Jakub Edmund Rezler
Kaspian

Nie jestem do naprawy

Przewodnik dla tych, którzy czują zbyt dużo

© Jakub Edmund Rezler, 2025

© Kaspian, 2025

„Nie jestem do naprawy” to książka o powrocie do siebie — bez przemocy, bez ocen, bez potrzeby naprawiania. Przez osobiste opowieści, psychologię głębi i praktyczne ć1wiczenia prowadzi czytelnika ku emocjonalnej wolności. Dla tych, którzy czują zbyt dużo. I dla tych, którzy chcą wreszcie poczuć.

ISBN 978-83-8414-538-8

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wprowadzenie

Czasem pytania przychodzą nocą. Nie wtedy, gdy świat pyta, tylko gdy milknie. A ty — nie.

Dlaczego nie mogę przestać o kimś myśleć?

Dlaczego czuję, że się duszę — choć nic mnie nie więzi?

Dlaczego cierpię, choć miało być tak pięknie?

To książka nie dla tych, którzy już „wiedzą”. Ale dla tych, którzy czują, że coś jest nie tak — mimo że wszystko wygląda dobrze. Dla tych, którzy raz jeszcze próbują zrozumieć: siebie, emocje, drugiego człowieka, miłość, tęsknotę, gniew, nadzieję i lęk. Dla tych, którzy chcą nie tylko przetrwać — ale żyć.

Nie znajdziesz tu złotych rad. Znajdziesz pytania. Mapy. Tropy. I trochę światła tam, gdzie zwykle zapalamy tylko złość.

Carl Gustav Jung — psychiatra, mistyk, samotnik, wizjoner — odważył się nazwać to, co nienazwane. Jego koncepcje — cień, kompleks, projekcja, anima, animus, indywiduacja — to nie martwe terminy. To żywe ścieżki, którymi może iść każdy. Także ty.

Ta książka to zaproszenie. Do podróży w głąb. Do rozmowy z własnym cieniem. Do zobaczenia w drugim człowieku czegoś więcej niż lustra. I do powrotu — nie do tego, kim byłeś, ale do tego, kim możesz być.

Rozdział 1

Wolność emocjonalna — jak uwolnić się od tego, co cię trzyma, zanim cię połknie

Zacznijmy od pytania, które zbyt wielu ludzi zadaje sobie dopiero wtedy, gdy nie mogą już spać:

„Dlaczego nie mogę przestać myśleć o tej osobie?”

To nie jest pytanie wyłącznie o miłość. To pytanie o więź, która kiedyś była ciepłem, a teraz przypomina łańcuch. O relację, która miała dawać sens — a odbiera spokój.

To nie ty jesteś słaby.

To mechanizm działa. I on ma swoją nazwę: uzależnienie emocjonalne.

Carl Gustav Jung nie używał tego pojęcia wprost, ale stworzył język, który pozwala zrozumieć je jak nikt wcześniej: cień, kompleksy, projekcja, anima i animus, proces indywiduacji. To nie zestaw narzędzi coachingowych. To mapa ludzkiej duszy, która mówi: jeśli nie poznasz swojej nieświadomości — ona przejmie stery[1].

Dlaczego tak trudno się uwolnić?

Kiedy jesteśmy głęboko związani z drugą osobą — zwłaszcza jeśli relacja pełna jest napięć, obietnic i rozczarowań — tworzymy nieświadomy system psychiczny. Już nie tylko „kochamy”. Zaczynamy myśleć: „bez tej osoby nie wiem, kim jestem”.

To nie miłość. To lęk przed rozpadnięciem się konstrukcji wewnętrznej, która i tak już przecieka[2].

Emocjonalne więzienie

Związek może zamienić się w klatkę, jeśli budujemy go z potrzeby:

— bycia zauważonym,

— uniknięcia samotności,

— potwierdzenia własnej wartości,

— ucieczki od pustki.

Jung pisał, że człowiek pozbawiony kontaktu z jaźnią — swoim wewnętrznym centrum — projektuje brakujące części na innych ludzi[3]. A gdy uruchamia się projekcja — więź staje się święta, niepodważalna. Nie zakochujesz się w osobie. Zakochujesz się w iluzji uzdrowienia[4].

Mit drugiej połówki

Współczesna kultura tresuje nas do przekonania, że „ktoś mnie dopełni”. Filmy, bajki, piosenki — wszystko powtarza ten komunikat: „jesteś połową, dopóki nie znajdziesz tej jednej osoby”. Ale co, jeśli to opowieść nie o miłości, tylko o braku?[5]

Jung ostrzegał, że zakochujemy się najczęściej w projekcji animy lub animusa — czyli pierwiastków, których nie zintegrowaliśmy[6]. To jak zakochanie się w lustrze — zachwycasz się sobą, tylko nie wiesz, że to odbicie.

Co naprawdę cię trzyma?

Nie ta osoba.

Trzyma cię:

— lęk, że bez niej nie wiesz, kim jesteś,

— nadzieja, że wypełni pustkę z dzieciństwa,

— przekonanie, że cierpienie ma sens — bo „przynajmniej coś czujesz”,

— aktywowany kompleks porzucenia lub odrzucenia[7].

I wtedy zaczynasz robić rzeczy, które cię zawstydzają:

— piszesz wiadomości, mimo że milczy,

— tkwisz w napięciu, bo „może się odezwie”,

— znosisz brak szacunku, bo boisz się pustki.

To nie ty. To niezintegrowany cień. To twoje wewnętrzne dziecko, które jeszcze nie wie, że może dorosnąć.

Dobra wiadomość

Nie musisz się odcinać. Nie musisz „przestać kochać”.

Musisz wrócić do siebie.

Jung twierdził, że uzdrowienie nie polega na pozbyciu się bólu, ale na zrozumieniu, dlaczego boli[8].

Gdy poznasz mechanizm — tracisz nad nim lęk. A gdy nie boisz się lęku — przestaje cię trzymać. I wtedy zaczyna się prawdziwa wolność.

[1] Jung, C. G. (1954). The Development of Personality. Princeton University Press, s. 153–159.

[2] Neumann, E. (1954). The Origins and History of Consciousness. Princeton University Press, s. 221–229.

[3] Jung, C. G. (1959). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press, s. 5–12.

[4] Fordham, M. (1953). An Introduction to Jung’s Psychology. Penguin Books, s. 93–97.

[5] Singer, J. (1994). Boundaries of the Soul: The Practice of Jung’s Psychology. Anchor Books, s. 112–117.

[6] Jung, C. G. (1953). Psychological Aspects of the Anima and Animus. Princeton University Press, s. 207–211.

[7] Jacobi, J. (1953). The Psychology of C.G. Jung. Yale University Press, s. 76–80.

[8] Jung, C. G. (1969). The Structure and Dynamics of the Psyche. Princeton University Press, s. 245–255.

Rozdział 2

Kim był Carl Gustav Jung i dlaczego byłby twoim przyjacielem

Jeśli kiedykolwiek czułeś, że nie pasujesz do tego świata — on też to czuł.

Jeśli miałeś sny, które były bardziej prawdziwe niż rozmowy z ludźmi — dla niego to był początek poznania.

Jeśli zdarzyło ci się usiąść w milczeniu i wiedzieć coś, czego nie umiałeś ubrać w słowa — Jung to zapisał jako język duszy.

Chłopiec, który wiedział za dużo

Carl Gustav Jung urodził się 26 lipca 1875 roku w Kesswil, małym miasteczku nad Jeziorem Bodeńskim, w rodzinie pastora i kobiety obdarzonej silną intuicją. Jego dzieciństwo nie było zwyczajne. Od najmłodszych lat mówił o sobie, że czuje się „jakby było w nim dwóch ludzi” — jeden współczesny, drugi starożytny[1]. Ten drugi wiedział, co to są symbole, rozumiał łacinę i mówił do niego z wnętrza jakiegoś nieznanego królestwa.

Zamiast bawić się z innymi dziećmi, Carl rozmawiał z kamieniami. Z jednym z nich szczególnie — z kamieniem, który uważał za swoje duchowe alter ego. Siadał na nim i pytał: „Czy to ja siedzę na kamieniu, czy to kamień siedzi na mnie?”[2]. Brzmi jak absurd? A może jak filozofia, której nie uczą w szkole, ale która przychodzi sama — jeśli jesteś wystarczająco cicho, by ją usłyszeć.

Miał też niezwykłe wizje. W jednym z pierwszych snów ujrzał Boga spuszczającego kał na katedrę w Bazylei. W jego świecie nie było to bluźnierstwo — był to symbol. Obraz, który miał zwiastować upadek fałszywego sacrum, a przez to — narodziny prawdy[3].

Syn pastora, który nie chciał tylko wierzyć

Jego ojciec, Paul Jung, był protestanckim duchownym. Ale Carl czuł, że ojciec nie wierzy naprawdę — raczej „recenzuje Boga” niż z nim rozmawia. Ta luka między słowem a duchowością była dla niego bolesna. Duchowość bez doświadczenia była dla niego pustką. Szukał więc swojej wersji sacrum — poprzez sny, symbole, baśnie, mitologię i później: poprzez pacjentów, którzy nie rozumieli, dlaczego ich ciało płacze, kiedy dusza milczy.

Student, który zrezygnował z bycia zwyczajnym lekarzem

Carl wybrał medycynę. Mógł zostać lekarzem w białym kitlu i zadowolić rodzinę. Ale zamiast tego — poszedł w stronę tego, czego nikt nie chciał dotykać: umysłu. Psychiki. Tego, co nie da się zmierzyć ani zważyć. Pracując w szpitalu psychiatrycznym Burghölzli, badał reakcje ludzi na proste słowa. Odkrył wtedy, że niektóre wyrazy wywołują dziwne, silne, nieadekwatne reakcje. Tak zrodziła się jego teoria kompleksów — ukrytych „programów”, które uruchamiają się, zanim jeszcze pomyślimy[4].

Spotkanie z Freudem — i rozstanie z ojcem

W 1907 roku Jung spotkał Zygmunta Freuda. Ich rozmowa trwała trzynaście godzin. Freud był zachwycony. Widział w Jungu swojego następcę. Jung początkowo podziwiał Freuda, ale z czasem poczuł, że jego wizja psychiki jest zbyt wąska — za bardzo skoncentrowana na seksualności, za mało na duchowości i symbolice.

Rozstali się po kilku latach, w atmosferze bolesnej zdrady. Jednym z powodów był sen Junga o schodzeniu w głąb ziemi, aż do prehistorycznego grobowca. Freud zinterpretował to jako metaforę seksualną. Jung uznał, że to sen o archetypie śmierci i odrodzenia. Potem Freud zemdlał. A przyjaźń się skończyła[5].

Czerwona Księga i spotkania z tym, co wewnętrzne

Po rozstaniu z Freudem Jung przeżył coś, co dziś nazwalibyśmy załamaniem psychicznym. Ale on nie uciekł od tego stanu — wszedł w niego głębiej. Przez kilka lat nie przyjmował pacjentów. Pisał, rysował, medytował. Spotykał się z postaciami, które mówiły do niego w snach, wizjach, halucynacjach.

Z tego czasu pochodzi Czerwona Księga — najintymniejszy zapis spotkań ze swoją duszą. Przez lata nie chciał jej publikować. Mówił, że to „zbyt osobiste, zbyt prawdziwe”[6].

Symbol, który przyleciał przez okno

Jedna z jego pacjentek opowiedziała mu sen o złotym chrząszczu — symbolu przemiany. W tym samym momencie w okno gabinetu uderzył prawdziwy owad — skarabeusz. Jung otworzył okno, podał go pacjentce i powiedział: „Oto twój symbol”[7].

To wydarzenie dało początek pojęciu synchroniczności — czyli znaczącego zbiegu okoliczności, który nie ma przyczynowości fizycznej, ale głęboki sens. Jung uznał, że świat zewnętrzny może odbijać świat wewnętrzny — jeśli potrafimy patrzeć.

Wieża, w której zamieszkała dusza

W wieku pięćdziesięciu lat Jung zbudował kamienną wieżę nad Jeziorem Zuryskim, w Bollingen. Bez prądu, bez telefonu, bez zegarka. Pisał wiersze, gotował z pokrzyw, rzeźbił symbole. Na ścianach wypisywał sentencje w grece, łacinie i hebrajskim. Nad drzwiami wykłuł: Vocatus atque non vocatus, deus aderit — „Wezwany lub niewzywany — Bóg przybędzie”[8].

Tam medytował nad psychiką, symbolami, duszą i losem. Wyciszył ego — by mogło odezwać się jaźń.

Błędy i człowieczeństwo

Jung nie był idealny. Miał swoje uprzedzenia, bywał egocentryczny, potrafił odcinać się od ludzi, których uważał za „niedojrzałych psychicznie”. W dzisiejszym świecie pewnie byłby kontrowersyjny. Ale właśnie dlatego byłby ci bliski — bo nie udawał świętego. Wiedział, że każdy człowiek to mieszanka światła i cienia. I że zadaniem życia nie jest wybielanie siebie — tylko zintegrowanie wszystkiego, co w nas prawdziwe.

Dlaczego byłby twoim przyjacielem?

Bo nie próbowałby cię naprawić.

Bo umiałby słuchać, nawet tego, co mówisz tylko przez milczenie.

Bo nie bał się ciemności — własnej ani cudzej.

Bo wiedział, że czasem, żeby być sobą, trzeba stracić wszystko, co nieprawdziwe.

Bo jego ulubione słowo to całość.

Bo mówił: „Nie jestem tym, co mi się przydarzyło. Jestem tym, kim wybrałem się stać.”

[1] Jung, C. G. (1969). The Structure and Dynamics of the Psyche. Princeton University Press, s. 275.

[2] Jung, C. G. (1959). Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Princeton University Press, s. 5–11.

[3] Jung, C. G. (1964). Man and His Symbols. Anchor Press, rozdz. 1.

[4] Jacobi, J. (1953). The Psychology of C.G. Jung. Yale University Press, s. 83–92.

[5] Stein, M. (1998). Jung’s Map of the Soul: An Introduction. Open Court Publishing, s. 117–124.

[6] von Franz, M.-L. (1996). The Interpretation of Fairy Tales. Shambhala Publications, s. 31–44.

[7] Singer, J. (1994). Boundaries of the Soul: The Practice of Jung’s Psychology. Anchor Books, s. 201–205.

[8] Jung, C. G. (1954). The Development of Personality. Princeton University Press, s. 165.

Rozdział 3

Cień: To, czego nie chcesz znać w sobie, ale zna cię doskonale

Wyobraź sobie, że twoje życie psychiczne to nie linia prosta, ale rozległy, wielopoziomowy dom. Na górze — salon dla gości: elegancki, dobrze oświetlony, z półkami pełnymi książek, zapachem świeżej kawy i dokładnie tym, co chcesz pokazać innym. Tam przyjmujesz ludzi, tam się uśmiechasz, tam znasz zasady savoir-vivre’u.

Ale pod spodem są inne kondygnacje. Czasem zapomniane, czasem zalane wilgocią, czasem… zamknięte na klucz. To w nich leży to wszystko, czego nie chcesz widzieć. Twoja agresja, twój wstyd, twoje nieodżałowane pragnienia, których nikt nie nauczył cię wypowiadać. Twoja dzikość, seksualność, samotność, bezradność, potrzeba uznania. Właśnie tam mieszka Cień — nie jako postać z horroru, ale jako część ciebie, której nigdy nie powiedziano „jesteś okej”.

Co to właściwie jest cień?

Cień to nie tylko mroczna strona osobowości. Carl Gustav Jung określał go jako „całość nieświadomych aspektów osobowości, które ego nie rozpoznaje, nie akceptuje lub wypiera”[1]. To mogą być zarówno cechy społecznie nieakceptowane — jak złość, zazdrość czy egoizm — jak i te, które są potencjalnie pozytywne, lecz zostały stłumione przez wychowanie lub doświadczenie: niezależność, potrzeba ekspresji, głęboka emocjonalność.

Co ważne, cień nie istnieje „gdzieś tam”. On żyje w tobie. To właśnie on sprawia, że nie rozumiesz, czemu czasem wybuchasz. Dlaczego nie umiesz patrzeć niektórym ludziom w oczy. Dlaczego boisz się własnego głosu. Albo czemu śnisz o upadku, krzyku, ucieczce, której nie potrafisz zdefiniować.

Skąd bierze się cień?

Nie rodzimy się z nim. Rodzimy się cali. Ale potem przychodzi świat — i mówi: „To możesz”, „Tego nie wolno”, „Takie rzeczy są wstydliwe”, „Tego się nie pokazuje”. I uczymy się: być cicho, być grzecznym, nie płakać, nie złościć się, nie chcieć za dużo, nie mówić „nie”.

W psychologii rozwojowej mówi się o procesie socjalizacji jako o nieuniknionym momencie rozdzielenia między „ja społeczne” a „ja autentyczne”[2]. Dziecko, by przetrwać, uczy się grać role. Ale wszystko, co nie mieści się w roli — zostaje zepchnięte do cienia.

Jung zauważał, że cień powstaje nie tylko z traum, ale również z nadmiaru konformizmu. Czasem nie musisz być raniony — wystarczy, że jesteś za bardzo wychowany[3].

Cień w ciele

Cień nie jest tylko strukturą psychiczną. On osiada w ciele. Tam, gdzie boisz się czuć. Tam, gdzie spinają ci się plecy, boli kark, dławi gardło. Psychosomatyka to język cienia. Jung współpracował z Wolfgangiem Pauli i był jednym z pierwszych, którzy wskazywali na somatyczne przejawy wypartych treści psychicznych[4].

Nie płakałeś? To może migrena. Tłumisz złość? To może napięcie w żołądku. Wstydziłeś się ciała? To może chroniczne zmęczenie, niechęć do dotyku, oderwanie od zmysłów. To nie metafora. To niepojęta lojalność ciała wobec psychiki.

Spotkanie z cieniem w relacjach

Cień najczęściej pokazuje się w relacjach. W złości na partnera o coś błahego. W zazdrości, którą próbujesz ukryć, bo „przecież nie jestem zazdrosny”. W impulsywności. W pasywnej agresji. W tym, jak oceniasz ludzi, których… potajemnie podziwiasz.

Bo cień to nie tylko brudy. To też blaski, których się boisz. Jung mówił o „złotym cieniu” — czyli wypartych cechach pozytywnych, które projektujemy na innych[5]. Kiedy mówisz: „On jest taki odważny” — warto zapytać: a czy ja sobie na odwagę pozwalam?

Cień zbiorowy — cień kultury

Nie tylko jednostki mają cień. Społeczeństwa też. Jung rozwijał koncepcję archetypowego cienia zbiorowego — wskazując, że społeczeństwa wypierają pewne wartości, które następnie demonizują[6].

Patriarchat przez stulecia wypierał żeńską moc — obwołując ją „histerią”, „czarami”, „nieracjonalnością”. Kultura sukcesu wypiera słabość, nazywając ją „lenistwem”. Religijność wypiera cielesność, seksualność, potrzeby. Każde społeczne tabu to drzwi do zbiorowego cienia.

Co się dzieje, gdy ignorujesz cień?

Cień, który nie jest zintegrowany, staje się… sabotażystą. Wybuchy złości. Choroby psychosomatyczne. Toksyczne związki. Powtarzające się porażki. Cień zawsze znajdzie sposób, by się ujawnić. Jeśli nie dasz mu miejsca w świadomym życiu — pojawi się jako dramat.

Psycholog James Hollis napisał: „To, czego nie chcesz pamiętać, będzie twoim losem”[7].

Ćwiczenia: Integracja cienia (wersja rozszerzona)

1. Lustro niechęci

Cel: Zidentyfikować projekcje negatywne.

Instrukcja: Wypisz 5 osób, które cię irytują. Obok każdej napisz: „Co mnie w nim/niej uruchamia?”. Potem: „Czy ja też tak czasem mam?”.

Refleksja: Jakie cechy próbuję usunąć ze swojego obrazu siebie?

Oczekiwany efekt: Rozpoznanie własnych wypartych cech.

2. Dziennik reakcji

Cel: Śledzenie schematów emocjonalnych.

Instrukcja: Codziennie zapisuj silne reakcje emocjonalne. Co się wydarzyło? Co poczułeś? Jak zareagowałeś?

Refleksja: Czy to była adekwatna reakcja, czy może echo przeszłości?

Efekt: Zwiększona świadomość cienia w codzienności.

3. Cień w snach

Cel: Zbadanie nieświadomego materiału.

Instrukcja: Prowadź dziennik snów przez dwa tygodnie. Zwróć uwagę na postacie, które budzą lęk lub fascynację.

Refleksja: Co te postacie mogą symbolizować?

Efekt: Pogłębienie relacji z nieświadomością.

4. Złoty cień

Cel: Uświadomienie wypartych potencjałów.

Instrukcja: Wypisz osoby, które podziwiasz. Jakie cechy mają? Czy mógłbyś mieć je w sobie?

Refleksja: Co mnie powstrzymuje przed przyjęciem tych cech jako swoich?

Efekt: Odzyskanie osobistej mocy.

5. Ciało i cień

Cel: Rozpoznanie śladów cienia w ciele.

Instrukcja: Połóż się w ciszy. Skanuj ciało od stóp do głowy. Gdzie czujesz napięcie?

Refleksja: Co to miejsce „pamięta”? Jakie emocje tam mieszkają?

Efekt: Połączenie z nieświadomością somatyczną.

6. Rytuał uznania cienia

Cel: Symboliczne zaproszenie cienia do świadomości.

Instrukcja: Wybierz przedmiot (kamień, symbol, kartkę). Nadaj mu imię. Przedstaw mu się. Powiedz: „Już nie musisz się ukrywać.”

Efekt: Akt psychicznego uznania — klucz do integracji.

Cień nie zniknie, gdy będziesz go ignorować. Nie przestanie mówić, gdy go uciszysz. Ale gdy dasz mu głos — przestaje krzyczeć.

Nie stajesz się przez to „gorszy”. Przestajesz być podzielony. Przestajesz uciekać. A wtedy… zaczynasz być cały.

[1] Jung, C. G. (1959). The Undiscovered Self. Princeton University Press, s. 49–52.

[2] Fordham, M. (1953). An Introduction to Jung’s Psychology. Penguin Books, s. 65–68.

[3] Jung, C. G. (1958). Psyche and Symbol. Princeton University Press, s. 101–106.

[4] Jung, C. G. (1952). Symbols of Transformation. Princeton University Press, s. 319–327.

[5] Johnson, R. A. (1993). Owning Your Own Shadow. HarperOne, s. 23–29.

[6] Neumann, E. (1959). Depth Psychology and a New Ethic. Shambhala, s. 134–142.

[7] Hollis, J. (1996). Swamplands of the Soul. Inner City Books, s. 103–109.

Rozdział 4

Zakochałem się w sobie, tylko nie wiem o tym — czyli projekcja w relacjach

Miłość oślepia. Ale nie dlatego, że jest zbyt jasna. Tylko dlatego, że patrzymy nie na osobę, lecz na siebie — odbitego w niej jak w krzywym lustrze.

To, co nazywasz „przyciąganiem”, często wcale nie jest intuicją. To cień twojej nieświadomości, który rzucasz na drugiego człowieka i mówisz: „To on. To ona. To ktoś wyjątkowy.” Ale to nie on. Nie ona. To ty.

Carl Gustav Jung pisał: „Wszystko, co irytuje nas w innych, może prowadzić do zrozumienia siebie”.[1]Ale to działa też w drugą stronę — wszystko, co nas zachwyca, też. Bo zarówno w miłości, jak i w niechęci — projektujemy. A projekcja to nie psychologiczny detal. To fundament.

Czym jest projekcja?

Projekcja to mechanizm obronny i rozwojowy jednocześnie. To proces nieświadomego przypisywania innym własnych uczuć, cech, myśli i impulsów, których nie jesteśmy gotowi rozpoznać w sobie. Rzucamy wewnętrzne treści na zewnątrz i mylimy je z realnością. Zaczynamy widzieć siebie w drugim człowieku — choć tego nie wiemy.

Jung mówił: „Cokolwiek nie zostaje uświadomione, pojawia się na zewnątrz jako los”.[2]

W relacjach oznacza to jedno: zanim pokochasz człowieka, najpierw — często nieświadomie — pokochasz swoje marzenia, tęsknoty, potrzeby, które ten człowiek w twoim umyśle ucieleśnia.

Fazy projekcji emocjonalnej

Projekcja w relacjach przebiega najczęściej w kilku fazach:

— Oczarowanie — „W końcu ktoś mnie rozumie!”

— Idealizacja — „On/ona jest wszystkim, czego potrzebuję.”

— Fuzja — „Bez niego/niej nie wiem, kim jestem.”

— Pęknięcie — „On/ona się zmienił/a. To już nie ta osoba.”

— Rozczarowanie i cierpienie — „Zawiódł mnie.”

— Zrozumienie lub powtórka — czyli albo integrujesz projekcję, albo ją przenosisz na kogoś nowego.

Przykład: Anka i Michał

Anka poznaje Michała. Gra na gitarze, ma delikatne dłonie i melancholijne spojrzenie. Po trzech randkach wie, że „to ten”. Po sześciu tygodniach — już nie rozumie, co się dzieje. On milknie, znika na dwa dni, nie reaguje na emocje. Anka cierpi. Ale nie potrafi odejść.

Dlaczego? Bo Michał to nie tylko człowiek. To jej projekcja animy — emocjonalnej części, którą Anka w sobie stłumiła, bo kiedyś kazano jej być „silną”. Michał reprezentuje dla niej tę czułość, ekspresję, uwagę, których sobie nie daje.

Rodzaje projekcji

— Projekcja animy/animusa — zakochujesz się w tym, co masz niewyrażone.

— Projekcja cienia — wkurzasz się na cechy, które sam w sobie wypierasz.

— Projekcja archetypowa — widzisz w kimś zbawcę, opiekuna, mędrca.

— Projekcja narcystyczna — uzależniasz się od podziwu, widzisz siebie jako lustro oczekiwań innych.

Gdy się zakochujesz — to w sobie

Tak. Bo to nie on/ona cię porwał. Tylko ty — ujrzałeś fragment siebie, którego nie znałeś. I zamiast go przyjąć, uznałeś, że to drugi człowiek. I przypisałeś mu to, co zawsze było w tobie.

Psychoterapeuta Robert Johnson pisał, że „zakochanie jest aktem duchowym, ale projekcyjnym — oddajemy drugiemu kawałek własnej duszy”.[3]

To wyjaśnia, dlaczego koniec takiej relacji boli jak amputacja. Bo naprawdę coś straciłeś — ale nie jego. Siebie.

Projekcja jako kompas

Nie walcz z projekcją. Słuchaj jej. Bo pokazuje, co jeszcze w tobie nie zostało przyjęte.

— Jeśli zachwyca cię czyjaś siła — być może boisz się własnej.

— Jeśli drażni cię czyjaś emocjonalność — może nie umiesz płakać.

— Jeśli nie znosisz pewnych ludzi — może nienawidzisz tego, że jesteś do nich podobny.

Jak pisał Jung: „To, co odrzucamy, staje się naszym przeznaczeniem”.[4]

Projekcja w terapii, miłości, przyjaźni

Projekcja działa nie tylko w romantycznych związkach. W relacjach przyjacielskich możesz projektować zrozumienie, bezpieczeństwo. W terapii — opiekę rodzicielską. W pracy — autorytet ojca lub matki.

Każda relacja to pole projekcji. Im bardziej jesteś nieświadomy, tym silniejsza iluzja. I tym większy ból, gdy pęka.

Czym kończy się projekcja?

— Rozczarowaniem — bo realny człowiek nie spełnia fantazji.

— Utratą zaufania — choć to nie on/ona kłamał, tylko ty miałeś iluzje.

— Kryzysem tożsamości — bo myślałeś, że bez niego/niej nie jesteś „kompletny”.

Ale to też moment przełomu: kiedy możesz powiedzieć — „To, co widziałem w niej, miałem w sobie” — robisz milowy krok w stronę wolności.

Ćwiczenia: Zdejmij okulary, zobacz człowieka

1. Mój ideał

Cel: Rozpoznanie cech projekcyjnych.

Instrukcja: Wypisz osobę, w której się zakochałeś/zakochałaś. Jakie cechy cię urzekły?

Refleksja: Czy te cechy nie są tym, czego sobie nie dajesz?

Rezultat: Uświadomienie mechanizmu idealizacji.

2. Cechy, których nie widzę

Cel: Integracja nieuznanych aspektów.

Instrukcja: Wypisz 5 cech, które podziwiasz w kimś innym.

Refleksja: Co się zmienia, gdy przyjmujesz, że masz je w sobie?

Rezultat: Budowanie samoakceptacji.

3. Lustro i cień

Cel: Spotkanie z tym, co odrzucane.

Instrukcja: Wypisz cechy, które najbardziej cię drażnią w innych.

Refleksja: Czy to coś, czego nie akceptujesz u siebie?

Rezultat: Transformacja relacyjnego cienia.

4. Mapa projekcji

Cel: Rozpoznanie powtarzalnych schematów.

Instrukcja: Opisz 3 ostatnie relacje. Jakie cechy cię przyciągały?

Refleksja: Czy był wspólny wzorzec?

Rezultat: Świadomość własnych nieuświadomionych tęsknot.

5. Spotkanie bez filtrów

Cel: Doświadczenie relacji bez iluzji.

Instrukcja: Przez 7 dni zapisuj faktyczne zachowania drugiej osoby — nie interpretacje.

Refleksja: Co się zmienia, gdy patrzysz bez oczekiwań?

Rezultat: Realny kontakt zamiast fantazji.

Projekcja nie jest błędem. Jest szansą. To lustrzana sala twojej duszy, w której możesz zobaczyć to, co jeszcze nieznane — ale prawdziwe.

I choć boli, kiedy iluzje pękają — to tylko one.

Prawda — zostaje.

A prawda to ty. Taki, jakim jesteś. Nie jakim chciałbyś być dla kogoś.

I wtedy zaczynasz kochać nie odbicie — ale człowieka.

[1] Jung, C. G. (1954). The Development of Personality. Princeton University Press, s. 173–179.

[2] Jung, C. G. (1959). Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Princeton University Press, s. 21–29.

[3] Johnson, R. A. (1986). Inner Gold: Understanding Psychological Projection. HarperOne, s. 13–19.

[4] Jung, C. G. (1964). Man and His Symbols. Anchor Press, rozdz. 5.

Rozdział 5

Anima i Animus — wewnętrzne siły, które projektujesz na zewnątrz

Kim w sobie chowasz — i kogo naprawdę szukasz?

Wyobraź sobie, że w Twoim wnętrzu mieszka ktoś, kogo nie znasz. To nie postać z horroru, ale bardziej — z baśni. Czasem delikatna kobieta, czasem stanowczy mężczyzna. Czasem dziecko z nieodczytaną mapą emocji, czasem wojownik z mieczem z cienia.

Carl Gustav Jung, z precyzją alchemika i intuicją poety, nazwał te postacie animą i animusem — pierwiastkami żeńskim i męskim, które żyją w nas niezależnie od naszej płci biologicznej. Nie są to archetypy płci — ale dynamiki duszy. Energetyczne siły. Rzeki wpływające na decyzje, których pozornie nie rozumiemy.

Nie chodzi tylko o miłość. Chodzi o cały krajobraz naszych relacji — z bliskimi, z autorytetami, z artystami, z przeciwnikami. Anima i animus są obecni zawsze tam, gdzie coś nas zachwyca, drażni, fascynuje lub uzależnia.

Czym są anima i animus? Jungowska koncepcja i współczesne odczytania

Anima — to u mężczyzny żeński aspekt psychiki. To nie kobiecość zdefiniowana przez stereotypy, ale raczej: emocjonalność, intuicja, zdolność do głębokiego odczuwania, do bycia „niewyjaśnionym” i jednocześnie bliskim. To ta część duszy, która patrzy w oczy i widzi więcej niż słowa.

Animus — to u kobiety męski aspekt psychiki. Reprezentuje logikę, działanie, przekonania, zdecydowanie. Ale też: bunt, krytyczność, potrzebę wolności, bycia słyszaną, brania spraw w swoje ręce.

Jung pisał, że kiedy nie znamy tych postaci — zaczynamy je projektować na innych ludzi. Zakochujemy się nie w drugiej osobie, ale w naszej własnej niezintegrowanej wewnętrznej postaci, którą widzimy jak w lustrze. A kiedy lustro pęka, boli bardziej niż każda inna strata[1].

Dlaczego zakochujemy się w nieznanym?

Bo dusza tęskni za całością. Bo chce być kompletna. Bo gdzieś głęboko, w nieświadomej pamięci naszej psychiki, wiemy, że jesteśmy częścią większego obrazu. I że pełnia jest możliwa tylko wtedy, gdy spotkają się oba pierwiastki — męski i żeński — nie na zewnątrz, ale w nas samych.

Jung zauważał, że zakochanie „od pierwszego wejrzenia” bardzo często jest momentem projekcji animy lub animusa — bo ktoś, kogo spotkaliśmy, uruchamia tęsknotę, której jeszcze nie rozumiemy[2].

To dlatego tak często idealizujemy. To dlatego zakochanie jest tak oślepiające — i tak bolesne, kiedy się kończy. Nie tracimy osoby — tracimy fantazję, że ona nas wreszcie „domknie”.

[1] Jung, C. G. (1954). The Development of Personality. Princeton University Press, s. 173–179.

[2] Jacobi, J. (1953). The Psychology of C.G. Jung. Yale University Press, s. 201–208.

[3] Neumann, E. (1959). Depth Psychology and a New Ethic. Shambhala, s. 134–142.

[4] Stein, M. (1998). Jung’s Map of the Soul. Open Court Publishing, s. 211–218.

[5] Jung, C. G. (1964). Man and His Symbols. Anchor Press, rozdz. 5.

[1] Jung, C. G. (1959). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press, s. 117–125.

[2] Fisher, H. et al. (2006). Romantic love: An fMRI study of a neural mechanism for mate choice. Journal of Comparative Neurology, 493(1), 58–62.

[3] Jung, C. G. (1953). Psychological Aspects of the Anima and Animus. Princeton University Press, s. 207–211.

[4] Jacobi, J. (1953). The Psychology of C.G. Jung. Yale University Press, s. 151–158.

[5] Johnson, R. A. (1991). Inner Work: Using Dreams and Active Imagination for Personal Growth. HarperOne, s. 102–109.

[6] Stein, M. (1998). Jung’s Map of the Soul. Open Court Publishing, s. 144–150.

[7] Fordham, M. (1953). An Introduction to Jung’s Psychology. Penguin Books, s. 89–93.

[8] Neumann, E. (1959). Depth Psychology and a New Ethic. Shambhala, s. 87–95.

[9] Hillman, J. (1996). The Soul’s Code. Random House, s. 193–199.

[1] Jacobi, J. (1959). Complex/Archetype/Symbol in the Psychology of C.G. Jung. Princeton University Press, s. 33–38.

[2] Jung, C. G. (1953). Psychological Aspects of the Persona. Princeton University Press, s. 301–309.

[1] Jung, C. G. (1951). Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Princeton University Press, s. 30–35.

[2] Edinger, E. F. (1972). Ego and Archetype. Shambhala Publications, s. 85–92.

[3] Jung, C. G. (1968). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press, s. 115–123.

[4] Neumann, E. (1954). The Origins and History of Consciousness. Princeton University Press, s. 201–209.

[5] Jung, C. G. (1973). Mandala Symbolism. Princeton University Press, s. 3–11.

[6] Jung, C. G. (1958). Psychology and Religion: West and East. Princeton University Press, s. 98–106.

[1] Jung, C. G. (1968). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press, s. 161.

[2] Jung, C. G. (1953). Psychological Aspects of the Personality. In: Two Essays on Analytical Psychology. Princeton University Press, s. 241–242.

[3] Johnson, R. A. (1983). We: Understanding the Psychology of Romantic Love. HarperOne, s. 52–59.

[4] Jung, C. G. (1959). Aion: Researches into the Phenomenology of the Self. Princeton University Press, s. 14–25.

[5] Jung, C. G. (1961). Memories, Dreams, Reflections. Vintage, s. 345–348.

[6] Edinger, E. F. (1996). The Mystery of the Coniunctio: Alchemical Image of Individuation. Inner City Books, s. 81.

[7] [56] Hollis, J. (1996). Tracking the Gods: The Place of Myth in Modern Life. Inner City Books, s. 142–145.

[1] Kegan, R. (1982). The Evolving Self: Problem and Process in Human Development. Harvard University Press.

[2] Palmer, P. J. (2000). Let Your Life Speak: Listening for the Voice of Vocation. Jossey-Bass.

[3] van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Penguin Books.

[4] Levine, P. A. (2010). In an Unspoken Voice: How the Body Releases Trauma and Restores Goodness. North Atlantic Books.

[1] Mahler, M. S., Pine, F., & Bergman, A. (1975). The Psychological Birth of the Human Infant: Symbiosis and Individuation. Basic Books.

[2] Johnson, S. M. (2008). Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. Little, Brown Spark.

[3] Perel, E. (2006). Mating in Captivity: Unlocking Erotic Intelligence. HarperCollins.

[4] Levine, A., & Heller, R. (2010). Attached: The New Science of Adult Attachment. TarcherPerigee.

[1] Cloud, H., & Townsend, J. (1992). Boundaries: When to Say Yes, How to Say No to Take Control of Your Life. Zondervan.

[2] Mahler, M. S., Pine, F., & Bergman, A. (1975). The Psychological Birth of the Human Infant: Symbiosis and Individuation. Basic Books.

[3] Levinas, E. (1961). Totalité et Infini. Kluwer Academic.

[4] Arendt, H. (1971). Thinking and Moral Considerations. Social Research.

[5] van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Penguin Books.

[6] Brown, B. (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead. Gotham Books.

[7] Rosenberg, M. (2003). Nonviolent Communication: A Language of Life. PuddleDancer Press.

[8] Maté, G. (2003). When the Body Says No: Exploring the Stress-Disease Connection. Knopf Canada.

[9] Siegel, D. J., & Hartzell, M. (2003). Parenting from the Inside Out. TarcherPerigee.

[10] Perel, E. (2006). Mating in Captivity: Unlocking Erotic Intelligence. HarperCollins.

[11] Rohr, R. (2011). Falling Upward: A Spirituality for the Two Halves of Life. Jossey-Bass.

[1] Beauvoir, S. de. (1949). Druga płeć. Gallimard.

[2] Foucault, M. (1975). Nadzorować i karać. Gallimard.

[1] Gilbert, P. (2009). The Compassionate Mind. Constable & Robinson.

[1] Linehan, M. M. (1993). Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder. Guilford Press.

[2] Schwartz, R. C. (2001). Internal Family Systems Therapy. Guilford Press.

[3] Neff, K. D. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. HarperCollins.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.