Patrycja Urbaniak

Łut szczęścia i spełniona misja

© Patrycja Urbaniak, 2024

Osiemnastoletnia Urszula Michalak jest uczennicą ostatniej klasy liceum o profilu wojskowym. Nie przepada za wojskiem, prawdę mówiąc nie przepada nawet za swoją klasą. Przez całą naukę w liceum czuje się nierozumiana, bowiem ma bardzo specyficzne poglądy na pewne rzeczy.

Ten stan rzeczy zmienia dopiero przybycie do jej szkoły niezwykłych gości. Jeden z nich pozwala Uli odkryć do tej pory głęboko skrywany na dnie jej serca potencjał, a także siłę jej charakteru, która bardzo jej pomoże.

ISBN 978-83-8384-466-4

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Rozdział 1

Dziewczyna w mundurze

(Urszula)

Tego wrześniowego dnia słońce wschodziło powoli i leniwie na nieboskłon.

Kiedy tylko z niemałym trudem otworzyłam swoje zaspane jeszcze oczy, obróciłam się na drugi bok, aby dowiedzieć się, która jest godzina.

— O kurczę. Już szósta. No nic, trzeba wstawać.‒ powiedziałam sama do siebie, kiedy zobaczyłam, iż zegar faktycznie wybija szóstą.

Zwlekłam się więc powoli na bok łóżka, stawiając stopy na zimnej, twardej podłodze. Przeciągnęłam się jeszcze w pozycji półleżącej po czym wstałam. Rozejrzałam się po pokoju.

Było to pomieszczenie o wielkości niecałych trzynastu metrów kwadratowych. Ściany miały odcień delikatnego błękitu. Na lewo od drzwi znajdowało się duże łóżko z białą ramą i białą pościelą w róże. Kilkanaście kroków dalej znajdował się nie za duży regał na książki, również biały oraz dość duża szafa w tym samym kolorze.

Szafa znajdowała się też obok jedynego okna w pomieszczeniu. Na oknie wisiała biała firanka przyozdobiona na górze i na dole różowo-fioletową falbanką.

Na prawo od okna znajdowała się toaletka, która służyła mi również za biurko, oczywiście biała. Nad toaletką wisiało lustro z białą ramą, która miała wbudowane lampeczki. Obok toaletki stało krzesło, które miało jasne drewniane nogi i dość jasne, szare obicie.

Następnie dosłownie pół kroku dalej, tuż na wprost łóżka znajdował się wiszący telewizor a nad nim kilka wiszących półek. Na suficie zaś znajdowała się elegancka lampa z okrągłym, białym kloszem, z którego zwisały kryształki.

Był piątek, 23 września. Skoro była godzina szósta rano to oznaczało to ni mniej ni więcej niż tyle, że mam godzinę czterdzieści pięć minut na ubranie się, uczesanie, zjedzenie śniadania i dotarcie do szkoły.

Sama szkoła znajdowała się trzydzieści minut na piechotę od domu. Skoro więc na samo dojście miałam aż tyle czastu to na całą resztę zostawała mi godzina i piętnaście minut.

Czym prędzej zasiadłam więc do toaletki i zaczęłam rozczesywać włosy. Nie było to proste zadanie, bowiem moje włosy sięgały aż do połowy pleców. Szybko jednak zaczesałam swoje blond pasma w porządnego kucyka.
Nałożyłam na twarz delikatny krem nawilżający, przy okazji przypatrując się swojej bardzo jasnej, niektórzy nawet mówili, że chorobliwie bladej, cerze. Przez kolejne kilkanaście sekund wlepiałam swoje ciemnobrązowe oczy w taflę lustra. W końcu jednak wstałam od toaletki.

Następnie podeszłam do szafy. Musiałam z niej przecież wyjąć swoje ubranie na dzień dzisiejszy. Doskonale wiedziałam, co będzie tym ubraniem.

Byłam na początku czwartej klasy liceum. Było to o tyle ważne, iż było to liceum o profilu wojskowym. Dzień mundurowy mieliśmy w związku z tym dwa razy w tygodniu; w poniedziałki i piątki. A z racji, że dziś był właśnie piątek to moim ubiorem na dzisiejszy dzień w szkole był właśnie mundur.

Na ów mundur składały się Bluza, koszulka, Spodnie, buty, beret, polar na chłodniejsze dni i cała reszta tego typu rzeczy. Oczywiście musiały być również oznaki kadeta jak flaga kraju, godło, emblemat szkoły i inne tego typu.

No i oczywiście był też plecak. Wielki, wypchany po brzegi książkami.

Założyłam więc to wszystko na siebie w ekspresowym tempie po czym zjadłam szybkie śniadanie i wyszłam z domu. Wybijała właśnie godzina wpół do siódmej. Miałam więc jeszcze nieco ponad godzinę na dojście do szkoły. Nie spieszyłam się, a i tak wyszło na to, że doszłam tam przed czasem.

Jakaż więc byłam zdziwiona, kiedy okazało się, że...Nikogo nie zastałam na miejscu!

— Eh? Gdzie wszystkich wywiało? Nikt ostatnio nie mówił o tym, że dziś lekcji nie będzie… — powiedziałam te słowa sama do siebie, kiedy próbowałam otworzyć drzwi do sali. Oczywiście moje starania poszły na marne, bo drzwi były zamknięte na 4 spusty… Taki stan rzeczy był dla mnie wręcz niepokojący. Nie wiedziałam, gdzie teraz szukać swojej klasy. Ani nikogo innego tak na dobrą sprawę, bo gdy rozejrzałam się dokładniej to zauważyłam, że dziś tak jakby cała szkoła od rana świeciła pustkami…

Myślałam chwilę intensywnie. Po chwili byłam w stanie przypomnieć sobie.

— Ach, tak! Pan Józef ostatnio mówił, że jeśli coś tam dobrze pójdzie to dziś będziemy mieć jakichś wyjątkowych gości… Wtedy jednak nie zdradził, co to będą za goście. Ale może w takim razie moja klasa czeka na tych wyjątkowych gości na placu przed szkołą albo w okolicach internatu?

Pan Józef Lis był wychowawcą naszej klasy. Był to mężczyzna w średnim jeszcze wieku. Miał metr sześćdziesiąt osiem wzrostu. Jego włosy były proste, krótkie i czarne. Cerę miał jasną zaś oczy miały odcień ciemnobrązowy.

Zawsze był ubrany w elegancką marynarkę. Bardzo lubiłam naszego wychowawcę, był bardzo „spoko”.

Skoro więc już pomyślałam o tym, że moja klasa jest przed budynkiem to tam właśnie wyszłam. Włóczyłam się dłuższą chwilę po terenie szkoły, aż w końcu przy budynku internatu usłyszałam jakieś rozmowy. Skierowałam się więc tam i...Bingo! Znalazłam w końcu całą swoją klasę.

Stali tam w towarzystwie Pana Józefa...Ale byli tam obecni również Kapitan Maksymilian Krawiec, Pan Bogusław Bukowski, Pan Olaf Piątek i Pani Izabella Czajkowska.

Kapitan Krawiec był zawodowym wojskowym w stanie spoczynku, dodatkowo miał tytuł Magistra więc z racji, że trafiła się klasa wojskowa to uczył nas przedmiotu o nazwie „Edukacja Wojskowa”.

Był to jasnoskóry mężczyzna mierzący metr osiemdziesiąt trzy wzrostu. Miał bardzo krótko ostrzyżone, proste, czarne włosy oraz przenikliwe brązowe oczy.

Ubrany był oczywiście w stosowny mundur wojskowy. Nie był jednak jakiś strasznie zmanierowany ani nic z tych rzeczy. Jak na wojskowego miał dość luźne, ludzkie podejście do uczniów, za co bardzo go ceniłam.

Pan Bukowski był dyrektorem naszej szkoły.

Również mierzył sobie metr osiemdziesiąt trzy wzrostu, miał jasną cerę, proste czarne włosy, oraz brązowe oczy, choć nieco jaśniejsze, jak Kapitan Krawiec.

On z kolei był ubrany w bardzo elegancką marynarkę. Był również bardzo „równym gościem”.

Pan Olaf Piątek był naszym nauczycielem francuskiego. Był to niewysoki mężczyzna, mierzył metr siedemdziesiąt. Również miał jasną cerę; tym, co go wyróżniało były włosy, proste i czarne, ale dość długie jak na mężczyznę. Miał też niebieskie oczy. On również ubrał się dziś w marynarkę. Lubiłam jego przedmiot więc siłą rzeczy jego też.

Pani Izabella miała metr sześćdziesiąt wzrostu, jasną karnację; sięgające do ramion lekko kręcone, jasnobrązowe włosy i ciemnobrązowe oczy.

Tego dnia miała na sobie stylowe, jasne, skromne i bardzo eleganckie ubrania.

Pełniła zaś w naszej szkole dwie role. Po pierwsze była wychowawcą świetlicy szkolnej, po drugie zaś koordynatorką ds. szkoleń wojskowych. Jeżeli moja klasa jechała na poligon to pod opieką Kapitana Krawca, jak i Pani Czajkowskiej. Ja często w świetlicy siedziałam i lubiłam z panią Izą pogadać.

Po dłuższej chwili zorientowałam się, że na terenie szkoły znajduje się dużo więcej osób. Pewnie były to osoby związane z władzami samorządowymi, choć pewności nie miałam.

Oznaczało to więc, że mieliśmy gościć dziś kogoś niezwykle ważnego…

Po chwili rzuciłam okiem na resztę mojej klasy. Było w niej o dziwo mniej więcej po równo dziewcząt, jak i chłopców, piętnastu na piętnastu. Wszyscy byli ubrani w mundury.

(Generał Joyce)

Jechaliśmy z Panią Ambasador[1] i Szeregowym na spotkanie z dzieciakami ze szkoły średniej z klasy wojskowej. Miało to być pierwsze nasze spotkanie w ramach współpracy, którą żeśmy nawiązali. Mieliśmy urządzać dzieciakom szkolenia i poligony.
To znaczy ja miałem urządzać, bo podejrzewałem, że szeregowy nawet palcem nie kiwnie, żeby się zająć tym, co trzeba. Lata temu obiecałem sobie, że z pewnych prywatnych powodów już nigdy więcej nie wyjadę z kraju, jednak teraz nie dość, że miałem nosić zaszczytny dla mnie tytuł Attaché [2]wojskowego to jeszcze prosiła mnie bezpośrednio sama pani Ambasador. Nie mogłem więc odmówić.
Żałowałem jedynie tego, że towarzyszyć mi będzie szeregowy i to jeszcze z sił rezerwowych, ponieważ moimi zastępcami powinni zostać oficerowie sił zbrojnych w stopniu o jeden szczebel niższym, ale żaden się nie zgłosił toteż Pani Ambasador osobiście poprosiła szeregowego z rezerwy, który w sumie nie musiał być proszony, bo od razu, kiedy gruchnęła wiadomość o naszym wyjeździe sam zgłosił się dobrowolnie…
Ja pamiętałem go jeszcze z czasów sprzed jego przejścia do rezerwy, miałem wątpliwe szczęście być jego przełożonym. Jego obecność podczas tej misji nie wróżyła nic dobrego…

[1] Ekscelencja to tytuł, który przysługuje dość szerokiemu gronu osobistości: prezydentowi, premierowi, ambasadorom, arcybiskupom i biskupom. Należy jednak pamiętać, że nie w każdej sytuacji. I tu na ogół pojawiają się kompromitujące pomyłki. Zwrotu „Wasza Ekscelencjo” — możemy użyć w przypadku prezydenta, premiera czy ambasadora obcego państwa. W stosunkach wewnętrznych użyjemy odpowiednio form: „Panie Prezydencie”, „Panie Premierze” „Panie Ambasadorze”. tak więc np. przez Polaków do polskich ambasadorów, pracujących na placówkach zagranicznych. Taki błąd bywa popełniany. W stosunkach wewnętrznych użyjemy w mowie formy Panie ambasadorze/Pani ambasador.
Zwracając się do ambasadora nadzwyczajnego i pełnomocnego, używa się tytułu i zwrotów ambasadora. W stosunku do sekretarza, attaché używa się tytułów naukowych, jednakże w stosunku do attaché wojskowego używa się stopnia wojskowego.

[2] Attaché (czyt. atasze, z fr.: przydzielony, doczepiony) — najniższy stopień dyplomatyczny członka personelu dyplomatycznego państwa wysyłającego w państwie przyjmującym. Wyjątkiem jest attaché wojskowy, który — zachowując tradycyjną nazwę — ma wysoki stopień dyplomatyczny. Wobec konieczności zmian w stosunkach międzynarodowych w XX w. zaczęto nominować do pracy w misjach dyplomatycznych specjalistów z różnych dziedzin. Powstały m.in. stopnie attaché: konsularnego, prasowego, ekonomicznego, technicznego, morskiego itp. Stanowisko attaché w organizacji administracji rządowej może wiązać się z dostępem do informacji niejawnych, stanowiących tajemnicę państwową. Urzędem attaché jest ataszat (attachat).

Rozdział 2

Wyjątkowi goście

(Urszula)

Czekaliśmy więc wszyscy przed budynkiem Internatu na zapowiedzianych jakiś czas temu gości...Choć na dobrą sprawę żadne z nas nie wiedziało, kim mają być Ci goście.

W końcu jednak ta niepewność chyba zniecierpliwiła moich kolegów bo nagle z tłumu dało się usłyszeć pytanie

— Panie Józefie, a kiedy przyjadą ci wyjątkowi goście, których pan już jakiś czas temu zapowiadał? I kim oni właściwie są?

— Ach, tak, droga młodzieży. Rzeczywiście powinniście już wiedzieć, co to za goście. Z jednej strony powinniście byli się dowiedzieć już jakiś czas temu...Ale nie chcieliśmy robić aż takiego zamieszania związanego z ich obecnością tutaj, żeby was nie przestraszyć.

Po tych słowach Pana Lisa wszyscy zaczęli słuchać uważniej. Jednak po chwili Pan Lis oddał głos dyrektorowi naszej szkoły, który powiedział

— Nasza szkoła nawiązała współpracę z Ambasadą Kanady w Polsce, w związku z czym nawiązaliśmy też współpracę z grupą stacjonujących tu wojskowych. Toteż dlatego od dziś przez najbliższe kilka tygodni będziemy gościć w naszym mieście a co za tym idzie również w naszej szkole Panią Ambasador Kanady w Polsce jak i dwóch wojskowych, z czego jeden z nich będzie ze stacjonującej niedaleko jednostki. Będą to Attaché obrony; jest to doświadczony wojskowy w randze generała oraz jeden z szeregowych żołnierzy rezerwy, który nie stacjonuje tutaj, a do tej wizyty zgłosił się dobrowolnie.

Cóż… Ten opis brzmiał bardzo ciekawie. Spodziewałam się więc, że skoro mowa o jakichś żołnierzach to pewnie przejdziemy też pod ich okiem jakieś szkolenie czy kolejny poligon w ramach tej całej współpracy. To wyjaśniało też obecność Pana Krawca, też przecież zawodowego wojskowego oraz Pani Izabelli.
Zastanawiała mnie tylko obecność Pana Olafa. Po chwili jednak uświadomiłam sobie, że skoro nasi goście pochodzą z Kanady to posługują się językami Angielskim i Francuskim. Pan Olaf miał więc widocznie podczas tej wizyty pełnić rolę tłumacza.

Dalej jednak nie wiedzieliśmy, kiedy dokładnie nasi wielce szanowni goście mieli się u nas pojawić. Jednak już kilkadziesiąt minut później nasze wątpliwości zostały rozwiane, gdyż pod szkołę podjechało auto.

Kompletnie nie wiedziałam, co to była za marka, ani model… Widziałam tylko, że było to auto bardzo eleganckie, a na masce powiewała flaga Kanady, toteż zgadywałam, że właśnie tym autem przyjechała tu ambasadorka tego kraju i ci żołnierze.

Nagle drzwi auta otworzyły się i z pojazdu wysiadły trzy osoby. Jedna kobieta i dwóch mężczyzn w średnim wieku.

W pierwszej kolejności zwróciłam uwagę na kobietę. Była to oczywiście Jej Ekscelencja, Pani Ambasador Patricia Townsend.

Była ona kobietą o przeciętnym wzroście metra siedemdziesiąt osiem. Miała jasną cerę, falujące jasnobrązowe, włosy do ramion, ciemnozielone oczy. Miała również bardzo naturalny makijaż. Ubrana zaś była zgodnie z zasadami protokołu dyplomatycznego, czyli bardzo elegancko.

Zaraz za nią szło dwóch mężczyzn, zapewne rzeczonych żołnierzy. Oczywiście nie znałam ich nazwisk.

Pierwszy z nich był to jasnoskóry mężczyzna o wzroście metra siedemdziesiąt osiem. Miał proste, bardzo krótko ostrzyżone, brązowe, choć już mocno podsiwiałe włosy oraz ciemnobrązowe oczy. Na moje oko był w okolicach siedemdziesiątki, choć mogłam się mylić

Był oczywiście ubrany w mundur wojskowy odpowiadający, o ile dobrze pamiętałam, stopniowi generała. To musiał być więc rzeczony attaché wojskowy.

Drugi z mężczyzn, chyba młodszy; dałabym mu najwyżej czterdzieści lub pięćdziesiąt lat, był również jasnoskóry, miał na oko metr osiemdziesiąt sześć wzrostu, krótkie; proste, jasnobrązowe włosy. Miał również delikatny, prawie że niewidoczny gołym okiem, zarost. Jego oczy miały barwę intensywnie ciemnozieloną.

On również był ubrany w mundur wojskowy, jednak odpowiadający szeregowemu.

Liczyłam na to, że zaraz zostaną nam przedstawieni. Jednak wymienianie wszelkich ceremonialnych uprzejmości między Panią Ambasador, naszym samorządem i dyrekcją szkoły trochę trwało. My, uczniowie, zaś staliśmy cały ten czas z boku.

W końcu jednak, po minutach które w mojej percepcji ciągnęły się w nieskończoność, Kapitan Krawiec zawołał nas do siebie. Po chwili nastąpiło oficjalne przedstawienie sobie obu stron, które również ciągnęło się przez jakiś czas, gdyż było obwarowane całym długim protokołem. Najpierw kapitan Krawiec przedstawił się, jak sądziłam generałowi, potem kapitanowi Krawcowi z kolei przedstawił się szeregowy. Uznałam ten cały ceremoniał za bardzo długi, nudny i zawiły, jednak wiedziałam iż z dyplomatycznego punktu widzenia był on bardzo ważny, toteż robiłam dobrą minę do złej gry…
Potem wreszcie to myśmy jako klasa przedstawili się generałowi, potem szeregowemu, który to niemal równocześnie przedstawił się nam.

W efekcie tegoż przedstawienia nas sobie wzajemnie dowiedziałam się, iż wielce szanowny Pan Generał nazywa się Brandon Joyce, zaś ten tajemniczy szeregowy rezerwy, który nie stacjonuje w Polsce zaś do tej wizyty zgłosił się dobrowolnie, nazywał się Percival Sinclair.

Żadne z tych dwóch nazwisk nic mi nie mówiło. Miałam jednak nadzieję, że przez te kilka wspólnych tygodni poznam ich nieco lepiej. Okazało się bowiem, że o ile Pani Ambasador w celach dyplomatycznych będzie przez kilka najbliższych tygodni spędzać czas bardziej w placówkach związanych z naszym samorządem to panowie wojskowi będą spędzać czas z nami, uczniami.
Być może nawet udzielą nam kilku lekcji jednego ze swoich języków ojczystych… bądź obu z nich. My zaś w zamian mieliśmy ich poduczyć z języka Polskiego.

Zanim jednak co do czego to Pani Czajkowska przywołała mnie do siebie, podeszłam więc. Po chwili Pani Iza powiedziała do mnie

— Ula. Posłuchaj...Mam do Ciebie wielką, wielką prośbę, a w zasadzie to nawet misję i liczę na jej bezbłędne wykonanie.

— Tak jest, proszę Pani. O co dokładnie chodzi? — spojrzałam na kobietę zaciekawiona. Ona po chwili powiedziała

— Chciałabym Cię oddelegować do tego, abyś pokazała naszym gościom miasto i okolice. W końcu skoro mają się tu zatrzymać na kilka tygodni, a kto wie czy nie na dłużej to wypada, aby poznali to miejsce.

Przytaknęłam. Była to bardzo odpowiedzialna misja, więc miałam nadzieję, że wykonam ją naprawdę bezbłędnie. Był tylko jeden problem...Nie bardzo wiedziałam, jak się do owej „misji” zabrać. Za to Pani Iza, jak się po chwili okazało, wiedziała doskonale.

Kobieta po chwili podała mi karteczkę, na której było zapisanych co najmniej kilkanaście punktów na mapie miasta, które miałam odwiedzić razem z naszymi gośćmi. Tutaj jednak nastąpił pierwszy z, jak podejrzewałam, wielu problemów w naszych wspólnych relacjach. A mianowicie, szanowny Pan Generał nigdzie się nie wybierał… Za to drugi z nich, szeregowy wykazywał większą chęć na wycieczkę.

(Generał Joyce)

Patrzyłem na te dzieciaki, które mieliśmy uczyć, patrząc na ich twarze sam cofnąłem się do swoich młodych lat. Wychowywałem się na wsi. Moja rodzina nie była bardzo bogata, nasz dom był bardzo skromny.
Jako dziecko nie spędzałem czasu tak beztrosko jak moi rówieśnicy z większych miast. Mój ojciec prowadził malutki sklepik, matka zajmowała się naszym maleńkim, odziedziczonym po jej rodzicach gospodarstwem. Naszym dobytkiem była w sumie jedna krowa.
Moje młode lata można więc było określić jako trudne. W pewnym momencie nasza sytuacja materialna była tak zła, że zaciągnęliśmy ogromny kredyt na spłatę wszystkich długów. Jednak termin jego spłaty zaczął zbliżać się nieubłaganie, został zaledwie miesiąc a nam brakowało sporej sumy, aby spłacić całość kredytu.
Jako młody chłopiec podejmowałem się więc różnych prac na naszej wsi, aby tę sumę uzbierać. Kiedy podrosłem postanowiłem zgłosić się do armii, aby służyć swojemu krajowi. Kapitan, ani zresztą nikt inny, nie przyjął mnie tam zbyt przyjaźnie.
Ja jednak postanowiłem zacisnąć zęby i zdobyć najwyższy możliwy stopień wojskowy, aby pokazać im wszystkim, na co mnie stać.

(Urszula)

Oczywiście w niektóre z tych miejsc najprędzej dostalibyśmy się samochodem. Toteż Pani Iza zaproponowała nam podwózkę...Ale zabawianie naszego gościa rozmową było już moją rolą.

W pierwszej kolejności Pani Czajkowska zawiozła naszą dwójkę do miejscowości oddalonej o pół godziny drogi[1], w której znajdowała się baza lotnictwa transportowego[2].

Wysiedliśmy z auta i…w zasadzie w tej samej chwili zostaliśmy pozostawieni sami sobie. Kręciliśmy się więc w okolicach owej bazy, na początku w milczeniu. W końcu to ja odważyłam się zagadnąć swojego towarzysza

— A Pan to w zasadzie od jak dawna jest żołnierzem rezerwy? Długo?

Zdziwiłam się bardzo, kiedy starszy mężczyzna odpowiedział mi… w moim języku, co prawda była to polszczyzna z lekka łamana obcym akcentem...Ale była.

— Od dosyć dawna, dokładniej od 1991 roku, jak się nie mylę… W mojej ojczyźnie nie ma czegoś takiego jak obowiązkowa służba wojskowa, do wojska zgłosiłem się sam, w wieku 18 lat...Rok tam wytrzymałem.
Zastanawiałam się, skąd wojskowy zna nasz język, jednak postanowiłam na razie nie pytać go o to, pozwoliłam jednak sobie skwitować jego długi staż jako żołnierz w rezerwie słowami

— Cóż...To i tak nieźle.

— A z twojej klasy kto po szkole planuje iść do wojska? — spytał zaciekawiony wojskowy. Ja odpowiedziałam nieco niepewnie

— Z tego, co wiem, to kilkanaście osób.

— A zawodowo, czy na ochotnika? — dopytywał mnie nowy znajomy.

— Część na pewno zawodowo a część na ochotnika, czyli pewnie trafią do odpowiednika dawnego NSR[3], które obecnie funkcjonuje jakoś tam inaczej, choć sama dokładnie nie wiem, jak… — odparłam.

— Przepraszam...Do czego? — spytał mocno skonfundowany mężczyzna.

— Ach, Narodowe Siły Rezerwowe...Chociaż w polskim żargonie wojskowym funkcjonują też inne nazwy, nieco mniej zgrabne że tak to ładnie nazwę. — odpowiedziałam rozbawiona.

— Jakie na przykład? — dopytał zaciekawiony znowu.

— Chociażby niektórzy rozwijają skrót NSR jako „Nędza, Stypa, Rozpacz”. — powiedziałam krótko.

—Ach...To raczej nie budzi bardzo pozytywnych skojarzeń… Przynajmniej u mnie. — szeregowy przewrócił oczami.

— No nie budzi. I w sumie...Nie zdziwię się, jeśli ci, którzy pójdą do wojska na ochotnika większość służby to w ancelu przesiedzą.

— Ehm..W czym?

— Och, przepraszam, w żargonie wojskowym w naszym kraju tak się mówi na areszt wojskowy… a Pan miał kiedyś styczność z taką karą?

— To trzeba było tak od razu. Co prawda do typowego zakładu karnego mnie nie zamykali...Ale w koszarach na całe dnie już tak.

— Często?

— Eh...No czasami.

Przysłuchiwałam się słowom swojego rozmówcy ze szczerym zaciekawieniem. Po chwili znowu odważyłam się zadać pytanie

— A… Tak zawodowo to czym się pan zajmuje? Tak na co dzień w sensie…

— Jak Ci powiem, to pewnie i tak nie uwierzysz… — stwierdził mój rozmówca, jakby nieco...rozbawiony?

— Jejku, proszę. Niech pan powie.‒ powiedziałam to z tak wielkim entuzjazmem w głosie, że mężczyzna ugiął się w końcu i powiedział

— Tak na co dzień to jestem leśniczym…

— Cóż...To jest chyba dość ciekawe połączenie, co?

Przytaknął. Ja nabrałam jakby nieco więcej pewności i znowu zapytałam

— A często Pan wyjeżdża w sprawach związanych z wojskiem jako żołnierz rezerwy?

— Nie. Rzadko raczej.

— A prywatnie? Często pan wyjeżdża na jakieś zagraniczne wojaże?

— Prywatnie trochę częściej.‒ odpowiedział mi znowu, wzruszając ramionami. Ja jednak nie ustawałam w pytaniach, dlatego też zapytałam

— A u nas w kraju jest pan pierwszy raz?

— Nie… Za młodu się tu trochę bywało. I później zresztą też. Lubię wracać do waszego kraju.

Cóż… W pierwszej chwili pomyślałam sobie, że nasz gość jest wyjątkowo małomówny. Po chwili jednak to właśnie mężczyzna, z własnej woli, zadał mi pytanie

— A Panienka to dobrowolnie klasę wojskową wybrała?

— Tak, w sumie to tak. Janczarką, bo w polskim żargonie wojskowym uczniów liceów wojskowych określa się właśnie janczarami, zostałam dobrowolnie. A co? Takie to dziwne? — zagadnęłam znowu towarzysza rozmowy, zdziwiona pytaniem.

— Szczerze? Trochę.‒ mężczyzna wzruszył tylko ramionami z lekka beznamiętnie. Ja jednak po usłyszeniu tych słów zaciekawiłam się trochę i zaczęłam drążyć temat

— Dlaczego niby?

— Wiesz, co? Jakoś jak na ciebie patrzę to nie widzę w tobie za dużo cech typowo kojarzonych z wojskiem…

Zastanawiałam się, co mój rozmówca miał przez to na myśli. Nie miałam jednak dużo czasu na namysł, bowiem już po chwili on powiedział do mnie

— A macie wy tu może coś ciekawszego niż te obiekty wojskowe? Rozerwałbym się…

Te słowa wywołały we mnie jeszcze większe zdziwienie niż każde poprzednie… Po chwili zapytałam nieco niepewnie

— Co by Pan chciał zrobić? Rozerwać się?

— No, tak. Tak właśnie powiedziałem… Czy coś w tym dziwnego?

— Szczerze? Tak. Wojskowi, nawet nie to że zawodowi tylko wojskowi w ogóle….Raczej nie kojarzą mi się z osobami, dla których rozrywka to coś ważnego… Poza tym żadne miejsce, w którym można by się rozerwać nie znajduje się w moim planie zwiedzania…

Mężczyzna zaśmiał się tylko aby po chwili powiedzieć

— No fajnie...Ale ja nie biorę pod uwagę żadnych „planów”, oficjalności ani pompatyczności, bo ich nie lubię. Za to o wiele bardziej lubię spontaniczność.

Coś mi się zdawało, że mój obecny towarzysz podróży zdziwi mnie jeszcze nie raz i nie dwa… Wojskowy, który lubił spontaniczność...No kto to widział? Z jednej strony więc byłam dość mocno skonfundowana, z drugiej zaś może nawet trochę… zadowolona?

Po chwili namysłu nad tym, gdzie mogę zabrać szanownego gościa zaproponowałam więc

— No dobra...Jest w naszym mieście parę miejsc, gdzie mógłby się Pan rozerwać…

— Ale zgaduję, że widok faceta w mundurze wojskowym i to jeszcze „obcym” raczej nie będzie mile widziany, co?

— Cóż...nie tyle może „niemile widziany” co trochę pewnie szokujący…

— No to w takim razie najpierw musimy wrócić do waszej szkoły. Zostawiłem tam rzeczy a przecież muszę się w coś przebrać, nie?

Przytaknęłam tylko. Problem był jeden. Pani Izy nie mogłam przecież poinformować, że wracamy, a tym bardziej że idziemy się rozerwać, bo tego w jej planie nie było...Nie mieliśmy więc auta, zostawała nam więc tylko droga powrotna piechotką.

Problem był w tym, że z naszego aktualnego miejsca pobytu do mojej szkoły droga powrotna na piechotę będzie trwać nieco ponad pięć godzin. Oczywiście przedstawiłam wszystkie „za i przeciw” swojemu towarzyszowi podróży. On jednak skwitował to krótko

— No to na co jeszcze czekamy? Idziemy, bo jak się będziemy tak guzdrać to przed zmrokiem nie zdążymy!

Nie miałam więc wyjścia. Ruszyliśmy spod bazy lotnictwa z powrotem do naszego miasta, a konkretnie do naszej szkoły. Wybijała właśnie godzina dziesiąta.

Oznaczało to, że przede mną i przed moim nowym „znajomym” było nieco ponad pięć godzin marszu we dwójkę. Miałam nadzieję, że umilimy sobie ten czas chociaż jakąś krótką, niezobowiązującą pogawędką. No i na szczęście nie myliłam się, bo już po kilku krokach mój towarzysz z uprzejmym uśmiechem zagadał mnie

— Właściwie to my się znamy już kilka dobrych godzin, wy nasze imiona poznaliście, ale wy sami zostaliście nam przedstawieni jako klasa, że tak powiem ogół...Toteż dalej nie wiem, jak Panienka właściwie ma na imię…

— Jestem Urszula...Ale generalnie nie mam nic przeciwko mówieniu do mnie po prostu Ula.

— O...Czy więc ja również mogę się w taki sposób do ciebie zwracać? — zapytał mnie mężczyzna. Skinęłam przyjaźnie głową. Po chwili dżentelmen znów odezwał się do mnie mówiąc

— Wiesz, co? W zasadzie to ty też nie musisz się do mnie zwracać na „Pan”…Mów mi po prostu na „Ty”.

Po raz kolejny w tym dniu na mojej twarzy malowało się wielkie zdziwienie po usłyszeniu słów, które wypowiadał do mnie towarzyszący mi wojskowy. Z niedowierzaniem zapytałam więc

— Serio?

— Serio, czemu nie?

— No...Dobra. Zgoda.

Było to co najmniej bardzo dziwne zachowanie, jak na wojskowego, takie spoufalanie się z dziewczyną, którą znał zaledwie parę godzin...Ale z drugiej strony było to miłe.

Kto wie, może nawet przez te kilka wspólnych tygodni uda mi się zyskać nowego, dość niespodziewanego, przyjaciela?

Kontynuowaliśmy więc naszą drogę powrotną do szkoły, dalej gawędząc. Po chwili znowu mężczyzna zagadnął mnie

— Całkiem ładna dziś pogoda, co nie?

— Hm? A… Tak, owszem. Nie najgorsza.‒ odpowiedziałam zdawkowo, bo pogoda rzeczywiście była całkiem do rzeczy.
Było dosyć ciepło, pewnie coś około osiemnastu stopni Celsjusza acz ręki nie dałabym sobie za to uciąć; świeciło piękne słońce, na niebie nie było ani jednej chmurki. Trawa w niektórych miejscach i co niektóre liście na drzewach były jeszcze zielone, reszta zaś układała się z wolna w piękny, złoty dywanik okalający świat wokoło, wiał lekki, ciepły, przyjemny wiatr. Była to chyba najpiękniejsza odsłona tej pory roku u nas w kraju, po prostu złota, polska jesień.
Po chwili jednak zapytałam z nieco większym zaintrygowaniem

— A w Twojej ojczyźnie o tej porze roku to jaka jest pogoda?

— Podobnie, może nieznacznie cieplej ale to też zależy od części kraju, do której się wybierasz, na północy zawsze zimniej jest.

Przytaknęłam tylko żywo. Szliśmy dalej równym rytmem kilka kilometrów, nagle jednak mój towarzysz zatrzymał się, pochylił nad czymś i rzekł, jakby sam do siebie

— O, jakie mamy szczęście.

— My? Szczęście? Czemu niby?

— Znaleźliśmy Chabra bławatka. Te kwiaty kwitną tutaj z tego co wiem tylko od lipca do sierpnia...My mamy wrzesień. A chabry symbolizują podobno wierność i dobroć.

Zdziwiło mnie to, że mój nowy znajomy aż tyle wie o roślinach, znaczy nie tyle o roślinach w ogóle bo wiadomo, leśniczy...Ale że aż tyle o roślinach w obcym kraju…

Przez jeszcze jakiś kawałek drogi napotykaliśmy się na różne rośliny, o których ja nie wiedziałam nic, za to on co i raz zaskakiwał mnie wiedzą. Po chwili mój kompan zapytał mnie zaciekawiony

— A powiedz mi...Dobrze słyszałem, że tutaj niedaleko jakieś jezioro[4] jest?

— A tak, jest, jest. Bardzo popularne zarówno wśród miejscowych jak i turystów.‒ odpowiedziałam, nie przerywając marszu, po chwili dodałam — Ale aktualnie nie ma warunków na kąpiel, raczej późną wiosną albo latem jak się cieplej zrobi…

— A byłabyś chętna?

Ja natychmiast po usłyszeniu tychże słów zaczęłam przecząco potrząsać głową i odrzekłam

— Nie, nie… Ja dziękuje. Takie rozrywki to nie dla mnie raczej…
Mężczyzna zdziwił się bardzo, widząc moją minę. Po chwili spytał

— Dlaczego? Skoro woda w jeziorze latem jest ciepła i nadaje się do pływania to czemu w nim nie pływasz?

Ja o dziwo nie wahałam się ani chwili, mimo tego iż rozmawiałam z mężczyzną, którego poznałam zaledwie kilka godzin wcześniej. Od razu powiedziałam do swojego rozmówcy

— Ja...Nie chcę w nim pływać, bo...Nie umiem. W sensie… umiem pływać na basenie, ale nie na takiej otwartej wodzie, to wzbudza we mnie lekki strach…

Mój nowy przyjaciel spojrzał na mnie z jakimś zaciekawieniem, ale jednocześnie… taką jakąś wyrozumiałością w oczach… Po chwili przyjaciel powiedział do mnie

— Eh, rozumiem, że się boisz. Ale wiesz, co? Myślę, że nie masz powodów, pływanie na otwartej wodzie nie jest takie trudne. Jeśli chcesz to Cię nauczę.

— Serio?

Przytaknął tylko. Zgodziłam się, choć ta cała nauka miała nastąpić nie od razu, lecz właśnie kiedy nadejdą cieplejsze dni. Szliśmy dalej, choć podróż trwała tak długo to nam się jakoś wcale nie dłużyła.
Udało nam się znaleźć wspólny język. W końcu udało nam się dojść pod budynek szkoły. Po chwili, cała jeszcze zdyszana z racji przebytego dystansu, zapytałam nowego znajomego

— No dobra… A myślisz, że uda nam się wejść tam niezauważenie?

Mój kompan przewrócił tylko niechętnie oczami i odparł

— A, nie ma szans. Znaczy twoi nauczyciele pewnie na nasz powrót nie zwrócą aż tak wielkiej uwagi, ale Generał Joyce pewnie zauważy… I pewnie nie omieszka mnie za to zrugać. I raczej tylko mnie, bo Ciebie to raczej nie skrzyczy...Jeszcze.

— Aż taka z niego brzytwa? — spytałam zaciekawiona, jednak mój nowy, niespodziewany przyjaciel spojrzał na mnie skonsternowanym wzrokiem toteż ponownie musiałam wytłumaczyć

— Brzytwa w polskim żargonie wojskowym to wymagający przełożony.

— Eh...Gdybyś nie mówiła szyframi to naprawdę było by prościej, ale w sumie masz rację, generał to naprawdę brzytwa…

— I w dodatku pewnie choinka, co? W sensie, że medalami obwieszony.

— Pffff...No a jak. Od stóp do głów. Ale lepiej przyspieszmy kroku, bo nas serio mocno skrzyczy. — stwierdził szeregowy. Po chwili ja wróciłam do poprzedniego wątku pojętego przez mężczyznę i spytałam

— A dlaczego uważasz, że mnie „Jeszcze” nie skrzyczy?

— Bo jeszcze cię dobrze nie zna...Mnie zna już aż zbyt dobrze…

— A...Czyli lepiej, żeby i mnie bliżej nie poznał?

— Pfff...Jeśli masz charakter podobny do mojego… A już widzę, że masz to wystrzegaj się tego, co by generał Joyce dowiedział się o tobie czegokolwiek więcej ponad to, co już wie...Bo jak dowie się więcej, to masz na mur beton, że będzie na ciebie krzyczał. Zresztą jak nawrzeszczy na mnie to sama się przekonasz.

No i tak też właśnie się stało. Szanowny Pan Generał zauważył to, żeśmy w końcu wrócili...Jednak nie wybuchła jakaś wielka kłótnia. Spojrzał tylko na drugiego mężczyznę, przewrócił oczami po czym wymamrotał tylko szeptem coś w stylu „co tak późno? Powinniście być tu wcześniej… Dla żołnierza punktualność to jedna z najważniejszych cech”.

Mój nowy znajomy jednak puścił te słowa mimo uszu, szczerze mówiąc nawet specjalnie się z tym nie krył. Panu Generałowi jakoś specjalnie się to nie spodobało...Coś wyczuwałam, że z racji na to iż były to dwa odmienne charaktery to mieliśmy w szkole niemalże tykającą bombę, która gotowa była w każdej chwili wybuchnąć. Jeszcze tego samego dnia zostaliśmy zaproszeni na luźną pogadankę z udziałem naszych gości...To znaczy to miała być nasza pierwsza lekcja z nimi, ale że już było po godzinach lekcyjnych to wyszło jak wyszło.
O dziwo jednak nie była to lekcja językowa a lekcja historii. Prowadzona...przez generała.

— Dobra, kadeci. Teraz porozmawiamy o D-Day, czyli o lądowaniu sił alianckich między innymi na plaży Omaha[5].
Ja i szeregowy przetarliśmy oczy i pokręciliśmy głowami ze znudzenia. Generał jednak mówił dalej

— To wyjątkowe wydarzenie w historii wojny.

W tym właśnie momencie na ekranie, który był za Generałem, pojawiło się zdjęcie plaży Normandzkiej z 1944 roku.
Generał powiedział

— Plaża Omaha była miejscem lądowania wojsk alianckich podczas D-Day.
Myśmy na te słowa tylko wywrócili oczami. Generał mówił dalej

— Siły alianckie składały się z żołnierzy z różnych armii. Po kolejnej naszej znudzonej reakcji generał zwrócił się do szeregowego

— Wiesz ty coś na ten temat, szeregowy?

— Pozwolę sobie odpowiedzieć na to pytanie, Panie Generale. Siły Alianckie składały się z żołnierzy z armii takich jak armia USA, armia Wielkiej Brytanii, armia Polski i innych.[6]

— Takich bystrzaków, jak ty, szeregowy, możemy potrzebować na polu walki. Mam nadzieję, że w razie potrzeby będziesz też tak bystry na polu walki, w strzelaniu do nieprzyjaciela. — mówiąc te słowa generał uśmiechnął się w sposób bardzo ironiczny.

— Panie Generale, ja również sądzę, że jest pan naprawdę mądrym człowiekiem! — Szeregowy mówił to z ledwo wyczuwalną, ale jednak konkretną ironią, jakby to miał być przytyk do generała. Nieco zuchwale podniosłam rękę, kiedy oboje to zauważyli to powiedziałam

— Czy może powinniśmy wrócić do lekcji, Panie Generale? Czas przecież leci. — powiedziałam to z nieco zuchwałą ironią, to miał być przytyk do generała, który nie umie zbytnio docenić Umiejętności Szeregowego.

— Oczywiście, wracając do D-Day… Tak więc wracając do D-Day, to musielibyśmy powiedzieć, że było ono bardzo ważnym wydarzeniem. Dzięki niemu, aliantom udało się otworzyć drogę na kontynent europejski, co ostatecznie doprowadziło do wygrania II wojny światowej. Lądowanie na plaży Omaha było niewątpliwie kluczowym wydarzeniem w D-Day. Była to bardzo ważna operacja wojskowa, która nie tylko umożliwiła aliantom wejście na kontynent europejski, ale też umożliwiła im dalsze natarcie przez Francję, aż do berlińskich bram. Szeregowy znowu przewrócił oczami. Generał po chwili spytał, chyba już porządnie zdenerwowany

— Czy szanowny szeregowy ma coś do dodania?

— Nie… Absolutnie nic, Panie Generale… — stwierdził szeregowy, jednak z dość znaczącą miną. Generał kontynuował więc swoją pogadankę, która trwała jeszcze prawie dwie godziny. W trakcie tych dwóch godzin generał i szeregowy jeszcze wielokrotnie darli koty… I podejrzewałam, że teraz właśnie tak będzie wyglądać praktycznie każdy dzień w tej szkole. To nie była wybitnie pocieszająca wizja.

[1] Powidz — wieś (dawniej miasto) w Polsce, położona w powiecie słupeckim, w województwie wielkopolskim, siedziba gminy Powidz. Powidz uzyskał lokację miejską w 1243 roku, zdegradowany w 1934 roku. Miasto królewskie należące do starostwa powidzkiego, w drugiej połowie XVI wieku leżało w powiecie gnieźnieńskim województwa kaliskiego.

[2] 33 Powidzka Baza Lotnictwa Transportowego im. płk. pil. Wiktora Pniewskiego (33 BLTr) Jednostka Wojskowa 3293 — jednostka lotnicza szczebla taktycznego Sił Powietrznych. Wojskowa baza lotnicza w Powidzu w powiecie słupeckim (w odległości 35 km na południowy wschód od Gniezna oraz 35 km na północny zachód od Konina). Baza funkcjonuje w strukturach Sił Powietrznych i wchodzi w skład 3 Skrzydła Lotnictwa Transportowego z dowództwem w Powidzu.

[3] Narodowe Siły Rezerwowe (NSR) — zniesiona obywatelska ochotnicza służba wojskowa powstała w Polsce w drugiej połowie 2010 roku na mocy zmian w ustawie o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372). W 2018 roku liczyły około 12 tysięcy żołnierzy[2]. Narodowe Siły Rezerwowe nie były osobnym rodzajem Sił Zbrojnych RP, lecz miały na celu zapewnienie kadr dla uzupełnienia etatów w każdym z pięciu rodzajów Sił Zbrojnych RP.

[4] Jezioro Powidzkie — jezioro polodowcowe typu rynnowego w woj. wielkopolskim, w powiecie słupeckim, w gminie Powidz (oraz częściowo w gminie Ostrowite), leżące na terenie Pojezierza Gnieźnieńskiego. Jest największym jeziorem województwa wielkopolskiego i najczystszym jeziorem w Polsce. Jezioro Powidzkie jest źródłem rzeki Meszny, wypływającej z jeziora pomiędzy Giewartowem a Kochowem.

[5] „Omaha” — kryptonim jednego z pięciu odcinków lądowania aliantów w Normandii 6 czerwca 1944. Był to jeden z dwóch odcinków przydzielonych Amerykanom. Odcinki dzieliły się na sektory, z których niektóre były podzielone dodatkowo na podsektory nazywane plażami i oznaczone nazwami kolorów. „Omaha” dzieliła się, patrząc od zachodu, na: Able, Baker, Charlie, Dog (Green, White, Red), Easy (Green, Red), Fox (Green, Red) i George. Odcinek „Omaha” położony jest w Normandii w północnej Francji i rozciąga się na 31,6 km, pomiędzy Isigny-sur-Mer nad rzeką Vire na zachodzie, a Port-en Bessin na wschodzie. Okazała się najtrudniejszą do zdobycia. W akcji brała udział amerykańska 29 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. Charlesa Gerhardta, wspomagana przez 8 kompanii Rangerów, oraz doświadczona w działaniach desantowych 1 Dywizja Piechoty, dowodzona przez gen. Clarence’a Huebnera. 29 Dywizja nacierała w zachodniej części odcinka, a 1 Dywizja we wschodniej.

[6] Operacja została przeprowadzona we wtorek 6 czerwca 1944 pod dowództwem generała Dwighta Eisenhowera, a trzon sił inwazyjnych stanowiły wojska amerykańskie, brytyjskie i kanadyjskie. Jednostki polskich wojsk lądowych nie uczestniczyły w lądowaniu w Normandii. Brały udział: Polskie Siły Powietrzne, Polska Marynarka Wojenna i Polska Marynarka Handlowa.

Rozdział 3

Dwa różne światy?

(Urszula)

W końcu po tym wątpliwie miłym przywitaniu i długim wykładzie historycznym Generała ja i mój nowy przyjaciel skierowaliśmy się do jednej z sal, gdzie wojskowi zostawili swoje rzeczy, oczywiście ku niezadowoleniu generała, który już chyba wiedział, co się święci. Kiedy mężczyzna dopadł się do swojego plecaka zaczął wyciągać z niego rzeczy, a dokładniej cywilne ubrania, na chybił trafił. Ja tylko przyglądałam się tej scenie z zaciekawieniem.

Kiedy już dzierżył w rękach jakieś ubrania to zniknął mi z oczu, mówiąc iż zaraz wróci po czym poszedł w bliżej nieokreślonym kierunku w celu przebrania się. Chwilę to trwało, nadchodziła godzina szesnasta. W końcu jednak mój nowy przyjaciel zjawił się, ubrany już po cywilnemu i to tak bardzo luźno powiedziałabym. Jakiś T-shirt, Jeansy i trampki… A jeszcze kilka chwil temu miałam przed sobą wojskowego w pełnym umundurowaniu. Byłam pod wrażeniem, bo stanął przede mną jakby nie patrzeć całkiem przystojny mężczyzna… Po chwili jednak otrzeźwiałam, usłyszałam bowiem kierowane do mnie pytanie

— a Ty? W mundurze idziesz, czy też skoczysz się przebrać w coś ludzkiego?

— A… Tak, tak. Ja też już przecież „po godzinach”, skończył się dzień mundurowy więc też musiałabym się przebrać. Skoczę do szafki, bo mam tam rzeczy.

Teraz więc to mężczyzna czekał aż to ja się przebiorę, co stało się dość szybko. kilkadziesiąt minut po godzinie szesnastej oboje byliśmy już gotowi. Wybyliśmy więc ze szkoły a on zapytał mnie

— No dobra. To gdzie teraz?

— Ja wiem? To zależy jak chcesz się rozerwać.

— A boisko jakieś macie? — zapytał mnie starszy przyjaciel. Przytaknęłam

— A żeby to jedno… A w co chcesz grać? W piłkę nożną? W kosza?

— A ty co wolisz? — zapytał mnie przyjaciel, ja spojrzałam na niego zaciekawiona tym, że interesuje go moje zdanie. Myślałam, że sam wybierze a mnie postawi przed faktem dokonanym. W końcu jednak udało mi się wydukać z siebie

— To może chodźmy na boisko do kosza, co? To tylko trzy minuty drogi stąd.

— Zgoda. W takim razie prowadź.

Zrobiłam to, o co zostałam poproszona. Ochoczo zaprowadziłam nowego przyjaciela na boisko.

— To co, krótka rozgryweczka? — zapytał znowu przyjaciel.
Ochoczo przytaknęłam i jako pierwsza zaczęłam celować piłką do kosza. Byłam w tym niezła, bo trochę ćwiczyłam od podstawówki. Miałam nawet swój pewien mały Trick, który jednak był całkiem spontaniczny.
Po prostu, gdy celowałam piłką do kosza stojąc do niego przodem a piłka jak na złość nie chciała wpadać, to odwracałam się tyłem do kosza; dokładnie tak jakbym miała zamiar od niego odejść… I gdy wtedy celowałam piłką do kosza nie patrząc na niego to piłka jakimś cudem zawsze prosto do kosza wpadła. Tak też zrobiłam i tym razem. Mój przyjaciel spojrzał na to robiąc wielkie oczy. Po chwili spytał mnie

— Hej! Jak to zrobiłaś?

— Szczerze? Uwierz mi. Nie mam pojęcia. W podstawówce raz tak zrobiłam na W-Fu i zadziałało. Od tamtej pory często tak robię i zawsze działa.

— Myślisz, że możesz mnie tego nauczyć? — spytał zainteresowany szeregowy. Ja jednak odpowiedziałam

— Skoro, jak już wspomniałam, sama nie wiem jak ja to robię to raczej marne szanse, że nauczę tego ciebie...Ale jeśli chcesz to możemy spróbować.

Po chwili piłką zaczął rzucać mój towarzysz. Mojego tricku się co prawda nie nauczył, zresztą tak jak myślałam… Co nie zmieniało faktu, że wychodziło mu to całkiem niezgorzej więc zapytałam

— Grałeś już kiedyś? Bo widzę, że całkiem spoko Ci idzie.

— Ano, grało się trochę za młodu, jeszcze za czasów jak należałem do skautów[1], odpowiednika waszego harcerstwa, no na pewno wiesz.

— Byłeś harcerzem, przepraszam, skautem? — zagadałam zaciekawiona. On odpowiedział dumnie

— Ano byłem. Nawet sprawności[2] nie tak mało nałapałem. Jeśli chcesz to mogę Ci je pokazać, moja stara szarfa leży na dnie plecaka.

To powiedziawszy wziął plecak do ręki, zaczął grzebać gdzieś na samym dnie, aż w końcu wyjął z niego długi na około 160 cm, czarny, pierwotnie gładki pas materiału zapinany na rzepy. Na owym pasie, którym była oczywiście szarfa, było naszytych całe mnóstwo kółeczek i trójkątów oznaczających sprawności.

Poznawałam mniej więcej połowę z nich. Spojrzałam na nowego przyjaciela z niemałym podziwem w oczach. On znowu po chwili zagadał do mnie

— A ty? Też jesteś harcerką? Albo chciałabyś być? Bo o ile do wojska raczej się nie nadajesz to do harcerstwa myślę, że jak najbardziej!

Ja zaśmiałam się tylko wesoło, po czym przytaknęłam i odpowiedziałam nowemu przyjacielowi radośnie

— Tak, tak. Oczywiście. Też jestem harcerką; od nie tak dawna w sumie bo ledwo rok, więc w polskim slangu harcerskim pewnie nazwaliby mnie jeszcze biszkoptem, bo tak właśnie u nas w slangu mówi się na nowych harcerzy, jednak myślę iż to naprawdę zajęcie dla mnie… Tylko sprawności mam o wiele mniej niż ty.

— O. A masz swój mundur może? Bo oczywiście wiem, że wy akurat nie macie szarf, wy swoje sprawności naszywacie na prawy rękaw munduru.

Ja w odpowiedzi również pogrzebałam chwilę w plecaku, który wzięłam ze sobą gdy wychodziliśmy ze szkoły na boisko. Po chwili wyjęłam z niego swój mundur harcerski. Były to koszula, lub bluza mundurowa i spódnica w kolorze szarym, beret w kolorze czarnym z przypiętą szarą lilijką, Na ramionach bluzy znajdowały się naramienniki, na które nakłada się pagony w barwach drużyny.
Pod kołnierzem przełożona była chusta w kolorach wybranych dla każdej drużyny. Chusta naszej drużyny była akurat czarna z fioletowym obszyciem. Spięta pod szyją suwakiem lub pierścieniem.
Przez lewe ramię przełożony jest sznur funkcyjny. Jego kolor zależny jest od funkcji pełnionej w drużynie. Nad lewą kieszenią przypina się lilijkę srebrną, jeżeli harcerz nie złożył jeszcze przyrzeczenia, lub krzyż harcerski.
W dolnej części lewej kieszeni przyszywane są naszywki skautowe — koniczynka WAGGGS u harcerek i lilijka WOSM u harcerzy. Do spodni czy spódnicy nosi się pas harcerski. Dziewczyny noszą pasy czarne, a chłopcy zielone, choć można je zastąpić brązowym pasem skórzanym. Zuchy mają do wyboru pasy parciane zielone lub jasne, skórzane. Na nogach, poza butami, zazwyczaj turystycznymi lub pionierkami, noszone są getry, które również występują w wielu wersjach kolorystycznych i dobierane są przez każdą drużynę. Dodatkowo do getrów można założyć różnokolorowe wywijki.

Na prawym rękawie, od góry, poniżej tropów miałam za to przyszyte odznaki sprawności, o których toczyła się nasza rozmowa. Oczywiście odznaki były za najprzeróżniejsze rodzaje sprawności, z prawie wszystkich zdobyłam również wszystkie stopnie sprawności, które dzieliły się na jedno, dwu i trzygwiazdkowe. Miałam więc odznakę ze wszystkich poziomów za sprawności samarytańskie, przyrodnicze, za wyrobienie harcerskie, kucharskie, finansowo-ekonomiczne, kwatermistrzowskie, Terenoznawcze, krajoznawcze i turystyczne, Łącznościowe, językowe, naukowe, sportowe; poza sprawnością pływaczki doskonałej, artystyczne, społeczne i obywatelskie, komputerowe, Wspierające wychowanie duchowe i religijne oraz hobbystyczne.

— Ej, mówiłaś, że masz mniej odznak sprawności ode mnie a widzę, że wcale tak mało to ty ich nie masz. — powiedział do mnie nieco ironicznie towarzyszący mi wojskowy.

— No niby tak, ale nie mam odznaki sprawności pływaczki doskonałej, a dosyć mocno mi na niej zależy.

— Wiem, widzę. Obiecuję, że jak tylko zrobi się cieplej to osobiście nauczę Cię pływać na tyle dobrze, że zdobędziesz tę odznakę bez problemu. Słowo Honoru.

Cóż, ktoś kiedyś mówił iż honor jest dla żołnierza, i dla harcerza, wartością bezwzględnie najważniejszą toteż kiedy usłyszałam, że przyjaciel daje mi słowo honoru to bez wahania w nie uwierzyłam. Po chwili jednak rzuciłam z rozbawieniem

— Czyli mogę polegać na tobie jak na Zawiszy[3] ma się rozumieć?

— Oczywiście! I to jest akurat jedna z niewielu rzeczy, które łączą mnie i generała. Na nas obu można bezwzględnie polegać.

— Jedna z niewielu, czyli jest tych rzeczy więcej? — spytałam zaciekawiona, bo jakoś trudno było mi w to uwierzyć. Na to mój nowy kumpel odparł

— No jest więcej ale to też nie wyobrażaj sobie za dużo. Nasze punkty wspólne mógłbym zliczyć na palcach jednej ręki.

— Cóż...To i tak nie tak źle wydaję mi się. Zawsze coś.

— Niby tak...Ale w tym wypadku to raczej nie jest to powód do radości. Przynajmniej dla mnie.

Po tej interesującej rozmowie wróciliśmy do rozmowy o pływaniu… I nie tylko, bowiem pozwoliłam sobie zażartować ze swoich własnych umiejętności

— No w jeziorze może nie umiem pływać, ale przynajmniej umiem posługiwać się saperką.

— Saperka? Brzmi dość tajemniczo i mam już pewne skojarzenie, co to jest, ale pewnie mnie zaskoczysz…

— Tak harcerze mówią na taką małą, podręczną łopatę o wielu zastosowaniach.

— Ach, czyli jednak moje skojarzenie było błędne.

W końcu jednak trzeba było wracać na teren szkoły. Kiedy już tam byliśmy to przypomniało mi się o jednej ważnej kwestii. Zapytałam więc nowego przyjaciela

— Hej, koleżko… A tak właściwie to gdzie wy się zatrzymacie przez kilka najbliższych tygodni, które macie tutaj spędzić?

On spojrzał tylko na mnie po czym odrzekł najnaturalniejszym i najbardziej neutralnym tonem jaki tylko był w stanie z siebie wydać

— Szczerze? W zasadzie to do tej pory nie mam pojęcia.

Po chwili jednak sprawa wyjaśniła się. Okazało się, że szanowni panowie zostali na czas nieokreślony „zameldowani” w naszym szkolny internacie.

Pożegnałam się więc z nowym przyjacielem, oczywiście uprzednio ustalając iż jutro rano; pomimo tego iż będzie to sobota, spotkamy się w tym samym miejscu, po czym wróciłam do domu. Wymęczona zdarzeniami dnia poprzedniego padłam na łóżko, gdzie zasnęłam praktycznie od razu.

Ta noc minęła wyjątkowo spokojnie. Nazajutrz wstałam wypoczęta, wyjęłam z szafy ubrania; z racji iż dziś nie musiałam iść w mundurze a dzień zapowiadał się ładny i ciepły jak na tę porę roku to wybrałam delikatną, dziewczęcą sukienkę sweterkową w kolorze pudrowego różu, do tego białe rajstopy i czarne baleriny. W końcu po zjedzeniu szybkiego śniadania wyszłam z domu i skierowałam swe kroki przed szkolny internat.

Wybijała godzina dziesiąta czyli ta, na którą byłam umówiona z przyjacielem przed budynkiem, on jednak nie pojawiał się. Stwierdziłam jednak, że zaczekam bo pewnie coś bardzo pilnego go zatrzymało. W końcu, po ponad kwadransie przyjaciel pojawił się w zasięgu mojego wzroku. Kiedy był już odpowiednio blisko mnie to powiedział skruszonym tonem

— Jejku, słuchaj, przepraszam za spóźnienie, nie będę kłamał; zaspałem trochę...Mam nadzieję, że nie jesteś bardzo zła…

— Zła? Nie. Ale wiesz, do tej pory wojskowi kojarzyli mi się raczej z absolutną punktualnością zawsze i wszędzie… A ty jak widzę całkiem nieźle ten stereotyp przełamujesz…

— Cóż… Tak, o ile szanowny Pan Generał zawsze jest bardzo punktualny i zawsze tego samego wymaga od innych, o czym zresztą mogłaś sama się przekonać, to jeżeli chodzi o mnie to raczej na jakąś wielką punktualność nie licz…

Cóż, przyjęłam tę wiadomość z jakąś taką neutralnością. Wydawało mi się zresztą, że w przeciągu kilku lub nawet kilkunastu nadchodzących tygodni jeszcze nie raz i nie dwa będzie mi dane przekonać się o tym, że Pan Generał i mój nowy przyjaciel to są dwa zupełnie różne światy. Po chwili zapytałam przyjaciela zaciekawiona

— No dobra, to jaki mamy plan na dziś?

On zastanowił się przez chwilę, po czym zapytał mnie najnaturalniej na świecie

— A ty? Co byś chciała robić? Skoro ty o wiele lepiej znasz to miasto, a ja tu jestem tylko gościem to zdaję się w pełni na ciebie.

Cóż, nie powiem. Byłam zaskoczona. Bardzo mile zaskoczona! To było naprawdę bardzo miłe, że ktoś chciał posłuchać mojej opinii na jakiś temat, a zwłaszcza że był to przecież wojskowy, a oni raczej kojarzyli mi się z wydawaniem rozkazów i to dość bezwzględnych a nie z słuchaniem zdania innych i liczeniem się z owym zdaniem.

Po chwili namysłu zaproponowałam więc mojemu kompanowi radośnie ale i nieco zakłopotana

— Hej… A mogę mieć do Ciebie sprawę?

— Jasne, wal śmiało. — powiedział do mnie mężczyzna bardzo bezpośrednio. Powiedziałam więc

— Eh, bo generalnie przypomniało mi się, że obiecałam pomóc przy dożynkach w pobliskiej miejscowości, szesnaście minut drogi stąd gdybyśmy jechali autem… Pojechałbyś tam ze mną, tak dla towarzystwa?

— No jasne. Nie ma problemu.‒ odpowiedział mi przyjaciel, po chwili dodał‒ wasze Polskie dożynki to jak u nas w Kanadzie Święto Dziękczynienia, nie? Tylko, że my świętujemy zawsze w 2 poniedziałek października a wy zwykle w jedną z niedziel lub sobót sierpnia lub września po zakończeniu żniw z tego, co wiem…

— No… Tak.‒ powiedziałam zdziwiona poziomem wiedzy mojego nowego kumpla. On po chwili zapytał do mnie

— Dobra, to kiedy jedziemy?

— No wiesz, co? Fajnie by było jechać już teraz. Tylko poproszę Panią Czajkowską, żeby nas podwiozła.

Jak powiedziałam tak też zrobiłam, po chwili więc wsiedliśmy we trójkę do Auta Pani Izy. Jechaliśmy kilkanaście minut, aż w końcu zajechaliśmy do Nekli, w której to właśnie miały odbywać się owe dożynki.

Kiedy już tam byliśmy to przyjaciel zapytał mnie zaciekawiony

— Dobra, co teraz robimy?

— Szczerze? Jeszcze nie wiem, ale przy dożynkach zawsze jest do roboty tyle rzeczy, że pewnie zaraz znajdziemy sobie zajęcie.

No i tak właśnie się stało. Nie minęło parę minut a my już zostaliśmy poproszeni o pomoc przy pleceniu wieńca dożynkowego. Mój przyjaciel trochę ogłupiały zapytał mnie

— Dobra… W Kanadzie nie mamy takiej tradycji, więc wybacz, że zapytam ale...Co to jest ten cały wieniec dożynkowy? Po co się go robi? Do czego służy?

Ja zaśmiałam się radośnie po czym powiedziałam do mężczyzny

— Już Ci mój przyjacielu chętnie wszystko wyjaśniam. Otóż jedną z głównych tradycji związanych z dożynkami jest właśnie wicie wieńca, nazywanego również plonem. Tradycyjnie jest to symbol płodów ziemi. Składa się on ze zbóż, orzechów, owoców, kwiatów, jarzębiny i kolorowych wstążek. Wieniec układany jest najczęściej w kształt koła, warkocza lub korony. Czasem w środku wieńca umieszczano żywe lub wystrugane z drewna zwierzęta, co miało zapewnić zdrowy przychówek gospodarczy. Zboża, które znajdą się w wieńcu, nie są przypadkowe. Na polach dawniej zostawiano ostatni pas niezżętego zboża, nazywany też ostatnią kępą i w odpowiednim czasie ścinał go uroczyście najlepszy żniwiarz. Dawał owoc swojej pracy żniwiarkom, które plotły wieniec. Taki upleciony wieniec niosła najlepsza żniwiarka, a za nią szedł orszak. Cały korowód kierował się do gospodarza dożynek, który przyjmował wieniec, wnosił go do domu i musiał go przechować przez cały rok. Po odebraniu wieńca zaczynała się biesiada i zabawa. Obecnie podczas dożynek organizowane są konkursy na najładniejsze, największe, najciekawsze wieńce. Niektóre z nich są wręcz komentarzem do wydarzeń z ubiegłego roku.

— Aha. I co dalej? — dopytywał mężczyzna z zainteresowaniem patrząc na mnie oraz na to, co dzieje się wkoło nas. Ja więc kontynuowałam swą wypowiedź mówiąc

— Cóż… żeby wyjaśnić Ci wszystko, co będzie się tu działo; ponieważ wiem iż niektóre nasze tradycje mogą być dla ciebie niezrozumiałe, trzeba by się cofnąć do samego początku Dożynek jako takich.

On słuchał dalej, toteż ja mówiłam, starając się podawać mężczyźnie wartościowe informacje

— Dożynki, zwane inaczej świętem plonów lub wieńcami to ludowe święto połączone z obrzędami dziękczynnymi za ukończenie żniw i prac polowych. W czasach przedchrześcijańskich — etniczne święto słowiańskie, przypadające w okresie równonocy jesiennej czyli około 23 września. Współcześnie obchodzone zwykle w jedną z niedziel lub sobót sierpnia lub września po zakończeniu żniw.

— No cóż...Mamy sobotę, 24 września, żniwa skończyły się u was z tego, co wiem 15 sierpnia… Także moim zdaniem takie tam macie małe opóźnienie w tym świętowaniu…

— Oj, może i mamy, ale czy to ważne?

Przyjaciel tylko zaprzeczył ruchem głowy ze śmiechem i poprosił abym mówiła dalej, toteż mówiłam

— Obrzęd dożynek prawdopodobnie związany był pierwotnie z kultem roślin i drzew, potem z pierwotnym rolnictwem. Wraz z rozwojem gospodarki folwarczno-dworskiej w XVI wieku dożynki zagościły na dworach majątków ziemskich. Urządzano je dla żniwiarzy, służby folwarcznej i pracowników najemnych, w nagrodę za wykonaną pracę przy żniwach i zebrane plony.

— Miło...chyba.‒ mój przyjaciel powiedział to bardzo specyficznym tonem. Ja zgodziłam się niemo, po chwili jednak mówiłam dalej, chcąc jak najlepiej wytłumaczyć nowemu przyjacielowi nasze zwyczaje

— Obecnie dożynki są połączeniem dwóch staropolskich zwyczajów, okrężnego oraz dożynek, które w przeszłości były osobnymi, blisko sąsiadującymi świętami. Tradycyjnie dożynki obchodzone były w pierwszy dzień jesieni. Święto poświęcone było tegorocznym zbiorom zbóż w czasie którego dziękowano bogom za plony i proszono o jeszcze lepsze w przyszłym roku. Dożynkom towarzyszyły różne praktyki i do niedawna zachowane zwyczaje związane

— Na przykład co? — znowu zapytał mnie zaciekawiony mężczyzna, w tym momencie zobaczyłam w jego oczach radosne ogniki. Cieszył się jak mały chłopiec, który zdobywał właśnie nową wiedzę o życiu poza swoim krajem. Ciągnęłam więc temat

— Na przykład wspomniany już wieniec, ostatnia kępa. Oczywiście w czasie dożynek organizowano biesiady z poczęstunkiem i tańcami, dawniej poprzedzane rytualnymi obrzędami i modlitwami.

— A jak to wygląda teraz? — zapytał mnie mężczyzna. Ja zaśmiałam się znowu radośnie, poklepałam go przyjaźnie po ramieniu i powiedziałam

— Do tego jeszcze dojdziemy. Póki co mogę Ci powiedzieć, że u schyłku XIX wieku, wzorem dożynek dworskich, zaczęto urządzać dożynki chłopskie, gospodarskie. Bogaci gospodarze wyprawiali je dla swych domowników, rodziny, parobków i najemników. W okresie międzywojennym zaczęto organizować dożynki gminne, powiatowe i parafialne. Organizowały je lokalne samorządy i partie chłopskie, a przede wszystkim koła Stronnictwa Ludowego, Kółka Rolnicze, Kościół, często także i szkoła. Dożynki w tamtych czasach były manifestacją odrębności chłopskiej i dumy z przynależności do rolniczego stanu. Towarzyszyły im wystawy rolnicze, festyny i występy ludowych zespołów artystycznych.

— Czyli nawet w czasie tak okropnym jak okres międzywojenny, kiedy ludzie nie byli pewni co będzie jutro dożynki miały się dobrze?

— A miały się, jasne że miały się dobrze. Zresztą nie tylko w okresie międzywojnia. W późniejszym okresie to największe tradycyjne święto okresu letnio-jesiennych zbiorów, urządzane było zawsze w niedzielę, jakiś czas po ukończeniu żniw. Polskie dożynki i niemieckie Erntedankfest urządzane były w tym samym czasie. Stanowiły one relikt dawnych zwyczajów o charakterze magicznym, mających zapewnić urodzaj na przyszły rok. Zakończenie żniw miało też swą uroczystą oprawę w świątyni.

— Czyli aspekt religijny jest ważny zarówno dla nas jak i dla was…

— No… Dla niektórych na pewno… W każdym kościele parafialnym święcono obrzędowe pieczywo oraz wieńce dożynkowe wykonywane przez wytypowane wcześniej okoliczne wsie. Wieńce, jak już wiesz, miały dość różnorodne kształty, zazwyczaj były zakończone w formie krzyży, hostii, kielichów i koron. Wieńce, jak też już wiesz, uświetniają ceremoniał święta planów w wielu częściach Europy m.in. w Polsce i Niemczech, niesione zawsze symbolicznemu gospodarzowi.

— No tak… A jak miały się Dożynki w późniejszym okresie historii waszego kraju? — zapytał mnie znowu mężczyzna. Ja więc odpowiedziałam

— Po II wojnie światowej gospodarzami dożynek byli zwykle przedstawiciele władz administracyjnych i różnych szczebli, od gminnych do centralnych, i miały charakter polityczny wyrażały poparcie dla ówczesnej władzy i polityki rolnej. Zachowywano w nich jednak elementy tradycyjne: uroczyste pochody z wieńcami i pieśni; odbywały się na ogół w którąś z niedziel bliskich równonocy jesiennej. Towarzyszyły im także różne festyny ludowe. Gospodarzem dożynek centralnych, lub jak kto woli ogólnopolskich, zazwyczaj był I sekretarz partii komunistycznej, wraz z nim celebrował tę uroczystość przewodniczący Rady Państwa, do 1952 prezydent. Dożynki w czasach PRL, mam nadzieję że wiesz co to było, były ważnym przedsięwzięciem propagandowym, mającym na celu podkreślenie siły tak zwanego „sojuszu robotniczo-chłopskiego”, ważnego elementu władzy komunistycznej.

— Cóż… Tak. Słyszałem o PRL...Czasy słusznie minione, co? — zapytał mnie mężczyzna nie bez humoru, ja zaś odpowiedziałam

— Eh… Zależy, kogo spytasz. Część społeczeństwa by się z tobą zgodziła, a inna część; raczej ludzie starsi, stwierdzili by, iż za tamtych czasów było lepiej…

— No dobrze...Ale wracając do Dożynek… Długo były wykorzystywane do propagandy?

Przytaknęłam po czym kontynuowałam swoją wypowiedź

— Wykorzystywano je także do innych celów propagandowych: np. dożynki centralne obchodzone 11 września 1949 odbyły się na wrocławskim Psim Polu, przy nieistniejącej już ul. Dożynkowej, wzbogacone były inscenizacją historyczną nawiązującą do rzekomego wielkiego zwycięstwa średniowiecznego polskiego oręża nad Niemcami –bitwy na Psim Polu.

Mężczyzna znowu przytaknął tylko porozumiewawczo. Po chwili zapytał jednak z coraz to większym zaciekawieniem

— No dobra...Ale w końcu, po minięciu „czasów słusznie minionych” coś musiało się zacząć zmieniać, nie?

— Tak, tak! Oczywiście! Dożynki zmieniając swój charakter w latach 80. XX wieku, pozostały świętem rolników o charakterze dziękczynnym, religijnym i odbywają się na Jasnej Górze; ale nie tylko, ponieważ odbywają się także Dożynki prezydenckie w Spale. Obecnie uroczystości dożynkowe mają zarówno charakter religijny, świecki jak i ludowy, powiązany z zabawą z okazji zakończenia zbiorów. W przypadku dożynek o charakterze religijnym podziękowania za plony składane są zwykle chrześcijańskiemu Bogu i Matce Bożej.

— No dobra… a z tymi zabawami to jak jest?

— W dzisiejszych czasach ceremoniom dożynkowym przewodniczą Starosta i Starościna dożynkowi. Najpierw wnoszone są, wielokrotnie już przeze mnie wspominane, wieńce dożynkowe. Następnie Starosta i Starościna wręczają bochen chleba upieczonego z mąki pochodzącej z ostatnich zbiorów Gospodarzowi dożynek. Gospodarzem najczęściej jest kapłan, a w przypadku dożynek świeckich przedstawiciel lokalnej administracji państwowej bądź samorządowej. Następnie składane są symboliczne dary z najnowszych plonów, przetwory mięsne, owoce — często stanowią one wystawę osiągnięć lokalnych rolników. W przypadku kiedy uroczystość ma charakter religijny, odprawiany jest obrzęd liturgiczny. Dożynki kończy najczęściej festyn ludowy.

— No dobra...Czyli dożynki organizuje starosta waszego miasta i burmistrz miasta i gminy, co roku innego, tak?

— Ta. Mniej więcej tak to wygląda.

— Dobra… A tak poza tym wieńcem to jaki jest w ogóle plan tych dożynek?

— Technicznie właściwe dożynki zaczynają się dopiero o piętnastej, korowodem dożynkowym, który przejdzie przez ulice Poznańską, Rynek i Wrzesińską aby w końcu dotrzeć tutaj. Pół godziny później będzie msza święta polowa, czyli zwyczajnie na zewnątrz, będzie trwać godzinę. O wpół do piątej wieczór będą uroczystości dożynkowe, obrzęd w wykonaniu zapewne jakiegoś tutejszego zespołu folklorystycznego i wręczenie wyróżnień. Potem o osiemnastej będą jakieś jeszcze bliżej nieokreślone występy artystyczne. Godzinę później będzie losowanie nagród głównych w loterii dożynkowej, potem o godzinie dwudziestej będzie koncert jakiegoś zespołu, sama jeszcze nie mam pojęcia kogo w tym roku wzięli, a potem około dwudziestej drugiej będzie zabawa taneczna z udziałem jeszcze jakiegoś innego zespołu.

— Ty naprawdę znasz plan tych całych dożynek na pamięć co do godziny? — zapytał mnie zaintrygowany przyjaciel.

— Ta, to nie pierwszy raz, kiedy uczestniczę w czymś takim, toteż jestem obcykana, w sensie kumata, w tym temacie.

— No dobra… A kiedy się dowiemy, co to za zespoły wystąpią na tych waszych dożynkach? Ta informacja chyba powinna widnieć na ulotkach, nie?

— Pewnie tak, ale widać ktoś o tym zapomniał. Zdarza się…

Mój przyjaciel na te słowa tylko pokręcił głową, jakby ze zrezygnowania, a może niedowierzania w tę drobną ale ważną omyłkę. Po chwilo jednak roześmiał się serdecznie. Ja też się zaśmiałam. W końcu może i nazwa zespołu była ważna, ale chyba ważniejsze miało być to, jak grali…

Kiedy już skończyliśmy wyplatać wieniec dożynkowy to mężczyzna spojrzał na mnie zaciekawiony, po chwili więc oboje skierowaliśmy się na prowizoryczną scenę, ponieważ zostaliśmy poproszeni o sprawdzenie mikrofonów i takich tam. Zrobiliśmy to więc z największą przyjemnością.

Czas mijał bardzo szybko. Nawet się nie zorientowaliśmy, a już wybiła piętnasta. To znaczy, iż właśnie zaczynał się pochód dożynkowy. W końcu po dwóch kwadransach pochód doszedł na stadion. Zaczynała się msza. Zarówno ja jak i mój towarzysz wynudziliśmy się tam okropnie…

O godzinie wpół do piątej zaczynały się uroczystości dożynkowe. Najpierw wystąpił jakiś nieznany mi bliżej zespół folklorystyczny. W międzyczasie były rzeczywiście rozdawane jakieś wyróżnienia. Trwało to wszystko aż do godziny osiemnastej. O tejże godzinie zaczęły się rozmaite występy artystyczne, które były na pewno o wiele ciekawsze niż msza… Owe występy skończyły się jednak godzinę później. Chwilę po dziewiętnastej zaczęło się losowanie nagród głównych w loterii dożynkowej. Ja jednak nie zwracałam na to szczególnej uwagi.

W końcu i losowanie skończyło się kilka minut przed dwudziestą. Za milka minut więc miał zacząć się koncert zespołu, który miał być gwiazdą wieczoru… Koncert więc zaczął się, konferansjer w końcu przedstawił zespół składający się z wokalistki, akordeonisty, flecisty, gitarzysty basowego, perkusisty, faceta grającego na skrzypcach i instrumentach klawiszowych oraz gitarzysty grającego na gitarze klasycznej. Zespół zwał się Tuliphanki. Grali miłe dla ucha, folklorystyczne kawałki wpadające trochę to w pop a trochę w rocka.

Po chwili towarzyszący mi mężczyzna wstał z miejsca, które zajmował i podszedł pod maleńką, prowizoryczną scenę znajdującą się na samym środku stadionu. Zrobiłam więc to samo. Po chwili on zapytał mnie z nieco łobuzerskim uśmiechem

— Można prosić do tańca?

Zgodziłam się, więc mój przyjaciel chwycił energicznie moją rękę i porwał mnie do tańca przy jakimś energicznym, folkowym utworku. Przetańczyliśmy tak chyba z sześć piosenek. O godzinie dziesiątej wieczorem zaś zabawa, przejęta przez kolejny zespół; którego nazwy nie zapamiętałam, rozgorzała na dobre, ja i mój towarzysz również się bawiliśmy jak szaleni.

W końcu około godziny jedenastej w nocy Dożynki zakończyły się. Zadzwoniłam do Pani Izy, aby przyjechała po nas, co zresztą zrobiła niedługo później. Zanim wsiedliśmy do jej samochodu to mój towarzysz powiedział jej coś na ucho, ona przytaknęła; ja zaś nie wiedziałam, o czym rozmawiali. W końcu ruszyliśmy spod stadionu w Nekli z powrotem do naszej miejscowości. Zamiast jednak zawieźć nas do szkoły, aby mój nowy przyjaciel wrócił na noc do internatu, gdzie został zameldowany, stanęła autem na parkingu pod blokiem, w którym mieszkałam ja.

Ja spojrzałam na nich zaciekawiona, aż w końcu mężczyzna odezwał się najnaturalniejszym, najpoważniejszym tonem, na jaki było go stać...choć ja jednak usłyszałam w nim odrobinę rozbawienia

— Młoda damo, mamy godzinę jedenastą w nocy, a w zasadzie to kilkanaście minut po...Chyba nie myślałaś, że ty o tej porze będziesz sama do domu wracać? Pozwól mi proszę na to, abym Cię odprowadził…

— No… Zgoda, w końcu...Co mi szkodzi?

[1] Skauting (ang. scouting) — ruch społeczny i pedagogiczny, sformalizowany później w szeregu organizacji młodzieżowych w wielu krajach, który został zapoczątkowany na przełomie XIX i XX w. w Anglii przez Roberta Baden-Powella i Ernesta Thompson Setona w USA. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa — polskiej odmiany skautingu. Ruch skautowy został zdefiniowany jako dobrowolny apolityczny ruch wychowawczy dla młodzieży, otwarty dla wszystkich, bez względu na pochodzenie, rasę czy wyznanie, zgodny z celem, zasadami i metodą, które ustalił założyciel Robert Baden-Powell. Celem ruchu skautowego jest przyczynianie się do rozwoju młodych ludzi w taki sposób, by w pełni mogli wykorzystać swoje możliwości fizyczne, umysłowe, społeczne i duchowe jako jednostki, jako odpowiedzialni obywatele i jako członkowie wspólnot lokalnych, narodowych i międzynarodowych.

[2] Sprawności harcerskie — harcerski instrument metodyczny. Sprawnością jest biegłość harcerza w pewnej dziedzinie, wykazana w praktyce. Zdobycie sprawności wskazuje, że dany harcerz wykonał określone zadania i posiadł niezbędne umiejętności. Sprawności są zdobywane indywidualnie. Sprawności harcerskie — harcerski instrument metodyczny. Sprawnością jest biegłość harcerza w pewnej dziedzinie, wykazana w praktyce. Zdobycie sprawności wskazuje, że dany harcerz wykonał określone zadania i posiadł niezbędne umiejętności. Sprawności są zdobywane indywidualnie. Aby sprawności były przystępne dla wszystkich — i tych zaawansowanych w danej dziedzinie, jak i pierwszy raz się z nią stykających — są one podzielone na cztery poziomy trudności.
Decyzję o podjęciu się zdobycia sprawności, harcerz i harcerka zgłaszają do drużynowego bądź zastępowego, którzy otwierają tzw. próbę (co jest potwierdzone dodatkowo rozkazem drużynowego). Jest to okres, w czasie którego należy wykonać zadania określone w wymaganiach sprawności. Po jego upłynięciu, próba zostaje zamknięta i oceniona przez Radę Drużyny, drużynowego lub wyznaczoną przez niego osobę, która decyduje o przyznaniu sprawności. Decyzję o przyznaniu sprawności mistrzowskiej drużynowy podejmuje ze specjalistą w danej dziedzinie. Zdobycie sprawności drużynowy ogłasza rozkazem i wpisuje do książeczki służbowej harcerza.

[3] Zawisza Czarny z Garbowa herbu Sulima (łac. Zawissius Niger de Garbow, ur. ok. 1370 w Garbowie, zm. 12 czerwca 1428 pod Gołąbcem) — rycerz, niepokonany w licznych turniejach, symbol cnót rycerskich; delegat na Sobór w Konstancji, uczestnik wojen z zakonem krzyżackim, Turkami i husytami, starosta kruszwicki od 1417, starosta spiski od 1420 r. W języku polskim przyjęło się aktualne do dziś powiedzenie „polegać na kimś, jak na Zawiszy”, co znaczy „ufać komuś całkowicie”. Zawisza przeszedł do historii jako człowiek prawy, wiernie służący królowi, broniący wiary aż do śmierci.

[4] Ostra białaczka szpikowa, ostra białaczka mieloblastyczna, ostra białaczka nielimfoblastyczna (łac. myelosis leukaemica acuta), AML (od ang. acute myeloid leukemia), ANLL (od ang. acute nonlymphocytic leukemia) — grupa chorób spowodowana nowotworowym rozrostem w szpiku wczesnych komórek prekursorowych krwi. Zaburzenie hierarchicznej struktury krwiotworzenia powoduje niewydolność szpiku i objawy niedoboru krwinek czerwonych, płytek krwi i leukocytów, a jednocześnie często występuje nagromadzenie się dysfunkcyjnego klonu białaczkowego, którego nadmiar może przyczyniać się do zaburzeń mikrokrążenia, nacieczenia różnych narządów i zatrucia organizmu produktami rozpadu komórek blastycznych. Ostra białaczka szpikowa stanowi około 80% ostrych białaczek u osób dorosłych, ale u dzieci jest nowotworem rzadszym od ostrej białaczki limfoblastycznej. W diagnostyce konieczne jest pobranie szpiku kostnego, który umożliwia szczegółowe badania, w tym badania genetyczne i molekularne pozwalające określić typ białaczki oraz zakwalifikować do odpowiedniej grupy ryzyka, co jest istotne dla wyboru najlepszej strategii leczniczej. Rokowanie zależy przede wszystkim od grupy ryzyka cytogenetyczno-molekularnego i jest znacząco lepsze w grupach niższego rokowania, u których po osiągniętej remisji przeprowadzono allogeniczne przeszczepienie szpiku.
Większość objawów ostrej białaczki szpikowej jest związana z zastąpieniem prawidłowych komórek krwi komórkami nowotworowymi. W wyniku wyparcia prawidłowych prekursorów i zastąpienia ich klonem nowotworowym, który nie pełni swojej funkcji, dochodzi do jednoczesnego zaburzenia funkcji trzech linii hematopoezy niedoborów dojrzałych krwinek czerwonych, płytek krwi i funkcjonalnych krwinek białych obecnych we krwi obwodowej. W wyniku niedoboru erytrocytów pojawiają się typowe objawy anemii, występuje osłabienie, szybka męczliwość, duszność, bladość skóry i błon śluzowych oraz przyspieszenie akcji serca. W wyniku niedoboru trombocytów rozwija się skaza krwotoczna. Małopłytkowość powoduje krwawienia z dziąseł i nosa oraz plamicę na skórze i błonach śluzowych. Może pojawić się krwawienie z przewodu pokarmowego, krwawienie z dróg rodnych i krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego, które jest zagrożeniem dla życia chorego. Silne krwawienie może być skutkiem zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), który może towarzyszyć białaczce promielocytowej (APL). Brak prawidłowych krwinek białych przyczynia się do wzmożonej podatności chorego na infekcje, mimo że we krwi często są obecne bardzo liczne prekursory dojrzałych leukocytów, które jednak są niezdolne do pełnienia funkcji fizjologicznych. Upośledzenie odporności skutkuje licznymi infekcjami, zwykle bakteryjnymi lub grzybiczymi. Występują ciężkie anginy, zapalenia płuc, zakażenia okolic odbytu oraz zmiany w jamie ustnej obejmujące bolesne afty i owrzodzenia, uaktywnienie opryszczki oraz zmiany okołozębowe. Przebieg tych zakażeń, zwłaszcza w zaawansowanym etapie choroby, może być bardzo ciężki. Jednocześnie nadmierna liczba niedojrzałych leukocytów we krwi może powodować leukostazę, czyli zaburzenia mikrokrążenia krwi spowodowane nadmierną liczbą białych krwinek. Leukostaza występuje u 5% chorych, objawia się zaburzeniami świadomości, zaburzeniami widzenia, bólem głowy oraz hipoksemią (spowodowaną upośledzeniem przepływu krwi przez płuca). Powiększenie śledziony może występować w ostrej białaczce szpikowej, ale zwykle jest bezobjawowe. Powiększenie węzłów chłonnych występuje u 30% chorych i jest znacznie rzadsze niż w ostrej białaczce limfoblastycznej. Często w skórze występują płaskie wykwity, które są naciekiem komórek nowotworowych. Podobne mogą pojawiać się na dziąsłach, co jest typowym objawem białaczki z linii monocytów. Nacieki mogą występować również w innych narządach, w tym układzie oddechowym oraz w sercu, co może spowodować niewydolność oddechową lub niewydolność serca. U większości chorych występują bezobjawowe nacieki w układzie moczowym. W białaczce monocytowej często dochodzi do nacieczenia opon mózgowo-rdzeniowych, w pozostałych typach jest rzadsze niż ostrej białaczce limfoblastycznej. Rzadko pierwszym objawem jest wystąpienie litej masy pozaszpikowej zbudowanej z komórek nowotworowych, zwanej mięsakiem mieloidalnym (chloroma, pozaszpikowy guz mieloidalny). Jest to guz zbudowany z blastów, najczęściej występuje w skórze, węzłach chłonnych, kościach, przewodzie pokarmowym, jądrze i tkankach miękkich. W przebiegu ostrej białaczki szpikowej może wystąpić zespół Sweeta, który jest paranowotworowym zapaleniem skóry. Czasami choroba nie daje jakichkolwiek objawów i jest wykrywana przypadkowo podczas rutynowych badań krwi[4].

[5] O psie, który jeździł koleją — opowiadanie dla dzieci autorstwa Romana Pisarskiego traktujące o losach psa o imieniu Lampo. Akcja utworu dzieje się we Włoszech. Pewien zawiadowca znajduje na stacji kolejowej kundelka, przygarnia go i nazywa Lampo (wł. Błyskawica). Zawiadowca, mający troje dzieci (Gina, Roberto i Adele) mieszka w mieście Piombino, a pracuje w miasteczku Marittima. Lampo cały dzień spędza na stacji, a wieczorem wraca z zawiadowcą do jego rodzinnego domu na kolację. Pies kilkakrotnie ucieka od swojego nowego właściciela. W czasie pierwszej wycieczki psa wszyscy martwią się, że Lampo już nigdy nie wróci, ale ich przypuszczenia nie sprawdzają się. Pewnego dnia na stację kolejową przybywa dziennikarz, a kilka dni później w gazecie ukazuje się zdjęcie kundelka wraz z opowiadaniami o jego przygodach i „podróżach” pociągiem. Zawiadowca i kolejarze szybko przyzwyczajają się do ucieczek psa. Podczas jednej z nich, gdy Lampo wyrusza do pewnego miasteczka, przytrzaskują go drzwi pociągu. Jeden z pasażerów pociąga więc za hamulec, by zatrzymać pociąg i uwolnić psa. Podczas powstałego zamieszania Lampo wyskakuje z pociągu i ukrywa się w krzakach. Przypadkiem znajduje go jadąca na osiołku starsza kobieta i zabiera ze sobą. Pies zostaje u niej przez całą zimę i sam wraca do domu. Naczelnik stacji każe jednak zawiadowcy pozbyć się psa. Zawiadowca wysyła więc Lampo do swojego wuja na Sycylię, jednak i stamtąd pies z powrotem ucieka. Pewnego dnia mała Adele bawi się na torach, gdy pies zauważa nadjeżdżający pociąg. Kilka osób rzuca się w jej kierunku, by ją uratować, ale to Lampo dobiega pierwszy i spycha dziewczynkę z torów, ginąc w procesie. Mieszaniec Lampo żył naprawdę w latach 50. XX wieku. Samodzielnie podróżował pociągami, przez co stał się najczęściej opisywanym i fotografowanym psem tamtych czasów. W 1961 zginął potrącony przez pociąg i został pochowany pod akacją rosnącą przy stacji, a rok później postawiono mu pomnik.

[6] Tajemniczy ogród (ang. The Secret Garden) — powieść dla dzieci autorstwa Frances Hodgson Burnett, po raz pierwszy opublikowana w 1911 roku. Przed wydaniem publikowana w odcinkach w The American Magazine. Sielankowa opowieść o samouzdrowieniu jest współcześnie uważana za najlepszą powieść tej autorki i zaliczana do klasyki literatury dziecięcej. Prócz warstwy obyczajowej, książka daje też wyraz przekonaniu o uzdrowicielskiej, wręcz mistycznej sile natury. Ludzie pozostający w silnym z nią związku są zdrowi i mocni (także moralnie), czego przykładem jest Dickon Sowerby, owo „dziecko natury”. Ozdrowieńczego jej oddziaływania doświadczają także inni jej bohaterowie: Mary Lennox, oderwana od angielskich korzeni, jest brzydka — zmienia się to po powrocie do ojczyzny i poddaniu się mocy przyrody. W tej tezie widoczne są wpływy Stowarzyszenia Chrześcijańskiej Nauki, z którym Frances Hodgson Burnett była związana.

[7] Opowieść wigilijna (tyt. oryg. A Christmas Carol) — opowiadanie Charlesa Dickensa nawiązujące do Wigilii Bożego Narodzenia. Książka ukazała się po raz pierwszy 19 grudnia 1843 roku z ilustracjami Johna Leecha. Tłumaczona wielokrotnie i wydawana jako Opowieść wigilijna (częściej) lub zgodnie z oryginalnym tytułem jako Kolęda prozą. Opowiadanie Charlesa Dickensa jest napisane w stylu wiktoriańskim. Pokazuje głębokie doświadczenie i przemianę skąpca Ebenezera Scrooge’a, zachodzącą w czasie nocy wigilijnej. Jest on samotnikiem, nielubiącym ludzi, a dbającym jedynie o pomnażanie swojego majątku. W noc wigilijną ukazuje mu się duch Jakuba Marleya — jego zmarłego partnera w interesach, cierpiącego pod ciężarem łańcucha win, który wykuł sobie za życia. Ta wizyta ma uchronić Scrooge’a przed podobnym losem. Początkowo nieufny, Ebenezer zmienia zdanie pod wpływem wizyt kolejnych duchów: Ducha Dawnych Świąt Bożego Narodzenia, Ducha Obecnych Świąt i Ducha Świąt przyszłych. Pokazują one bohaterowi sceny z jego życia przeszłego, teraźniejszego i przyszłego. Przerażony wizją samotnej śmierci, Scrooge pojmuje beznadziejność takiego trybu życia i nastawienia do innych ludzi, staje się z powrotem szczodrym, serdecznym człowiekiem, jakim był za młodu, przed śmiercią siostry, jedynej jak się zdawało osoby, która kiedykolwiek troszczyła się o niego. Opowieść wigilijna była niespodziewanym sukcesem Charlesa Dickensa. Pierwszy nakład wyniósł 6 tysięcy egzemplarzy i został wyprzedany w ciągu zaledwie trzech dni. Dickens napisał książkę przede wszystkim z zamiarem spłacenia swoich długów karcianych.

[8] Nędznicy (oryg. fr. Les Misérables) — pięcioczęściowa powieść Wiktora Hugo, napisana w czasie, gdy Hugo przebywał na wygnaniu na wyspie Guernsey, opublikowana została w roku 1862. W tym samym roku ukazało się pierwsze wydanie polskie. Utwór w planach Wiktora Hugo miał być panoramicznym obrazem całego społeczeństwa francuskiego XIX wieku oraz wykładnią poglądów autora na kwestie sprawiedliwego porządku społecznego, walki z nędzą i wykluczeniem. Na kartach Nędzników, poprzez główne wątki fabularne oraz liczne dygresje o charakterze filozoficznym i historycznym, Hugo prezentuje swój program polityczny i społeczny, oparty na wartościach chrześcijańskich, wierze w możliwość pozytywnej przemiany każdego człowieka oraz w ciągły, obejmujący wszystkie dziedziny życia postęp. Praca nad utworem trwała blisko dwadzieścia lat, jego szczegółowa koncepcja ulegała w tym okresie wielokrotnym zmianom i rozszerzeniom. Powieść Nędznicy łączy elementy powieści realistycznej z silnymi elementami romantycznymi i fragmentami o charakterze eseistycznym. Albert Thibaudet widział w niej syntezę gatunków: powieści przygodowej, obyczajowej, kryminału oraz umoralniającej „powieści o bohaterach”. Utwór umieszczony został w index librorum prohibitorum dekretem z 1864 roku.

[9] Ania z Zielonego Wzgórza, również Anne z Zielonych Szczytów (ang. Anne of Green Gables) — powieść autorstwa kanadyjskiej pisarki Lucy Maud Montgomery, pierwsza część cyklu powieściowego Ania z Zielonego Wzgórza, po raz pierwszy wydana w 1908. Pierwsze polskie tłumaczenie ukazało się w 1911 roku nakładem Wydawnictwa M. Arcta (późniejsze M. Arct Zakłady Wydawnicze S.A.).

[1] knerus McKwacz (ang. Scrooge McDuck) — fikcyjna postać ze świata Disneya, stworzona przez Carla Barksa. Po raz pierwszy pojawił się w komiksie Wielka niedźwiedzica (debiut filmowy miał miejsce w 1967, w filmie Sknerus McKwacz i pieniądze). Postać wyglądająca podobnie do Sknerusa wystąpiła też w filmie „The Spirit of ’43” z 1942 roku. Oryginalne imię Sknerus ma po Ebenezerze Scrooge’u — skąpcu z Opowieści wigilijnej Charlesa Dickensa. Pierwowzorem postaci może być (choć nie zostało to potwierdzone przez Barksa) Andrew Carnegie, Amerykanin szkockiego pochodzenia, w swoich czasach jeden z bogatszych ludzi na świecie.

[2] W 1986 amerykańskie wydawnictwo Gladstone uzyskało od Walt Disney Company licencję na tworzenie i wydawanie komiksów z Kaczorem Donaldem i innymi „kaczymi’ bohaterami. Don Rosa umówił się na spotkanie z redaktorem naczelnym wydawnictwa, Byronem Ericsonem. Ericson szybko przekonał się do talentu Rosy, zatrudniając go na stanowisku rysownika. Pierwszym „kaczym” komiksem stworzonym przez Dona Rosę był Syn słońca — przeróbka jego własnej historii Zaginiony w Andach, której bohaterem był Pertwillaby Papers. Komiks odniósł duży sukces w Stanach, był nawet nominowany do nagrody Harvey Award. W 1989 roku, w okresie sporów licencyjnych pomiędzy wydawnictwem a The Walt Disney Company, Don Rosa pracował dla holenderskiego wydawnictwa Oberon oraz dla wydawcy magazynu „Kacze opowieści” (opartego na serialu animowanym pod tym samym tytułem). Współpraca z tym ostatnim skończyła się w przykrych okolicznościach już po jednym komiksie.
Kiedy licencja na tworzenie i wydawanie w Europie komiksów z Kaczorem Donaldem powróciła do wydawnictwa Gutenberghus (dziś: Egmont), Don Rosa, uznany już autor, znalazł w nim zatrudnienie. Razem z nim pracę w Egmoncie rozpoczął również Byron Erickson, jego przyjaciel i promotor z wydawnictwa Gladstone. Pierwszym komiksem stworzonym dla Egmontu był The Master Landscapist (Architekt Krajobrazu) wydany w Polsce 24 czerwca 2009 roku w piśmie Kaczor Donald. Rok później, w 1991, Don Rosa rozpoczął pracę nad swoim największym dziełem: albumem Życie i czasy Sknerusa McKwacza (wydawanym w latach 1992–1994). Praca ta przyniosła autorowi sławę na całym świecie, uhonorowano go również wieloma nagrodami, m.in. prestiżową nagrodą Eisnera. W 1997 roku Don Rosa zdobył drugą w swej karierze nagrodę Eisnera, tym razem w kategorii najlepszy twórca komiksów/humor. Latem 2002 roku, po wydaniu komiksu Czy to jawa, czy sen? (uważanego za jeden z najlepszych w jego karierze; w Polsce wydanego w „Kaczorze Donaldzie” nr 24 z 2008 r.), Don Rosa wdał się w konflikt z właścicielami wydawnictwa Egmont. Sprawa dotyczyła warunków, na jakich publikowane były prace autorstwa Rosy: autor odkrył, iż bez jego wiedzy zmieniana jest kolorystyka i rozmiar obrazków, komputerowa obróbka (zbyt duża kompresja) powodowała też czasem widoczną utratę jakości plansz, pojawiały się nawet zauważalne gołym okiem piksele. Nie mogąc dojść do porozumienia z władzami wydawnictwa, Don Rosa ogłosił strajk, zawieszając pracę oraz wstrzymując zgodę na publikację jego dotychczasowych dzieł. Do porozumienia doszło w grudniu tego samego roku, pierwszym komiksem stworzonym po przerwie był Skarb na śmietnisku opublikowany w październiku 2003.

[3] Kacze opowieści (ang. DuckTales) — serial animowany wytwórni The Walt Disney Company, emitowany od 18 września 1987 do 28 listopada 1990 roku. Poszczególne odcinki serialu są oparte przede wszystkim na komiksach Carla Barksa, dlatego też pojawiają się tu komiksowe postacie stworzone przez niego, a nieobecne w innych produkcjach Disneya, jak Bracia Be, Goguś Kwabotyn czy Granit Forsant. Część jest inspirowana klasycznymi dziełami literackimi i filmowymi. W przeciwieństwie do innych filmów wytwórni, Kaczor Donald jest tu postacią trzecioplanową. W pierwszej serii wystąpił tylko w 8 odcinkach. Głównymi postaciami serialu są Sknerus McKwacz oraz siostrzeńcy Donalda. W Polsce wyświetlany był po raz pierwszy od 17 września 1989 do 19 czerwca 1993 w TVP1 (początkowo pod tytułem Siostrzeńcy Kaczora Donalda). W roku 1991 nakręcono serial Darkwing Duck, w którym kontynuowany był wątek Śmigacza McKwaka oraz Robokwaka. W Polsce TVP wyemitowała 7 z 91 odcinków w 1994 roku. Tytuł rodzimej wersji językowej w tamtym czasie brzmiał Dzielny Agent Kaczor. Obecnie wszystkie odcinki w nowym polskim dubbingu powstałym w 2004 roku zostały upublicznione wraz z premierą platformy Disney+ w Polsce w 2022 roku pod nazwą Agent Kuper. Natomiast w roku 1990 powstał film pełnometrażowy Kacze opowieści: Poszukiwacze zaginionej lampy. 25 lutego 2015 roku ogłoszono, że w 2017 r. powstanie nowa wersja Kaczych opowieści. Premiera serialu odbyła się 12 sierpnia 2017 roku na amerykańskim kanale Disney XD. Regularna emisja serialu w USA rozpoczęła się 23 września 2017 roku.

[4] Było sobie życie (fr. Il était une fois… la vie) — francuski serial animowany z cyklu „Było sobie…” emitowany w latach 1986—1987 na Canal+ i w latach 1987—1988 na antenie France 3, stworzony przez Alberta Barillé’a. Piosenkę w oryginalnej wersji śpiewała Sandra Kim, zwyciężczyni Konkursu Piosenki Eurowizji w 1986. W Polsce serial miał premierę na antenie TVP1 3 grudnia 1987.

[5] Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej (także: Wojsko Polskie) — siły i środki wydzielone przez Polskę do zabezpieczenia jej interesów i prowadzenia walki. Siły zbrojne są podstawowym elementem systemu obronnego państwa, przeznaczonym do skutecznej realizacji polityki bezpieczeństwa i obronnej. Zgodnie z obowiązującą Strategią Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Siły Zbrojne RP utrzymują gotowość do realizacji trzech rodzajów misji: zagwarantowanie obrony państwa i przeciwstawienie się agresji, udział w procesie stabilizacji sytuacji międzynarodowej oraz w operacjach reagowania kryzysowego i operacjach humanitarnych, wspieranie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomoc społeczeństwu. Stoją w ten sposób na straży suwerenności Polski oraz jej bezpieczeństwa i pokoju. Mogą brać udział w zwalczaniu klęsk żywiołowych, działaniach antyterrorystycznych, akcjach poszukiwawczych, a także ratowania życia ludzkiego. Biorą też udział w oczyszczaniu terenów z materiałów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego i unieszkodliwiają je.

[6] Powszechna obrona przeciwlotnicza (POPL) — rodzaj zabezpieczenia bojowego wojsk. Część obrony przeciwlotniczej wojsk. Powszechna obrona przeciwlotnicza to zespół przedsięwzięć, mających na celu samoobronę wojsk w sytuacji zagrożenia lub bezpośredniego uderzenia środków napadu powietrznego przeciwnika. Organizatorami powszechnej obrony przeciwlotniczej są dowódcy ogólnowojskowi.

[7] Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych im. Hetmana Polnego Koronnego Stefana Czarnieckiego (CSWL) — ośrodek szkolenia wojskowego Sił Zbrojnych RP w Poznaniu.

[8] Ewakuacja medyczna- działania ratunkowe, polegające na transporcie rannych z pola walki lub miejsca katastrofy przez personel medyczny do obiektów medycznych (np. szpitala polowego). Ewakuacja medyczna odbywa się przy pomocy odpowiednio przygotowanych pojazdów lądowych (np. ambulansów) lub powietrznych (śmigłowców). Terminem określany jest również transport poszkodowanych pomiędzy obiektami medycznymi.

[9] Order Uśmiechu — międzynarodowe odznaczenie nadawane od 1968 roku za działania przynoszące dzieciom radość. Na pomysł nadawania Orderu wpadła w 1968 redakcja «Kuriera Polskiego» którego redaktorem naczelnym był Cezary Leżeński. Inspiracją był wywiad z Wandą Chotomską z okazji 5-lecia dobranocki dla dzieci Jacek i Agatka. Dziennikarze uznali, że dzieci mogą nagradzać dobrą pracę dorosłych, dlatego ogłoszono ogólnopolski konkurs na projekt odznaczenia. Na adres Telewizji Polskiej i do redakcji «Kuriera Polskiego» dzieci nadesłały 44 tysiące prac. Order z nr 1 w lutym 1969 roku otrzymał lekarz z Poznania Wiktor Dega. W 1979 po wystąpieniu kanclerza Cezarego Leżeńskiego przed Zgromadzeniem Ogólnym Sekretarz Generalny ONZ Kurt Waldheim nadał Orderowi Uśmiechu rangę międzynarodową. Od tej pory Kapituła Orderu Uśmiechu stała się międzynarodowa. Jej pierwsze spotkanie odbyło się w maju 1980 roku. II Zlot odbył się ponownie w Rabce rok później, w 1997 roku. W 2003 Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu odbyła pierwsze w historii swoje posiedzenie poza Warszawą, miało to miejsce w Świdnicy, gdzie powstało pod jej patronatem Europejskie Centrum Przyjaźni Dziecięcej. Nadano wówczas miastu Świdnica tytuł «Stolicy Dziecięcych Marzeń» i ogłoszono 21 września Światowym Dniem Orderu Uśmiechu.

[10] Artystka pochodziła z Finlandii. Swoją ogromną popularność zyskała dzięki kolejnym książkom muminkowej sagi. Pierwowzór Muminka narodził się na ścianie wychodka w domku letniskowym w Pellinge. Rysunek nadal się tam znajduje, a obok widnieją wyryte przez Tove pierwsze słowa pieśni o wolności: „Wolność jest tym, co najlepsze”. Pisarka kochała dzieci i dla nich tworzyła. Odznaczenie- Order Kawalerów Uśmiechu otrzymała w 1974 roku w Helsinkach.

[11] Cytat” Polskie dzieci przyznały mi kiedyś Order Uśmiechu, więc jestem ich ambasadorką, głosem tych, którzy nie mogą wołać”

[12] Od 2006 r. księżniczka Anna jest „kawalerem” polskiego Orderu Uśmiechu.

[13] cytat: " Bez wypicia tradycyjnej szklanki soku z cytryny odbyła się uroczystość odznaczenia Joanne K. Rowling, autorki powieści o Harrym Potterze, Orderem Uśmiechu. Pisarka nie przybyła na uroczystość, bo wkrótce zostanie po raz drugi mamą, a także dlatego że przebywa w nikomu nieznanym miejscu i pracuje nad piątym tomem książki, oczekiwanej z niecierpliwością przez dzieci na całym świecie — napisał jej agent literacki w liście do kapituły, przyznającej to jedyne w swoim rodzaju odznaczenie.”

[14] 26 października 2007 na wniosek dzieci z RPA Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu przyznała Nelsonowi Mandeli Order Uśmiechu.

[15] Artykuł z dnia 29 maja 1993 "
Order Uśmiechu po nowemu
Zawieszona przed niespełna dwu laty Kapitała Orderu Uśmiechu, będąca wówczas tylko zwykłą akcją popularnej gazey, odrodziła się w postaci niezależnego stowarzyszenia mającego własną osobowość prawną. Pierwszą jej decyzją było przyznanie Orderu Uśmiechu na wniosek kilkuset dzieci z paru krakowskich szkół znanemu reżyserowi Stevenowi Spielbergowi. Przed paru dniami ten popularny twórca filmowy „E. T.”, „Wojen gwiezdnych”, „Poszukiwaczy zaginionej arki”, wzruszający miliony dzieci i dorosłych, został w Krakowie udekorowany Orderem Uśmiechu przez kanclerza nowej Kapitały. W okresie PRL lansowano hasło: wszystkie dzieci są nasze. Miało ono wyrażać troskę o każdego najmłodszego członka społeczeństwa, traktowanego z takim samym uczuciem jak własne, rodzone dzieci. Poza propagandowym wydźwiękiem rodziło ono różne skojarzenia, które sprowadzały się do dowcipów o dochodzeniu ojcostwa, zdradach małżeńskich. Fakt, iż nie było to zbyt fortunne, ale jego zaletą było zwrócenie uwagi na problem. Obecnie zastąpiło je lepsze, używane powszechnie na świecie: dzieci nade wszystko. Zawołanie, hasło, czy jak kto woli slogan popularyzujący samą ideę obojętnie w jakiej formie — nie załatwia jednak samej sprawy. Troska o dzieci, zrozumienie ich potrzeb, otoczenie ich opieką, a szczególnie…”

[16] 31 marca 2008 roku Oprah Winfrey, amerykańska gwiazda telewizyjnych talk show i znana producentka, została wyróżniona za działalność charytatywną. Wniosek złożyły amerykańskie dzieci.

[17] Szermierka (dawniej zwana fechtunkiem) — w szerszym sensie sztuka, praktyka władania bronią białą; w węższym sensie jej sportowa forma czyli dyscyplina sportowa, jeden ze sportów walki. Szermierka sportowa jest dyscypliną olimpijską (turnieje indywidualne i drużynowe) od 1896 roku, jedną z pięciu dyscyplin sportowych (obok gimnastyki sportowej, kolarstwa, lekkoatletyki i pływania), które były do tej pory rozgrywane na wszystkich nowożytnych igrzyskach olimpijskich. Szermiercza konkurencja szpady jest także jedną z konkurencji w pięcioboju nowoczesnym.

[18] Floret — sportowa broń biała (zaliczana do broni kolnych).

[19] Szabla — jednoręczna sieczna broń biała, wyróżniająca się długą, jednosieczną i zakrzywioną głownią. Szabla przeznaczona jest głównie do zadawania cięć (w mniejszym stopniu również do pchnięć).

[20] Szpada (z wł. spada) — kolna broń biała, powstała w XVII wieku na zachodzie Europy, ewoluując z rapiera jako broń mniejsza, lżejsza i poręczniejsza.

[21] Poligon w Biedrusku — rozległy poligon wojskowy, umiejscowiony na terenie dużej części gminy Suchy Las oraz w południowo-wschodniej części gminy Oborniki.

[1] Trzej muszkieterowie (fr. Les Trois Mousquetaires) — pierwsza część trylogii o czterech muszkieterach gwardii — Atosie, Portosie, Aramisie i d’Artagnanie. Kolejne części to W dwadzieścia lat później oraz Wicehrabia de Bragelonne. Akcja jest osadzona w pierwszej połowie XVII wieku we Francji i Anglii. Jest jedną z najsłynniejszych powieści Aleksandra Dumasa oraz powieści płaszcza i szpady. Została wielokrotnie zekranizowana i przetłumaczona na wiele języków. Utwór został pierwszy raz wydany w formie powieści w odcinkach w dzienniku Le Siècle w miesiącach marzec — lipiec 1844, a następnie w formie książkowej w tym samym roku przez wydawnictwo Baudry.

[2] Alexandre Dumas, ur. jako Dumas Davy de la Pailleterie (ur. 24 lipca 1802 w Villers-Cotterêts, zm. 5 grudnia 1870 w Dieppe) — francuski pisarz i dramaturg, autor Hrabiego Monte Christo i Trzech muszkieterów. Jego ojcem był generał Thomas Alexandre Dumas (1762–1806). Od szesnastego roku życia pracował jako kancelista. W 1829 roku odniósł znaczący sukces dramatem historycznym Henryk III i jego dwór. W następnych latach święcił tryumfy na scenie dzięki takim utworom jak: Antony (1831), Wieża Nesle (1832), Kean (1836) czy Panna z Belle-Isle (1839). Największą sławę przyniosły mu napisane w latach 40. powieści historyczne i przygodowe: Hrabia Monte Christo (1845), cykl o muszkieterach: Trzej muszkieterowie (1844), Dwadzieścia lat później (1845), Wicehrabia de Bragelonne (1848). Dużą popularność zdobyły również: cykl o Walezjuszach: Królowa Margot (1845), Pani de Monsoreau (1846) i Czterdziestu pięciu (1847–1848) oraz cykl Pamiętniki lekarza: Józef Balsamo (1847–1848), Naszyjnik królowej (1849–1850), Anioł Pitou (1851), Hrabina de Charny (1852–1855) I Kawaler de Maison-Rouge (1845–1846). Pozostawił po sobie ponad dwieście utworów. Jego wszystkie powieści miłosne (omnes fabulae amatoriae) zostały umieszczone w index librorum prohibitorum dekretem z 1863 roku.

[3] D’Artagnan — główny bohater cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autorstwa Henry’ego Bedforda-Jonesa. Muszkieter króla Ludwika XIII i Ludwika XIV. Przyjaciel Atosa, Portosa i Aramisa. Pierwowzorem tej postaci był gaskoński szlachcic Charles de Batz-Castelmore d’Artagnan.

[4] Charles de Batz-Castelmore, Comte d’Artagnan, seigneur d`Artagnan (ur. 1611 w Lupiac, zm. 1673 w Maastricht) — szlachcic gaskoński, służył Ludwikowi XIV jako kapitan muszkieterów, później generał. Zginął podczas oblężenia Maastricht w trakcie wojny francusko-holenderskiej. Stał się pierwowzorem d’Artagnana, jednego z bohaterów cyklu Alexandre Dumasa o trzech muszkieterach: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Rodzina d’Artagnana wywodziła się z Gaskonii. Matką d’Artagnana była szlachcianka Françoise de Montesquiou. D’Artagnan, którego prawdziwe nazwisko to Charles Ogier de Batz, był jednym z siedmiorga dzieci. W wieku 17 lat opuścił dom rodzinny, udając się do Paryża. Z rąk Ludwika XIV otrzymał tytuł marszałka polnego. Po śmierci stanowił źródło inspiracji dla pisarzy i poetów, m.in. G. de Sandras wydał w 1700 apokryficzne Mémoires de M. d’Artagnan.

[5] Atos, właściwie Olivier hrabia de la Fère (ur. ok. 1595, zm. 1661) — jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autora Henry’ego Bedforda-Jonesa. Postać zainspirowana była m.in. Armandem de Sillègue d’Athos d’Autevielle, ur. ok. 1615, zm. 21 grudnia 1643 r. w Paryżu.

[6] Portos — jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autora Henry’ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się Christopher du Vallon, po nabyciu dodatkowych dóbr (wydarzenia z” W dwadzieścia lat później”) do nazwiska dochodzą dalsze człony: de Bracieux de Pierrefonds (imię Portosa ujawnione zostaje przez Aramisa ściskającego przyjaciół po ucieczce z niewoli Mazariniego). Pierwowzorem tej postaci był protestant Isaac de Portau.

[7] Aramis — jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autora Henry’ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się kawaler Rene d’Herblay, później opat d’Herblay (Dwadzieścia lat później), później biskup d’Herblay (Wicehrabia de Bragelonne). Postać wzorowana na księdzu Henri d’Aramitz.

[8] Park Cytadela — największy park Poznania o powierzchni ok. 100 ha, zbudowany w latach 1963–1970 na terenie dawnego Fortu Winiary. Nadano mu nazwę: Park-Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1992 roku zmieniono nazwę na Park Cytadela. W 2008 uznany został przez prezydenta RP, w ramach historycznego zespołu miasta Poznania, jako pomnik historii.

[9] Sparing (ang. sparring) — walka treningowa lub kontrolna w celu sprawdzenia formy zawodnika. Można również użyć tego określenia do nazwania spotkania towarzyskiego dwóch drużyn, mającego charakter szkoleniowy. Skuteczność walki treningowej zależy od celu. Jako cele przyjmuje się: rozwój umiejętności zawodnika, kontrola umiejętności oraz analiza skuteczności opanowanej techniki lub strategii walki. Choć walka treningowa zaspokaja w pewnym stopniu potrzebę rywalizacji, nie przyjmuje się za cel jedynie zaspokojenie prymitywnych potrzeb. Walka treningowa uczy na zasadzie odruchów. Walka treningowa wymaga uwzględnienia poziomu i rodzaju motywacji zawodnika. Bez uwzględnienia tych czynników, walka treningowa może zniechęcić zawodnika. Sporty walki należą do dyscyplin kontaktowych. Choć walka treningowa zwykle nie jest punktowana, ustawiczne porażki, odczuwanie bólu i narażenie na kontuzję osłabiają motywację zawodnika. Walka treningowa zarówno uwzględnia, jak i kształtuje motywację. W początkowej fazie treningu, ćwiczący nie ma wyrobionego automatyzmu technik i ma kłopoty z wieloma czynnikami zakłócającymi, co oznacza, że walka treningowa w tej fazie może zakłócać postępy. Podejście tradycyjne do treningu walki tkwi w celu, jaki ma przed sobą tradycyjny trening, oraz w koncepcji walki w tych stylach. Tradycyjny trening sztuki walki opiera się przede wszystkim na szybkiej i właściwej reakcji na atak i właściwej pracy ciała.

[1] Zespół stresu pourazowego, zaburzenie stresowe pourazowe, PTSD (od ang. post-traumatic stress disorder) — zaburzenie psychiczne będące formą reakcji na skrajnie stresujące wydarzenie (traumę), które przekracza zdolności danej osoby do radzenia sobie i adaptacji. Pośród tego rodzaju wydarzeń wymienia się działania wojenne, katastrofy, kataklizmy żywiołowe, wypadki komunikacyjne, bycie ofiarą napaści, gwałtu, molestowania, uprowadzenia, tortur, uwięzienia w obozie koncentracyjnym, ciężkie, trudne doświadczenie po zażyciu substancji psychoaktywnej, otrzymanie diagnozy zagrażającej życiu choroby itp. Typowymi objawami PTSD są: napięcie lękowe, uczucie wyczerpania, poczucie bezradności, doświadczanie nawracających, gwałtownych mimowolnych wspomnień traumatycznego wydarzenia, flashbacków, halucynacji lub koszmarów sennych o tematyce związanej z doznaną traumą oraz unikanie sytuacji kojarzących się z doznaną traumą (np. doznawszy traumatyzującego wypadku samochodowego osoba z PTSD odczuwa silny lęk przed środkami transportu lub prowadzeniem samochodu i unika tego). Nierzadko początek zaburzenia występuje po okresie latencji, który może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Przebieg PTSD ma charakter zmienny, ale w większości przypadków można oczekiwać ustąpienia objawów. U niektórych osób objawy PTSD mogą utrzymywać się przez wiele lat i przejść w trwałą zmianę osobowości (według klasyfikacji ICD-10 kodowaną jako F62.0 Trwała zmiana osobowości po katastrofach — po przeżyciu sytuacji ekstremalnej).

[1] Piwo — napój alkoholowy otrzymywany w wyniku fermentacji alkoholowej brzeczki piwnej. Brzeczka stanowi wodny wyciąg ze słodu browarnego z dodatkiem chmielu i ewentualnie innych surowców. W szerokim znaczeniu, zwłaszcza historycznym, piwem określa się napój fermentowany oparty na zbożowym surowcu. Piwo to najstarszy i najczęściej spożywany napój alkoholowy oraz trzeci pod względem popularności po wodzie i herbacie napój na świecie.

[2] Piwo bezalkoholowe — rodzaj piwa z niską zawartością alkoholu. Aby piwo zostało uznane za bezalkoholowe, zawartość alkoholu nie może przekroczyć 0,5% całkowitej objętości. Piwa bezalkoholowe są warzone w tradycyjny sposób, tyle że w ściśle określonym momencie fermentacja jest przerywana, przez co nie dopuszcza się do wytworzenia alkoholu. Pozwala to zachować w piwie bezalkoholowym wszystkie pozostałe związki, które występują w ich alkoholowych odpowiednikach oraz smak. Zmniejszenie zawartości alkoholu powoduje, że ma ono nieco mniej kalorii, gdyż pozostaje w nim cukier nieprzetworzony w alkohol. Za niższą ilość kalorii odpowiada większe rozwodnienie tego napoju. Część pszenicznych piw bezalkoholowych, takich jak Erdinger Alkoholfrei lub Paulaner Hefe-Weissbier Alkoholfrei ma status napojów izotonicznych. Piwo takie bogate jest w polifenole, mikroelementy i witaminy z grupy B. Istnieje piwo Birell Isotonic.

[3] Okocim — polska marka piwa należąca do duńskiego koncernu piwowarskiego Carlsberg A/S. Większość produktów tej marki jest wytwarzana w Polsce.

[4] Bezalkoholowy napój piwny o smaku wiśniowym uwarzony przez Carlsberg Polska. Został wprowadzony do sprzedaży w marcu 2020 roku.

[5] Benson & Hedges (inaczej Benson and Hedges, w skrócie B&H) — marka papierosów, której właścicielem są koncerny Philip Morris International, Gallaher Group, Japan Tobacco i British American Tobacco. Założona w 1873 roku w Kanadzie przez Richarda Bensona i Williama Hedgesa. W Polsce papierosy tej marki nie są dostępne. Stały się popularne na całym świecie, kiedy w 1996 roku podpisano umowę sponsorską z zespołem Jordan Formuły 1.

[6] Cichociemni Spadochroniarze Armii Krajowej — żołnierze konspiracyjnej Armii Krajowej w służbie specjalnej, służący w strukturach wojskowych Polskiego Państwa Podziemnego, którzy podczas służby w Polskich Siłach Zbrojnych, ochotniczo zgłosili się do służby w kraju. Dzięki współpracy Oddziału VI Sztabu Naczelnego Wodza z brytyjskim Special Operations Executive, zostali w latach 1941–1944 przeszkoleni w Wielkiej Brytanii i we Włoszech oraz przerzucani przez 138 dywizjon specjalnego przeznaczenia RAF oraz polską 1586 eskadrę specjalnego przeznaczenia na teren Polski okupowanej przez Niemców oraz Sowietów. Nie byli zwartą formacją ani oddziałem wojskowym, nie mieli własnego sztandaru, barw, patrona ani też własnej tradycji. Zostali powołani rozkazem Naczelnego Wodza, za ich rekrutację oraz wyszkolenie odpowiedzialny był Oddział VI Sztabu NW. Byli wyszkoleni do działań indywidualnych w zakresie sabotażu, dywersji, wywiadu, łączności, a także jako oficerowie przygotowani do pełnienia obowiązków sztabowych i dowódczych. Cichociemni nie byli agentami SOE, podlegali wyłącznie KG Armii Krajowej. Zgodnie z zapisami Konwencji Genewskich nie mogli nosić mundurów oraz w przypadku aresztowania nie byli traktowani przez Niemców jako jeńcy wojenni. Podczas wojny wszystkie informacje dotyczące cichociemnych były ściśle tajne.

[7] Szpieg — potoczne określenie osoby zajmującej się szpiegostwem. Zadaniem szpiegów jest odkryć tajemnice innych — zwykle innych krajów, ale współcześnie także innych firm (szpiegostwo przemysłowe) — i to najlepiej tak, aby owi inni nie zorientowali się, że tajemnice zostały im wykradzione. Pracując nad tym szpiedzy sami starają się utrzymać w tajemnicy charakter swojej misji — podają się za inne osoby, komunikują z mocodawcą w ukryty sposób itd. Zwalczaniem szpiegostwa i rozpoznawaniem go zajmuje się kontrwywiad np. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

[8] Marian Włodzimierz Zacharski (ur. 15 sierpnia 1951 w Gdyni) — oficer polskiego wywiadu cywilnego w stopniu generała brygady, biznesmen, autor książek z gatunku historii i literatury faktu.

[9] Halina Maria Szwarc de domo Kłąb (ur. 5 maja 1923 w Łodzi, zm. 28 maja 2002 w Warszawie) — polska agentka wywiadu Armii Krajowej w okresie II wojny światowej (podporucznik, pseudonim Ryszard, następnie Jacek II); po wojnie profesor doktor medycyny, gerontolog, w latach 1970–1971 prorektor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, inicjatorka uniwersytetu trzeciego wieku w Polsce. Za działalność wywiadowczą i naukową odznaczona wieloma odznaczeniami państwowymi. Dama Orderu Virtuti Militari V klasy oraz Orderu Odrodzenia Polski II, III, IV i V klasy.

[10] Kazimierz Leski, ps. „Bradl” (ur. 21 czerwca 1912 w Warszawie, zm. 27 maja 2000 tamże) — polski inżynier mechanik, wynalazca, doktor nauk humanistycznych, pułkownik pilot Wojska Polskiego. Uczestnik kampanii wrześniowej, oficer wywiadu i kontrwywiadu Armii Krajowej w ramach Oddziału II Informacyjno-Wywiadowczego, dowódca kompanii „Bradl” batalionu Miłosz w powstaniu warszawskim. Za męstwo odznaczony Krzyżem Virtuti Militari i 3-krotnie Krzyżem Walecznych. W latach 1994–1997 prezes Związku Powstańców Warszawskich. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, honorowy obywatel miasta stołecznego Warszawy.

[11] Jerzy Władysław Pawłowski (ur. 25 października 1932 w Warszawie, zm. 11 stycznia 2005 tamże) — polski szermierz, pięciokrotny medalista igrzysk olimpijskich, szpieg, malarz.

[1] Najszybszy z czterech podstawowych stylów pływackich. Jakkolwiek podobne style pływania znane są ludzkości od starożytności, to jednak współczesny kraul wywodzi się według różnych źródeł z dwóch miejsc: Ameryki Południowej — gdzie styl ten był popularny wśród Indian, Wysp Salomona — gdzie stosowała go od setek lat autochtoniczna ludność. Styl ten w Europie pojawił się prawdopodobnie po raz pierwszy w 1844 r., kiedy na zawodach pływackich w Londynie zawodnicy z Ameryki Północnej bez trudu pokonali Brytyjczyków pływających żabką. Po tych zawodach został jednak w Europie na długo zakazany w oficjalnych zawodach. W latach 1870–1890, pierwszą „oficjalną” wersję kraula opracował John Arthur Trudgen, który opisał styl pływania Indian z Ameryki Południowej. Popełnił jednak błąd, gdyż wadliwie opisał ruch nóg, który w jego wersji był bardziej zbliżony do żabki. Ten hybrydowy styl pływania był nazywany trudgenem. Trudgen stał się popularny w zawodach w Europie pod koniec XIX w. i zaczął stopniowo zastępować żabkę w zawodach w wolnym stylu. Trudgen został dopracowany przez trenera pływackiego z Australii Richarda Cavilla. Obserwował on ludność autochtoniczną na Wyspach Salomona i dokładnie przestudiował ruch ich nóg, pływając za nimi w masce płetwonurka. Zawodnicy szkoleni przez Cavilla zaczęli wygrywać liczne zawody, a nowy styl został nazwany australijskim kraulem. Nazwa ta została w latach 50. XX w. skrócona do obecnej.

[2] Żabka — potoczna nazwa stylu klasycznego w pływaniu. W uproszczeniu polega na naśladowaniu ruchów pływającej żaby. Jest to symetryczny styl pływania — prawa i lewa strona ciała wykonują te same ruchy. Przy pływaniu żabką człowiek, w pozycji wyjściowej, powinien leżeć płasko na brzuchu głową do wody, ręce powinny być wyprostowane w ramieniu i wyciągnięte maksymalnie na wprost, a nogi wyprostowane w kolanie i wyciągnięte maksymalnie do tyłu. Następnie należy wykonać w zsynchronizowanej kolejności następujące ruchy: przy podkurczaniu nóg wykonuje się oburęczny wymach boczny rąk, przy wykopie nóg ręce są prostowane do przodu. Żabka była kiedyś polecana w pływaniu leczniczym, np. leczeniu skrzywień kręgosłupa. Obecnie się tego odradza, gdyż żabka istotnie rozbudowuje przednie mięśnie klatki piersiowej, nie wzmacniając jednak prawie mięśni grzbietu. Wyraźnie widoczne jest to u zawodowych żabkarzy, którzy chodzą zgarbieni z powodu dysproporcji w masie mięśni. Do leczenia wad kręgosłupa polecana jest natomiast żabka na plecach, gdzie mięśnie grzbietu istotnie pracują, a także obydwa rodzaje kraula, gdzie ruch okrężny rąk jest bardzo korzystny.

[3] Styl grzbietowy — jedyny styl pływania, w którym pływa się na plecach. Pracę rąk cechują silne wymachy za siebie, zaś rola nóg polega na silnym wybiciu wody w górę. Głowa jest ułożona w ten sposób, że broda nie dotyka klatki piersiowej, co nadaje ciału hydrodynamiczny kształt. W trakcie ruchu ramion z wody najpierw wychodzi bark (następuje rotacja w barkach i tułowiu), potem z wody wychodzi kciuk, w powietrzu obracamy dłoń i wkładamy ją małym palcem do wody, następuje faza właściwa, czyli pociągnięcie i mocne, dynamiczne odepchnięcie pod wodą z jednoczesnym nakreśleniem kształtu litery S.

[4] Styl motylkowy (motylek, delfin) — styl pływacki uważany za najtrudniejszy z czterech podstawowych stylów pływackich. Szybszy od niego jest tylko kraul. Styl motylkowy wymyślił w 1935 roku fizyk Volney Wilson, który w czasie studiów zanalizował ruchy pływających ryb. W 1938 roku płynąc delfinem wygrał eliminacje olimpijskie, ale został później zdyskwalifikowany, ponieważ styl był nowy i oficjalnie nieuznany. Oficjalnie zaprezentowano go w 1952 roku. Pierwszym w Polsce pływakiem stylem delfin był w 1957 roku zawodnik „Spójni” Poznań Stanisław Frąckowiak. Technika pływania stylem delfin została zaczerpnięta z naturalnego ruchu delfinów w wodzie. Styl motylkowy jest bardzo efektywny, lecz wymaga siły, koordynacji ruchów i umiejętności „falowania” w wodzie. Jest to najtrudniejszy styl pływacki do opanowania. Charakteryzuje się jednoczesnym ruchem nad wodą obu rąk oraz odbijaniem się obiema nogami. Na jeden ruch ramion przypadają dwa odbicia nogami. Ramiona są przenoszone jednocześnie nad powierzchnią wody do przodu, a następnie równocześnie do tyłu. Ciało pozostaje w pozycji na piersiach, jego ułożenie ulega zmianom w wyniku pionowych ruchów tułowia i współdziałającą pracą nóg. Cały ruch falisty rozpoczyna się od głowy po nogi. Ruchy nóg muszą być wykonywane w sposób równoczesny. Jest to złożony i trudny do skoordynowania ruch. Początkowo technika stylu motylkowego różniła się od współczesnej. Układ rąk wyglądał identycznie jak teraz, ale nogi pracowały tak jak w stylu klasycznym, czyli żabce.

[5] Alfred Nakache był francuskim żydowskim pływakiem i graczem w piłkę wodną. Członek francuskiej drużyny na Letnie Igrzyska Olimpijskie w Berlinie w 1936 r., Pływał także na pierwszych powojennych Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Londynie w 1948 r.

[6] Konzentrationslager Auschwitz, w szczególności KL Auschwitz I (Stammlager), KL Birkenau (Auschwitz II) i KL Monowitz (Auschwitz III) — zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozu zagłady, działający w latach 1940–1945 w Oświęcimiu (niem. Auschwitz) i pobliskich miejscowościach; symbol Zagłady Żydów, nazywany też „fabryką śmierci”. Jako jedyny niemiecki obóz koncentracyjny został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO (1979) pod nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945). W części obozu utworzono Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu (1947), pomnik i instytucję kultury dokumentującą zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce. Nazwy Auschwitz, Birkenau i Monowitz są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim, Brzezinka i Monowice, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 roku i aneksji tych ziem przez III Rzeszę. Oświęcim dekretem Hitlera z 8 października 1939 został wcielony do III Rzeszy i znalazł się w granicach tego co okupant nazywał Wielkimi Niemcami, w powiecie bielskim (Landkreis Bielitz) rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 roku na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo, ostatecznie stając się głównym miejscem masowej eksterminacji około 1,1 miliona Żydów z całej Europy, a także 140–150 tysięcy Polaków, około 23 tysięcy Romów, około 12 tysięcy jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości.

[7] Jidysz (jid. ‏ייִדיש‎ jidisz, dosł. „żydowski” — od pierwotnego określenia w tym języku ‏ייִדיש־טײַטש‎ jidisz-tajcz „żydowsko-niemiecki”, „judeo-niemiecki”) — język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysoko-niemieckiego z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich. Zwany niekiedy także ‏מאַמע־לשון‎ (mame-loszn „język matczyny”) lub ‏לשון־אַשכּנז‎ (loszn-aszkenaz „język aszkenazyjski”) w odróżnieniu od ‏לשון־קודש‎ (loszn-kojdesz „język święty”), którym to terminem określany jest tradycyjnie język hebrajski.

[1] James Bond, także agent 007 — postać fikcyjna, szpieg brytyjskiej Secret Intelligence Service (MI6), bohater szeregu powieści Iana Fleminga, protagonista w wielu powieściach i opowiadaniach autorstwa Iana Fleminga. Po śmierci pierwotnego autora dalsze przygody agenta 007 opisywali Kingsley Amis, John Gardner, Raymond Benson, Sebastian Faulks, Jeffery Deaver, William Boyd i Anthony Horowitz. W 2012 roku James Bond w specjalnie przygotowanym filmie eskortował królową Elżbietę II na Stadion Olimpijski w Londynie z jej pałacu w celu otwarcia XXX Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012. Królowa po raz pierwszy w historii zgodziła się zagrać samą siebie w filmie. Rolę Jamesa Bonda zagrał Daniel Craig. James Bond najbardziej znany jest z serii filmów. Do 2021 roku powstało 25 oficjalnych (wytwórni EON Productions) i 3 niezależne filmy.

[1] Port Lotniczy Poznań-Ławica im. Henryka Wieniawskiego (kod IATA: POZ, kod ICAO: EPPO) — międzynarodowy port lotniczy, jedno z najstarszych lotnisk w Polsce, położone 7 km na zachód od centrum Poznania przy trasie na Berlin i Buk. Pod względem liczby odprawianych pasażerów i liczby operacji lotniczych był to w 2019 roku 7. polski port lotniczy za portami: Warszawa-Okęcie, Kraków-Balice, Gdańsk-Rębiechowo, Katowice-Pyrzowice, Warszawa-Modlin i Wrocław-Strachowice. Lotnisko posiada system ILS kategorii drugiej (CAT II).

[2] Ornitologia (gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”; λογος logos „słowo, dyskusja”) — dział zoologii zajmujący się ptakami (Aves). Domeną zainteresowania ornitologów jest przede wszystkim biologia ptaków, ale także ich zwyczaje, trasy przelotów, gniazdowanie, życie społeczne, obserwacja w terenie itp. Obserwowanie ich bytu umożliwia m.in. obrączkowanie ptaków. Ornitologia to także zbiór wiadomości i informacji na tematy związane z ptakami, ich lęgowiskami oraz upierzeniem itp.

[3] Polski Związek Szermierczy (PZS, PZSzerm) — organizacja zrzeszająca zawodników, trenerów i działaczy polskiej szermierki powstała 28 maja 1922 roku we Lwowie. od 1945 roku ma siedzibę w Warszawie. W latach 1950—56 działał w formie Sekcji Szermierki przy GKKF, w 1957 roku reaktywowano. Prezesem związku jest Adam Konopka. Polski Związek Szermierczy od 1923 roku jest członkiem Międzynarodowej Federacji Szermierczej (FIE). PZS był jeden raz organizatorem mistrzostw świata w 1963 roku w Gdańsku oraz dwukrotnie mistrzostw Europy — w 1994 roku w Krakowie i 1997 w Gdańsku.

[4] Kandydat na kurs Trenera Sportu / studia podyplomowe Trenera Sportu musi posiadać: Co najmniej wykształcenie średnie / wyższe. Legitymację instruktora sportu w szermierce. Co najmniej roczny staż pracy jako instruktor sportu szermierki (potwierdzony zaświadczeniem z klubu). Odpowiedni stan zdrowia. Część podstawowa kursu trenera sportu realizowana jest w wymiarze 60 godzin (w trybie zdalnym lub stacjonarnym), część specjalistyczna obejmuje 210 godzin dydaktycznych (w trybie hybrydowym), staż w klubie sportowym obejmuje 30 godzin (indywidualnie w wybranym przez uczestnika klubie).

[5] Wielkopolski Park Narodowy, utworzony w 1957 r., znajduje się w powiecie poznańskim, w odległości zaledwie ok. 15 km na południe od Poznania. Park obejmuje fragmenty Pojezierza Poznańskiego oraz Poznańskiego Przełomu Warty. Jego powierzchnia wynosi obecnie 76,2 km2, natomiast otulina obejmuje obszar 73,8 km2. Krajobraz Parku ukształtowany został w wyniku działalności lądolodu podczas ostatniego zlodowacenia i charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem rzeźby terenu. Występują tu liczne elementy krajobrazu polodowcowego: wysoczyzna morenowa, rynny wypełnione w większości wodami (11 jezior), pagórki kemowe, ozy, spotyka się głazy narzutowe. Najgłębsze i uważane za najpiękniejsze jezioro Parku to Jez. Góreckie (powierzchnia 97 ha) z Wyspą Zamkową, na której znajdują się ruiny neogotyckiego zameczku. Wiosną i jesienią jezioro jest miejscem odpoczynku tysięcy dzikich gęsi w okresie ich migracji. Gęsi, odpoczywając w nocy bezpiecznie na jeziorze, niestety przyczyniają się swymi odchodami do jego zanieczyszczenia. Najwyższym wzniesieniem Parku jest Osowa Góra, osiągająca 132 m n.p.m. Przy drodze na zachodnim stoku Osowej Góry ustawiono w 1994 r. 15-tonowy głaz przywieziony z Tatrzańskiego Parku Narodowego. Poświęcony jest on Władysławowi hr. Zamoyskiemu (1853—1924), ostatniemu właścicielowi zamku w Kórniku i innych dóbr (m.in. części Tatr), który należące do niego lasy na terenie dzisiejszego WPN przekazał narodowi (w ramach utworzonej w testamencie fundacji „Zakłady Kórnickie”). Nieco dalej, pod okapem pomnikowej lipy o obwodzie 310 cm, ukryta jest stara studnia. Według tradycji miał się przy niej zatrzymać cesarz Napoleon Bonaparte, gdy w 1807 r. objeżdżał okolice Poznania. Przyroda Parku jest bogata i urozmaicona. Występuje tu 1120 gatunków roślin naczyniowych (ponad 80% występujących w Wielkopolsce), 148 gatunków mszaków, 150 gatunków porostów, 500 gatunków glonów i 800 gatunków grzybów. Liczne są także rośliny chronione (55 gatunków) i reliktowe. Na obszarze Parku dominują zbiorowiska leśne. Są to: bory sosnowe, sosnowo-dębowe (bory mieszane), kwaśne dąbrowy, lasy dębowo-grabowe (grądy), świetliste dąbrowy, łęgi wiązowo-jesionowe, lasy olszowe (olsy) oraz zarośla łozowe. Gatunkami dominującymi na obszarze Parku są sosna i dąb, natomiast świerki, modrzewie, brzozy, jesiony, olsze, lipy i graby stanowią domieszkę do innych drzewostanów. Bogaty jest również świat zwierząt. Najliczniejsze są bezkręgowce, wśród których dominują owady (ponad 3000 gatunków). Liczne są też kręgowce: 26 gatunków ryb (najpospolitsze to płoć, wzdręga, leszcz, szczupak i okoń), 13 gatunków płazów, 5 gatunków gadów, 220 gatunków ptaków oraz ponad 40 gatunków ssaków. Wśród zwierząt występują również gatunki chronione, rzadkie oraz interesujące, jak np. ryjówki — nasze najmniejsze ssaki. Na terenie Parku wydzielono 18 obszarów ochrony ścisłej o powierzchni 260 ha. Są to obszary służące badaniom naukowym, pełniące również funkcje dydaktyczne. Wielkopolski Park Narodowy, leżący w bliskim sąsiedztwie Poznania, jest terenem atrakcyjnym turystycznie, licznie odwiedzanym przez turystów i miłośników przyrody. Aby udostępnić go zwiedzającym, wytyczono 6 szlaków turystycznych pieszych o łącznej długości 93 km. Wzdłuż Warty poprowadzono szlak rowerowy, a dla osób korzystających z samochodów urządzono parkingi i miejsca odpoczynku. W siedzibie Dyrekcji Parku w Jeziorach działa Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, do zwiedzania udostępniono także wieżę-mauzoleum koło Szreniawy.

[6] Drawieński Park Narodowy powstał w 1990 r. Po kilku korektach granic jego obecna powierzchnia wynosi 114,4 km2 (z czego w województwie wielkopolskim 3,8 km2), a otuliny — 352,7 km2. Park leży na Pojezierzu Myśliborsko-Wałeckim, w dorzeczu Drawy, i obejmuje swym zasięgiem część Puszczy Drawskiej. Główną atrakcją jego krajobrazu są głęboko wcięte w podłoże koryta rzek Drawa i Płociczna, rynny polodowcowe z malowniczymi jeziorami, torfowiska oraz rozległe lasy, które zajmują ok. 80% powierzchni Parku. Jest to teren zbudowany z piasków sandrowych, osadzonych przez wody spływające od czoła lądolodu w kierunku południowym. Siedliska te porastają bory sosnowe, lasy mieszane z dębami i bukami oraz buczyny typu pomorskiego. Flora Parku obejmuje ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych, z czego 50 gatunków to rośliny chronione, m.in. widłaki, storczyki, rosiczki, żurawina drobnolistkowa, chamedafne północna, turzyca bagienna, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, kłoć wiechowata, grążel żółty, grzybienie białe, jarząb brekinia. Liczne są również mszaki, wśród których wiele gatunków zalicza się do reliktów glacjalnych, a także porosty obejmujące 20 gatunków podlegających ochronie. Największym akwenem na terenie DPN jest jez. Ostrowiec (388 ha). W całości otaczają je lasy i należy do nielicznych dużych jezior w kraju, nad którymi nie leży żadna miejscowość. Linia brzegowa jest urozmaicona, od strony zachodniej zaś w jezioro wcina się duży półwysep. Z tafli wody wyłaniają się trzy wyspy porośnięte starymi drzewostanami, a największa z nich — Okrzeja — ma powierzchnię 5,5 ha. W Parku żyje ok. 40 gatunków ssaków, m.in. sarny, jelenie, dziki, borsuki, bobry, wydry, popielice. Bardzo liczne są ptaki (141 gatunków), które znalazły tu dogodne warunki bytowania, czego wyrazem jest to, że wiele z nich w Parku gniazduje. Spotkać tu można m.in. bociana czarnego, gągoła, żurawia, pliszkę górską, zimorodka, pluszcza, puchacza oraz wiele gatunków ptaków drapieżnych, np. rybołowa, bielika, orlika krzykliwego, błotniaka stawowego, trzmielojada. Gady reprezentuje 7 gatunków; wśród nich są jaszczurki, padalec, zaskroniec, a nawet żmija zygzakowata. Osobliwością Parku jest występowanie niewielkiej populacji żółwia błotnego. W miejscach wilgotnych żyje wiele gatunków płazów: traszki, żaba trawna, grzebiuszka ziemna, rzekotka drzewna, ropuchy. Wśród ryb znajdują się gatunki cenne, rzadkie i ginące: sieja, sielawa, certa, lipień, łosoś, troć jeziorowa, troć wędrowna. Na szczególną uwagę zasługują tarliska ryb łososiowatych na Drawie i Płocicznej. Bogaty jest również świat bezkręgowców, reprezentowany na lądzie przez ważki, chrząszcze, motyle, a w wodzie przez chruściki, pijawki i mięczaki. Turystom pieszym służą znakowane szlaki o łącznej długości ponad 230 km. Dla turystyki rowerowej dostępna jest cała sieć szlaków pieszych oraz wszystkie drogi w Parku. Specyficzną trasą poznawania Parku jest płynąca przez niego rzeka Drawa. W stacji terenowej w Bogdance (powiat choszczeński), którą prowadzi Klub Przyrodników, można zapoznać się ze skromną wystawą przyrodniczą. Stacja ta, która jest malowniczo położona nad Korytnicą w pobliżu jej ujścia do Drawy, zaprasza w gościnę wszystkich interesujących się przyrodą Parku.

[7] „Sznur kormoranów w locie splątał się, Pożegnał ciepły dzień, Ostatni dzień w mazurskich stronach” — śpiewał Piotr Szczepanik. Kormorany to ptaki społeczne, żyją w koloniach. Gniazda zakładają przeważnie na drzewach. Pióra kormorana nie są „wodoodporne”, dlatego po wyjściu z wody ptaki te suszą się, przyjmując charakterystyczną pozę. W Polsce objęty częściową ochroną.

[8] W poszukiwaniu pożywienia potrafi zanurkować na głębokość nawet 30 metrów. Zjada ryby, owady, skorupiaki, mięczaki, kijanki, żaby, rośliny i… własne pióra. Waży ok. kilograma, a rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 80 cm. W naszym kraju objęty jest ścisłą ochroną.

[9] Choć waży niespełna kilogram, jest to jeden z większych jastrzębiowatych, które żyją w naszym kraju. Rozpiętość skrzydeł tego ptaka dochodzi do 155 cm. Kanie nie mieszkają u nas przez cały, ale na przełomie sierpnia i września odlatują do Afryki. Charakterystyczny dla kani czarnej jest lekko wcięty ogon (w przeciwieństwie do jej nieco większej rudej kuzynki, której ogon jest wyraźnie rozwidlony). Jak wszystkie jastrzębiowate — w Polsce kania jest ściśle chroniona.

[10] Podobnie jak kania, myszołów należy do rodziny jastrzębiowatych. Ma dość krępą budowę ciała, zaokrąglone skrzydła i szeroki ogon. Myszołowy są takimi indywidualistami, ze trudno jest znaleźć dwa osobniki o identycznym upierzeniu. To one, w czasie godów wydają charakterystyczny, podobny do miauczenia dźwięk („hije -hije — hije”). Są wierne w miłości — łączą się w pary na długi czas, często na całe życie. Niektóre myszołowy odlatują w cieplejsze miejsca na zimę, inne — zostają w kraju. Objęty ścisłą ochroną gatunkową.

[11] Ta pięknie ubarwiona kaczka jest najmniejszym przedstawicielem rodziny. Waży jakieś pół kilograma i mierzy do 34 cm, a rozpiętość jej skrzydeł dochodzi do 60 cm. Na zimę te kaczki zbierają się w stada i odlatują do ciepłych krajów. W Polsce sezon polowań na cyraneczki trwa od 15 sierpnia do 21 grudnia.

[12] To piękny, niebiesko-zielony, niewielki (rozpiętość skrzydeł — 28 cm) rybożerny ptak. Nazwa tego ptaka wzięła się z ludowych podań, według których młode tego ptaka przychodzą na świat zimą, co nie jest prawdą. Jednak zimorodki mogą mieć więcej niż jeden lęg. Charakterystyczny jest sposób, w jaki poluje zimorodek. Ten ptak łapie ryby nurkując pionowo w dół a zdobycz nabija na dziób.

[13] To największy z rodziny dzięciołów (długość ciała — 50 cm, rozp. skrzydeł — 76 cm, waga — do 320 g). Charakterystyczne czarne pióra ptaki te zyskują dopiero w wieku dwóch lat. Wcześniej młode dzięcioły są koloru szarego. Dzięcioły są monogamistami. Gniazda budują, wykuwając dziuplę w pniu drzewa. Taka budowa może trwać od 2 do trzech tygodni, a budowniczych jest dwoje — dla sprawiedliwości.

[14] Kolejny jastrzębiowaty. Ptaki te migrują na zimę do Afryki. Ma długie skrzyła i długi, lekko zaokrąglony ogon. To jedyny drapieżny ptak, który zakłada gniazdo w trzcinach. Poza okresem lęgowym jest samotnikiem. Objęty ścisłą ochroną. Błotniakom coraz bardziej zagraża fakt kurczenia się miejsc ich lęgu i żerowania.

[15] Te ptaki zna chyba każdy. To od nich pochodzą domowe kaczki. Mogą żyć bardzo długo. Najstarsza znana krzyżówka dożyła 29 lat. Dobrze lata, a nurkuje, zanurzając przeważnie tylko przednią część ciała. Głosy samicy i samca, podobnie jak wygląd, różnią się od siebie. Różnice były tak znaczące, że Karol Linneusz w swojej systematyce potraktował różne płcie jako dwa odrębne gatunki. Sezon polowań na kaczki w Polce trwa od 15 sierpnia do 21 grudnia.

[16] Ten popularnie zwany „siwką” ptak jest jedynym przedstawicielem rodziny kraskowatych w Europie i jednym z najbardziej kolorowych w naszym kraju. Nie jest płochliwa — nie przeszkadza jej obecność człowieka. Gniazda zakłada w dziuplach — które zasiedla po dzięciołach. Na zimowisko kraska odlatuje aż na południe Afryki. To gatunek skrajnie zagrożony wyginięciem.

[17] Stan spoczynku — status prawny osoby związanej stosunkiem służbowym, pracy bądź kapłańskim, uzyskany po przekroczeniu określonego wieku lub wskutek stanu zdrowia. Odpowiada emeryturze pracowniczej.

[18] Trauma lub uraz psychiczny — trwała zmiana w psychice, która spowodowana jest gwałtownym i przykrym przeżyciem. Trauma może oznaczać także to, co powoduje w psychice trwałą zmianę, nagłe wzruszenie. Trauma jest stanem psychicznym wywołanym działaniami czynników zewnętrznych, zagrażających zdrowiu lub życiu, które prowadzą do głębokich zmian w funkcjonowaniu człowieka. Rezultatem takiego urazu u osoby dotkniętej traumą mogą być utrwalone trudności w powrocie do poprzedniego funkcjonowania. Trudności te mogą tworzyć zespół objawów, tzw. zaburzenie stresowe pourazowe. Następstwami doznanej traumy może być: lęk, żałoba, depresja, wzrost zachowań agresywnych i autoagresywnych (w tym próby samobójcze), symptomy psychotyczne, obniżone poczucie własnej wartości, problemy społeczne lub, w młodszym wieku, pogorszenie wyników w nauce szkolnej.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.