. Dopiero kiedy skończyłem 21 lat, w trzydziestym szóstym, zwołał nas Aron Beszar, nasz wójt, i powiedział, że już czas, abyśmy wzięli broń do ręki, ponieważ palestyński żywioł coraz bardziej zagraża naszemu istnieniu.

Nie miałem lęku w sercu, kiedy szedłem na pierwszy wypad. Dwa dni wcześniej grupa Palestyńczyków zgwałciła moja siostrę. Leżała z obłędem w oczach i nie odzywała się ani słowem. Miałem ten obraz w pamięci, kiedy wpadliśmy do domu Ali Radżiego, przywódcy miejscowej gminy palestyńskiej. Wiedziałem, że jego syn był wśród tych, którzy tamtej nocy napadli mego ojca. Biegałem jak oszalały po jego domu, szukając głównego sprawcy mordu. Dopadłem go z żoną w łóżku. Nie zdążył nawet naciągnąć spodni. Dwa strzały — i oboje upadli w białą koronkową pościel, znacząc ją swoją krwią. Patrzyłem na to z wyraźnym zadowoleniem i czułem, jak mija napięcie, jak uspokajają się moje nerwy, a żądza mordu powoli przechodzi w ukojenie. Wyszedłem na podwórze, widząc brata, który prowadzi przed sobą Ali Radżiego — związanego i z zakneblowanymi ustami. Szli w kierunku ściany. Patrzyłem, jak mój brat, Aron, ustawia Radżiego, jak wymierza w jego kierunku lufę karabinu. Ale ten strzał nie padł. Uprzedził go inny — ze strychu. Aron zachwiał się i runął na ziemię. Popędziłem co tchu na górę, po snajpera, ale nikogo już nie zastałem. Nie było też Ali Radżiego, gdy wróciłem ponownie na dół. Moi współtowarzysze, zajęci plądrowaniem domu, nie zwrócili nawet na to wydarzenie uwagi. Dopiero gdy zacząłem krzyczeć, wypadli na zewnątrz i zobaczyli Arona w kałuży krwi i mnie klęczącego nad nim.

Kiedy przyniosłem trupa mojego brata do domu, matka zaczęła przeklinać chwilę, w której przekroczyliśmy granice Palestyny. Bluźniła Bogu i złorzeczyła Arabom. Potem z pałającym wzrokiem stanęła nade mną i nakazała złożenie przysięgi zemsty.

Niedługo potem ożeniłem się, za radą matki zresztą.

— Musisz przedłużyć nasz ród na przekór losowi — tak powiedziała.

W rok później na świat przyszedł mój pierwszy syn, potem drugi. Kiedy w czterdziestym ósmym wybuchła druga wojna domowa, miałem trzydzieści trzy lata i dwóch synów dochodzących do dziesięciu i dziewięciu. Pod opieką babki schronili się na wsi u dalszej rodziny. Ale i tam ich dopadli ludzie Ali Radżiego, który — jak ja jemu — poprzysiągł zemstę mojemu rodowi. To było niedaleko waszej wsi. Moich bliskich uduszono poduszkami w czasie snu.

Poszedłem więc jak burza. Wraz z moim oddziałem zrównaliśmy Chamil z ziemią. Potem poszliśmy w góry, wiedząc, że schronił się tam jakiś palestyński oddział. Słyszeliśmy krzyk dziecka. Niósł się ponad górami i prowadził nas prosto do ich posterunku. Ten krzyk mnie opętał. Szedłem za nim jak pies gończy za zwierzyną. Dopaść, zdusić to palestyńskie jagnię, tak jak zaduszono mi moich dwóch synów. Nie patrzyłem na boki, rwałem do przodu. Kiedy już miałem dopaść skalnego załomu, wyskoczył mi naprzeciw rosły mężczyzna. Strzeliłem, nie zastanawiając się ani chwili. Sekundę później sam zostałem ugodzony kulą. Tylko że ja przeżyłem… A kiedy padałem, wydawało mi się, że widzę znajomka z Jerozolimy, z którym mieszkaliśmy czas jakiś przy jednej ulicy. Potem już nic nie pamiętam.

Dochodziłem do siebie przez miesiąc. Ciało miałem jeszcze młode, nie przeżarte żadną chorobą. Goiło się szybko. A kiedy byłem znów sprawny, pomyślałem sobie:

— Dokąd ma sięgać moja zemsta? Czy ma sens, gdy muszę zaczynać życie od nowa? Czy obowiązek, nałożony mi przez matkę, nie mija wraz z jej śmiercią? Czy nie trzeba przerwać tej karuzeli wzajemnych morderstw? Ale męska duma nie pozwalała mi. Słyszałem przecież: „Ten Mordechaj Goldstein to jest waleczny Żyd. Z takimi, jak on, ten naród przetrwa najgorsze koleje, zbuduje Izrael”.

Więc jeszcze walczyłem, choć z biegiem lat wypalał się we mnie cały żar zemsty. W końcu nie mogłem już wysłuchiwać tych słów:

— Mordechaj, prowadź… Mordechaj, bądź naszym przywódcą… Mordechaj…

A Mordechaj chciał coraz więcej spokoju, coraz bardziej chciał drugiej rodziny.

Założyłem ją w pięćdziesiątym roku. Urodziła mi się śliczna córeczka, a potem znowu syn. Założyłem sklep z zegarkami, bo zawsze marzyłem o nich, od dzieciństwa. I żyłem spokojnie w Jerozolimie, świętym mieście, w którym — blisko grobów boskich pomazańców — czułem się spokojniejszy, wyzbywałem się zemsty. I kiedy wydawało mi się, że dożyję sędziwych lat w rodzinnym cieple, moja żona zabrała nasze dzieci i opuściła mnie dla innego mężczyzny.

— Ty jesteś takie ciepłe kluchy, Mordechaj — powiedziała. — Przy tobie czuję się jak przechodzona lokomotywa. Idę do mężczyzny, który jest prawdziwym Żydem.

A ten mężczyzna to mój dawny przyjaciel z oddziału, Baruch, w którym nie wypaliła się jeszcze siła witalna, jaka pozwoliła nam spalić Chamil i inne palestyńskie wsie. Czy miałem się mścić teraz na nim? Więc zabij mnie, chłopcze, może to Bóg zsyła rozwiązanie, może jesteś jego narzędziem, które przywróci mi spokój? Gdyż jestem teraz pusty, wypalony przez cały ten ogień, który podkładałem pod czyjeś domy. Strzelaj!

— Ale ja — opowiadał dalej Jusuf, przyjaciel arcybiskupa z Bejrutu — nie miałem śmiałości. Mnie też przeszła nagle cała mściwość. Siedziałem naprzeciwko mordercy mojego ojca, nie czując już nic innego poza współczuciem dla człowieka tak okrutnie doświadczonego przez karuzelę zemsty, na której i ja się znalazłem.

— Nie, zostań w pokoju — powiedziałem i szybko zbiegłem na dół, na ulicę. Dzień budził się do życia w pełnym słońcu. Sklepikarze otwierali swoje składy. Witali się uśmiechami.

Gdy zaś uszedłem z pięćdziesiąt metrów, usłyszałem odgłos strzału, ale już się nie odwróciłem, przyspieszyłem kroku. Byłem pewien, że to strzelił do siebie Mordechaj Goldstein, człowiek, którego życie złożone było z zemsty, jak moja.

W Baalbeck zapytała mnie babka:

— Zabiłeś?

Zapytała też siostra. O to samo.

Nic dla nich nie było ważne. Moje zmęczenie, wysiłek, mój dramat. Nie mogłem zadowolić moich kobiet. Nie rozjaśniłem im w głowie mą przemianą. Patrzyły na mnie z wyrzutem, jak patrzy się na człowieka, który mógł wzbogacić się jednym ruchem ręki, a jednak go zaniechał. To, iż pozwoliłem zabić się Mordechajowi Goldsteinowi własnoręcznie, było niezrozumiałe, a nawet godne pogardy.

Wtedy właśnie pojąłem naturę naszych kobiet. One w swym życiu wszystko widzą w takich ostrych przeciwieństwach — dobra i zła, czerni i bieli. Gdy mężczyzna wlewa w nią swe nasienie i poczyna dziecko — to dobrze, to barwa biała. Gdy to dziecko przychodzi na świat — ta barwa jest jeszcze bielsza. A potem ono rośnie, rozwija się. I zjawia się jakiś Mordechaj Goldstein, który je unicestwia — to barwa czarna. Raz dziecko ma pięć lat, kiedy indziej trzydzieści lub pięćdziesiąt. Ale ból jest zawsze ten sam. I ta sama nienawiść, ta sama żądza zemsty, którą przekazują kolejnemu swemu potomstwu. Bo świat składa się dla nich z narodzin, śmierci, pogrzebów i pomsty. A my, mężczyźni, dajemy się wpędzić w to koło, kształtując się wedle ich życzeń — jako mściciele i bojownicy — i nadając w ten sposób sens ich życiu, które składa się z nieustannej brzemienności, aż do kresu możliwości fizycznych, bo przecież potrzebni są coraz to nowi mściciele i bojownicy…

Tak skończył swą opowieść Jusuf. Długo po niej milczeliśmy, aż w końcu Rodrigo powiedział:

— Moje sprawozdanie dla Ojca Świętego będzie opowieścią o życiu twoim i Mordechaja Goldsteina, Jusufie. Nie dam rady oddać tego inaczej.

Jusuf był jednak sceptyczny:

— Zmienisz zdanie, księże, kiedy spotkacie się z kapitanem Berri. To brat w wierze Ignacego. On też ma swoje racje, zobaczysz… Ignacy dał wam szansę spotkać się z Europejczykami, których on aresztował, i z nim. To taka miejscowa ruletka, w którą gra również mój przyjaciel arcybiskup.

Kapitan Berri w weneckim lustrze

— Jest ich trójka — ciągnął Jusuf — kobieta, mężczyzna i dziecko. Są ze sobą związani dość dziwnie, choć blisko. Kapitan Berri chce dostać za nich okup. Byli nieostrożni, bo weszli — jak wy to mówicie — między wódkę a zakąskę. Prosto w środek jego interesów. Zachciało im się dialogu między religiami. Sami zresztą się przekonacie…

— Jakiej są narodowości? — zapytał Rodrigo.

— No, jakiej, amigos? Waszej, polskiej, kurwa mać… Tak klniecie? Kto poza wami chciałby się pchać w środek tej wojny z idealistycznym przesłaniem, które was gubi przez wieki… Nikt. Bo tu, w tej chwili, nawet ja mam kłopot, żeby zrozumieć o co komu w końcu chodzi. Coraz częściej wydaje mi się, że wyłącznie o pieniądze. A oni? Niczego nie próbują zrozumieć. Posługują się jakimiś kalkami myśli, nawet nie z Europy. Za wolność waszą i naszą… Czyją? Oni chcą tu wyzwalać Palestyńczyków. Rozumiecie to? W Libanie, który rzyga Palestyńczykami, bo sprawiają mu oni kłopoty nie z tej ziemi. Ja jestem Palestyńczyk i powiem wam szczerze: rozumiem problem libańskiego rządu, prezydenta, naszych palestyńskich przywódców, którzy gonią w piętkę, bo przesrali większość swoich szans. Jestem przyjacielem Ignacego, chrześcijańskiego patriarchy, który wie, jak cienka jest szansa porozumienia między naszymi stronami, ale oni tu, ci wasi rodacy, jakby urwali się z psychiatryka. No, to się doigrali, sami zobaczycie…

— Co zrobili? Co im się zarzuca?

— Głupotę, moi drodzy, głupotę… — I Jusuf stracił nagle chęć do dalszej rozmowy, komunikując tylko dość oficjalnie: — Jutro przyjedzie po was jeep. Będziecie świadkami negocjacji waszego rodaka z kapitanem Berri, patrząc przez lustro weneckie. Tak będzie bezpieczniej dla was, bo jeszcze zechcielibyście się włączyć do rozmowy, a kapitan tego nie lubi. Ignacy już się nie może doczekać waszych wrażeń…

Następnego dnia zasiedli przed tym lustrem…

Krzysztof Szczygieł, Polak, czterdziestolatek, przyjechał do Libanu, żeby spotkać się ze swą byłą żoną i synem, a także z przyjacielem, który w porywie solidarności z Palestyńczykami stał się fedainem. Trafił na kapitana Berri, który ich uwięził, bo ów przyjaciel, Grzegorz, był na liście szczególnie groźnych bojowników. A kobieta i dziecko? Mogli przysporzyć więcej grosza…

Byli w domu bejruckiego przedsiębiorcy Alego. Widzieli wyłożony kolorowymi dywanami pokój, ściany lśniące atłasem, a w czterech rogach — czteroramienne złote świeczniki. Na małym stoliku pod oknem stały naczynia z herbatą, oliwkami, arakiem i wodą.

W którymś momencie do pokoju wszedł ów Krzysztof, a w chwilę potem kapitan Berri.

— Witaj papieski rodaku! — rozkładał ręce już od drzwi. Miał wesołą twarz pyknika, który przychodził na kolejną biesiadę z atrakcjami.

Usiadł naprzeciwko Krzysztofa i zaczął mocować się z kołnierzykiem u szyi. Wreszcie odpiął go i rzucił na stół. Wtedy spostrzegli, że jest to księżowska koloratka! Zdziwienie nastąpiło po obu stronach lustra.

— Pan jest księdzem? — zapytał Polak.

— Tak, synu, księdzem… Strasznym księdzem na tej strasznej ziemi… Niosę miłosierdzie i śmierć. Miłość i nienawiść. Ogień i rozgrzeszenie.

— Czy Pan Bóg nie kazał miłować wszystkich istot?

— Ba… Pan Bóg… Czasami, synu, mam wątpliwości czy on jeszcze istnieje, czy nie odwrócił się od nas i nie zostawił na zawsze…

Berri nalał w szklanki araku, dopełnił wodą i wzniósł toast:

— Wypijmy za jego miłosierdzie, zdrowie papieża i twoich bliskich.

Krzysztof gładko przełknął alkohol i powiedział jasno co go sprowadza:

— Chcę prosić o zwolnienie mojej żony, syna i przyjaciela, którzy przypadkowym zrządzeniem losu dostali się do pańskiego więzienia.

— Boskim zrządzeniem, mój synu… — Berri smakował mięsiste oliwki.

— Tak, boskim zrządzeniem — zgodził się Krzysztof — ale przez własną głupotę.

— Bóg karze nieroztropnych, zsyłając na nich plagi.

— Ale to ty zostałeś wyznaczony na sędziego, księże.

Berri pokiwał głową.

— Co im grozi? — spytał Polak.

— Śmierć.

— Wszystkim? I małemu także?

— Czy nie powiedziane jest, że niedaleko pada jabłko od jabłoni?

— A czy nie powiedziane jest również, że błądzącym trzeba wskazać drogę?

— Kto z nich błądzi? Myślę, że żadne z nich. Nawet twój syn, bo został wychowany na małego fedaina…

— Czy możesz być przez moment tylko księdzem?

Berri uczynił znak krzyża.

— Słucham cię, synu…

— Tych troje kocham nade wszystko. Grzegorz to bliski przyjaciel, który opuścił nasz kraj dwanaście lat temu, a moja żona poszła za nim kilka lat później. Wydawało się jej, że go kocha, choć kochała z pewnością jego czyny. Zabrała syna, gdy miał cztery lata. Nie sądziła, że jeszcze się spotkamy. Z przyjaciela uczyniła małemu ojca.

— Widzisz więc, że zasługuje na karę. Nie narusza się świętego sakramentu małżeństwa…

— To nie takie proste, kapitanie. Ja też jestem winien. Nie stworzyłem jej oparcia, którego się spodziewała. Ale stąd, z Libanu, wezwała mnie do siebie, bym ratował ich oboje.

— Powiedz mi, synu, dlaczego twój przyjaciel przyjechał z tak daleka do naszego piekła, żeby narażać swoje życie? Czy nie mógł spokojnie mieszkać w kraju, który wydał papieża i przez to jest nam teraz bliski? Czy nie mógł w nim płodzić dzieci i budować rodzinny spokój? Czy nie mógł oddać swoich sił dla dobra ludu, którego nie dręczy wojna i zjednoczony jest w Bogu?

Po obu stronach weneckiego lustra Polacy patrzyli w oczy księdza–kapitana i wyczytywali w nich prawdziwe zdziwienie. Bo jak wytłumaczyć człowiekowi z dalekiego kraju — zastanawiał się Wojtek, próbując odgadnąć myśli Krzysztofa — że w narodzie, który wydał papieża, jest coś z wiecznej męki, jest cierpienie brane na siebie dobrowolnie, w imię Boga i w imię miłości bliźniego, w imię całego świata, choć ten świat wcale tego nie pragnie. Że jest w nim wieczne rozdarcie dusz, które miotają się między pragnieniem wielkiego czynu a koniecznością codziennych małych dokonań. I że to nie jest spokojny kraj, choć wcale nie wrze w nim bratobójcza wojna. Jak wytłumaczyć owego przyjaciela i jego przyjazd tutaj, że to nie wybryk żądnego wrażeń psychopaty, lecz rodzaj filozofii wspieranej w tym niepodległym dziś państwie przez wiele pokoleń Polaków? Co powie Krzysztof?

— Grzegorz wierzy w słuszną walkę Palestyńczyków… — Tak zaczął.

— Czy słusznym jest napadać na nasze domy w naszym własnym kraju? — Berri rozlewał arak.

— Zostali wypędzeni ze swojego.

— Więc przyjęliśmy ich. Oni zaś wyjęli przeciw nam pancerną broń.

— Czuli się zagrożeni.

— Ale czy wiesz dlaczego? Bo zakwestionowali tutejszy porządek boski. Bo są dla nas obcy, a wtrącili się w nie swoje sprawy. Sprzęgli się z muzułmańskim żywiołem, by zagrozić nam, chrześcijanom. Chcą nas wyrugować z tych stron, pozbawić odwiecznych praw. A nie ma na tej ziemi porządku starszego od chrześcijaństwa.

— Nawet jeśli świat zmienił się tak dalece, iż chrześcijański porządek wyznawany jest przez mniejszość? Czy nie trzeba więc wyznaczyć dwóch praw? Czy nie mogą żyć pod jednym dachem dwa ludy boże? Czy nieznana jest kościołowi zasada tolerancji?

— Synu, tolerancja to piękna rzecz, ale tylko dla tego, który jest właśnie górą. Gdybyśmy złożyli broń, islamski żywioł wchłonąłby nas i rozdeptał. Bronimy nie tylko chrześcijaństwa, bronimy swej racji istnienia — korzeni, bez których zostaniemy niczym.

— Przecież te korzenie to także tradycja wybaczania…

— Jesteś naiwny, synu, nie znasz tutejszego świata. Przecież nasza walka jest walką o monopol. Zwycięzca będzie dyktował warunki. To na jego zasadach wyznaczone zostanie prawo odpuszczania grzechów…

Wypił arak jednym haustem i zapalił papierosa.

— Jestem sługą bożym i jestem żołnierzem. Jako ksiądz udzielam twojej trójce rozgrzeszenia za głupotę. Jako kapitan skazuję ich na śmierć. Mam dwie dusze, też jestem rozdarty. Czy możesz to zrozumieć? Czy w innym miejscu na ziemi księża mają takie dylematy?

— Co może przechylić szalę?

— Objawienie Boga.

— Jak się o nim przekonać?

— Złóż ofiarę i módl się.

— Czy trzysta dolarów to właściwy datek?

— Jeśli nie możesz ofiarować więcej, módl się mocniej. Przyjdź jutro rano, otrzymasz odpowiedź.

— Będę prosił Boga o życie syna, żony i mojego przyjaciela Grzegorza.

— Na niego Bóg już wydał wyrok.

— To ty wydałeś, kapitanie…

— W tym kraju, jak widzisz, boskie prawa są dziełem uzbrojonych kapłanów.

Berri wyciągnął przed siebie czapkę, w którą Krzysztof pospiesznie wrzucił trzy 100–dolarowe banknoty. Został naznaczony znakiem krzyża, po czym schował twarz w dłoniach.

— A gdybym nie miał na ofiarę? — spytał, spoglądając znowu na Berriego.

— Zostałby jeszcze wzgląd na twojego rodaka, papieża. Być może, Bóg wziąłby to pod uwagę, kierując moją myślą.

— A gdybyśmy nie byli Polakami?

— Zostałby tylko Bóg, a on jest stąd daleko.

— Czy on rozważa intencje człowieka, jego myśli i uczynki? Waży dobro i zło, ustala ich proporcje? Czy nie to powinno decydować w obliczu Boga?

— Jeśli dobro i zło są tak względne, jak w Bejrucie, czy w przypadkach szczególnych nie trzeba szukać innych racji, by odnaleźć boską drogę?

Umilkł na chwilę, wkładając koloratkę.

— I dlatego ja, ksiądz Berri — sięgnął po banknoty — zdaję się na wolę Najwyższego… Przyjdź rano. Bądź dobrej myśli i zostań z Bogiem…

Krzysztof pochylił się i pocałował kapitana w pierścień na dłoni, a kiedy ten wyszedł, usiadł i się rozpłakał. Płakał długo i przejmująco. A oni nie mogli oderwać oczu od weneckiego lustra, za którym rozegrała się przed chwilą scena, jakiej żaden z nich by nie wymyślił.

Ich przewodnik, kierowca jeepa, przypomniał o wizycie u arcybiskupa. Więc wstali i poszli za nim do samochodu. Po godzinie siedzieli już na tarasie rezydencji patriarchy i bardzo długo milczeli. Aż przyjechał Jusuf, a zaraz po nim jego przyjaciel arcybiskup Ignacy…

— I jak to się skończyło? — dociekał Przemek.

Wojtek na to wspomnienie wyraźnie tracił humor:

— Arcybiskup dołożył do trzystu dolarów Krzysztofa jeszcze dwa tysiące. Za jego żonę i syna. Jego przyjaciel nie wart był inwestycji. Może by się nawet uratował, ale miał jeden feler. Był obrzezany. Zrobił to, kiedy żył przez kilka lat w żydowskiej rodzinie, przygarnięty przez nią po sześćdziesiątym ósmym w Wiedniu, gdy opuścili go jego prawdziwi krewni. Pewnie nie przypuszczał, że kiedyś ten brak kawałka napletka zdecyduje ostatecznie o jego życiu. A kapitan Berri i jemu podobni mają jeden boski sprawdzian: spodnie w dół. Palestyńczycy i Żydzi w tym akurat wypadku identycznie różnią się od nas, chrześcijan. Zresztą zapewne to był tylko pretekst, żeby przyjaciel Krzysztofa trafił na tamten świat. Był przecież groźnym fedainem. Arcybiskup nie dyskutował. Wiedział, że to bez sensu. I nie chciał wydawać pieniędzy na próżno.

— Został rozstrzelany?

— Tak, następnego dnia rano.

— I co dalej?

— Nic, wróciliśmy do Sevilli, a Rodrigo napisał uczciwy raport. Papież do Bejrutu do tej pory nie przyleciał. Kiedy przyleci, nie wiadomo. Krzysztof z żoną i synem wrócili za to do Polski tydzień później. Nigdy ich nie widziałem razem. Krzysztofa Szczygła spotkałem tylko raz jeden w życiu, tam, w Libanie. On nawet nie wie o moim istnieniu. Kto zresztą chciałby znać świadka własnego upokorzenia?

Kiedy któregoś dnia w Sevilli, jakiś miesiąc po powrocie z Libanu, wybraliśmy się z księdzem Rodrigo do naszej ulubionej tawerny, on przyniósł ze sobą list od Jusufa, który donosił, że jego przyjaciel Ignacy, arcybiskup Bejrutu, wykupił właśnie zwłoki Grzegorza i pochował go na cmentarzu parafialnym obok swej rezydencji.

— Nie mógł go wykupić, kiedy żył? — zapytałem naiwnie.

Rodrigo popatrzył na mnie prawie z politowaniem.

— Zwłoki są o wiele tańsze, przyjacielu. Arcybiskup Ignacy posługuje się oczywiście pieniędzmi dla zaspakajania swych sentymentów, ale nie topi ich na próżno, zwłaszcza gdy sprawa jest w sposób ewidentny przegrana…

Kilka chwil z Zosią i Genowefą

Matka Przemka, Zofia, na wieczornym ognisku nad jeziorem, kiedy usiedli z Wojtkiem z boku, mając w rękach kieliszki, zaproponowała:

— Bądźmy po imieniu. Mam wrażenie, że nasza znajomość to nie jest w tym życiu chwila. Wiele nam to ułatwi.

Wojtek patrzył na swą rozmówczynię z rosnącym zainteresowaniem. W niczym nie przypominała typowej kobiety z Wejsun, a tym bardziej (według jego wyobrażeń) żony drwala. Zaczęła w nim budzić przychylne zainteresowanie i… ciepłe myśli. Od razu się na tę swoją emocję obruszył (bo przecież Paweł!), ale nic poradzić nie mógł. Zosia („Mów mi Zosia” — rzekła po brudziu) zaczynała rozbudzać jego wyobraźnię. Powodowany do tej pory jedynie cudzymi opowieściami o swoim losie, w którym — jak się okazało — był szczęśliwą łódką na wzburzonej fali, nic o tym nie wiedząc, potrzebował teraz świadomego sojusznika.

— Powiem ci coś — odezwała się Zosia. — Markuska to chodząca tajemnica. Zaprzyjaźniłam się z nią, bo jako żona drwala chodziłam do lasu z obiadem dla męża. W drodze na wyręb często ją spotykałam. Zawsze przychylona nad poszyciem, szukająca czegoś w mchu albo w trawie. I wcale nie grzybów. Kiedy mnie spostrzegła, starała się jak najszybciej ukryć w pobliskich krzakach, a jak las był wysoki, to truchtała nagle szybko gdziekolwiek, byleby mi zejść z oczu. Wiedziałam, kim jest. Nie wiedziałam tylko dlaczego tak stroni od ludzi.

Ona jest Mazurka… Jej ziomków niewielu tu się ostało. Na pewno w pięćdziesiątym ósmym byli już tylko ona i jeszcze czwórka starych ludzi, których dzieci wyniosły się stąd w Polskę lub do Niemiec. Samotność wśród obcych — tak to sobie tłumaczyłam. Przecież jej świat się zawalił. Żyła w innym, nastąpił inny. Niemców, którzy tu mieszkali razem z Mazurami, zastąpili Kurpie, jak ja, zabużacy, jak mój nieżyjący mąż, czy napływowi z Centralki, jak nazywaliśmy tych z Kieleckiego czy Lubelskiego. Dużo by gadać. Ale nie o to chodzi. Ona ma w sobie jakąś tajemnicę. Jeszcze jej nie znam, choć bardzo się obie zbliżyłyśmy. Traktuję ją trochę, jak swoją matkę, która pięć lat po przyjeździe tutaj zmarła nie wiadomo dlaczego, chyba z tęsknoty za wsią spod Myszyńca, gdzie się wychowała. Obie już nie jesteśmy sobie obce. Obie zbieramy zioła, na których ona zna się jak mało kto w okolicy. Ale nigdy nie przekroczyłam pewnej granicy, za którą jest coś, czego ona się obawia…

— Mam wrażenie — powiedział Wojtek — że przestraszyła się mnie, kiedy dowiedziała się, że jestem Grabski.

— Po twojej opowieści zaczynam się zastanawiać czy powodem nie jest Wilhelm Kempka. Nie wiem… Ale się dowiem. Nie szukaj jej póki co, nie nachodź. Jutro jestem z nią umówiona. Ma mi pokazać, gdzie rosną nostrzyk biały i wierzbówka kiprzyca. To takie mazurskie zioła. Potem będziemy je wiązać w kępki do suszenia. Część parzyć. Pomagają na krążenie, krwawienie, uśmierzają ból. Będzie czas pogadać. Postaram się czegoś dowiedzieć i przygotować ją na spotkanie z tobą.

Następnego dnia z rana został z matką Pawła sam. Paweł pojechał do swojego biura do Szczytna, Przemek pożeglował z nim do szkoły, a Zosia z całą pewnością zbierała zioła z Markuską. Nastał więc wymarzony czas dla Genowefy, żeby wreszcie spokojnie wyłożyć Wojtkowi swój obraz świata w Wejsunach, w którym osiągnęła jakiś czas temu spokój, tak nagle zburzony przez meksykańskie wypadki.

— Powiem ci — zaczęła, nalewając mu kawy do filiżanki w jej ulubionym patio, tak chwalonym przez niego — że od tych wszystkich zdarzeń jestem bardzo niespokojna. Mam złe sny i ciągłe lęki, żeby teraz, broń Boże, nie stało się coś Pawłowi, Zosi i Przemkowi…

Popatrzył na nią zaciekawiony.

— Patrzysz na mnie i myślisz sobie: co ta stara wie? Wiem wszystko. O Pawle, o Jadwidze, o jej rzekomej córce. Jestem przecież jego matką. I wiele rozumiem. Tyle w życiu widziałam. Widziałam też to, jak oni się kochają, na swój sposób. Tylko że ta miłość dla Pawła nie była tą, której chciał najbardziej. Sama zresztą nie wiem jakiej chce. Miłości kobiety — Zofii? Czy miłości mężczyzny — twojej? On ma poważny problem. Nie wiem, jak go rozwiąże, ale mam wrażenie, że bez względu na to, co się stanie, i tak będzie nieszczęśliwy. Zofia to dobra kobieta, powiem więcej — wspaniała. Wrażliwa i opiekuńcza. Ale czy ona chce Pawła naprawdę? Może tylko oboje wypełniają swoją pustkę po własnych przejściach? A ty? Przecież nie jesteś w Pawle zakochany. A on cię kocha, pewnie nie mniej niż Zofię. Wyobrażasz to sobie? Ja — tak. Ja to widzę. Widzę udrękę mojego syna. Na co dzień. Widzę, jak cię wypatrywał i jak zaraz potem zatapiał się w Zosi.

Wojtek słuchał tego skonsternowany. Ona wiedziała więcej niż on. A to „więcej” zaczynało go poważnie niepokoić.

— Zosia to wie? A Przemek? Przepraszam, że tak pytam, ale… nie mam pojęcia co w tym momencie powiedzieć…

Genowefa wcale się tym pytaniem nie zdziwiła. Nawet chyba było jej ono na rękę, bo odpowiedziała na nie bez zawahania i ogródek:

— Jak się codziennie widzi tyle, co ja, to widzi się więcej. Zosia nie wie. A Przemek? Nie mam zielonego pojęcia czy Paweł chce lub miał z nim jakieś intymne relacje. Chłopak ma dziewczynę. Czy to wystarczy do oceny? Jak wiesz po Pawle — nie. A ty co mi powiesz?

— Ja jestem… zwyczajny. — Chciał powiedzieć „heteroseksualny”, ale jakoś mu to w tym momencie nie brzmiało. — Nie namieszam Pawłowi w głowie.

— Proszę cię… Wiem, jaka to dziwna prośba, bo naturę jest trudno oszukać. Ale ja bardziej myślę o Zosi, bo widziałam jak wczoraj patrzyłeś na nią. Wybacz, tutaj, w Wejsunach, z nią będzie Pawłowi najlepiej. Wszyscy się zresztą teraz tego spodziewają…

Zauważył, że ręka Genowefy, spoczywająca do tej pory dość nieruchomo na blacie stołu, nagle zaczęła drżeć. Położył więc na niej swoją i tak przekonywająco, jak tylko mógł, przyrzekł:

— Damy radę.

Zobaczył natychmiast, że to ją uspokoiło, ale sam nie był spokojny za grosz. I nie o wspomnienie o morskich przeżyciach z Pawłem chodziło, lecz o Zosię, która rozbudziła jego wyobraźnię. Zwłaszcza że Anna była daleko i oddalała się coraz bardziej. Nie z własnej woli, tylko z powodu jego wyposzczonych uczuć. Na koniec Paweł…

Zjawiła się Zosia. W ogrodniczkach, z potarganymi włosami, w których widać jeszcze było ślady lasu, z bukietem nostrzyka i wierzbówki, bardziej przypominającym wiecheć słomy niż — jak sobie wyobrażał — barwne kwiaty ziół.

Zaśmiała się, bo zauważyła to rozczarowanie.

— Życiodajne rośliny rzadko są obsypane wspaniałymi kwiatami. To raczej skromne badylki, w których kwiatu jest niewiele, ale życia zdecydowanie więcej… Pani Gieniu, to dla pani. Zaparzyć i pić co wieczór przed snem… Na te nasze troski. Mnie to dobrze robi… Tobie zresztą — zwróciła się do Wojtka — też powinno. Wypij dzisiaj przed snem, bo jutro z Markuską może być ciekawie…

Genowefa popatrzyła na nich oboje. Z niepokojem? Z przestrogą? On to zauważył. Albo mu się zdawało. A Zosia — wyluzowana i radosna — opowiadała o swoim spotkaniu w lesie:

— Nie musiałam jej wiele o tobie mówić. Twoja ciotka Kazia zrobiła swoje wiele lat temu. Jutro jest czas zbioru — uważaj — popłochu pospolitego. To ziele, które wspomaga układ moczowy, ułatwia regenerację skóry i leczenie raka. Ale ten popłoch… Od razu mi się skojarzył z dzisiejszym stanem ducha Markuski, kiedy jej powiedziałam, że chcesz się z nią spotkać. Podejrzewam, że rano da nogę do swojej stodółki w lesie. Tam się czuje najbezpieczniej. Odczynia czary, może cię potraktować w razie co starcem jakubkiem. To takie ziele, które truje. Powiem ci, gdzie jest ta stodółka. Idź sam. Mam wrażenie, że Markuska nie chce świadków. I nie ucieknie, jak się tam zjawisz. Zapewne…

Markuska na bagnie

Wypił ten napar z ziół Zosi, ale niespecjalnie mu to pomogło. Zanim nastał świt i pora pobudki, przewracał się z boku na bok i przypominał sobie co mu powiedziała o Markusce ciocia Kazia. Że spotkały się w Wejsunach, kiedy przyjechała z Dymitrem na Mazury do jego przesiedlonej rodziny. Że dowiedziała się o niej, szukając śladów Wilhelma. Że nie było go już tutaj, gdy przyjechała. Że w końcu dopadła ją, bo wszyscy wiedzieli, że była woźną w polskiej szkole, gdzie Wilhelm mieszkał aż do wcielenia do Wehrmachtu, a potem przez chwilę w czterdziestym ósmym, kiedy wypuścili go w końcu z łagru w Warszawie. I tak, jak z Wojtkiem, Markuska z początku nie chciała gadać. Zresztą w czasie tego jedynego spotkania z ciotką, to Kazia głównie opowiadała: o Wilku w powstaniu, o tym, jak go obie z mamą uratowały, o Wojtku, że jest jego synem. Według Kazi, to dopiero Markuskę ożywiło. Poprosiła o jakieś zdjęcia. Kazia była przygotowana. Wyciągnęła z torebki niewielki plik fotografii: Wilek w lazarecie, Wilek z mamą na gruzach Marszałkowskiej, dwuletni Wojtek na golasa na plaży nad Wisłą, mama z nim na jakichś schodach w Alejach Niepodległości.

Te zdjęcia wywołały w Markusce wyraźną ulgę. Ciotka stawała się dla niej wiarygodnym świadkiem. Przestała milczeć. Przede wszystkim jednak poprosiła o to ostatnie zdjęcie: Wojtka z mamą. Długo mu się przyglądała, potem kilka razy przejechała wolno po nich dłonią, jakby chcąc dotknąć ich żywych, i poprosiła:

— Pani mi to zostawi…

— Mogę wszystkie — odrzekła Kazia. — Przywiozłam je specjalnie.

— Nie, tamte proszę zabrać. Są niepotrzebnymi świadkami… Tylko tych kilka z Małym.

O co szło? Kazia domyśla się dopiero teraz, a i tak to są dość mgliste domysły. Nie znała losów Wilka po wyjściu z łagru. Wiedziała tylko, że byłymi niemieckimi więźniami często interesowało się NKWD i UB, zwłaszcza tymi, którzy uciekli z przymusowego transportu do Niemiec albo wrócili do swych dawnych miejsc zamieszkania i nie przeszli weryfikacji ludności autochtonicznej. Zresztą Wilek miałby to niezwykle utrudnione. Nie był volksdeutschem, tylko obywatelem Rzeszy, wprawdzie wchłoniętym w ostatniej fazie wojny, i tylko po to, żeby go wcielić do Wehrmachtu, ale ówczesne komisje nie brały pod uwagę takich niuansów.

Dowiedziała się od Markuski tylko tyle, że tak, jak nagle pojawił się w Wejsunach, tak nagle zniknął. Po pięciu dniach może. Nie wziął ze sobą żadnych pamiątek, które przecież zostały, a ona skrzętnie się nimi opiekowała…

Kazia zostawiła Markusce swój warszawski adres na wypadek, gdyby Wilek znów się pojawił albo napisał. Jednak żadna wiadomość z Wejsun nie nadeszła. Za to odezwał się niemiecki Czerwony Krzyż. Do mamy. Po ośmiu latach. Kiedy już dawno zmieniły swoje adresy, po kilka razy zresztą.

I tyle wiedział, przedzierając się rankiem przez chaszcze wokół jeziora, żeby dotrzeć do stodółki Markuski. Czego chciał więcej? Tajemnicy Wilhelma, której — wydawało się — strzegła dość dokładnie. Czuł tę tajemnicę on, czuła Kazia, teraz Zosia, jedynie matka nie chciała jej za nic poznać. Dlaczego? A może ją poznała, tylko była dla niej takim samym zagrożeniem, jak dla niego? I jak dla Markuski?

Dotarł na miejsce nie bez pewnego trudu. Stodółka stała na wysepce pośrodku leśnego bagna. Prowadziła do niej wąska kładka, zbita z desek porządnie już zmurszałych. Pod jego ciężarem (85 kilogramów) uginały się niepokojąco. Zosia uprzedziła go zresztą:

— Nie przejmuj się, idź. Niedawno przeszło po nich sto dwadzieścia kilogramów proboszcza…

— Proboszcz u Markuski, ewangelistki?

No, był zdziwiony, pamiętając ks. Chmielarza ze stypy, jak dworował sobie, że ona się u niego nie spowiada.

— Chmielarz ma dystans do Lutra, ale Markuska to dla niego autorytet.

— Jaki?

— Zobaczysz…

Zosia ucieszyła się ze swojej informacji, uprzedzając o jeszcze jednym:

— Nie pomyl tylko bagnisk. To Markuski jest otoczone brzozami, a przed stodółką stoi czerwona kanapa. Księdza proboszcza. Rzuca się w oczy. Nie przegapisz. — I zaśmiała się na samo wspomnienie tego obrazka. — Kiedyś stała w jego salonie na plebanii. Teraz Jegomość usadza się tam, jak przychodzi z wizytą. I zauważ, ma baldachim nad sobą, ten, co kiedyś brał udział w procesjach. Bagienko obok jest jego. Nie ma brzóz, tylko kwiecistą łąkę. Tam jest bardzo dużo ziół, o których ci opowiadałam. Korzystają z niej i ona, i on. Ona na potrzeby swoje i znajomych, proboszcz Chmielarz — przemysłowo. Taka symbioza i porozumienie. Nie walczą, spokojnie współistnieją. Za kilka dni będziesz mógł zobaczyć pospolite ruszenie parafialne. Na potrzeby kościoła, a tak naprawdę kieszeni biskupa. Chmielarzowi też coś wpada, ale głównie diecezjalnej wytwórni olejków eterycznych „Kobierzec”, która przeprowadza tu o tej porze sianokosy. A Markuska? Ona zbiera swoje żniwo jako pierwsza. Chmielarz wie, że jej zbiór, nawet przy moim udziale, jest nieporównywalnie mały w stosunku do jego zbiorów. Poza tym Wiedźma, jak ją nazywa pieszczotliwie, ma dodatek do emerytury: wynagrodzenie za jej receptury, których używa wytwórnia. Moim zdaniem, wykorzystuje ją za bardzo, ale nic mi do tego.

No i miał teraz tę z lekka zmurszałą kładkę przed sobą. Obrośnięta była z dwóch stron wysoką trzciną. Raz tylko rzucił okiem na wprost, kiedy na nią wchodził. Rzeczywiście coś czerwonego zamajaczyło mu w oddali, pewnie ta kanapa, o której wspominała Zosia, ale nie przypatrywał się specjalnie, bo całą swoją uwagę skupił na tym, żeby nie wpaść do bagna. Kładka mierzyła zapewne ze trzydzieści metrów i prowadziła nad coraz bardziej głębokim grzęzawiskiem. Skrzypiała, dyskretnie chybotała się pod jego ciężarem, ale była prosta jak strzała. W prześwitach desek widział błotnistą topiel. Dopiero przy ostatnich krokach odważył się spojrzeć przed siebie. Akurat w miejscu, gdzie szuwary niknęły na rzecz zielonej, dość podmokłej ścieżki prowadzącej ku czerwonej, jako żywo, kanapie. Większego surrealizmu nie mógł sobie wyobrazić, ale ten obraz był rzeczywisty. Zwłaszcza że na kanapie siedziała Markuska, z jakimś zdjęciem w ręku, wyraźnie czekając na niego.

Ani myślała dawać dyla, jak zapowiadała Zosia. Ba, widział to wyraźnie, czuła się tu pewnie. Na swoim terytorium, na środku bagna. Przed stodółką, która obwieszona była wystającymi spod gontów dachu wiązkami suszących się ziół. I nim cokolwiek zdołał powiedzieć, pokiwała zachęcająco ręką, pokazując miejsce obok siebie i zaczynając bez powitań:

— Chyba mamy do pogadania? Jestem ci winna spowiedź. Noszę ją w sobie od czterdziestu prawie lat. Nigdy nie myślałam, że to w końcu zrobię. Ale pojawiłeś się. Jesteś dorosłym człowiekiem. Zosia opowiedziała mi co już wiesz o sobie. Pora na mnie…

Nie było w niej dawnego dystansu z kościółka w Miętnem. Pokazała mu zdjęcie trzymane w ręce. To była ta fotka od Kazi: on, trzyletni, i mama — na schodach tak zwanego Pekinu w Alejach Niepodległości, istniejącego zresztą do dziś. Chodzili tam do lekarza, do Cepeleku, wojskowej przychodni, którą oczywiście załatwiła im Kazia. Adama jeszcze przy nich nie było.

— To zdjęcie pokazałam Wilkowi. Piękne. On się w nim zakochał, i w was, tak gorąco, że zrobił, niestety, wielkie głupstwo…

— On tu był po wizycie ciotki? — Wojtek odzyskał głos. Wcześniej nie chciał jakimkolwiek słowem zakłócić tego nagłego zaufania, jakim go obdarzyła.

— On tu był nawet wtedy, co Kazia. I jeszcze potem… Wiele tygodni. Tylko nie pozwolił mi mówić. Tu się ukrywał, w tej naszej kryjówce. Kładka nie istniała, przypływało się łódką. Chciał zostać w Wejsunach, ale nie miał szans na weryfikację. W olsztyńskim UB o mało go nie aresztowali. Był taki prostolinijny i prawdomówny, że wygadał się o swoim związku z Rosą, Niemką przecież. Ale tych zupaków nie interesowały szczegóły. Dla nich figurował w kartotekach jako obywatel Trzeciej Rzeszy i żołnierz Wehrmachtu. A polska szkoła? Jaka szkoła? To im nie pasowało do ich czarno–białego świata.

— I jakie głupstwo zrobił?

Markuska przyłożyła lewą ręką zdjęcie do piersi. Prawą ścisnęła jego dłoń:

— On was tak pokochał, że zaszkodził niechcący mamie i tobie na długie lata. Sobie zresztą też. W swoim staraniu o polskość powiedział o kilka słów za dużo. Wy byliście dla niego dowodem na jego czyste intencje, myślał, że to mu pomoże w weryfikacji. A dla tych z UB to było podejrzane, zwłaszcza że twoja matka związała się z wojskowym, czego on przecież nie wiedział. Wilek uciekł stąd, kiedy uświadomił sobie jak narozrabiał. To był główny powód, choć nie jedyny. Ubowcy z Olsztyna szukali go we wsi wiele razy. Nie daj Boże, gdyby zaczęli ich z mamą konfrontować. A tak była jedna wersja — wasza. Nie byłeś dzieckiem Wehrmachtu, dzieckiem podejrzanego niemieckiego typa z Werwolfu, ale synem sowieckiego oficera, sojusznika, który zginął gdzieś w drodze na Berlin. Jednego z tych „ubowców” leczyłam. Potrzebował ziół na wrzody żołądka. Przyjeżdżał więc do mnie nie tylko w sprawie Wilka. A ja mu podlewałam naparu z rokitnika, to się rozluźniał i gadał.

Wilka przestali tropić dopiero w pięćdziesiątym trzecim, kiedy się okazało, że jest w NRD, a tamci wydali mu glejt prawomyślności. Co zresztą tych naszych „ubowców” utwierdzało w przekonaniu, że żaden był z niego Mazur. Twojego ojca, Adama, szurnęli z Warszawy tutaj, do piekarni w Szladze, bo nic mu nie mogli udowodnić. Ani twojej matce. Ale ten „ubecki” smród ciągnął się za nimi.

— Co by się stało, gdyby odkryli, że jestem jednak dzieckiem Wehrmachtu?

Markuska nie miała wątpliwości:

— Odebraliby cię rodzinie i wrzucili do domu dziecka, żeby wychować szczerego wyznawcę socjalizmu.

— A ojciec i matka?

— Wylądowaliby w jakimś łagrze u Sowietów lub w najlepszym wypadku na Rakowieckiej w Warszawie jako zdrajcy narodu, kolaboranci Trzeciej Rzeszy…

— A co by było z Wilkiem, gdyby nie uciekł?

— Kula w łeb. Tych z Werwolfu załatwiali bez zbędnych sądów. Ubowcy potrzebowali sukcesów…

Ciszę poranka na bagnie przeszył nagle ryk silnika nadjeżdżającego „uaza”. Markuska szybko schowała zdjęcie do kieszeni fartucha. Popatrzyła w kierunku kładki, gdzie zatrzymał się właśnie leśny bolid księdza proboszcza, i powiedziała do Wojtka:

— Przyjdź dzisiaj przed wieczorem na cmentarz. Opowiem ci więcej o Wilku i o twojej mamie. Jeśli chcesz… Bo teraz muszę — jak widzisz — pogadać z proboszczem. Mamy wspólne interesy…

Ksiądz proboszcz tymczasem dość rączo, jak na swoją tuszę, przemierzał kładkę ku nim:

— Witam, witam… Szczęść Boże, tobie, moja droga, i twojemu gościowi z Warszawy. Widzę, że pan się w Wejsunach zadomowił. Z Markuską warto trzymać, to gwarancja dobrego zdrowia, prawda? — Po czym z wyraźną ulgą usadził się na kanapie, a Wojtek wstał, bo byłoby im zbyt ciasno we trójkę.

Proboszcz nie bawił się zresztą w żadne ceregiele.

— Drogi panie — rzekł do Wojtka — ja tu mam z Markuską pilnie do pomówienia, więc proszę zostawić nas samych. Tam w środku — wskazał na drzwi stodółki — jest sporo fajnych rzeczy do obejrzenia. Zachęcam…

— Nie, nie, dziękuję. Właśnie miałem się pożegnać…

— No, to do zobaczenia, zapewne w kościele, prawda?

Wojtek uśmiechnął się. Nie chciał dzisiaj sprawiać zawodu proboszczowi, więc odrzekł enigmatycznie:

— Na pewno się zobaczymy. Być może zainteresują mnie księgi parafialne…

— W takim razie zapraszam na plebanię i do zakrystii w dogodnym dla pana terminie.

— Dziękuję. Do widzenia.

Odwrócił się w kierunku kładki, zostawiając na kanapie Markuskę i proboszcza, który zaczął coś żywiołowo komunikować. Usłyszał wyraźnie tylko jedno słowo, ale ono — pamiętając co mówiła Zosia — tłumaczyło wszystko: „Kobierzec”.

Kiedy zszedł z kładki i omijał właśnie księżowskiego „uaza”, zza krzaków jeżyn wychynęła nagle roześmiana twarz Zosi:

— Przyszłam w porę?

— Myślę, że tak. Potrzebuję bratniej duszy, przynajmniej do wieczora. Muszę się trochę pozbierać…

— No, to jestem… — odpowiedziała radośnie, aż się trochę zaniepokoił tą spontanicznością. Ale w końcu… raz kozie śmierć!

— Gdzie możemy spokojnie pogadać w tym lesie?

Zaśmiała się:

— Wszędzie! Ale najlepiej, jak pójdziemy do domu Kempków. Leśniczyna jest dzisiaj na miejscu, Markuska zajęta proboszczem. Spokojnie sobie obejrzysz…

Szli nad jeziorem dość szybkim krokiem. Zosia prowadziła. Uchylała gałęzie nad głowami, małą maczetą torowała najkrótszą drogę. Chyba domyśliła się co Wojtek myśli, patrząc z tyłu na te jej zabiegi, bo odwróciła się tuż przed wyjściem na główny dukt leśny i oznajmiła:

— Nie dziw się. Jestem byłą żoną drwala. Jak się spóźniałam z obiadem, to wybierałam ścieżki na skróty… O, i już jesteśmy…

I rzeczywiście. Wychynęli nagle spoza kłębowiska leśnych jeżyn i malin wprost na szeroką aleję między wysokimi sosnami.

— Leśniczyna, Marta, da nam klucze i pojedzie do Olsztyna. Jest moją przyjaciółką. Wiesz, zawsze chciałam poznać tajemnicę Wilhelma i Markuski. Ona była starsza od niego o jakieś dziesięć lat, moim zdaniem — podkochiwała się w nim. Może nawet była jego pierwszą kobietą? Dojrzałe panny lubią czasem takie eksperymenty, zwłaszcza jak są samotne. A Markuska to była żyleta, sam zobaczysz… I miała powodzenie.

Zdyszani dobiegli do leśniczówki. Marta była już w służbowym mundurze i, można rzec, lekko zniecierpliwiona. Przywitała ich z ulgą:

— Muszę spadać. Wracam za cztery godziny. Markuska będzie przed wieczorem. Klucz do pokoju zostawiła w drzwiach. Nie narozrabiajcie tam tylko… Zdążę wrócić przed nią, to jeszcze pogadamy.

I nagle spojrzała na Wojtka, którego — tak mu się wydawało — w ogóle do tej chwili nie zauważała:

— Pan ją pilnuje. To nieobliczalna kobieta. To ona mnie namówiła na ten cały spisek…

— Tak, to mój spisek. Ale niegroźny — powiedziała, kiedy Marta z donośnym warkotem oddaliła się w pośpiechu do Olsztyna, zostawiając za sobą tuman kurzu. — Sama jestem ciekawa. Uwierz mi, nie robimy nic złego. Zwiedzamy muzeum…

Weszli. Pokój Markuski — nie mógł się oprzeć temu wrażeniu — rzeczywiście przypominał izbę pamięci w jakimś skansenie. Brakowało tylko sznurów odgradzających gości od eksponatów. Wszystko, co tu zobaczył, było czyste, precyzyjnie ustawione i w jak najlepszym porządku. Niedaleko drzwi — łóżko (raczej łoże) ze stertą poduszek, nakryte kolorową, tkaną ręcznie, narzutą. Dalej, w rogu, przy oknie, wysoka pod sufit, komoda, wypełniona filiżankami, kubkami, kieliszkami i zastawą stołową. Pod oknem skrzynia na pościel. A naprzeciwko ściana pełna zdjęć. I to ona zafrapowała ich najbardziej. Podeszli więc zgodnie, nie oglądając się na siebie. Wojtek zapytał:

— Czy ona tu naprawdę mieszka?

— Tylko w zimę, kiedy w stodółce jest już za chłodno. Ale najczęściej obok, w kuchni, na przypiecku. Tutaj nikomu nic nie daje ruszać, choć sama bywa z rzadka i rzadko kogo tu wpuszcza. Wiesz, ja jestem pierwszy raz w środku. Marta musiała dziś użyć podstępu, że przyjeżdżają z leśnictwa sprawdzać zabezpieczenia przeciwpożarowe. Ona nie znosi mundurowych. Dlatego zostawiła klucz. Nie wróci szybko…

Patrzyli na ścianę ze zdjęciami. Na większości, u dołu, widniały podpisy, dość wyblakłe, ale można je było odszyfrować. Ale nie wszystkie.

Z lewej strony, od góry do dołu, wisiała historia szkoły. Ojciec Wilka z uczniami. Wilek z kolegami. Zespół tańca. Chór szkolny. Koniec roku i świadectwa. Pośrodku widniały dyplomy z zawodów sportowych i fotki do nich. A z prawej, skromniej, z dala od tych oficjalnych wspomnień, niemal dyskretny kącik Markuski: Wilek w Wejsunach… Jak miał 5, 8, 10, 16 lat. Na bieżni, w jeziorze, w klasie, w czasie komunii, ze świadectwem szkolnym. I jedno takie, które zwróciło ich uwagę natychmiast: ona i on na szkolnej zabawie. Fotograf, który je zrobił, albo miał niezwykły dar chwytania chwili, albo mu się udało. Wojtek patrzył na to zdjęcie, jak urzeczony. Oboje byli w bliskim planie, oboje trzymali się za ręce, ale już wychyleni do znanej w tangu argentyńskim figury, tylko że on patrzył na nią okiem wygłodniałego samca (znał ten wzrok, nie jeden raz widział go na Mariensztacie w czasie potańcówek), a ona… ona go najwyraźniej kochała!

— Widzisz to? — zapytał Zosi.

Też to widziała.

Wojtek przez moment rozglądał się jeszcze po ścianie ze zdjęciami, szukając tych, które zostawiła Markusce Kazia. Ale ich nie było. Więc podszedł do sekretarzyka z prawej strony i wziął do ręki niewielki album. Tam były mniej oficjalne zdjęcia Wilka: na plaży w Wejsunach, na karuzeli, w mundurze skauta, na jakiejś imprezie z kolegami i koleżankami, z Markuską obejmującą go ramieniem. A gdzie wśród nich jego ukochana Róża? Nie było. Na samym końcu zaś, nie wpięte w album, włożone luzem, leżały zdjęcia od Kazi. Nie mógł się oprzeć wrażeniu, że nie współgrają z resztą i dlatego tkwią tutaj, jakby to nie w tym albumie było ich miejsce… Przypuszczenia, które zaczęły mu się rodzić w głowie, były coraz bardziej jednoznaczne. Powiedział to Zosi.

— Chodź — wzięła go za rękę — nie będziemy czekać na Martę. Pójdziemy nad Głębokie. To niedaleko stąd. Tam jest rezerwat. Cisza. Miejsce dla dobrych myśli.

Głębokie… Jezioro oddzielone tylko groblą od tego w Wejsunach. Różni się jednak bardzo. Wejsuńskie jest typowym wiejskim zbiornikiem, obstawionym naokoło gospodarstwami, Głębokie zaś ma naokoło sam las. Woda iskrzy się w słońcu tak czysta, że choć rzeczywiście głęboka, widać dno i żerujące nad nim ryby.

Zosia sprowadziła Wojtka z grobli w trzciny, w których stała niewielka aluminiowa łódka, pomalowana na zielono, przywiązana do drzewa łańcuchem z kłódką. Jego przewodniczka miała w kieszeni odpowiedni kluczyk („To łódka leśnictwa, mam pozwolenie”). Odpięła łańcuch. Po chwili płynęli na środek jeziora.

— Marta używa jej, kiedy wypatruje kłusowników. Tu nikt nie ma prawa strzelać ani wycinać. I nikt tej łodzi nie ukradnie, bo ona jest jedyna w okolicy. Kupiona specjalnie na to jezioro… A teraz patrz! — Zanurzyła nagle wiosło na sztorc w wodzie obok łódki. Wiosło znikło całe. Niecałe dwadzieścia metrów od brzegu zaczynała się autentyczna głębia — pięćdziesiąt albo i więcej metrów… — Na środku jest podobno sto. To jezioro rynnowe. Dalej, w lesie, sam zobaczysz, jest linia bunkrów. Nad samym Głębokim są trzy. Tędy szedł jeden z największych frontów w czterdziestym czwartym i piątym.

Dopłynęli na środek. Głębia była widoczna. Wojtkowi — mimo jego postępów w pływaniu — podpełzł pod gardło znany mu lęk. Zosia jednak nie miała zamiaru odpuszczać:

— Mamy na dziobie koło ratunkowe. Spuszczam je przy łodzi. Skaczemy? Przemek mówi, że dajesz radę… A ja pływam nie gorzej od niego!

Zawahał się tylko przez chwilę. „Raz kozie śmierć…” Skoczył. Przed nią. Miał już wdrukowane przez Przemka: „Tylko nie panikować, rozluźnić się, spokojnie oddychać i dać się wodzie unosić”.

Nie od razu poszła za nim. Poczekała, popatrzyła. I dopiero, kiedy zobaczyła, że unosi się spokojnie na głębinie, zeszła z łodzi. Nie wskoczyła. Zeszła. Bez zbędnych wodnych fajerwerków. Wojtek, patrząc w jej kierunku, pomyślał sobie: „Ona naprawdę słuchała tej mojej opowieści o Libanie”…

Krążyli wokół łodzi przez kwadrans może: spokojnie, bez wariactw. On wreszcie uwierzył, że im większa głębia, tym łatwiej pływać. I doświadczył identycznego uczucia jak wówczas, gdy pierwszy raz stanął prosto i bez wahań na łyżwach. Wtedy nabrał pewności, że już się nigdy nie wywróci. A tu? Opanował Głębokie!

Zbliżył się do Zosi, która złapała burtę łodzi. Przyciągnął ją do siebie z jakąś bliżej nieokreśloną nadzieją. Uśmiechnęła się, ale odepchnęła go łagodnie.

— Jesteś dobrym pływakiem — powiedziała mu — ale nie konkuruj z Pawłem. Jest lepszy. I miej przyjaciela w Przemku. A będziesz miał i we mnie.

I w ten sposób wybiła mu z głowy jego niewczesne amory, dosadnie i bez przykrości. Skutecznie też sprowadziła na ziemię jego erotyczną wyobraźnię, która z dala od bliskiej mu kobiety zaczynała żeglować w niebezpieczne rejony. W gruncie rzeczy był więc Zosi wdzięczny, że tak dobitnie wyznaczyła mu drogę do Wejsun: chcesz tu osiąść (a coraz bardziej chciał), nie bądź drapieżnikiem; nie jestem łatwą zdobyczą i na razie jestem zakotwiczona.

A jednak ją pocałował (w policzek), kiedy wspinała się na łódź.

— OK — powiedziała. — Podziękowania przyjęte.

A potem popłynęli na drugą stronę jeziora, gdzie była niewielka trawiasta plaża i niska drzewina.

— Odpocznij tu sobie — powiedziała mu, gdy wyciągnęli łódź na brzeg. — Za chwilę wrócę…

Słońce grzało przedwieczornie. Wyciągnął się więc na trawie i zamknąwszy oczy… myślał, kurczę, myślał. O odkryciu w domu Markuski, o swojej wodnej odwadze (dumny był, a jakże!), o Zosi, która (trzeba przyznać) odtrąciła go nadzwyczaj subtelnie, a już mu się w głowie zaczęło niebezpiecznie roić, o Annie (no, bo wracała w sposób naturalny), wreszcie (i to było najmocniejsze i niespodziewane!) o… synu! Za synem gonił Wilek. Przemek o potrzebie syna go przekonywał. Adam zdobył i chronił syna za wszelką cenę. Paweł ma syna (Przemek), choć go formalnie nie ma. A Markuska (chyba?) nie mogła Wilkowi wybaczyć… syna. No i przypomniały mu się wszystkie jego starania z Sylwią, nieustająco bezowocne, jego senne marzenia, w których wracał nad Jeziorkę, gdzie sam się widział w roli Adama obok… kogo?

I co dalej? — myślał dość panicznie, beznadziejnie nawet. A pytanie brzmiało: z kim? teraz? I nie szło nawet o to, że Anna i on byli w latach i żadne z nich obojga nie wyobrażało sobie życia w pieluchach, ale że tak naprawdę nie było z kim.

Za późno, chłopie, za późno… — myślał więc na plaży nad Głębokim. I zdrzemnął się tą rozterką ukołysany. A w sennej wyobraźni Sylwia wychylała się z fal Zatoki Meksykańskiej, mając nad głową becik z niemowlakiem, który przechwytywały bociany, niosąc go nad mazurskie jeziora, gdzie on brał maleństwo w ramiona i tulił, będąc tak szczęśliwym, jak nigdy dotąd…

— Pobudka! — Zosia łagodnie potarła mu twarz źdźbłem trawy. — Musimy się zbierać. Markuska nie może czekać…

No i popłynęli z powrotem.

Na grobie Wilhelma Kempki paliły się nowe znicze. Widać było, że ktoś zagrabił ziemię wokół, a w wazonie przy krzyżu pojawiły się nowe tulipany. To kwiat, który Wilek podobno lubił.

Wojtek nie miał wątpliwości, że te wszystkie zabiegi poczyniła Markuska. Nigdzie jej jednak w pobliżu nie było. Rozglądał się dość uważnie — najpierw powoli i bez niepokoju, potem coraz bardziej nerwowo. Wreszcie, rozczarowany, stwierdził, że ona już tu była i nie ma raczej zamiaru wrócić.

Wyczekał przy grobie pół godziny. Nie bardzo wiedział co myśleć o tym „afroncie”. Zapadał jednak zmierzch i myśl o tym, aby najpierw pójść do stodółki, a potem ewentualnie na łęg, nie była najlepsza. Zrezygnowany, wrócił więc lasem do Wejsun. Zosia czekała na ganku domu Pawła z niedobrą wiadomością:

— Dzwoniła do mnie leśniczyna. Markuska wróciła na łęg sprawdzić czy strażacy już pojechali. I widziała nas, jak wychodziliśmy z jej pokoju. Zrobiła Marcie awanturę. Na dodatek ja, odruchowo, schowałam klucz od muzeum w kieszeni. Taka sprawa… I nie wiem co będzie dalej, bo chyba się na nas obraziła… Przepraszam Cię.

Ale wbrew pozorom Wojtek wcale się tym szczególnie nie zmartwił. Wracając z cmentarza, zdał sobie sprawę, że to, o co chce zapytać, nie nadaje się w gruncie rzeczy na rozmowę przy grobie, a poza tym musi jeszcze swoje przypuszczenia przemyśleć, może nawet coś sprawdzić. Wróciła myśl o ubowcu, który przyjeżdżał do niej po zioła.

— Ty znasz tego faceta, który mieszka tu gdzieś w okolicy, a podobno ścigał Wilka jako członka Werwolfu? — spytał Zosię.

— Ja nie, ale proboszcz Chmielarz na pewno. On zna tu wszystkich…

Niezwykłe spowiedzi

Dochodziła ósma. Proboszcz Chmielarz był już na progu. Pozdrawiał go z daleka, z otwartymi ramionami:

— Witam, witam, w moich skromnych progach. Szczęść Boże…

A niech tam:

— Szczęść Boże — odpowiedział, dając się zagarnąć przyjacielskim gestem do środka plebanii.

Dobrodziej był w czarnym dresie, bez koloratki, siwy rzadki włos wydawał się z lekka zmierzwiony. Prowadził go długim korytarzem. Przeszli może ze dwadzieścia metrów. Po obu stronach znajdowały się drzwi do innych pokoi.

— Tutaj mieszkają wikary i reszta księży. Mam ich tu piątkę. Z tego trójka to klerycy na praktykach. Ja mieszkam na piętrze — objaśnił przed wejściem do swego gabinetu.

Gabinet miał — na oko — ze trzydzieści metrów kwadratowych. Boczne ściany obwieszone były wymyślnymi wiązankami ziół, spod których unosił się mocny zapach świeżości, choć wiązanki były suche. Natomiast na centralnym miejscu, na wprost wejścia, stało spore, jeśli nie ogromne, mahoniowe, inkrustowane bogato, biurko, z przystawionym doń równie ozdobnym fotelem. A nad tym wszystkim górował utrzymany w tej samej kolorystyce ukrzyżowany Jezus. Portret papieża był po jego prawej stronie, a prymasa — po lewej. Nad krzyżem zaś — obraz Najświętszej Marii Panny, namalowany na drewnie, stylizowany na starocerkiewną ikonę, nie mający nic wspólnego z powszechnymi kościelnymi bohomazami. Ozdobiony był — a jakże! — suszonymi bukietami z ziół.

Ponieważ Wojtek patrzył na ten ostatni atrybut proboszczowskiego gabinetu z wyraźnym zdumieniem i zachwytem, Chmielarz odczekał chwilę, a potem objaśnił:

— To nasza patronka, Maria Panna, przez nas zwana Matką Boską Zielną. Mamy tu w parafii swój drobny przemysł zielarski, któremu — jak sądzę — ona patronuje skutecznie, bo na zbiory nie możemy narzekać. A i kościół z roku na rok pięknieje. Ten obraz to nie żaden duplikat. To autentyk. Dzieło naszego zdolnego parafianina. Ostatnio wycenione na sto tysięcy złotych. Wystawiłem go na aukcję — dla ciekawości, bo przecież nigdy bym się go nie wyzbył. Za to mam teraz lepsze alarmy…

Wskazał Wojtkowi krzesło (rzeźbione podobnie jak fotel przy biurku), stojące przy okrągłym stole w rogu gabinetu i sam przymierzył się do podobnego naprzeciw.

— Proszę siadać — powiedział, składając dłonie na kolanach. — Cóż pana do mnie sprowadza? Bardzo jestem ciekaw.

— Próbuję wyjaśnić w Wejsunach pewną ważną dla mnie sprawę… sprawę mojej tożsamości…

Chmielarz wyraźnie się ożywił, a jak już księżowska gospodyni przyniosła zamówioną herbatę, Wojtek poczuł przemożną potrzebę wylania z siebie wszystkich życiowych zdarzeń — od swych urodzin, przez Marymont, Hiszpanię, Liban, Meksyk, i co tam jeszcze było w jego życiu po drodze, aż po dziecko Wehrmachtu, zeszyt mamy, Kempkę, Markuskę i oficera UB, którego szuka, bo chce mu zadać jedno pytanie: kto doniósł na Wilhelma i na jego matkę? kto praktycznie doniósł na niego?

To było dziwne… Bo im dłużej siedział naprzeciwko proboszcza, tym miał większą potrzebę wyznań. Aura tego gabinetu, świeży zapach powietrza wokół pozbawiały go wszelkich hamulców mówienia o sobie. I robił to. A dobrodziej patrzył na niego coraz bardziej łagodnym wzrokiem, aż w końcu (nie, to nie była halucynacja) w jego oczach pojawiła się łza. Mała, dyskretna, którą natychmiast strącił udawanym odganianiem muchy.

— Synu — rzekł — pomogę ci. Znam tego człowieka. Andrzej Klepacki. Mieszka tu niedaleko. Teraz jest gorliwym i dobrym parafianinem. Wielokrotnie odpokutował za swoje grzechy. Nie mogę ci nic więcej zdradzić, ale powiem mu, że go szukasz. Ja myślę, że — być może — on też, jak Markuska, czeka na takiego jak ty powiernika. I — być może — to ty osądzisz ich sprawiedliwie. A teraz coś ci rzeknę…

Wstał, założył wiszącą na ścianie stułę, choć dość dziwnie wyglądało to na jego czarnym dresie, i poprosił Wojtka, by ukląkł przed nim. Wszystko to było tak nagłe i niezwykłe, że ten bez specjalnego zastanowienia zrobił to, ba, nawet złożył ręce jak do modlitwy, i usłyszał:

— Bóg, Ojciec miłosierdzia, który pojednał świat ze sobą przez śmierć i zmartwychwstanie swojego Syna, i zesłał Ducha Świętego na odpuszczenie grzechów, niech ci udzieli przebaczenia i pokoju przez posługę Kościoła. I ja odpuszczam tobie grzechy w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego, Amen.

I kiedy proboszcz podniósł go (Wojtka) z kolan i posadził z powrotem na krześle naprzeciwko, stało się coś naprawdę niezwykłego: Wojciech Marcin Grabski, filolog hiszpański, agnostyk, sceptyczny wobec kościoła i jego praktyk, podejrzliwy wobec samego Chmielarza, nagle doznał ukojenia jakiego od dawna pragnął. I nie był w stanie pojąć, co sprawiło, że uległ urokowi tej chwili i tego miejsca, w którym się znalazł. Jedyne, na co mógł przystać, to… wpływ unoszącego się w powietrzu eterycznego zapachu, który działał jak zioła Markuski na oficera UB.

Ale w tym momencie, po rozgrzeszeniu, uzyskanym wbrew swoim zamiarom i oczekiwaniom, miał jeszcze mętlik w głowie, choć proboszcz właśnie przywracał go życiu:

— Wybacz, synu, nie pytałem cię o nic, a byłem uczestnikiem jednej z najpiękniejszych spowiedzi. To również moje święto. Dlatego nie mogłem się powstrzymać. Rzadko kto tak dobrze rozumie sam siebie. Ja mam z tym kłopoty. A ty, bezbożniku, w swoim życiu jesteś świętszy niż niejeden z tej parafii. Próbujesz w gruncie rzeczy znaleźć sens bliski Bogu, choć wielokrotnie zgrzeszyłeś. I wiem, że nie ustaniesz. A że nikogo nie skrzywdziłeś, znajdziesz go. Sprowadź się do nas. Będę ci sprzyjał…

Wyszedł z plebanii z niespodziewanym błogosławieństwem Chmielarza i nie miał na razie ochoty wracać do Wejsun. Dopiero teraz uświadomił sobie z taką ostrością, że próbuje wedrzeć się zbyt gwałtownie w zamknięte dla niego (póki co?) rewiry. Ten wioskowy. Ten parafialny. Ten zielarski. Ten… z tajemnicami, które wszędzie widzi, ale może próbuje zbyt gwałtownie je poznać?

— Mamy gościa — oznajmiła Genowefa, gdy wrócił do Pawła. — Andrzej Klepacki… Sąsiad z Kobiałek. Andrzej jest moim starym przyjacielem, chrzestnym Pawła — wyjaśniała Genowefa. — Idźcie do studia. Przyniosę tam herbatę…

Wojtek przysiadł z wrażenia.

Na piętrze u Pawła i Genowefy był spory pokój, który oni nazywali „studio”. W studiu spokojnie piło się herbatę lub kawę, zwłaszcza że raz wniesiona (herbata lub kawa) dawała szansę na to, że nikt już więcej nie będzie przeszkadzał, bo komu tam się będzie chciało wchodzić po raz kolejny po stromych schodach…

I tak było. Na dole wrzała zabawa, coraz głośniejsza i bezkompromisowa („chodź ze mną na górę, na górę, dam ci klucz od bramy, to się pokochamy”), a oni — ubek i dziecko Wehrmachtu — wtłoczeni w pluszowe fotele, na spotkaniu, które im zafundował ksiądz proboszcz i Genowefa, nie bardzo wiedzieli, jak zacząć. To znaczy: nie wiedział Klepacki, bo Wojtek miał od dawna opracowany plan:

— Ja jestem dzieckiem Wehrmachtu, którego pan szukał czterdzieści lat temu…

Klepacki wyraźnie nie spodziewał się tego powrotu do przeszłości. Ale to chyba nie było jedyne zaskoczenie, jakie w życiu przeżywał, bo dość spokojnie zapytał:

— Jest pan pewien?

Wojtkowi nie pozostawało więc nic innego, jak po raz kolejny tego dnia opowiedzieć o swoim życiu.

Klepacki słuchał uważnie, podobnie jak ksiądz Chmielarz. Ale choć próbował zachować kamienną twarz, drgające kąciki ust i nerwowy tik powiek zdradzały narastające napięcie. A wraz z końcem opowieści Wojtka załamała się i ta tama.

— No, to teraz ja. — Klepacki był wyraźnie zdeterminowany. — Nie mam zamiaru niczego przed panem ukrywać. To jest chyba właściwa okazja… Zdziwi się pan tylko, że nie wszystko było takie proste, jak się panu wydaje… Gotów?

To pytanie zabrzmiało jak rozkaz. Były ubek zapalił papierosa, zaciągnął się głęboko, bardzo głęboko, i przez dobrą chwilę trzymał w sobie ten kłąb dymu, który wypuścił potem długą jasną smugą.

— Wtedy paliłem po czterdzieści fajek na dobę. Może nawet więcej. Nie tylko z powodu nałogu, ale żeby zająć czymś ręce. Bo co przesłuchanie, to one rwały się do bicia po mordach. Niemieckich… A mnie ojciec zawsze przestrzegał: — Zastanów się, nie bij, nim nie będziesz wiedział dlaczego.

Oczywiście nie mówił tego o mojej pracy w UB. To było grubo przed wojną, w naszej wsi, w której dzieliliśmy los razem z Ukraińcami. Taka przestroga na całe życie, żeby oceniać ludzi właściwie, nie ze względu na nację, tylko sprawiedliwość. O ile ona w ogóle istnieje… Tyle że w tym czterdziestym ósmym czy później, kiedy trzeba się było tutaj rozprawiać z Werwolfem, sprawiedliwość była po naszej stronie. Dziejowa. A ja, dwudziestopięcioletni porucznik UB, byłem jej zbrojnym ramieniem. Z poczuciem siły i chęcią wyrównania krzywd. A jednak nie waliłem na odlew, choć wielu moich kolegów to robiło, bo mieli mniej wątpliwości niż ja. Gdyby Wilhelm Kempka dostał się w ręce któregoś z nich, nie uciekłby tak łatwo z Wejsun… Aresztowaliby go zaraz po pierwszym donosie i znaleźli właściwe dowody, żeby skazać na śmierć lub łagier. A ja miałem wątpliwości… Nawet wówczas, kiedy Markuska odtrąciła moje uczuciowe zapędy, a ja już wiedziałem, że z jego powodu.

— Zdziwił się pan, prawda? — Klepacki zapalił kolejnego papierosa. — No, a teraz proszę uruchomić wyobraźnię… Przychodzi pan rano do tej swojej katowni, jak wy to teraz nazywacie, a tam na biurku leżą trzy listy: dwa anonimy i donos na samego siebie. Biurokrację w UB mieliśmy niezłą. Wszystkie trzy papiery spięte były spinaczem, a do tego dołączona karteczka z sugestią szefa: „Werwolf”?

Pan wie co to był Werwolf? Niemcy go stworzyli zaraz po Powstaniu Warszawskim. W dosłownym tłumaczeniu werwolf to wilkołak. I tacy oni byli. Gnieździli się w tych lasach tutaj. Tworzyli kilkuosobowe komórki w każdej wsi, niech się pan nie śmieje — na wzór AK. Oni dobrze przestudiowali zasady polskiego państwa podziemnego i jego armii. Kiedy Rzesza zaczęła wyraźnie przegrywać, Himmler, Borman, Gehlen i Canaris uruchomili plan „Heere–Ost”. Na dodatek Abwehra dostarczyła im analizy z działań partyzantki radzieckiej. I tak narodził się Werwolf, głównie na terenach dawnych Prus. A na Mazurach znali każdy kąt, mieli zaplecze wśród autochtonów, Mazurów i pozostałych tu Niemców. Tak było również tutaj, w powiecie Szczytno, i w Wejsunach, niech mi pan wierzy. W jednej z tych komórek był Wilhelm Kempka — Mazur skumplowany z Joachimem Schaakiem, wychowankiem Uniwersytetu Mazurskiego w Rudziskach Pasymskich, do którego obaj chodzili. To tylko trzydzieści kilometrów stąd.

Coś panu zdradzę: oni się zaprzyjaźnili. Spotkali się tu, w Wejsunach, i Joachim, a naprawdę Werner Rosocha, przedstawił mu propozycję przystąpienia do Mazurskich Sił Wyzwoleńczych. Wilhelm się zgodził. Obaj szermowali tą swoją mazurskością. Joachim–Werner na niby, dla niepoznaki, bo już był związany z pozostałościami po wywiadzie Gehlena, a wkrótce z wywiadem zachodnioniemieckim, a Wilhelm autentycznie. Zaczęliśmy Kempkę śledzić, taka jest prawda. Wszystkie jego nici prowadziły do Schaaka. A Schaak to był Werwolf, choć pod tutejszą nazwą. Wcześniej wylądował w Berlinie Zachodnim, gdzie go tak przeszkolili, że przez dwa lata był skutecznym uchem amerykańskiego wywiadu. Nim go namierzyliśmy, z pięć razy był w Niemczech z doniesieniami o polskich i radzieckich garnizonach. Szmuglował też ludzi. Po co? Mogę się tylko domyślać: USA obstawiały już agentami nowy ład w Europie. To on pomógł pana ojcu ostatecznie zwiać do Niemiec.

Wojtek słuchał i mniejsze wrażenie robiły na nim spekulacje wojenno–szpiegowskie Klepackiego, a bardziej to, co padało z jego ust co jakiś czas: „pański ojciec”, „ojciec pana” — dotyczące Wilhelma Kempki, tak dla niego obce i w gruncie rzeczy mało realne. Ale przecież to faktycznie był jego rodzony ojciec, bez względu na wszystko.

— Powiedział pan o donosach na biurku — postanowił wrócić do wątku, który go interesował najbardziej, bez względu na historyczne niuanse.

— Już nie pamiętam dokładnie kiedy je dostałem, ale na pewno zaraz po jego cichym powrocie do Wejsun, o czym myśmy nie wiedzieli. Jeden z tych anonimów był po niemiecku i donosił, że Kempka ukrywa się na bagnie u Markuski. To było łatwo sprawdzić. Mnie jednak chodziło o wiedzę kto go zakablował. Niech pan uzna, że się wybielam, ale nie znoszę anonimowych donosicieli. Wie pan dlaczego? Bo jestem leń z natury, a anonimy wtedy, w tym naszym UB w Olsztynie, stanowiły dziewięćdziesiąt procent donosów. I, chuj, trzeba było je sprawdzać. Często bez sensu, bo się tu nawzajem rozgrywali Mazurzy, Niemcy i Polacy. A jak szef kazał, to trzeba było robić z nich użytek. Statystyki istniały i wtedy. Na przykład obliczaliśmy miesięczny odsetek likwidacji Werwolfu. Na Mazurach ocenialiśmy ich oddziały na pięć tysięcy, więc likwidacja kilku procent to był wyraźny postęp. Prawdziwych, nieprawdziwych — bez znaczenia. Liczyła się liczba zlikwidowanych w akcji, rozstrzelanych po doraźnych sądach i ujętych do aresztu. Mieliśmy plan, a jakże: do pięćdziesiątego piątego żadnego Werwolfu, wszyscy mają być zgarnięci i skazani. I tak się praktycznie stało. Schaaka rozstrzelaliśmy w marcu pięćdziesiątego czwartego. I to był właściwie koniec. Mogłem napisać w raporcie końcowym, że Wilhelm Kempka wydostał się spod jego wpływu i buduje teraz ustrój socjalistyczny w NRD. Bo tak nam donieśli towarzysze zza tamtej granicy.

Klepacki znów zaciągnął się głęboko, kolejnym papierosem.

— Proszę wybaczyć… Uruchomił pan lawinę. Jakiś ciężar spada mi właśnie z serca. Pojąć tego nie potrafię. Może kiedyś wytłumaczy mi to Genowefa, bo ona zna odpowiedź na wszystkie moje stany psychiczne, ale ja… chyba… mam ochotę wyspowiadać się przed panem…

Ciężkie kroki na schodach uprzedziły ich, że wspomniana gospodyni właśnie nadchodzi. I nim cokolwiek powiedziała, Klepacki wyciągnął do niej rękę:

— Proszę, zostań z nami. Będzie mi łatwiej.

Genowefa przyniosła karafkę z nalewką Schwärmerei (jeżyny i jagody, zmieszane z suszonymi jabłkami, gniecionymi w miejscowym samogonie Selbstgebrannter), którą Kempka i Schaak raczyli się na bagnie przed rozstaniem. Nalała w kryształowe kieliszki. Usiadła w fotelu naprzeciwko nich.

— Ja jestem — powiedziała — Mazurka z Wejsun, od urodzenia. Przyjaciółka Markuski. Klepacki jest, jak już wiesz, ojcem chrzestnym Pawła. Poznałam go, kiedy wreszcie przejrzał na oczy. Pomógł mi, jak byłam bez wyjścia. Gdyby nie on, nie miałbyś przyjaciela. Karetek wtedy nie było. Helikoptery nie latały. A lotnicza sanitarka nie miałaby gdzie lądować. Andrzej (pogłaskała go po łysinie) zorganizował amfibię, która pokonała bagno, Głębokie i dotarła przez lasy do Szczytna. I nasz mały Pawełek z powodu głupiego ataku wyrostka nie wylądował na cmentarzu. Taki jest nasz Andrzej…

Genowefa postanowiła wyręczyć Klepackiego. Dlaczego? Wojtek miał wrażenie, że i on, i Klepacki chcą oglądu świata oczami Genowefy, bo żadnego z nich nie potraktuje stronniczo… Ona zaś, gospodarując nalewką zupełnie niewstrzemięźliwie, opowiadała o wszystkim wprost i bez komplikacji.

— Klepacki ci tego tak nie opowie, bo będzie ściemniał, żeby się wybielić. A ja znam wszystkie jego przewiny. Nie ucieknie od nich. Zresztą to już bez znaczenia. Wiesz dlaczego? Bo je odkupił. Tu, w Wejsunach, i tu, na Mazurach. Również dlatego, że nie rozstrzelał twego… — Zawahała się. — No, tak… twego ojca. Uciekł z Wejsun w ostatniej chwili dzięki temu oto Andrzejowi Klepackiemu. I niech sobie Andrzej zapisze to na plus w swoim życiorysie…

Nalewka po jakimś czasie zaczęła działać na wszystkich trojga. Ale może dlatego — w trakcie tej opowieści przy kieliszku — zaczął się w głowie Wojtka rodzić jakiś spójny obraz losu jego ojca Wilhelma i… jego losu.

— Mówił ci o tych trzech donosach? — spytała Genowefa, również wchłaniając wiśniówkę.

Kiwnął głową, że tak.

— To ci powiem od razu — rzekła bez ogródek — bo on będzie meandrował… Pierwszy napisała matka Róży, która obwiniała Wilka o śmierć córki, bez sensu, ale tak jej się ubzdurało. Wiesz, jak to odkrył? Z donosu wypreparował ostatni zwrot „z poważaniem” („mit freundlichen Grüßen“) i pokazał pismo Markusce. Markuska była woźną i kancelistką w szkole. Od razu wskazała mu nadawcę. A drugi? Napisała Markuska. Nie mogła się wyprzeć. Dlaczego? Klepacki ci powie. Trzeci sprokurował sam Wilhelm. Nie jako donos, lecz jako prośbę o unarodowienie. Ale to był też rodzaj donosu na siebie, bo takim swołoczom, jak szef Klepackiego, potwierdzał tylko, że jest podejrzanym niemieckim typem. A co zrobił Klepacki? Powiem ci: zakochał się w Markusce na tej cholernej wysepce na bagnie, kiedy przyjechał rozszyfrować nadawcę anonimów, a ona — nie zaspokojona przez Wilhelma — potrzebowała faceta. Wybacz, Andrzejku, tak było… Nic nie wiedziałeś o jej prawdziwych uczuciach. Coś ci się wydawało, jej nie. Oboje liczyliście po dwadzieścia parę lat, hormony grały, a one miały w nosie UB i Werwolf. Wasze chucie wnosiły się ponad tym całym burdelem niemiecko–polskim, co pozwoliło Wilkowi zwiać. Nie tak było?

Klepacki zapalał kolejne fajki, Genowefa napełniała kolejne kieliszki. Byli zmieszani? Chyba nie. Raczej nieporadni wobec tych swoich wspomnień, od których — miał wrażenie — chcieli się uwolnić przy jego pomocy. I gorzkiego smaku Schwärmerei, naznaczonego zapachem bagna i ściółki leśnej, zapachem… Markuski.

Wojtek zapytał więc o ten jej donos. Po co to zrobiła? Kochała Wilhelma czy nie?

— Zrozumie pan kobiety? — Klepacki zaśmiał się, dość naturalnie. — Ja tego donosu, a właściwie zwykłego listu, do tej pory nie rozumiem. Opisała w nim jego udział w powstaniu w Warszawie, lazaret pańskiej mamy, wyzwolenie go przez SS, ucieczkę z transportu, powrót tutaj. Po co? Bo chciała, żeby został z nią, w Wejsunach, już jako Polak? Tak myślę. Ale to w weryfikacji do narodu polskiego nie miało znaczenia. Było… jakby to powiedzieć… krótkowzroczne… Skąd zresztą mogła przypuszczać, że ta nasza weryfikacja to w gruncie rzeczy jeden wielki pic na wodę… Mój szef miał plan, statystyki, a Wilhelm był jak znalazł! Ale ona go, na szczęście, uprzedziła i zwiał z Wejsun. Do tego, na dodatek, wykorzystała mnie…

— Wykorzystała! — Genowefa powiedziała to prawie gniewnie. — Sam jej pomogłeś, z własnej woli, choć udajesz, że nie. Tyle lat minęło, a ty się jeszcze nie potrafisz przyznać, że zdradziłeś to swoje UB z miłości do niej?

Klepacki nic nie odpowiedział. Ciszę przerwał Wojtek:

— Do tej pory rozumiem. Ale skąd się wziął u was mój ojciec… mój przybrany ojciec Adam. Przecież nikt o nim tu nic nie wiedział…

— Do czasu… — Klepacki uśmiechnął się bardziej do swoich myśli niż do nich. — Mówiłem panu… Biurokrację w UB mieliśmy niezłą. W tym, co napisała Markuska, nie było nazwiska pańskiej matki. Ale był dokładny opis okoliczności, w których Kempka ją spotkał. Warszawskie UB miało już dokładnie rozpracowanych żyjących powstańców, zwłaszcza tych z niemieckich obozów po ewakuacji. I miało aktualne donosy. A ja złożyłem odpowiednie zapytanie. I w stolicy, na biurku jakiegoś mojego odpowiednika, wylądowały karteczki, połączone spinaczem, z adnotacją: „Sprawdzić: Werwolf? Kontakt?” Dotarły potem do mnie. Tam był donos koleżanki twojej matki z powstania, Wandy…

Wybacz, że przeszedłem na ty, ale tak będzie prościej; przypominam sobie ciebie z tych pieprzonych papierów coraz bardziej… Był w nich protokół z przesłuchania Adama Grabskiego, kapitana, podejrzewanego o członkostwo w AK, a zatrudnionego w ministerstwie obrony w departamencie zaopatrzenia, który do niczego się nie przyznawał poza tobą. Były zeznania matki, że jesteś sowieckim bękartem i notatka o umorzeniu śledztwa z powodów nadzwyczajnych. Jakich? Nikt niczego nie wyjaśniał, figurowała tylko zamaszysta adnotacja „zamknąć śledztwo”. A nad nią nadpisane w kilka lat później, po moim zapytaniu: „wyjaśnić raz jeszcze”. I wiesz co? Ja wówczas, kiedy już wiedziałem, że Markuska mnie nie chce, a Kempka zwiał do Niemiec, pomyślałem sobie, że nie będę niczego wyjaśniał, bo — po pierwsze — jestem leń i mi się nie chce, a — po drugie — postanowiłem, że nikomu w życiu już nie będę więcej mieszał. I tak trwałem w tym swoim cholernym UB, aż mnie wypieprzyli, bo okazało się, że mam kiepskie statystyki. Były i podejrzenia, a jakże. Podchody pod Markuskę. Przesłuchania przez wewnętrzną kontrolę. Aż do momentu, kiedy z NRD przyszło pismo dotyczące mnie osobiście. Nie wiem jakie. Po nim nagle mnie zwolnili… Nie wiem do dziś co tam było. Mogę się tylko domyślać. Zadziałał Kempka? Jedyne wytłumaczenie. Co tam znaczył, w tym NRD? Nie wiem, coś jednak musiał znaczyć. A ja zostałem nagle (komitet gminny partii mi to zaproponował) wiceprezesem GS, a w sześćdziesiątym ósmym — prezesem. I byłem nim do niedawna, do emerytury. I czy ty zdajesz sobie sprawę, że przez czterdzieści prawie lat nikt mnie nie próbował z tej posady ruszyć? Uwierz mi: dawni ubecy też nie wiedzą wszystkiego o sobie. Gdzieś ktoś coś zapisał i tak to trwało. Kolejni, nowi, mówili zapewne: nie ruszaj go, ma „klauzulę spokoju”. Tak to nazywaliśmy, kiedy ktoś odchodzący ze służby lokowany był w cywilu. Ja to miałem. Wystarczyło, że w mojej teczce personalnej figurował symbol mojej służby, jakieś tam, znane każdemu personalnemu, literki i cyfry. Teczka szła za mną, a każdy dział kadr wiedział co to znaczy. Swój. Nie ruszać. Mogłem tylko awansować. Ale ja nie chciałem. Z tej GS w Wejsunach zrobiłem cacko.

— I się powtórnie nie ożenił, choć został wdowcem… — Genowefa dopowiedziała historię Klepackiego. — Trwa tak przy tej Markusce, chociaż oboje mogą już tylko powspominać…

— Jesteście razem? — Wojtek się zdumiał.

— Nie wiem, jak to nazwać. Byliśmy, do pewnego czasu. Ja z miłości, ona dla zdrowia. Teraz jestem jej doradcą handlowym, tak to nazwijmy, w relacjach ze spółką księdza proboszcza. I to mi wystarcza. Czasem potrzymam ją dłużej za rękę…

Klepacki z Genowefą popatrzyli na siebie w tym momencie w sposób, który Wojtek mógłby określić jako porozumienie starych ludzi, ponad czasem i podziałami, ponad dawnymi chuciami i tęsknotami, ponad jego udręką, która… wyraźnie mijała. Dziecko Wehrmachtu, sowiecki bękart i ukochany syn Adama, oficera AK i LWP, zlewali się w jedno — Wojciecha Marcina Grabskiego, który — pod wpływem Schwärmerei, a jakże — zaczynał rozumieć sens swojego szczęścia, jakiego zaznał w życiu, nic o jego kulisach do niedawna nie wiedząc. I zległ. W fotelu — naprzeciwko dawnego ubeka, któremu zawdzięcza — jak się okazało — spokojne dzieciństwo.

A kiedy zachrapał, Genowefa otuliła go utkaną przez siebie wełnianą narzutą, do Klepackiego zaś odezwała się głosem nie znoszącym sprzeciwu:

— Jutro pójdziecie razem do Markuski. I niech ta stara głupawka wreszcie zmądrzeje. Tu już nie ma co kryć. Było, minęło. Chłopak musi wiedzieć wszystko do końca.

Klepacki potulnie kiwnął głową, a Genowefa zadysponowała kolejny raz:

— Śpisz w tym fotelu tak samo jak on. Masz tu narzutę. Rano przyniosę wam śniadanie.

I poszła sobie. A Klepacki zachrapał tak samo, jak dziecko Wehrmachtu, tylko oddechem cięższym, bo ubowskim.

Markuska zdradza swoją tajemnicę

Kiedy Wojtek obudził się w fotelu na górze, Klepackiego już nie było. Jak go poinformowała Genowefa, zawsze wstawał wcześnie, piąta–szósta rano, stare wojskowe przyzwyczajenie. No i… starość! — To dodała wcale nie smętnie, lecz pogodnie.

— Jestem pewna — powiedziała, stawiając na stoliku jajka na miękko, świeże bułki przyniesione przez Przemka z miejscowej piekarni, herbatę z mlekiem (bawarkę), którą lubił — jestem pewna — powtórzyła — że Klepacki jest już u Markuski. Nie chcę cię pospieszać, ale zwijaj się trochę, bo stary ubek zechce może namówić ją na jakieś nieprawdziwe zeznania. Jest w niej ciągle zakochany… To jest, moim zdaniem, chorobliwe. Chociaż czasami zastanawiam się czy to nie przypadkiem zawziętość starego capa, który trzyma się legendy, że można się zakochać raz jeden na całe życie i, nawet będąc wzgardzonym, trwać przy tej miłości. A złośliwi w tej wsi mówią, że to wymówka starego impotenta. Te wszystkie przypuszczenia nie mają jednak większego sensu, bo kto tam wie, co się między nimi działo tak naprawdę w tej cholernej stodółce na bagnie…

— Mam iść teraz?

— Lepszej pory nie ma. Właśnie zaczęły się zbiory dla „Kobierca”. O tej porze przynoszą jej zioła do selekcji, bo w południe przyjeżdża ciężarówka po towar dla przetwórni. Idź teraz. Znajdziesz ją na bagnie, nie wyrzuci cię. Wyrzuci Klepackiego, zobaczysz…

I tak było…

Zastał ją siedzącą na stołku przed stodółką, pochyloną nad stertą różnych wiązek kwiatów i łodyg. Klepacki obchodził ją dookoła z papierosem w ustach, coś perorował. Ona raczej go nie słuchała. Kiedy wszedł Grabski, chwilę mu się przyglądała, bo stał pod światło, ale zaraz rozpoznała i wydała staremu ubekowi polecenie:

— Idź już, Klepacki, szkoda twojego czasu.

I Klepacki poszedł. Nie powiedział słowa. Mijając Wojtka, rzucił mu przepraszające (?) spojrzenie, które mogło oznaczać… co? Najpewniej bezradność i smutek zawiedzionego faceta, którego nadzieja jest niezniszczalna, a nieustanne starania bezowocne.

— Będę na drugim brzegu — rzucił z kładki. — Pogadajmy jeszcze. — Było to jednak tylko ciche westchnienie po kolejnej przegranej.

Markuska odczekała chwilę, aż zanikł pogłos oddalającego się Klepackiego, i westchnąwszy autentycznie głęboko, powiedziała mu to, co niby wiedział, ale nie sądził, że będzie aż tak mocne:

— To ja zrujnowałam życie twoje i matki.

Nie odezwał się ani słowem, a Markuska dalej wyrzucała z siebie podobnie brzmiące oświadczenia:

— To ja okłamałam Wilhelma. Dwa razy. Wtedy, kiedy była tu twoja ciotka, powiedziałam, że go nie ma, a był. I drugi raz, kiedy w moim pokoju natknął się na zdjęcia, które mi zostawiła, a ja mu ich nie przekazałam. Powiedziałam, że to fotki znajomych. Ale on się w nich zakochał jakimś siódmym zmysłem. Kto to, powiedz prawdę… — naciskał. Nie powiedziałam. Powiedział Klepacki.

— Dlaczego? — pytanie wyrwało się Wojtkowi odruchowo, a było — jak się okazało — naiwne.

— Bo Klepacki mnie kochał. I chciał mnie tylko dla siebie. Tak jak ja Kempkę. I nikt z nas niczego nie zyskał. Ja tylko, jak szłam z Klepackim na siano, to zamykałam oczy i pod powiekami widziałam Wilka. Oni byli dość podobni do siebie. Fizycznie. Nie zauważyłeś tego?

Więc nie zauważył, bo młodego Kempkę widział na starym zdjęciu sprzed czterdziestu pięciu lat, a starego Klepackiego teraz.

— Mam tu ich obu za młodu — powiedziała niespodziewanie i — wyraźnie przygotowana na to spotkanie (ręka Genowefy?) — wyciągnęła z kieszeni kurtki dwa zdjęcia o wyblakłych czarno–białych kolorach, na których byli dwaj faceci w mundurach. Jeden w bluzie Werwolfu, drugi w „polówce” Wojska Polskiego.

— Rozpoznasz ich?

Nie rozpoznawał żadnego. Logiczne by było, że ten w niemieckim mundurze to Wilhelm, a ten w polskim to Klepacki… Coś takiego chciał nawet powiedzieć, ale Markuska go uprzedziła:

— Jest na odwrót niż myślisz. Twój ojciec (powiedziała: „twój ojciec”) jest w mundurze tego z UB, a Klepacki w szwabskim. Widzisz różnice?

Widział jakieś nieznaczne, a właściwie próbował zobaczyć: jeden miał z lekka bardziej odstające uszy, drugi lekko krótszy nos, wreszcie ten z Werwolfu lekko mniejszy przedziałek na brodzie… No, byli do siebie podobni… Tylko po co ta zamiana?

— Teraz powiem ci wszystko… — Markuska (było widać) nie miała już żadnych wątpliwości. — Oni obaj spotkali się u mnie, na bagnie. Klepacki dopadł tu Wilka po jakimś donosie. Jedliśmy właśnie kolację, był wieczór. Nie było szansy na ucieczkę. Tak cicho się tu dostali, że usłyszeliśmy ich dopiero, jak otwierali drzwi. A zaraz potem, gdy stanęli nam nad stołem, któryś z żołnierzy wykrzyknął: — O, kurwa, panie poruczniku, to pański brat? — I wtedy Wilhelm i Andrzej spojrzeli na siebie. Ja też. I tak zaczęła się ta gra…

Nie powiedział ci o tym, bo w tym ich światku starych ubeków tajemnice zatrzymuje się aż do grobu. W trosce o własne życie. A prawda w tym wypadku jest taka, że Klepacki może i z lenistwa, ale bardziej dlatego, że chciał pozbyć się konkurenta, pomógł Wilkowi w pryśnięciu do Niemiec. Wilek w jego mundurze przeszedł przez wszystkie kontrole. A co tam potem robił? Nie wiem. Ze mną zerwał wszelki kontakt. W pięćdziesiątym ósmym, jak przyjechał spotkać się z twoją matką, do mnie nawet nie zajrzał. Był za to u Klepackiego. Mógł już mu podziękować, nie kryjąc się u mnie w stodółce. A Schaak naprawdę był amerykańskim i niemieckim szpiegiem. I to Klepacki do niego doprowadził, udając Kempkę. Tak to się tutaj życie plotło… Gdybym wtedy powiedziała Wilkowi prawdę, może miałbyś prawdziwego ojca przy sobie i nie mielibyście tych wszystkich kłopotów po wojnie. Może byłbyś szczęśliwszy, a mama nie przeżywałaby swoich lęków? A może nie? Bóg raczy wiedzieć…

Wojtek słuchał, ale ta opowieść nie robiła już na nim większego wrażenia. Domykała jego wiedzę o sobie, ale ulgę sprawiała wyłącznie Markusce.

— Wybaczysz mi? — spytała po chwili milczenia.

Nie musiał się zastanawiać nad odpowiedzią. Co miał wybaczyć? Niespełnioną miłość? Swój los? Nie potrafił wyobrazić sobie innego, więc i żalu żadnego z powodu jakiegoś utraconego dzieciństwa w nim nie było. Lęki mamy i przesłuchania Adama? Bardziej przysłużyła się temu Wanda, fałszywa przyjaciółka z obozu, i jej donosy, niż Markuska pragnąca miłości. Czy on nie walczył kiedyś podobnie o Sylwię?

Popatrzył więc na Markuskę trochę bezradnie. I jedyne, co wydawało mu się stosowne w tym momencie, to te trzy zdania:

— Mam wybaczyć pani miłość? Tego nie da się wybaczyć. I nie trzeba.

I jak w kiepskim romansie (bo to zaczynał być co raz bardziej kiepski romans) wstał, pocałował ją w czoło, otarł łzy spod oczu i zaproponował:

— Pójdzie pani ze mną na grób? — Chwilę się zawahał. — Na grób ojca? Myślę, że mu się to należy od nas obojga.

Podniosła się ze swojego zydla z wyraźną ulgą, otrzepała spódnicę z resztek ziół. Klepacki czekał po drugiej stronie kładki, na brzegu bagna, i palił, jak zwykle… W pobliżu stał jego land rover.

— Podwiezie nas — powiedziała Markuska. — Jemu też się przyda ta wizyta…

Wojtek, jadąc na cmentarz, wreszcie poczuł, że Wejsuny otworzyły właśnie przed nim możliwość nowego życia. I on zamierzał z tego skorzystać.

Paweł mówi, że to zrządzenie losu

Kiedy wrócił z cmentarza, było już dobrze po południu. Pawła spotkał pod garażem.

— Musimy poważnie porozmawiać… — zakomunikował.

— No, to ja się zaczynam bać… — Paweł poczuł się naprawdę zaniepokojony.

— Nie martw się, chcę tu zamieszkać, w Wejsunach, na stałe.

— Boże, to przecież dobra nowina, a ty taki poważny…

— Bo to poważna sprawa… Chcę od ciebie kupić tę działkę po drugiej stronie drogi i się pobudować. Mam kasę, nie muszę nawet sprzedawać mieszkania w Legionowie.

— Kupić? Oddam ci za darmo.

— Paweł, znasz to? Kochajmy się, jak bracia, liczmy się jak Żydzi.

— Ok. Znam. Jutro możemy pojechać do notariusza.

— Dzięki. Zależy mi na pośpiechu. Od przyszłego roku mam pracę w Olsztynie. Wszystko przemyślałem. Pomożesz mi znaleźć tutejszego budowlańca, który szybko zaprojektuje na tej działce mój pomysł i zabierze się natychmiast do roboty. To jest możliwe?

— Pewnie. Ale domu nie buduje się w trzy miesiące…

— To akurat wiem. Przez chwilę pomieszkam u ciebie. Może tak być?

— Boże, Wojtek… Pewnie. Sam wiesz, ile mam teraz wolnego miejsca. W ogóle to moglibyśmy mieszkać razem. Po co ci ta inwestycja?

— Bo cenię poczucie osobistej wolności, a poza tym… Czy ty i Zosia nie weźmiecie w końcu ślubu? Nie sprowadzisz jej do siebie? I Przemka?

— Przecież pogodzilibyśmy się tam wszyscy… — Paweł powiedział to dość niepewnie.

— Nie, Pawełku. Ja mam przyjaciółkę, która kocha się we mnie od szkoły średniej. Z mojego życia wyparła ją Sylwia. A Anna czeka. Czeka, jak Markuska na Wilhelma. Nie mam już ochoty na żadne miłosne eksperymenty. Zresztą horyzont jest pusty. Jest tylko ona. Przyjedzie tu pewnie ze mną. I będzie wreszcie szczęśliwa. Bo ja pamiętam wyznanie mojej matki: „Adam nie był moją wielką miłością. Ale stał się nią. Z czasem”.

A ponieważ Paweł znów się niezwykle zafrasował, powiedział mu prosto z mostu:

— W tym Meksyku uratowałeś mnie przed totalnym pierdolcem…

— Ty mnie też. Ten Meksyk to było zrządzenie losu.

— Nie palec boży? — Wojtek patrzył z zaciekawieniem na przyjaciela zbierającego się w sobie.

— Może i tak? Jeśli Pan Bóg oczywiście istnieje… — odparł. I obaj wybuchnęli wreszcie śmiechem na wspomnienie tego rytualnego zaklęcia hrabianki Anki, o której Wojtek Pawłowi już sporo opowiadał.

A potem wrócili do Genowefy, żeby zakomunikować jej radosną nowinę. Ona zaś spojrzała najpierw na Pawła, potem na Wojtka i — to było widać — wyraźnie się uspokoiła. Starsza Pani mądrzejsza była bowiem od nich wszystkich naraz, bo miała dar trafnego postrzegania. Z nią życie też nie obeszło się łaskawie. Ale to już opowieść na inną okazję…

— To kiedy jedziecie do tego notariusza? — zapytała trzeźwo.

— Jutro rano — odpowiedział Paweł.

I tak się stało. Potem odbyło się spotkanie z miejscowym budowlańcem, Jurkiem Kościelskim. Potem podpisanie umowy. Potem dogadywanie szczegółów osobiście na działce. Potem… Wojtek znalazł się na kolejne miesiące w Warszawie, żeby uporządkować sprawy i zbudować na nowo relację z Anną.

— Czy jestem cynicznym skurwysynem, który potrzebuje po prostu baby? — Tak się zastanawiał w chwilach samotności, gdy nie widział się ze swoją przyjaciółką. I zaraz się rozgrzeszał, przypominając sobie to, co mu powiedziała mama o Adamie. A wszystko to przypieczętowała sama zainteresowana, kiedy w ogródku knajpy przy placu Bankowym (spotykali się prawie codziennie, co się im raczej do tej pory nie zdarzało), powiedziała mu wprost:

— Jeśli chcesz, żebym została twoją oficjalną flamą, to nie mam nic przeciwko temu. Bo ślubu żadnego nie będzie. Po co komplikować życie, kiedy po tylu latach czekania, jak cię będę widziała codziennie w kalesonach i kapciach, to może mi się nagle odmienić…

— I wyjedziesz ze mną z Warszawy? — zapytał, jak zwykle odruchowo, zdziwiony jej nagłą deklaracją.

— A po co ci się oświadczam? — Anna była dość rozbawiona. — Przecież od miesiąca opowiadasz mi o tych Wejsunach. No, to po co?

— Bo wiesz… Jeszcze nie powiedziałem ci wszystkiego. Kupiłem tam działkę. Będziemy się budować…

— My? — Anna udawała zdziwienie. — Chcesz mojej kasy? Po to te podchody?

I nim on zaczął się tłumaczyć, ona kiwała już na kelnera:

— Szampana proszę. Wytrawnego. — I, chyba szczęśliwa, perorowała: — Zgodziłam się wyjechać z tym facetem daleko stąd, gdzie on zbuduje dom za moje pieniądze. No, za nasze…

Wojtek, trzeba przyznać, oniemiały z lekka, nie za bardzo wiedział, jak zareagować na tę niekonwencjonalną zgodę na jego plan, więc Anna — jak zwykle — wyręczyła go w tym trudnym momencie:

— Przyjmuję twoje oświadczyny. Bóg tak chciał, o ile istnieje… Rozumiem, że dobrze odczytałam jego wyrok. No i wyjadę z tobą do tych Wejsun, czy jak je tam zwą. Przynajmniej będę cię miała nieustannie na oku. Popłyniemy wreszcie przez życie spokojnie. Tylko, mój drogi, żadnych Meksyków. Co najwyżej Madera. Taki sam ocean, a jednak bliżej.

I tak Wojciech Marcin Grabski, filolog hiszpański, zaczął układać sobie życie na nowo…

Część II
Kamil

Leclerc

Był późny wieczór, ze trzy miesiące po dogadaniu się z Anną, pod supermarketem Leclerca. Zrobił zakupy i wyjechał z pełnym wózkiem, żeby załadować towar do bagażnika samochodu.

— Da pan odprowadzić? — usłyszał za plecami.

Za nim stał zmarznięty chłopak, z sinymi ustami. Dwanaście lat, nie więcej. Trząsł się. Był jednym wielkim nieszczęściem. Patrzył błagalnie i wyciągał rękę po wózek. A on, widząc go, pomyślał, że jest w nim coś bliskiego.

— Tam jest tylko złotówka — powiedział.

— Na bułkę wystarczy — on na to.

— Jesteś głodny?

— Tak.

To był impuls. Pewnie innemu chłopakowi oddałby ten wózek i pozwolił odjechać. Jeszcze dokładnie nie wiedział co się dzieje, ale nie mógł go tak po prostu zostawić — bezradnego smarka, który prosił o… litość? Kiedy zaś myśli dziś, że mógłby tak zrobić i pojechać do swego domowego ciepełka wpieprzać te nabyte wówczas szynki i serki, to aż mu się rzygać chce. Na szczęście, jakiś wewnętrzny mus kazał mu powiedzieć:

— Musisz zjeść coś lepszego niż bułkę…

Patrzyli na siebie przez dłuższą chwilę. Mały miał duże niebieskie oczy, w których On zobaczył wyraźny żal do świata. Ogarnęła go nagle taka fala współczucia i potrzeby zrobienia czegoś dobrego dla tej drobnej istoty, że bez chwili zastanowienia („K…, jak to dobrze, że się wówczas nie zawahałem”) zaprowadził go do baru w Leclerku i nakarmił.

Chłopak jadł łapczywie, popatrując na niego spode łba. Nie ufał. Nie wiedział czego się spodziewać. Ale jadł, bo był wkurzająco głodny. Wojtek miał wrażenie, że Mały wchłonie kolejną porcję kurczaka i da nogę. To było widać. Popatrywał znad talerza na rozsuwane drzwi przed nimi tak, jakby za chwilę chciał w nie runąć. Przełknie ostatni kęs, popije kolą i rzuci się przed siebie. Nie chciał tego. Chciał go zatrzymać, za wszelką cenę. Nie wiedział jeszcze dlaczego. Pchał się w tę kabałę na razie bez sensu, choć sens wyłonił się znacznie później. Zaczął się bać (tak, bać!), że on mu zaraz pryśnie, zostawiając go sam na sam ze swoim… oczekiwaniem? marzeniem? pożądaniem?

— Nie uciekaj — powiedział tuż przed ostatnią frytką. — Nie zrobię ci krzywdy.

Dziś wie, że chłopak na to czekał. Popatrzył na niego pierwszy raz z widocznym zainteresowaniem, choć cały czas kontrolował drogę do drzwi (tak mu w jakiś czas potem powiedział), żeby dać nogę, kiedy tylko sytuacja wyda się niebezpieczna.

— Nie chcesz seksu? — To zabrzmiało tak brutalnie, że Wojtek przysiadł z wrażenia.

— Nie — wykrztusił. — Nie chcę. — I nie wiedział co powiedzieć, choć przecież był ciekaw: skąd uciekł (to było dla niego pewne), dlaczego nie wraca, co chce zrobić dalej…

— To dlaczego się mną zaopiekowałeś?

To „zaopiekowałeś” zabrzmiało nagle tak obiecująco, że zrozumiał, iż tak… On chce się nim zaopiekować! Irracjonalna potrzeba (wówczas) pchała go do tego. To słowo w ustach Małego, wypowiedziane tak nagle, nadawało niespodziewanie odrobinę sensu temu zainteresowaniu. To słowo dawało też nadzieję. Im obu chyba taką samą.

— Bo — odpowiedział — przypominasz mi kogoś…

— Kogo? — zaskoczył od razu.

Kogo? Przecież, do cholery, wie…

— Mojego wymarzonego syna.

Mały popatrzył na niego z zainteresowaniem, jakim obdarza się człowieka bliższego niż jakiś przygodny nieznajomy.

— Wymarzonego syna?

— Tak, śni mi się często.

Nagle Wojtek poczuł się potwornie onieśmielony, debilnie zakłopotany i obnażony ze swej tęsknoty, która tkwiła w nim od dawna, ale coraz intensywniej od momentu, kiedy wrócił z Wejsun.

— Jak to, śni ci się? — zainteresował się Mały. — Nie ma go naprawdę? Nie było nigdy?

— Nie… — Co mógł powiedzieć? — Nie. Moja była nie mogła zajść w ciążę. Kiedyś poroniła. I na tym skończyliśmy nasze starania…

Zmienił szybko temat:

— Skąd uciekłeś?

— Z bidula.

Ojciec w pudle, matka wyjechała nie wiadomo gdzie, a on z tego bidula wciąż ucieka. Autostopem. Najpierw wzdłuż torów, przez las, do szosy na Warszawę. Potem wymachuje ręką i trafia na podobnych, jak On — „opiekunów”. Większość bierze po prostu litość, ale są i tacy, którzy chcą coś w zamian. Kamil (w końcu zapytał go o imię) był chodzącą historią męskich słabości. Kiedy już wylądował u Wojtka w domu, mógł poznać całą barwę jego szczenięcych doświadczeń z „gównostopu”. Tak to nazywał. I to było chyba właściwe określenie.

— Śpimy osobno? — upewnił się, kiedy ścielił mu łóżko w salonie.

— No, tak — odrzekł, trochę zdeprymowany.

— Chodzi mi o to, że ja chrapię… Ale jeśli chcesz, połóż się koło mnie. Tylko bez seksu.

— Ja to chrzanię — pomyślał — ten chłopak zaskakiwał go coraz bardziej. Ale — wbrew sobie, wbrew prawu (?), wbrew wszelkiemu sensowi — położył się przy nim. A on przytulił się do niego nagle i — do k… nędzy — powiedział to właśnie: — Ładnie pachniesz. Mógłbyś być moim tatą…

Anka, kiedy opowiadał jej to następnego dnia, po odwiezieniu chłopaka do domu dziecka (układ zawarli taki: on go odwozi i odwiedza przynajmniej raz w miesiącu, bo jak nie, to znów ucieknie), otóż ona — kobieta pragmatyczna i wyzwolona — nie miała żadnych wątpliwości:

— To jest zrządzenie losu, mój drogi. I nie oplataj mi tu o swoich wątpliwościach, nie pieprz o rozterkach moralnych. Jesteś pedofil? Nie. To co ci w tym nie pasuje? Chłopak cię pokochał. Spotkał nagle na swej drodze dobrego (ha! ha!) człowieka. Podziękuj Panu Bogu — o ile istnieje, rzecz jasna — i daj się ponieść uczuciu. Ja ci w tym pomogę. W najbliższą niedzielę jedziemy do niego. Niech pozna ciocię Annę.

Tego wieczoru dawno nie było im tak w łóżku dobrze. A ona — już po wszystkim — klepała go co jakiś czas po plecach z wyraźną satysfakcją, tylko licho wie z jakiego powodu? Że był (ha! ha!) dobrym człowiekiem czy też może (ha! ha!) dobrym kochankiem?

W każdym razie za trzy dni pojechali do tego domu dziecka.

Była piękna słoneczna pogoda, pasująca w sam raz do nastroju, w którym podróżowali. W planie mieli zabrać Kamila na wycieczkę po okolicy.

Kamil wiedział, że przyjadą. Czekał przed bramą. Zupełnie odmieniony. Wypindrzony jak do pierwszej komunii. W świeżej białej koszuli, w dżinsach, które mu Wojtek kupił, wypachniony Calvinem Kleinem, radosny.

— Ależ on, k…, podobny do ciebie — powiedziała hrabianka Anna, kiedy wysiedli z samochodu. — Ty się, nie zastanawiaj, tylko adoptuj go! Ja będę robić za twoją flamę. Teraz dają dzieciaki takim, jak my…

— Anka… — chyba się obruszył. — Daj spokój…

— Ty z tym spokojem to sam sobie dasz w końcu spokój. Bierz co ci los zsyła. — A do Kamila: — Cześć, chłopie, jestem Anka, flama tego faceta.

Kamil zaśmiał się całą gębą, wyciągnął łapę do wyciągniętej rączki hrabianki i buchnął ją z przytupem w pierścień rodowy, który wkładała na swego serdecznego palucha tylko w wyjątkowych sytuacjach.

— No i jeszcze dobrze ułożony — zachwyciła się natychmiast.

Kamil popatrzył tymczasem na niego, jakby go pierwszy raz w życiu zobaczył:

— A ty lepiej wyglądasz niż ostatnio. Wtedy byłeś, jak zbity pies. A dziś… hrabia.

Hrabianka zaś na to, niezwykle zadowolona:

— Wiesz, Kamil, on taki hrabia z wyglądu, a ja — prawdziwa hrabianka. — I wyciągnęła dłoń smukłą, z pierścieniem, raz jeszcze, objaśniając herb, jaki się na nim znajdował, którego nazwy on nigdy nie pamiętał.

I to był piękny dzień. Odwiedzili Sępin, byli nad jeziorem. Śmiali się wszyscy bez sensu i z sensem. Byli szczęśliwi? Kamil żegnał ich na drodze przy domu dziecka, machając długo ręką, aż zniknęli za zakrętem.

— Nie możesz go zostawić samego — powiedziała Anna i zachrapała na tylnym siedzeniu, gdzie zawsze siadała — z hrabiowskiego przyzwyczajenia.

I to był ostatni dzień przed długą rozłąką. Dom dziecka został dość nagle zlikwidowany, telefon w domu dziecka nie odpowiadał. „Nie ma takiego numeru” — słyszał, dzwoniąc. Nikt nie chciał mu też powiedzieć, gdzie rozparcelowano dzieciaki…

Chwila na czacie

Wojtek wybudował dom w Wejsunach. Anka zamieszkała razem z nim. Zosia poślubiła Pawła, a Przemek został w ten sposób usynowiony. Skończył studia, miał wyjechać do Anglii na praktykę zawodową. Markuska, już bez skrępowania, pomieszkiwała z Klepackim, bo leśniczyna narobiła długów i z ogólnego przejęcia swoją sytuacją wylądowała na „ojomie”, a potem, niestety, na cmentarzu. Kazia z Dymitrem odwiedzała ich na wsi w miarę często. Zaprzyjaźniły się zresztą z Genowefą. I tylko Kamila w tej układance brakowało, bo już przemknął przez ich życie. Ale gdzie był teraz? Uparty Wojtek — boskim (?) zrządzeniem losu — odkrył go w internecie, na portalu „Jestem z domu dziecka”. Ich ostatnia rozmowa na czacie wyglądała tak:

WAW/55: — Jesteś wreszcie…

17/Alfa: — No… Jestem.

WAW/55: — Myślałem, że już Cię tu nie spotkam. Miałeś dzwonić…

17/Alfa: — No, oki… Sam nie wiem. Miałem. Boję się.

WAW/55: — Przyjedziesz?

17/Alfa: — Nie wiem.

WAW/55: — Daj spokój. Przecież to już obgadaliśmy tutaj…

17/Alfa: — Boję się…

WAW/55: — Jak mam cię przekonać?

17/Alfa: — Nie wiem… Przyjadę. Kupisz mi nowe buty? Mam jedne i mi się rozpadają.

WAW/55: — Kupię.

17/Alfa: — Ty się też boisz?

WAW/55: — Tak. Ja też.

17/Alfa: — Dlaczego?

WAW/55: — Bo tak zawsze wyobrażałem sobie swojego syna.

17/Alfa: — …że co?

WAW/55: — …że ty. Sam wiesz.

17/Alfa: — No, wiem. Dobra, przyjadę. Oki?

WAW/55: — Tak. Jutro?

17/Alfa: — Nie wiem. Może w weekend?

WAW/55: — Przyjedź jutro. Nie czekajmy. Przecież masz wolne. My — też.

17/Alfa: — Niby tak może być… Dobra, przyjadę. Odbierzesz mnie na dworcu?

WAW/55: — Tak.

17/Alfa: — 18,30 na Centralnym.

WAW/55: — Nie, lepiej na Zachodnim. Tam mogę zaparkować.

17/Alfa: — Oki. Na peronie?

WAW/55: — Tak, będę.

17/Alfa: — Papatki!

WAW/55: — Pa… patki?

17/Alfa: — No… cześć!

Kamil ląduje w Wejsunach

Na dworcu zaszedł go z tyłu, obłapił mocno i zaszeptał dość tubalnie:

— Cześć, tato!

Tego się nie spodziewał. W ogóle nie spodziewał się takiego dryblasa, bo przed oczami miał obraz sprzed pięciu lat — pryszczatego 12–latka pospolitego wzrostu. A tu…

— Cześć… synek — odpowiedział z wahaniem i przygarnął go do siebie. Kamil pachniał tym samym Calvinem Kleinem, jak wówczas, gdy przyjechał do niego do Sępina z hrabianką Anną.

— Czujesz? — mrugnął porozumiewawczo. — Używam go tylko na specjalne okazje… Dam ci dzioba! — powiedział, trzymając go za ramiona na oddalonych rękach i… pocałował… prosto w usta. A on poczuł (niech to szlag!) przyjemny miękki ucisk jego warg i choć spłoszony (zaludniony peron!) pomyślał, że to przyjemne. Tak nie dają buziaka kobiety, dzieci brata, nikt go tak do tej pory nie pocałował! No i stało się tak, jak nie przewidywał… Objął go mocno (chrzaniąc zaludniony peron), aż Kamil wykrztusił z lekka zdumiony:

— Ty mnie… kochasz? Nikt nigdy nie potraktował mnie tak… poważnie… jak ty wtedy, w tym Leclerku.

— Już mnie nie zostawisz?

— A ty… mnie?

— Przecież wiesz…

— No, tak, chyba już wiem…

— Mamy dwieście kilometrów przed sobą — powiedział Wojtek i uruchomił silnik. — Zobaczysz, spodoba ci się. To fajna wieś…

— A hrabianka będzie? — zapytał Kamil.

— Tak, czeka niecierpliwie. Chce z ciebie zrobić światowca.

— To ja się dam. Ona jest zajebista.

Z Warszawy Zachodniej wyjechali po dwunastej. Był ostatni dzień czerwca 2000. Wyjeżdżali w słońcu i przyjechali w słońcu. Nie mogło być bardziej optymistycznie. Po prawie pięciu godzinach (zatrzymywali się po drodze, nie mogli się nagadać przy kawach i herbatach na kolejnych stacjach paliwowych) Wojtek podjechał pod bramę i zatrąbił (tak się umówili z Anną) przeciągle i głośno. Czekała na nich w ogrodzie. Miała na sobie jedwabną, kwiecistą i luźną sukienkę, a na głowie biały przeciwsłoneczny kapelusz. Iście hrabiowska była. Wybiegła spod pergoli, a wiatr rozwiewał te jej tiule na boki.

— Jest jak motyl — powiedział w zachwycie Kamil. — Ja cię kręcę… Ale przywitanie!

I kiedy Wojtek zatrzymał samochód, Kamil wysiadł pierwszy i z wyciągniętymi rękami pobiegł naprzeciw.

Padli sobie w ramiona, a jakże, a on wykrzyczał jej do ucha:

— Jesteś piękna, hrabianko!

— Mów mi, Anka — ona na to. — Pamiętaj, żadne „hrabianko”. Tutaj to obciach, sam rozumiesz. A do Wojtka mów „tato”. On tego potrzebuje bardziej niż ja jego jako męża. Może później przejdziecie na ty. Tacy będziemy… współcześni! I pamiętaj — powiedziała mu to prosto do ucha — żadnych więcej ucieczek. On cię kocha, ja cię kocham… Będzie dobrze.

— Ale ja przecież nie uciekam…

— Jasne. Tak tylko mówię, na wszelki wypadek.

Posłała buziaka Wojtkowi i poprowadziła Kamila do domu.

Stanęli na ganku. Podniosła rękę, próbując jakoś ogarnąć tym gestem bryłę budynku:

— To jest teraz twój dom. Nasz. I się tylko nie wzruszaj. Czekałam na ciebie, jak głupia, tak jak twój… twój… ojciec, rozumiesz? — I się zaplątała — w sukience, w sobie, w myślach i uczuciach. A Kamil patrzył i jedyne, co mu przychodziło w tym momencie do głowy, brzmiało niezbyt uroczyście: — Ja p…, ale mam, k…, szczęście!

Więc stał na tym ganku, aż wreszcie wydusił do nich obojga:

— Tobie śnił się syn — powiedział do Wojtka. — Zasłużę na ten sen, zobaczysz… A ty — to do Anki — jesteś zajebista. Hrabianka, chociaż nie chcesz…

No, a potem przyszli do nich sąsiedzi z drugiej strony drogi. I tak Kamil wszedł z marszu w najbliższy mu od teraz świat Wejsun — Genowefy, Pawła, Zosi i Przemka. Witał się, zawstydzał, coś odpowiadał na jakieś pytania, w głowie mu szumiało, w końcu poprosił:

— Chciałbym się trochę przespać. Całą noc jechałem ze Szczecina…

Anka poprowadziła go na piętro, do jego pokoju, i to był ostatni akord tego dnia. Padł jak kawka.

Wstał nazajutrz, dopiero na drugie śniadanie. Wtedy się rozejrzał. Pokój miał dwa okna dachowe, umiejscowione tuż nad jego łóżkiem. Rano witał go więc będzie jasny świt, jaki by nie był — słoneczny, zachmurzony czy deszczowy. Za głową łóżka miał biurko, za nim drzwi do łazienki. Dwadzieścia kilka metrów przestrzeni, której nigdy nie miał w życiu. A w łazience, zajebiście dużej, szafa z garderobą, którą Anna i Wojtek wypełnili, nie wiedząc, jak mu to przypasuje. Przypasowało. Nie wszystko do końca, ale nie miał zamiaru tego mówić.

W łazience — duża wanna. Nigdy w życiu nie miał wanny. Wszedł do niej tak ostrożnie, jakby wchodził do nieznanej topieli. Otworzył kran — jeden, drugi. Najpierw poleciał ukrop, potem chłód. „Małpa w kąpieli” — pomyślał sobie. Z polskiego zawsze był niezły. I regulując kurki, wreszcie wyciągnął się cały. Rozejrzał się, już bez stresu. Na półce, po prawej, zobaczył coś, co miało napisane „Bath soap”. Angielskiego też się trochę uczył, więc wcisnął strumyczkiem płyn do wanny. Zrobiła się piana. Był — w mordę — w siódmym niebie. Wyspany, wykąpany… głodny. Wyskoczył więc z tego wodnego raju i nerwowo zaczął przebierać w ubraniach, których — na jego gust — było przynajmniej o połowę za dużo. W końcu zdecydował się — podziwiając przez okno (w łazience!) słoneczne południe — na białą koszulkę z krótkim rękawem i niebieskie szorty. Było ciepło, więc powinno być OK — tak sobie pomyślał. I zszedł na dół na bosaka, bo żadne buty nie pasowały mu do zwiewnej Anki. Trafił w sedno. Hrabianka „pląsała” bowiem wokół stołu w jadalni w białej lnianej sukience, bez jakiegokolwiek obuwia.

— No, to jesteś! — powiedziała mu na dzień dobry. — Wojtek pojechał do Szczytna. Jesteśmy sami. Po śniadaniu przyjdzie Przemek. To fajny chłopak. Skończył studia w Warszawie, mieszkał u Wojtka w Legionowie. Jest jeszcze miesiąc w Wejsunach, potem jedzie do Anglii. To on nauczył twojego ojca pływać…

— Mojego ojca? — Kamil niespodziewanie się zdziwił, lecz tylko na chwilę: — No, tak… ojca. Muszę się przyzwyczaić…

— Umiesz pływać? — Anna jakby nie zauważyła tego zdziwienia.

— Tak, umiem.

— To niech cię Przemek weźmie na Głębokie. To najfajniejsze jezioro tutaj. On jest jakimś tam wojewódzkim mistrzem pływackim. Będziesz przy nim bezpieczny.

I Przemek przyszedł. Miał pełną gębę uśmiechu i był nastrojony pozytywnie. Jego „cześć” zabrzmiało tak naturalnie i pozytywnie, że Kamilowi natychmiast udzieliła się jego radość.

— Jakie to niezwykłe — myślał — facet widzi mnie pierwszy raz w życiu i się uśmiecha… Do mnie. — Cześć! — odpowiedział, jak mógł najserdeczniej, a Przemek to docenił:

— Jestem tutaj na wyciągnięcie ręki, wystarczy krzyknąć przez drogę.

— Pójdziesz ze mną nad Głębokie? — zapytał Kamil.

— Widzę, że nasi starzy zaplanowali w szczegółach to pierwsze spotkanie… — I się zaśmiał.

Nad Głębokim Kamil nie miał już wątpliwości. I nie miał wątpliwości Przemek. Patrzyli na siebie, płynąc łódką leśniczyny, i już wiedzieli to, czego chcieli ich starzy: na pewno się zakumplują.

Kamil powiedział to pierwszy:

— Pomożesz mi tutaj? To mi się wydaje wszystko nierealne. Ten dom, ta miłość Wojtka i Anki. Nawet ty. Mam wrażenie, że zaraz się obudzę i będzie po wszystkim.

Przemek wiosłem, które trzymał w ręku, szturchnął Kamila w pierś:

— Umiesz pływać, prawda?

Kamil kiwnął głową.

— To skacz! — Przemek wypchnął go z łodzi. I sam zanurkował za nim.

Wynurzyli się w tym samym momencie. I świat wydał się Kamilowi od razu lepszy.

— Za mną! — krzyknął Przemek.

Po chwili spotkali się, łapiąc oddech, na przeciwległym brzegu.

— Nikt tutaj, oprócz mnie, nie pływa tak szybko jak ty. Będziemy ćwiczyć razem? Co ty na to? — zapytał Przemek.

— Ale ty za miesiąc wyjeżdżasz.

— Jeszcze nie wiem. Wiesz, ja jestem taki wiejski chłopak… Świat mnie kręci, ale się go boję. Już te studia w Warszawie były dla mnie niezłym przeżyciem. Gdyby nie chata Wojtka, nie wiem jakbym dał sobie radę. Ja tam nie miałem żadnych przyjaciół, nie znajdowałem się. Ale wracałem do Legionowa i puszczałem sobie jego Take That na starych winylach. I opadało ze mnie całe napięcie. Dlatego boję się Londynu. Jakoś tak… wolę Głębokie. Goń mnie!

I Kamil pogonił Przemka, a nawet go prześcignął.

— I co teraz? — spytał wojewódzkiego mistrza Kamil.

— Nic. Zostaję — odpowiedział mistrz. — Muszę jeszcze trochę poćwiczyć. Będziesz moim partnerem?

Odpowiedź brzmiała: tak.

Życie przed życiem

Tego dnia Przemek przybiegł do Kamila wcześnie rano i praktycznie siłą wyciągnął go z łóżka. Była ósma! O tej porze, w czasie swoich pierwszych tygodni w Wejsunach, Kamil spał do dziesiątej, jedenastej, nawet do południa. Ani Wojtek, ani Anna nie próbowali niczego szczegółowo dociekać, choć niepokoiło ich to, bo hrabianka zaczynała — jak to ona — węszyć jakąś chorobę.

— Może to cukrzyca? — zwierzała się Wojtkowi. — A może nerwica? Wiesz, wtedy się dużo śpi. To taka ucieczka od rzeczywistości…

Wojtek też miał swoje domysły, ale — broń Boże — nie dezawuował przypuszczeń Anny. Mogło przecież tak być, jak mówiła. Cukrzyca? Czemu nie? Jego brat miał od wczesnych lat cukrzycę. Ale ta nerwica? Nagłe poczucie bezpieczeństwa w zderzeniu z poprzednią traumą mogło dawać tak zwany dysonans poznawczy — jak tłumaczył mu jego przyjaciel psycholog — a co za tym idzie egzystencjalny niepokój objawiający się ucieczkowym spaniem.

— A może ty go po prostu zapytaj? — zaproponował Wojtkowi z lekka poirytowany specjalista od ludzkiej duszy, kiedy oboje z Anną zaczynali być obsesyjni. — Rozmawialiście z nim o tym w ogóle?

— No… nie… — odpowiedział zdziwiony taką prostą radą Wojtek. — Nie chcieliśmy, żeby poczuł się inwigilowany…

Na to dictum przyjaciel kazał mu się zdrowo puknąć w głowę, a że Kamil akurat przechodził z Przemkiem obok, zapytał go wprost:

— Dobrze ci się tu śpi?

— Super.

— Odsypiasz?

— Jeszcze jak! Ja w życiu za mało spałem… Przez ten dom dziecka, te ucieczki i te różne mety. — Nagle się zawahał. Nawet zaniepokoił. — Ale dlaczego pan pyta? Ja zawsze wstanę, jak trzeba. Dziś Przemek obudził mnie tak wcześnie…

— Sami widzicie. Dobrze się tu czuje i odsypia. Po prostu!

Tyle że wraz z porannym przybyciem Przemka skończyło się wysypianie Kamila. Życie w Wejsunach zaczyna się bowiem z pianiem kogutów, a te nie mają litości ani dla spraw wielkich, ani małych. Nie mają dla nikogo, kto chciałby się we wsi zadomowić. A szczególnie dla tych, którzy dopiero wkraczają w tutejsze zakamarki…

Więc Przemek obudził Kamila o ósmej (i tak dość późno) i wyciągnął gwałtownie nad jezioro. Tu kilkakrotnie sprawdził czy są sami i szeptem (jakby wokół było stado podsłuchów) zapytał:

— Ile czasu dasz radę wytrzymać pod wodą?

Kamilowi udzieliła się ta tajemniczość, bo takim samym szeptem odpowiedział:

— Cztery, pięć minut…

— Ile? — Przemek był wyraźnie zaskoczony.

— No, tak… Trenowałem ze swoim ojcem, zanim mu odbiło. On potrafił być pod wodą nawet osiem minut.

— Z ojcem?

— No, przecież nie z Wojtkiem… Z tym, co bzyknął moją starą.

Przerwał, spojrzał na kumpla.

— Ten mój prawdziwy stary trenował skoki do wody. W jednostce wojskowej. Miał tam fory. Przepustki, premie, swoją własną salkę w koszarach. Wychodził w miasto kiedy chciał. Odwiedzał go nawet jakiś generał. I wiesz co robił, żeby mi zaimponować? Skakał, kurwa, z mostu do wody. Tam, gdzie mieszkałem, jest taki przesmyk, między Tałtami i Mikołajskim. On właził na balustradę, machał do mnie ręką, darł ryja („Patrz, mały, jakiego masz ojca!”) i skakał. A mnie serce podchodziło do gardła. Bo był wielki chlupot, a potem nic i nic. Długo, długo nic… I kiedy ja zaczynałem się bać, że utonął, i zaczynałem biegać wzdłuż kanałku, on nagle wypływał i znów się darł: „Tu, Kamil, tu… Dawaj ubranie!”. A potem wychodził z wody — jak ja to dobrze pamiętam! — i z wysoka, bo miał chyba ze dwa metry — klepał mnie po głowie i rżał, jak koń: „Ha ha ha, ha ha ha. Jestem w mordę najlepszy!” I ludzie mu klaskali. Raz to nawet ponieśli go do jednostki na rękach, bo wcześniej wygrał jakieś zawody, a tu im, z tego mostu, powtórzył tamten skok: Auerbacha. Wiesz jak to jest? Stoisz twarzą do wody, wybijasz się w górę, robisz salto w tył i lądujesz pionowo w basenie. On to miał naprawdę dobrze opracowane. Nie stał na trampolinie, a potrafił na tej barierce tak się wybić, że szedł naprawdę ostro w górę i potem to salto było zamknięte. Tak mówił: „Dziś znowu zamknąłem salto”.

Wiesz jaki byłem dumny? Biegałem wzdłuż kanałku i kiedy on skakał i nie wypływał, a potem jednak wypływał, ja też skakałem na brzegu i wykrzykiwałem najpierw z przerażenia, a potem z nagłego uwielbienia: „Mój tata, mój tata!”.

Nie wiem przed kim chciał się popisać — przed tymi na moście i na brzegu, przede mną czy przed moją matką, która ciągle powtarzała: „Zobaczysz, skręcisz kark! Po co ci to, do cholery?” A on rżał tym swoim „ha ha ha” i brał ją ręką pod brodę, czego nie cierpiała, i powtarzał: „Masz chłopa, kobieto, a nie troki od kaleson!”.

Praktycznie każdej niedzieli w południe, kiedy w okolicy było sporo ludzi, na moście i w porcie, odstawiał ten swój cyrk ze skokiem. Zawsze kazał mi iść ze sobą, bez matki. Ona nie chciała sobie szarpać nerwów. A ja miałem już siedem lat i narastające przekonanie, że to błazen… ten mój ojciec… niby wielki sportowiec, medalista, a… kretyn. Matka wykrzykiwała „kretyn”, a ja zaczynałem myśleć, że ma rację. Nie wiedziałem jeszcze, że to większy skurwysyn.

Przemek patrzył na Kamila i widział, jak drżą mu ręce, jak zaczyna oddychać gwałtownie. W oczach pojawiły się łzy. Czekał, wysupłując z kieszeni paczkę papierosów, a potem trzymając w ręku dwa niezapalone szlugi.

Kiedy Kamil zaczął się powoli uspokajać, przypalił jednego z nich, włożył mu do ust, a sam obracał w palcach drugiego, jakby w pogotowiu do kolejnej przypałki, gdyby ten pierwszy szybko się zjarał.

Kamil jednak wchłonął dwa głębokie sztachy i oddał fajkę Przemkowi:

— Skończ, mnie starczy. Już mi lepiej.

Przemek zrobił to samo i wyrzucił peta pstryknięciem palców przed siebie. Swoją drogą — pomyślał — po raz pierwszy widzę, jak można spalić długą fajkę na cztery sztachy… — I dalej czekał. W końcu przyjaciel odezwał się znowu:

— Był kwiecień. Dwudziestego piątego. Tego dnia ojciec miał imieniny. Mieszkaliśmy pod Mikołajkami, bliżej jeziora Łuknajno niż Tałty. Mieliśmy niewielki domek–służbówkę, który przydzielił mistrzowi garnizon. Przy nim był kawałek ogródka; mama uprawiała w nim grządki warzyw i kwiatów. I mieliśmy grilla — w solidnej ceglanej obudowie, a obok duży dębowy stół i ławy.

Było ich trzech: mój ojciec, Marek, jego przyjaciel Roman, kierownik stacji benzynowej, i Zenek, szef paliw w jednostce. Przyjechali razem z Mikołajek, już rozochoceni.

— Co nam przygotowałaś, kobieto? — Tak zaczął. I klepnął matkę w tyłek. Tak mocno, że aż odskoczyła od niego.

Nie powiedziała słowa. Była zresztą do tego przyzwyczajona. Im częściej przegrywał, im mniej zdobywał medali, tym bardziej stawał się właśnie taki.

— Co się tak gapisz, gówniarzu? — To było tym razem do mnie.

Ja też się nie odezwałem. Mój dawny podziw dla niego wyparował rok wcześniej, kiedy nie chciałem więcej patrzeć na te jego skoki do jeziora. Któregoś dnia odmówiłem. W ataku furii bił mnie gdzie popadnie: po plecach, po tyłku, po twarzy… Był po wódzie. Później przepraszał, ale ja już wiedziałem, że to do następnego razu. Bo ciągle pił. I im więcej pił, tym częściej przegrywał.

— O, widzę, zmowa domowa…

Podszedł do mnie. Matka była już w domu. Zamachnął się pięścią. Gdyby mi przywalił, pewnie rozwaliłby mi głowę. Na szczęście jeden z jego kolesi przytrzymał mu tę rękę.

— Marek, przestań. To ma być wesołe święto.

I było. Nie zapomnę go do końca życia…

Matka przygotowała im wszystko do tego święta: bimber od sąsiadki, oranżadę, kiełbasę na grilla, chleb, masło i kiszone ogórki. Ja rozpaliłem węgle pod rusztem. Wcześniej. Bo kiedy zaczęli się rozsiadać przy tym grillu, uciekłem do domu.

Patrzyliśmy zza firanki w oknie, jak chleją. Jak żrą tę kiełbasę. Jak drą mordy w pijackim widzie: „Góralu, czy ci nie żal?” Kurwa, górale z Mazur! I jak się zataczają z fiutami na wierzchu, bo jak im wezbrało, to sikali gdzie popadnie. Matka powiedziała: — Idziemy stąd. Będzie gorzej…

Niestety, nie mieliśmy drugiego wyjścia. Trzeba było wycelować tak, żeby byli zajęci sobą i nie zauważyli, jak się wymykamy od drzwi wyjściowych w prawo, za róg domu. Mieliśmy trzy metry do pokonania. Za rogiem było już bezpiecznie. Furtka i siup! Tam zaraz zaczynały się krzaki, a między nimi dróżka do sąsiadki, wydeptana zresztą przez nas w takich jak ta sytuacjach. A Jola miała męża, Sebastiana, kawał chłopa. Marek go się bał. Raz dostał od niego porządny wpierdol, kiedy się przyplątał za nami i chciał siłą wyciągać z powrotem. Tam byliśmy bezpieczni. Nocowaliśmy. Rano to on już był potulny. Można było wracać.

Ale nie mieliśmy szczęścia tym razem. Zobaczył nas, kiedy byliśmy już prawie za rogiem.

— Co to, kurwa, jest? Wracać mi zaraz! Chłopaki, łapać ich!

I „chłopaki” rzucili się za nami. Dopadli nas przy furtce. Matce podcięli nogi, upadła. Ojciec chwycił ją za pasek przy dżinsach i pociągnął aż do grilla. Nie powiedziała ani słowa, choć szorowała twarzą po ziemi. Mnie Zenek, ten od paliw w jednostce, wziął pod pachę. Wyrywałem się, coś tam krzyczałem, ale nic nie mogłem zrobić. Rzucił mnie, jak worek siana, na glebę. A Marek związał matce ręce i oparł o stół, twarzą do blatu. A potem… ściągnął jej te dżinsy, majtki i… wszyscy trzej wchodzili w nią, po kolei. Na mnie w ogóle nie zwracali uwagi.

To trwało kilkanaście minut. Zamknąłem oczy. Słyszałem tylko sapanie i jęki. Ale nie matki. Ich. Ona znosiła to cicho.

I słyszałem to:

— Kurwą byłaś i kurwą zostaniesz. Wziąłem cię jako kurwę, więc masz…

Otrzepali te swoje fiuty, zadowolone z siebie knury, pogadali, zarżeli ze trzy razy, wypili i… padli. Ja na szczęście nie byłem związany. Podszedłem do matki, która cały czas leżała na tym blacie. Rozwiązałem jej ręce. W jej oczach nie było łez, tylko jakaś cholerna pustka; nie było strachu, tylko jakaś ulga, że już po wszystkim. Że nie oberwaliśmy tak, żeby trzeba było opatrywać rany albo dzwonić po ratunek. Bo tak już się kilka razy zdarzyło. Tylko gwałtu do tej pory nie było.

Zebraliśmy się i poszliśmy do Joli i Sebastiana. Po drodze matka mnie poprosiła:

— Nic nie mów. Ja sama im to powiem.

Obiecałem.

Jola nalała mamie wody do wanny, nasypała jakiejś soli, usiadła przy niej i gadały szeptem przez godzinę. Ja w tym czasie usnąłem na kanapie przed telewizorem. Kiedy się obudziłem, wstawał słoneczny ranek, matki przy mnie nie było.

Jola podała śniadanie, powiedziała, żebym u niej został do obiadu. Potem będę mógł wracać. Nie wiedziałem o co chodzi, ale wracać wcale nie miałem ochoty.

— A gdzie mama? — zapytałem tylko.

— Pojechała do miasta.

— Wróci tutaj?

— Nie, będzie czekała na ciebie w domu.

I czekała. Na podwórku czekał też policyjny radiowóz. Żadnego z tych trzech chujów nie było. Mama siedziała przy stole z facetem, który uważnie szkicował to, co pokazywała. Opisywała wczorajsze zajście. A do mnie podeszła policjantka:

— Chciałbyś opowiedzieć nam, co tu widziałeś wczoraj? Ale jeśli nie czujesz się na siłach, to teraz nie musisz…

Ja jednak byłem wściekły, chciałem mówić. Wylał się ze mnie cały żal i ból. Mówiłem i mówiłem. O tym zdarzeniu i o innych zdarzeniach z tego domu. Było o czym. Aż ta policjantka powiedziała:

— Kamil, resztę opowiesz na komendzie. Notatnik mi się skończył. Trzeba będzie cię nagrać.

Pojechaliśmy na komendę: ja i mama. Policja zaplombowała dom, okleiła go biało-czerwonymi banderolami, ostemplowała. I to był ostatni raz, kiedy się widzieliśmy.

Ja wylądowałem w policyjnej izbie dziecka, a ona — dowiedziałem się o tym kilka dni później — została umieszczona w psychiatryku.

— Potrzebuje teraz dużo spokoju i pomocy psychologa — powiedział mi prokurator.

Na rozprawę nie byłem wzywany. Wystarczyło nagranie moich zeznań z komendy oraz protokół sporządzony przez policjantkę. Sąd uznał, że nie będzie mnie zmuszał do ponownego przeżywania tamtego dnia. Ja tymczasem wylądowałem w domu dziecka…

W jakiś czas potem dowiedziałem się, że matka wyszła z psychiatryka. Ale nie odezwała się do mnie… Ani razu. Jej przyjaciółka, którą spotkałem kiedyś przypadkiem w Mikołajkach, powiedziała mi, że tak naprawdę to ona nigdy nie doszła do siebie, a mnie… odtrąciła świadomie, bo nie mogła się pogodzić z tym, że widziałem to, co się stało. Przyjaciółka była zresztą wylewna: matka rzeczywiście robiła za garnizonową kurwę. Aż ten… mój… ojciec… postanowił wyciągnąć ją z tego. Jak się okazuje, nie na długo…

Od tej przyjaciółki dowiedziałem się też, że wyjechała do Niemiec. Tam poznała o wiele starszego od siebie faceta, na wózku inwalidzkim, wyszła za mąż, w kilka lat później go pochowała. Odziedziczyła mieszkanie i podobno jakiś spory majątek. Jest tam urządzona. Z Polską zerwała wszelkie nici. Nikt nie zna jej adresu, telefonu, nic. Pustka. I tak, bracie, zostałem sam, bez rodziny, w sierocińcu, o którym trudno mi też zapomnieć…

— Chodźmy nad Głębokie! — To była jedyna myśl, jaka przyszła Przemkowi do głowy w tej chwili. Kamilowi zresztą też.

I pobiegli. Wzdłuż jeziora Wejsuny, nad którym siedzieli, potem przez las, na groblę… do małej plaży nad Głębokim, ukrytej wśród przybrzeżnych chaszczy.

Tajemnice Głębokiego

Potem przyszła kolej na podwodny trening. Kamil go zdał. Wytrzymał cztery minuty. Przemek tylko piętnaście sekund krócej. Obaj wiedzieli, że muszą jeszcze trochę potrenować. Ale po tym pierwszym wspólnym doświadczeniu, kiedy płynęli wzdłuż brzegu, nisko nad dnem, wiedzieli już, że takie schodzenie pod powierzchnię może dać tylko ogólne rozeznanie, nic więcej…

Na plaży, kiedy już wyszli z wody, Przemek dokładnie wyłożył Kamilowi swój pomysł na wakacyjną przygodę:

— Za trzy dni o świcie przyjadą tu zapewne trzej faceci. Byli już dwa razy w tym miesiącu. My musimy być przed nimi, o piątej rano. Najpóźniej. Oni czegoś tu szukają. Może tego skarbu, o którym we wsi się mówi? Popatrz przed siebie… To tam, przed nami, na tej niewielkiej polance, zaparkują samochód i stamtąd będą się wyprawiać na jezioro. Będziemy ich obserwować na zmianę. Przez tę lornetkę (wyciągnął ją z futerału). Oni lornetek nie używają. Będą na otwartej przestrzeni, my w zaroślach. Do tamtego brzegu jest ze dwieście metrów. My będziemy ich widzieć, oni nas nie. Ale i tak powinniśmy zachowywać się ostrożnie. Przyjedziemy na rowerach. W razie czego czmychniemy stąd drogą nad jeziorem, którą ci pokażę. Nie dogonią nas nawet swoją terenówką.

Przemek mówił o tym tak sugestywnie, że Kamilowi udzieliła się jego emocja.

— Ale tak naprawdę to nie wiesz czego mogą szukać?

— Nie wiem, przypuszczam. Jest taka opowieść w Wejsunach, że w czasie wojny na Głębokim Niemcy mieli jakiś poligon doświadczalny. Niektórzy mówią, że wypróbowywali tu łodzie podwodne, którymi przypływali z wielkich jezior mazurskich podziemnymi kanałami. Ale to bzdura, nie ma takich kanałów. Być może — jak mówi ksiądz Jacek — jeśli było coś z łodziami podwodnymi, to raczej sprawdzali jakieś elementy wyposażenia: zbiorniki balastowe, komory dekompresyjne, małe łódki do napraw w zanurzeniu albo skafandry i licho wie co tam jeszcze się w nich znajduje. To bardziej prawdopodobne. Mnie jednak najbardziej pasjonują podwodne przejścia do bunkrów w lesie. Są niedaleko jeziora. Nikt do tej pory nie znalazł wejścia do nich. Więc może trzeba przepłynąć jakimś podziemnym nurtem, żeby znaleźć się w środku? A potem spokojnie zdjąć maski i aparaty tlenowe, bo tam jest po prostu pusta przestrzeń i powietrze. Mówił o tym mnie i Jackowi proboszcz Chmielarz, kiedy go wzięło na wspominki po kilku kieliszkach nalewki Schwärmerei u Genowefy. Genowefa machała lekceważąco ręką, że „takie to tam opowieści dziwnej treści”, ale świątobliwy się zapierał, że zna to z dobrego źródła.

— Z jakiego? — zapytał Jacek.

— Tajemnica spowiedzi — odpowiedział i więcej już się nie dowiedzieliśmy. Jacek jednak nie odpuszczał. Wracał do tego kilka razy na plebanii, aż mu wreszcie pryncypał powiedział, że wie to od parafianina z Wejsun, który mu się zwierzył. No, ale od kogo, to rzeczywiście chyba nie mógł powiedzieć…

— OK — Kamil zaczął się podpalać — tylko co my się spodziewamy zobaczyć? Faceci będą się zanurzać i wynurzać, to będziemy widzieć, nic więcej.

— Zgadza się. Ale możemy ustalić gdzie dokładnie wchodzą pod wodę i gdzie wychodzą. Potem pójdziemy ich śladem. Odpływają jakieś dwadzieścia metrów od brzegu, schodzą z łodzi od jego strony i znikają. Z tej samej strony też wypływają. Nie penetrują jeziora na środku, ale wzdłuż linii lasu. Patrz, tam jest wysoki spadzisty stok porośnięty brzozami. Jakieś pięćdziesiąt metrów dalej — widzisz? — wystają z ziemi trzy czapy bunkrów. Pójdziemy tam, sam zobaczysz. Bunkry są rozmieszczone jak wachlarz: jeden na kierunku północnym, drugi wschodnim, a trzeci zachodnim. Czy prowadzą do nich trzy podwodne kanały, czy jeden, który się w którymś miejscu rozgałęzia? Jeśli w ogóle są… — Przemek sam zauważył, że zaczyna snuć przypuszczenia, które w ogóle mogą nie mieć sensu. — No, bo jeśli ci faceci szukają, na przykład, jakiejś przybrzeżnej fauny lub flory? Od czasu do czasu wyciągają przecież z wody niewielkie woreczki, wypełnione licho wie czym…

— Chodźmy do tych bunkrów! — Kamil był wyraźnie podekscytowany.

Ale wpół drogi Przemek nagle się zatrzymał, wysuwając przed niego prawe ramię. Sam zwrócił się cały ku jezioru i przyłożył lornetkę do oczu, patrząc na piaszczysty brzeg, dokąd właśnie szli. Kamil nie wiedział jeszcze o co chodzi, ale posłusznie zastopował i powiódł wzrokiem za lornetką Przemka. Widok, jaki zobaczył, wyglądał, jak z najpiękniejszego snu dojrzewającego nastolatka, marzącego o takich obrazkach we dnie i w nocy, poszukującego ich w różnych kolorowych pisemkach, mając nadzieję na rychłe spełnienie w naturze. A tu… proszę. Na plaży, dokąd szli, dwie dziewczyny zrzuciły wszystko, co miały na sobie i popiskując radośnie i bez jakiegokolwiek skrępowania, wchodziły nago powoli do wody, rozgarniając ją rękami na boki. W końcu rzuciły się przed siebie, płynąc na środek jeziora.

— To moja dziewczyna, Monika — wydusił w końcu Przemek, wyraźnie zaskoczony tą niespodziewaną nagością — i jej przyjaciółka, Teresa.

Spojrzał na Kamila i… sam nie wiedział: dać mu lornetkę, niech też popatrzy, czy patrzeć dalej samemu; czy może zachować się jak przyzwoitka–niewydymka i uniemożliwić im obu to zdrożne podglądanie.

Kamil nie miał takich wątpliwości. Wyrwał mu po prostu lornetkę z rąk i nim przyjaciel zdążył cokolwiek powiedzieć, już namierzał obie pływaczki na środku jeziora.

— Ja nie wiem… — zaczął Przemek — czy powinniśmy…

Ale Kamil nie odpuszczał.

— Ta brunetka to twoja? — zapytał, cały czas patrząc przez obiektyw.

— Tak — odpowiedział Przemek dość niepewnie.

— Niezła… — zawahał się Kamil. — Niezła… laska… — Choć zapewne miał na myśli dosadniejsze określenie.

Przemek na powrót rwał się do lornetki, ale Kamil nie dawał mu szansy:

— Przecież ty je znasz. A ja chciałbym je poznać… Blondyna to Teresa? — upewnił się. I powiódł za nią lornetką, bo obie panny rozdzieliły się i popłynęły w przeciwnych kierunkach. Monika do drugiego brzegu, a Teresa z powrotem.

— Monika pływa nie gorzej ode mnie — powiedział Przemek i próbował znów wyrwać lornetkę Kamilowi.

— Przestań. Oddam Ci, jak blondyna wyjdzie na brzeg. Zdążysz jeszcze obejrzeć tę swoją. Nigdy jej nie widziałeś na golasa?

A ponieważ zaległa za jego plecami cisza, odwrócił się do Przemka, żeby usłyszeć to, czego się nie spodziewał:

— Nie, jeszcze nie… — I zobaczył taką zafrasowaną minę, że o mało nie wybuchnął śmiechem.

— Przemek, chwila… zdążysz… Ta blondyna mi się podoba… — I Kamil oddał lornetkę. Mając za plecami rozpalonego przyjaciela, powinien się przyznać, że i on nie widział jeszcze dziewczyny nago, nie licząc owych kolorowych pisemek, przy których chłopcy w sierocińcu spełniali się w wyobraźni.

Monika, golusieńka, wyszła w końcu z jeziora i położyła się obok Teresy.

Przemek patrzył zachłannie, ale w którymś momencie, speszył się:

— Chodźmy stąd. Nie chcę, żebyś moją dziewczynę oglądał na golasa.

— Przecież ja oglądałem… swoją! — Powiedział to i sam się zdziwił. Ale ta nagła myśl, zrodzona tak niespodziewanie, zaczynała pęcznieć. — No, tak… — spojrzał na Przemka dość niepewnie. — Podoba mi się. — I kiedy ten zdziwiony (lub nie) pytająco spojrzał na niego, zadał mu to najważniejsze w tym momencie pytanie:

— Ma kogoś?

— Nie. Może być twoja… Jak dasz radę… — Przemek zarżał zbyt głośno, bo obie nagie gracje go usłyszały. Poderwały się nagle z piasku, chwyciły ręczniki, na których leżały, owinęły nimi biodra i pobiegły do ubrań wiszących na krzakach nieopodal.

Przemek się speszył, że tak beznadziejnie zepsuł urodę chwili, ale Kamil nie zwracał na to uwagi.

— Dlaczego mogę nie dać rady? — zapytał z lekka obcesowo.

— No… wiesz… Jest dość nieprzystępna. Niejeden już się sparzył…

Kamil machnął na to ręką:

— Taka ognista?

— Żebyś wiedział… — Przemek znów zarżał, jak podcięty ogier i prawie zatoczył się ze śmiechu. — Ona jest… strażaczką! Do pożaru jeździ!

Zaniepokojone na dobre tym śmiechem dziewczyny zniknęły między bunkrami w lesie i tyle je widzieli.

— Poznasz mnie z nią? — zapytał dla porządku Kamil.

— Jasne! — Przemek w gruncie rzeczy był szczęśliwy, bo zobaczył swoje senne wyobrażenie w naturze, a na dodatek będzie dla przyjaciela swatem.

Wracając do wsi (zwiedzanie bunkrów zostawili na później), Przemek opowiadał Kamilowi o Teresie i… o straży pożarnej Wejsun, której w tym roku strzeliło sto lat, a w najbliższy weekend odbędzie się przy nowej remizie festyn połączony z wyżerką przygotowywaną przez miejscowe koło gospodyń. Teresa, rzecz jasna, też będzie. Z orkiestrą strażacką. Jest jej szefem. Bo muzykalna z niej dziewczyna…

Kamilowi wszystko to zaczęło się nagle niezwykle podobać. Już wiedział, że jeśli zaśnie tej nocy (a zaśnie na pewno), to z obrazkiem znad jeziora pod powiekami. Innym niż wszystkie do tej pory.

Była druga po południu, kiedy wrócili do Wejsun. W domu, na ganku, zastał Mirka, przyjaciela Wojtka, psychologa. Po obiedzie, kiedy zostali na moment sami, zagadnął go, wyraźnie już zdeterminowany:

— Chciałbym z panem porozmawiać, jeśli to możliwe. Ale nie tu. Bo to chyba dłuższa rozmowa będzie…

Poszli więc nad jezioro.

Bidul

— Tak nazywaliśmy ten nasz dom: bidul. Stał w lesie, z daleka od ludzi. Dawny pruski pałacyk. Cztery sypialnie (dwie dla dzieciaków, dwie dla wychowawców), jadalnia w dawnym salonie, kuchnia, świetlica w bawialni, gabinecik dyrektora, który z nami nie mieszkał, dwie toalety przy sypialniach. Strych pełen starych gratów. Wszystko. Dwójka wychowawców. I trzydziestka dzieci. Po połowie — dziewczyny i chłopaki. Wiek: od 7 do 18 lat. Po nauki jeździliśmy szkolnym autobusem do Szczecina, codziennie rano, do dwóch szkół, do różnych klas. O siódmej. Wracaliśmy przed osiemnastą — prosto na kolację.

A potem dwie godziny wolnego, apel i… spać!

Ale te godziny wolne były dokładnie zagospodarowane. Żadnej własnej inicjatywy. Zbiórka w świetlicy i odrabianie lekcji pod okiem wychowawców. Nawet odzywać się do siebie nie było można. Tylko w sprawach nauki. Komu zachciało się żartów (puszczanie gołębi z papieru, kulek z procy, przyklejanie świńskich karteczek na plecach) albo rozmów nie na temat, dostawał linijką po łapach (mocno, kilka razy, tak, aż zapiekło solidnie), zakaz opuszczania bidula w weekend i nakaz przepisywania po sto razy zawsze tego samego kretyńskiego zdania: „Jestem śmieciem, którego nikt nawet nie chce sprzątnąć, więc sprzątam sam siebie”. Ułożyła go wychowawczyni dziewcząt, Patrycja — wredna stara suka, która całymi dniami siedziała w bidulu i — wydawało się nam — nic innego nie robiła, tylko wymyślała różne tortury: klęczenie w kącie twarzą do ściany, stanie na jednej nodze aż do upadnięcia, bicie wskazówką po łydkach, trzydniowa głodówka, zakaz picia czegokolwiek. Trzeba przyznać, że każdy, kto doznał którejkolwiek z kar, pamiętał ją długo. Ale tak jak one były w bidulu zrozumiałe, tak zdanie o śmieciu tylko w połowie.

— Proszę pani — odważył się odezwać któregoś razu Darek, starszy ode mnie o dwa lata, kumpel, z którym trzymaliśmy się w bidulu razem — jestem śmieciem, niech tak będzie. Nie mam rodziny, wyrzekła się mnie, nikt mnie nie chciał wziąć do siebie, choć innych brali. Ale jak ja mam sam siebie posprzątać? Popełnić samobójstwo?

Wszystkie dzieciaki spojrzały nagle w jego kierunku, odrywając oczy od zeszytów, w których albo coś pisały, albo wgapiały się tylko bez sensu, żeby nie podpaść i nie zarobić kary. A potem to stado podniesionych głów odwróciło się w kierunku Patrycji i drugiego wychowawcy — Jeremiego, siedzących pod oknem milcząco przez całe dwie godziny, bo nie mieli sobie nic do powiedzenia. Zresztą się nie znosili.

Patrycję zatkało. Widzieli to. Zatkało, bo nie przewidziała takiej śmiałości. Zatkało też dlatego, że ta intencja jej zdania była właściwie czytelna. Wykrzykiwała przecież wiele razy: — Żebyś zdechł, gówniarzu! Że też cię jeszcze matka Ziemia nosi… — Albo: — Jak cię kopnę w tyłek, to polecisz w kosmos i będziesz prosił Pana Boga o przystanek!

Co innego jednak takie pokrzykiwanie, które już na nikim w bidulu nie robiło wrażenia, a co innego przyznać się wprost do swoich intencji.

Na twarzy Patrycji — widzieliśmy to dokładnie — pojawił się nagle rumieniec, który rósł i rósł, już objął szyję, zapewne piersi i brzuch (tak to sobie wówczas wyobrażałem), bo nagle — taka czerwona i nadęta — wstała i wydawało mi się, że za chwilę eksploduje, rozerwie ją na strzępy i to ona będzie prosić Pana Boga o przystanek. Ale nic takiego nie nastąpiło, chociaż pewno większość, jak ja, to właśnie miała w myślach.

Już otwierała usta, żeby bluznąć coś w swoim stylu, kiedy uprzedził ją Jeremi. Wstał zaraz po niej i najłagodniej, jak mógł, zwrócił się do Darka:

— To wszystko, chłopie, przenośnia. Pani Patrycja, konstruując to zdanie, myślała o porządku w waszych salach, gdzie jest zawsze syf i malaria. Prawda, Patrycjo?

Trzeba było zobaczyć wówczas jej wzrok (bezcenne!), zgięte w łokciach ręce, skierowane nagle ku Jeremiemu… Już, już wydawało się, że całą swą złość wyładuje na nim, jak to było w jej zwyczaju — kanonadą szybkich mocnych uderzeń pięściami w klatkę piersiową, ale on ją uprzedził. Chwycił za nadgarstki, ścisnął, aż rozprostowała palce; głośno ucałował wierzch obu dłoni. Powietrze uszło. Oddychała głęboko, nie wiedząc co zrobić. W końcu odwróciła się ku drzwiom i wybiegła ze świetlicy.

To było niewiarygodne. Niewiarygodne było też to, że wszyscy wtedy zaczęliśmy klaskać. Mocno i długo. Jeremiemu, który stał naprzeciwko nas i wyraźnie nie wiedział co zrobić. I — uwaga! — ukłonił się nam, jakby był na scenie. Ukłonił się i też wybiegł na korytarz. I aż do apelu nikt już się nami nie zajmował. Na apel przyszedł zaś tylko Jeremi. Sam. Głównie patrzył w podłogę.

— Pani Patrycja kazała was pożegnać. Właśnie zrezygnowała z pracy…

— Hurrra! — Ten spontaniczny okrzyk przeleciał gromko po bidulu, aż spłoszył Jeremiego, który rozwiązał gwałtownie zgromadzenie, nakazując iść do sypialni i zgasić światło. Co chętnie zrobiliśmy.

Tego wieczora nie było żadnych pedagogicznych nalotów, sprawdzania czy śpimy, czy ubrania są złożone w kostkę, czy nikt z nikim nie jest w jednym łóżku, co było hobby obojga państwa. Tego wieczora bohaterem był Darek, mój sąsiad z piętrowej pryczy, przy którym skupiliśmy się praktycznie wszyscy z obu sypialni, bo dziewczyny też do nas przyszły.

Tego wieczora zacząłem ciepło myśleć o Jeremim, bo stanął przecież w obronie mojego serdecznego kumpla, który — gdyby nie on — pewnie klęczałby gdzieś w kącie albo jeszcze gorzej.

Rozeszliśmy się do łóżek o czwartej nad ranem. Była już sobota. Ranek przywitał nas niepokojącą ciszą. I chociaż zawsze wstawaliśmy tego dnia o godzinę później, bo nie było apelu, to teraz nie było nikogo z wychowawców. Na śniadanie zgoniła nas kucharka, Józefina, która stała się nagle najważniejszą osobą w bidulu. Miała sześćdziesiąt kilka lat. Całe dorosłe życie spędziła w tym jednym miejscu. Jej ani Patrycja, ani Jeremi nie byli w stanie w jakikolwiek sposób podskoczyć. Gasiła ich w jeden sposób, choć starała się go używać nie za często. Czasami można było to usłyszeć, kiedy któreś z nas zaplątało się na korytarzu w pobliżu kuchni albo gabinetu dyrektora. Dyrektor lubił (a miał staż w tym miejscu równie długi, jak Józefina) wzywać ją do konfrontacji różnych swoich pomysłów, kiedy któryś z wychowawców lub, nie daj Boże, oboje mieli inne zdanie niż on. Można było wówczas usłyszeć:

— Nie jesteście w stanie wczuć się w dusze tych dzieci, bo nigdy nie byliście dzieckiem w bidulu… Popatrzcie ich oczami!

To dotyczyło różnych spraw: jadłospisu na tydzień, godzin pobudki, wakacyjnych planów, pomysłów na weekend, karania głodówką… Kiedy wypowiadała te swoje słynne już wśród nas słowa, najczęściej nie czekała na jakiekolwiek reakcje zgromadzonych. Wychodziła. A dyrektor przeprowadzał co chciał. Nigdy na tym źle nie wychodziliśmy.

Tak było i teraz. Nim zaczęliśmy jeść, przyszła z chochlą i dużą pokrywą. Uderzyła w nią, jak w gong — trzy razy. I uciszyła nas, rzecz jasna.

— Powiem wam tak: kto nie wychowywał się w bidulu, nie wie jak to jest naprawdę z wami. Patrycja odeszła. Przyjdzie jakaś nowa pani. Nie wiem kto. Ale przyjmijcie ją dobrze. Na pewno będzie jej trudno. Bo wy jesteście trudni. A na razie ja rządzę i żeby mi tu nikt nie podskakiwał… — Zamachnęła się chochlą w powietrzu. A my jej zaklaskaliśmy. Jak Jeremiemu.

Pogroziła nam palcem i wyszła. Na śniadanie, jak nigdy w sobotę, były (dla każdego): szynka (dwa plasterki), białe świeże bułeczki (też po dwie), dwie konfitury (morelowa i z czarnej porzeczki) i jajecznica z dwóch jaj na boczku. A do popitki sok z jabłek, grejpfruta i pomarańczy (do wyboru, ile się chce).

Ten festiwal Babci, jak ją nazywaliśmy, trwał jednak krótko, dwa dni — do poniedziałku. W poniedziałek wrócili dyrektor, Jeremi (jakiś skruszony) i przybyła nowa pani — Bożenna.

— Przez dwa „n” jestem — powiedziała, przedstawiając się. — Bożenna. Tak mi dali na chrzcie. Nie lubię tego imienia, więc mówcie do mnie „pani Kasiu”, tak mam na drugie. Mam też dwóch młodszych braci: Jarka i Darka. Gdybym była chłopakiem, chciałabym się nazywać tak jak oni, wszystko jedno w jakiej kolejności. Pewno ich poznacie, bo mają tu zamiar przyjechać, żeby zobaczyć co ich siostrze odbiło…

Słuchaliśmy tego, co mówiła, i zachodziliśmy w głowę: o co tu biega? Taka fajowska… Luzacka… Prawdziwa?

Darek znowu się wyrwał:

— Ale czy wychowywała się pani w bidulu? Bo jak nie, to nie wie pani co w nas siedzi…

Babcia Józefina, stojąca krok za gronem wychowawczym, pogroziła mu pięścią. Tymczasem „pani Kasia”, niespeszona, udzieliła właściwej, jak się wszystkim zdawało, odpowiedzi:

— Wy mi to powiecie, mam nadzieję…

Nie zaczęło się więc od konfliktu, ale niespecjalnie radośnie. Zwłaszcza że Jeremi wrócił jakiś nie swój. A Pani Kasia? To się dopiero miało okazać…

W tym czasie mijał rok, jak rezydowaliśmy w bidulu pod Szczecinem. Przez ten rok nie mogłem się wyzwolić z tęsknoty za Wojtkiem. Na jawie i w snach przeżywałem ostatnie nasze spotkanie, kiedy nikt z nas nie wiedział o zbliżającym się rozstaniu. Miałem w oczach obraz roześmianej Anki, czułem jej zapach Calvina Kleina i szczęśliwego Grabskiego, który snuł plany wspólnego wyjazdu do Sewilli na spotkanie z jego przyjacielem księdzem. I marzył o tamtejszej plaży, o pływaniu w morzu i o wyprawie statkiem na Majorkę. Opowiadał to tak barwnie, że jeszcze tego samego dnia w bibliotece poprosiłem o mapę Balearów i plan Sewilli i siedziałem nad nimi do późnej nocy, widząc oczami wyobraźni i na zdjęciach to, gdzie będziemy, i to o czym Wojtek opowiadał.

— Zobaczysz… — W bidulu ciągle „słyszałem” te jego słowa. — Wyrwę cię stąd, załatwimy adopcję. Będziesz Grabski. I pohulamy po świecie…

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.