Andrzej Lebiedowicz

Krótka historia SAS

książka napisana z pomocą ai

© Andrzej Lebiedowicz, 2025

„Krótka historia SAS” to fascynująca opowieść o najbardziej elitarnych siłach specjalnych świata — od pustyń Afryki po cyberprzestrzeń. Bez kompromisów, bez mitów, z pełną precyzją. Poznaj ludzi z piasku i stali, operacje w cieniu i etos, który przetrwał każdą wojnę. Książka, która odsłania to, o czym inni milczą.

ISBN 978-83-8431-565-1

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp

W historii wojskowości istnieją jednostki, które przekraczają granice swojej taktycznej roli i stają się symbolem czegoś większego — idei, etosu, mitu. Special Air Service, znany powszechnie jako SAS, jest jedną z nich. To nie tylko elitarna formacja sił specjalnych brytyjskiej armii, lecz także instytucja, która ukształtowała nowoczesne myślenie o wojnie asymetrycznej, operacjach specjalnych i roli jednostek niewielkich liczebnie, lecz dysponujących nadzwyczajną siłą rażenia. Od pustynnych sabotaży w Afryce Północnej po operacje antyterrorystyczne w sercu Londynu — SAS nieustannie redefiniował granice tego, co możliwe w działaniach wojennych.

Powstanie tej jednostki było aktem buntu wobec konwencjonalnej doktryny. W 1941 roku, w samym środku kampanii pustynnej, młody porucznik David Stirling, sfrustrowany nieskutecznością frontalnych ataków, zaproponował coś, co wówczas brzmiało jak szaleństwo: małe zespoły komandosów, zrzucane na spadochronach za liniami wroga, miały przeprowadzać chirurgiczne uderzenia na lotniska, konwoje i centra dowodzenia. Pomysł ten, choć początkowo wyśmiewany, szybko zyskał aprobatę dowództwa i przeszedł do historii jako narodziny jednej z najbardziej skutecznych formacji specjalnych świata.

Od samego początku SAS był czymś więcej niż tylko jednostką wojskową. Był laboratorium taktycznym, kuźnią charakterów i szkołą odwagi. Jego motto — „Who Dares Wins” — nie było pustym sloganem, lecz filozofią działania, która wymagała nie tylko brawury, ale także precyzji, inteligencji i zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji w warunkach ekstremalnego stresu. W kolejnych dekadach SAS nie tylko przetrwał, ale rozkwitł, stając się wzorem dla sił specjalnych na całym świecie — od amerykańskich Navy SEALs po polski GROM.

W tej książce podejmujemy próbę syntetycznego, lecz pogłębionego spojrzenia na historię SAS — od jego genezy po współczesność. Nie jest to monografia akademicka, lecz opowieść historyczna, prowadzona z szacunkiem dla faktów, ale także z pasją dla narracji. Każdy rozdział stanowi osobny akt w dramacie tej jednostki: od narodzin w piaskach Libii, przez operacje w Europie, Azji i Afryce, po współczesne misje w Iraku, Afganistanie i innych miejscach, o których oficjalnie się nie mówi.

Rozdział pierwszy zabierze nas do Afryki Północnej, gdzie David Stirling i jego ludzie rozpoczęli swoją działalność, zmieniając oblicze wojny pustynnej. Zobaczymy, jak ich działania — często improwizowane, zawsze ryzykowne — zyskały miano legendarnych i jak narodziła się filozofia małych, autonomicznych zespołów operacyjnych.

W rozdziale drugim przeniesiemy się do Europy, gdzie SAS odegrał kluczową rolę w działaniach wywiadowczych i sabotażowych podczas inwazji na kontynent. Operacje we Francji, Belgii i Holandii pokażą, jak elastyczność i mobilność tej jednostki pozwalały na skuteczne wsparcie dla sił konwencjonalnych.

Rozdział trzeci to opowieść o wojnach postkolonialnych — Malaje, Oman, Borneo — gdzie SAS musiał dostosować się do zupełnie nowych warunków: dżungli, gór, lokalnych konfliktów etnicznych i religijnych. To właśnie tam wykuwano nowe doktryny walki nieregularnej, które do dziś są studiowane w akademiach wojskowych.

Rozdział czwarty koncentruje się na Irlandii Północnej, gdzie SAS działał w środowisku miejskim, pełnym pułapek politycznych i moralnych. Operacje w Ulsterze były nie tylko testem taktyki, ale także wyzwaniem dla etyki wojskowej i cywilnej kontroli nad siłami specjalnymi.

Rozdział piąty to powrót do klasyki — wojna o Falklandy. Tam SAS znów pokazał, że potrafi działać w trudnych warunkach, wspierając siły konwencjonalne, prowadząc zwiad i sabotaż, a także wykonując zadania, które wymagały najwyższego poziomu profesjonalizmu.

W rozdziale szóstym przyjrzymy się transformacji SAS w jednostkę antyterrorystyczną. Od Bałkanów po operacje w Iraku — SAS stał się narzędziem walki z nowym typem zagrożenia, które wymagało nie tylko siły, ale także subtelności, precyzji i doskonałego rozpoznania.

Rozdział siódmy to Afganistan — wojna bez końca, w której SAS odegrał rolę nie tylko bojową, ale także doradczą i wywiadowczą. Zobaczymy, jak zmieniała się taktyka, jak ewoluowały cele i jak jednostka radziła sobie z wyzwaniami asymetrycznego konfliktu.

Rozdział ósmy odsłoni kulisy operacji niejawnych — tych, o których nie mówi się publicznie, ale które mają ogromne znaczenie strategiczne. Syria, Afryka, cyberprzestrzeń — SAS działa tam, gdzie nie ma kamer, ale gdzie ważą się losy bezpieczeństwa narodowego.

Rozdział dziewiąty to spojrzenie od wewnątrz — selekcja, szkolenie, etos. Kim są ludzie, którzy przechodzą przez piekło selekcji i stają się operatorami SAS? Jakie wartości ich kształtują? Jak wygląda życie w jednostce, która wymaga absolutnego poświęcenia?

Wreszcie rozdział dziesiąty to refleksja nad współczesną rolą SAS. W świecie pełnym nowych technologii, zagrożeń hybrydowych i zmieniających się doktryn wojennych — czy SAS nadal jest potrzebny? A jeśli tak, to w jakiej formie?

Zakończenie książki nie będzie jedynie podsumowaniem. Będzie próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego SAS — jednostka licząca zaledwie kilkuset żołnierzy — stała się ikoną wojskowości, symbolem odwagi i profesjonalizmu, a także inspiracją dla pokoleń żołnierzy i cywilów na całym świecie.

Ta książka nie ma na celu demistyfikacji SAS, lecz jego zrozumienie. Nie gloryfikujemy, nie potępiamy — analizujemy. Z szacunkiem dla faktów, z pasją dla historii, z uznaniem dla ludzi, którzy „odważyli się zwyciężyć”.

Rozdział 1: Narodziny legendy — Pustynna burza Davida Stirlinga

Wojna pustynna, prowadzona na bezkresnych przestrzeniach Afryki Północnej, była czymś więcej niż tylko starciem sił zbrojnych. Stanowiła laboratorium taktyczne, w którym testowano granice ludzkiej wytrzymałości, zdolności adaptacyjne oraz skuteczność doktryn wojennych. W tym surowym, bezlitosnym środowisku, gdzie piasek był równie groźny jak wróg, narodziła się idea, która miała zrewolucjonizować sposób prowadzenia działań specjalnych. Special Air Service, znane jako SAS, nie powstało z rozkazu sztabu, lecz z potrzeby, z frustracji wobec nieskuteczności konwencjonalnych metod walki. Jego twórca, David Stirling, nie był typowym oficerem. Nie pasował do sztywnego obrazu brytyjskiego wojskowego, ale to właśnie jego nieszablonowe myślenie pozwoliło mu dostrzec lukę w strategii aliantów i zaproponować rozwiązanie, które zmieniło oblicze wojny.

Stirling był człowiekiem wizji, ale także praktykiem. Jego pomysł — utworzenie niewielkiej jednostki komandosów, która działałaby za liniami wroga, uderzając szybko, precyzyjnie i bez ostrzeżenia — był radykalny. W czasach, gdy dominowała doktryna frontalnego natarcia, Stirling proponował działania dywersyjne, sabotażowe, prowadzone przez małe zespoły operujące w głębi terytorium wroga. Nie chodziło o spektakularne bitwy, lecz o chirurgiczne uderzenia, które dezorganizowały struktury przeciwnika, niszczyły jego logistykę i siały panikę.

Pierwsze miesiące działalności SAS były trudne. Zrzuty spadochronowe w warunkach pustynnych okazały się katastrofalne. Silne wiatry, brak punktów orientacyjnych i trudności z ewakuacją sprawiły, że wielu żołnierzy zginęło lub zostało pojmanych. Stirling szybko zrozumiał, że potrzebna jest zmiana taktyki. Zamiast skoków, zaczęto wykorzystywać pojazdy Long Range Desert Group, które umożliwiały szybkie przemieszczanie się po pustyni i skuteczne uderzenia na cele oddalone od frontu. Współpraca z LRDG była przełomowa. Dzięki ich doświadczeniu w nawigacji, logistyce i przetrwaniu w ekstremalnych warunkach, SAS zyskało mobilność, która stała się jego znakiem rozpoznawczym.

Ataki na lotniska, konwoje i centra dowodzenia były przeprowadzane z chirurgiczną precyzją. Jedną z najbardziej spektakularnych operacji był rajd na lotnisko w Sidi Haneish, gdzie zniszczono kilkadziesiąt samolotów wroga, wywołując panikę i dezorganizację w szeregach Osi. To był moment, w którym SAS przestało być eksperymentem, a stało się realnym zagrożeniem dla przeciwnika. Sukcesy nie przyszły jednak bez strat. Operacje SAS były ekstremalnie ryzykowne, a ich uczestnicy często ginęli w samotności, z dala od wsparcia, w głębi pustyni. Warunki klimatyczne, brak zaopatrzenia, nieprzewidywalność wroga — wszystko to sprawiało, że każda misja była grą o najwyższą stawkę.

Stirling rozumiał, że sukces SAS nie zależy wyłącznie od taktyki, ale także od ludzi. Selekcja do jednostki była brutalna — nieformalna, lecz bezlitosna. Liczyła się nie tylko sprawność fizyczna, ale przede wszystkim odporność psychiczna, zdolność do działania w izolacji, umiejętność podejmowania decyzji w warunkach skrajnego stresu. Wśród pierwszych członków SAS byli zarówno Brytyjczycy, jak i Australijczycy, Nowozelandczycy, a nawet Żydzi z Palestyny — wszyscy zjednoczeni wspólnym celem: zadawania ciosów silniejszemu przeciwnikowi. Jednostka szybko wykształciła własny etos — braterstwo broni, wzajemne zaufanie, gotowość do poświęcenia. Motto „Who Dares Wins” nie było pustym sloganem, lecz filozofią działania, która wymagała nie tylko brawury, ale także precyzji, inteligencji i zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji.

Ważnym aspektem działalności SAS była także innowacyjność. Stirling i jego ludzie nie bali się eksperymentować — z materiałami wybuchowymi, technikami infiltracji, metodami maskowania. Wprowadzili do użytku miny magnetyczne, które można było przyczepiać do kadłubów samolotów, stosowali fałszywe mundury, wykorzystywali lokalnych przewodników. Ich działania były często improwizowane, ale zawsze oparte na głębokim rozpoznaniu i analizie. Nie bez znaczenia była także rola technologii. Choć SAS operowało w warunkach surowych, nie oznaczało to rezygnacji z nowoczesnych środków łączności, nawigacji i materiałów wybuchowych. Eksperymentowano z radiostacjami krótkofalowymi, systemami szyfrowania, a także z nowymi typami pojazdów, przystosowanych do warunków pustynnych.

W miarę jak rosła skuteczność SAS, rosło także zainteresowanie ze strony wywiadu. Jednostka zaczęła pełnić funkcje nie tylko bojowe, ale także rozpoznawcze. Zbierano informacje o ruchach wojsk Osi, lokalizacji baz, strukturze dowodzenia. Dzięki temu SAS stało się nieocenionym źródłem danych dla brytyjskiego wywiadu wojskowego, co z kolei zwiększało jego znaczenie strategiczne. Jednostka była nie tylko narzędziem walki, ale także okiem i uchem aliantów w głębi terytorium wroga.

Relacje z lokalną ludnością również odegrały istotną rolę. SAS, w przeciwieństwie do wielu jednostek konwencjonalnych, potrafiło nawiązywać kontakty z Beduinami, Tuaregami i innymi grupami zamieszkującymi pustynię. Dzięki temu zyskiwano przewodników, informatorów, a czasem także sojuszników. Ta umiejętność działania w środowisku kulturowo obcym była jednym z filarów przyszłych operacji SAS w Azji i Afryce. Zdolność do adaptacji kulturowej, do rozumienia lokalnych realiów, stała się jednym z wyróżników jednostki.

W 1943 roku, po serii spektakularnych sukcesów, SAS zostało oficjalnie uznane za integralną część brytyjskich sił zbrojnych. Jednostka przeszła reorganizację, zwiększono jej liczebność, wprowadzono nowe procedury szkoleniowe. Stirling, choć odsunięty od dowodzenia, pozostał symbolem — twórcą idei, która przetrwała próbę czasu. Jego wizja — wojny prowadzonej przez małe, wyspecjalizowane zespoły — stała się fundamentem nowoczesnych sił specjalnych.

Zanim SAS opuściło Afrykę, zdążyło jeszcze przeprowadzić kilka operacji, które do dziś są studiowane w akademiach wojskowych. Jedną z nich była akcja zniszczenia niemieckiego konwoju zaopatrzeniowego w rejonie Tobruku. Dzięki precyzyjnemu rozpoznaniu, wykorzystaniu elementu zaskoczenia i doskonałej koordynacji, udało się zniszczyć kilkanaście pojazdów, zabić lub pojmać kilkudziesięciu żołnierzy wroga i wycofać się bez strat własnych. To była esencja stylu SAS — szybkość, precyzja, skuteczność.

Rozdział ten nie byłby pełny bez wspomnienia o jednej z najbardziej kontrowersyjnych, a zarazem charyzmatycznych postaci w historii SAS — Blairze „Paddy” Mayne’ie. Były rugbysta, prawnik, oficer Royal Ulster Rifles, człowiek o nieposkromionym temperamencie i brutalnej skuteczności, stał się nieformalnym filarem jednostki. Gdy Stirling był wizjonerem, Mayne był wykonawcą. Jego metody były bezkompromisowe, często balansujące na granicy regulaminu, ale efekty mówiły same za siebie. W operacjach pustynnych wykazywał się nie tylko odwagą, lecz także instynktem taktycznym, który pozwalał mu podejmować decyzje w warunkach chaosu i niepewności. To on dowodził wieloma rajdami, które przeszły do legendy — nie jako spektakularne bitwy, lecz jako mistrzowskie uderzenia w newralgiczne punkty wroga.

W miarę jak SAS rosło w siłę, rosła też jego reputacja. Wśród żołnierzy Osi jednostka uchodziła za nieuchwytną, niemal mityczną formację, której działania były nieprzewidywalne i destrukcyjne. Wśród aliantów budziła podziw, ale także obawy — jej niezależność, nieformalność i skłonność do improwizacji nie zawsze wpisywały się w sztywne struktury dowodzenia. Stirling i Mayne, choć różni, tworzyli duet, który potrafił balansować między anarchią a dyscypliną, między chaosem a skutecznością.

Ważnym aspektem działalności SAS była także zdolność do uczenia się na błędach. Każda nieudana operacja była analizowana, rozkładana na czynniki pierwsze, a wnioski wdrażane natychmiast. Nie było miejsca na powtarzanie porażek. Jednostka rozwijała własne procedury, własne metody szkoleniowe, własne standardy operacyjne. W tym sensie SAS było nie tylko formacją bojową, ale także instytucją edukacyjną — kuźnią taktyki, która wyprzedzała swoją epokę.

Nie sposób pominąć również aspektu psychologicznego. Żołnierze SAS działali w warunkach ekstremalnego stresu, często przez wiele dni bez kontaktu z dowództwem, bez wsparcia, bez gwarancji ewakuacji. To wymagało nie tylko fizycznej wytrzymałości, ale także odporności psychicznej, zdolności do zachowania zimnej krwi i podejmowania racjonalnych decyzji w sytuacjach granicznych. Właśnie dlatego selekcja do jednostki była tak wymagająca — nie chodziło o mięśnie, lecz o charakter.

Wraz z końcem kampanii afrykańskiej SAS stanęło przed nowym wyzwaniem: przeniesieniem swojej filozofii działania na grunt europejski. Tam, wśród lasów, miast i wiosek, w gęsto zaludnionym terenie, miało się okazać, czy duch pustyni — mobilność, zaskoczenie, precyzja — przetrwa próbę adaptacji. Ale zanim to nastąpiło, jednostka zdążyła wykuć swój etos, swoją tożsamość i swoją legendę.

Rozdział ten kończy się nie triumfem, lecz przejściem. SAS nie było już eksperymentem, lecz pełnoprawną częścią brytyjskich sił zbrojnych. Jego metody, choć kontrowersyjne, okazały się skuteczne. Jego ludzie, choć niekonwencjonalni, byli niezastąpieni. A jego filozofia — że odwaga, inteligencja i determinacja mogą pokonać liczebną przewagę — stała się fundamentem nowoczesnych operacji specjalnych.

W kolejnych rozdziałach zobaczymy, jak SAS radziło sobie w Europie, Azji, Afryce i na Bliskim Wschodzie. Jak zmieniało się wraz z wojną, polityką i technologią. Ale wszystko zaczęło się tutaj — w piaskach pustyni, w umyśle Stirlinga, w sercach ludzi, którzy odważyli się zwyciężyć.

Rozdział 2: Od sabotażu do strategii — SAS w Europie 1944–1945

Wojna w Europie była dla Special Air Service czymś więcej niż tylko kolejnym teatrem działań. Stanowiła próbę dojrzałości, test zdolności adaptacyjnych i moment, w którym jednostka musiała przejść od improwizowanego sabotażu do pełnoprawnej strategii operacyjnej. Pustynia, która ukształtowała SAS, była przestrzenią surową, ale przewidywalną. Europa, zwłaszcza w przededniu inwazji na kontynent, była gęsta, złożona, pełna cywilów, ruin, lasów, miast i politycznych napięć. To środowisko wymagało nie tylko odwagi, lecz także finezji, zdolności do działania w cieniu, wśród ludzi, których lojalność nie była oczywista, a obecność wroga — wszechobecna.

Wiosna 1944 roku przyniosła zmianę jakościową w sposobie postrzegania sił specjalnych. SAS, dotąd traktowane jako jednostka eksperymentalna, zyskało status formacji strategicznej. Nie chodziło już o pojedyncze rajdy, lecz o systematyczne działania mające wpływ na przebieg kampanii. Operacja Overlord, przygotowywana z bezprecedensową precyzją, wymagała nie tylko siły uderzeniowej, ale także zdolności do destabilizacji niemieckiej obrony. SAS miało działać głęboko za liniami wroga, wspierając ruch oporu, prowadząc sabotaż, zbierając informacje i utrudniając mobilizację sił przeciwnika. To nie była już wojna kilku śmiałków — to była wojna prowadzona w ramach większej koncepcji, w której każdy ruch miał znaczenie strategiczne.

Pierwsze operacje w Europie były testem nie tylko taktyki, ale także charakteru. Żołnierze, przyzwyczajeni do pustynnych warunków, musieli nauczyć się poruszać w lasach, wśród cywilów, w terenie pełnym pułapek i nieprzewidywalnych zmiennych. Zamiast pojazdów LRDG — rowery, konie, lokalne środki transportu. Zamiast otwartych przestrzeni — ciasne drogi, wąskie ścieżki, ukryte bunkry. Ale duch SAS pozostał ten sam: mobilność, zaskoczenie, precyzja. Operacje były krótkie, intensywne, często prowadzone nocą. Celem nie było zdobycie terenu, lecz jego destabilizacja. Każdy most wysadzony przez SAS, każda linia kolejowa przerwana w odpowiednim momencie, każda stacja radiowa unieruchomiona — to wszystko miało wpływ na zdolność Niemców do reagowania na ruchy aliantów.

Współpraca z ruchem oporu była nie tylko koniecznością, ale także wyzwaniem. Francuscy, belgijscy i holenderscy partyzanci mieli własne cele, własne metody, własne struktury. SAS musiało nauczyć się funkcjonować w tym skomplikowanym świecie, budować zaufanie, koordynować działania, unikać konfliktów. Czasem oznaczało to mediację między rywalizującymi frakcjami, czasem — podejmowanie decyzji o tym, komu przekazać broń, komu zaufać, kogo wspierać. To była wojna nie tylko z Niemcami, ale także o serca i umysły ludzi, którzy przez lata żyli pod okupacją, często zdradzani, zastraszani, pozbawieni nadziei. Zaufanie nie przychodziło łatwo, ale gdy już zostało zdobyte, stawało się fundamentem skutecznych operacji.

SAS działało w małych zespołach, często złożonych z zaledwie kilku operatorów. Każdy z nich musiał być samowystarczalny, zdolny do podjęcia decyzji, do przeżycia w terenie przez wiele dni bez wsparcia. To wymagało nie tylko szkolenia, ale także charakteru. Ludzie SAS byli nie tylko żołnierzami, ale także zwiadowcami, dyplomatami, psychologami. Musieli umieć rozmawiać z cywilami, zdobywać informacje, budować relacje. To była wojna prowadzona nie tylko bronią, ale także słowem, gestem, obecnością. Każdy kontakt z lokalną ludnością był potencjalnym źródłem informacji, ale także ryzykiem. Niemieckie służby bezpieczeństwa były wszędzie, a zdrada mogła przyjść z najmniej spodziewanej strony.

W Ardenach, podczas niemieckiej ofensywy zimowej, SAS znalazło się w samym centrum wydarzeń. Działając w głębi terytorium wroga, jednostka prowadziła działania rozpoznawcze, sabotażowe, a także wspierała lokalne oddziały partyzanckie. Warunki były ekstremalne — mróz, śnieg, brak zaopatrzenia, ciągłe zagrożenie. Ale to właśnie tam SAS pokazało, że potrafi działać w każdych warunkach. Żołnierze poruszali się na nartach, korzystali z lokalnych schronień, prowadzili działania w terenie, który dla większości jednostek był niedostępny. To była wojna wytrzymałości, wojna charakterów, wojna, w której przetrwanie było równie ważne jak skuteczność.

W miarę jak front przesuwał się na wschód, SAS kontynuowało swoje operacje, często wyprzedzając główne siły alianckie. Działało w Niemczech, w Czechosłowacji, w Austrii — wszędzie tam, gdzie można było zadać cios, zdobyć informacje, wesprzeć lokalny opór. Jednostka stała się nie tylko narzędziem taktycznym, ale także symbolem — obecnością, która dawała nadzieję, która pokazywała, że alianci są blisko, że wyzwolenie jest możliwe. W tym okresie SAS zaczęło także rozwijać własne procedury szkoleniowe, dostosowane do warunków europejskich. Szkolenie obejmowało nie tylko działania bojowe, ale także rozpoznanie, infiltrację, komunikację z ruchem oporu, przetrwanie w terenie, działania w warunkach miejskich. Jednostka stała się wzorem dla innych formacji specjalnych, które zaczęły powstawać w różnych krajach — inspirowane sukcesami SAS, ale także uczące się na jego błędach.

Zakończenie wojny w Europie nie oznaczało końca dla SAS. Wręcz przeciwnie — jednostka wyszła z konfliktu silniejsza, bardziej doświadczona, bardziej wszechstronna. Jej rola w kampanii europejskiej była nie do przecenienia. Nie jako główna siła uderzeniowa, lecz jako katalizator, jako element destabilizujący, jako siła, która działała tam, gdzie inni nie mogli. SAS pokazało, że wojna to nie tylko liczby, ale także decyzje, charakter, odwaga.

W miarę jak działania wojenne przesuwały się w głąb kontynentu, SAS coraz częściej stawało się jednostką pierwszego kontaktu — nie w sensie frontalnego starcia, lecz jako siła zwiadowcza, rozpoznawcza i destabilizująca. W wielu przypadkach operatorzy SAS byli pierwszymi żołnierzami alianckimi, którzy pojawiali się w wyzwalanych miejscowościach, często jeszcze przed nadejściem regularnych oddziałów. Ich obecność była sygnałem, że linia frontu się zbliża, że okupacja dobiega końca, że porządek, choć tymczasowy, zaczyna się odradzać. Ale z tą obecnością wiązała się również odpowiedzialność — za bezpieczeństwo cywilów, za utrzymanie porządku, za rozpoznanie zagrożeń, które nie zawsze były widoczne na pierwszy rzut oka.

W tym okresie SAS zaczęło funkcjonować nie tylko jako jednostka bojowa, ale także jako formacja stabilizacyjna. Żołnierze, działając w wyzwolonych miastach i wsiach, musieli podejmować decyzje administracyjne, organizować lokalne struktury bezpieczeństwa, rozbrajać pozostałości po niemieckich garnizonach, a czasem nawet rozstrzygać spory między cywilami. To była rola, która wykraczała poza klasyczne ramy wojskowości, wymagająca nie tylko siły, ale także rozsądku, empatii i zdolności do szybkiego uczenia się. SAS, choć szkolone do walki, musiało stać się jednostką wielozadaniową, zdolną do działania w warunkach, które nie przypominały pola bitwy, lecz raczej złożony krajobraz społeczny.

W miastach takich jak Dijon, Reims czy Maastricht operatorzy SAS prowadzili działania wywiadowcze, identyfikując pozostałości niemieckich struktur, lokalizując ukryte magazyny broni, analizując dokumenty pozostawione przez wycofujące się oddziały. Ich zadaniem było nie tylko zdobycie informacji, ale także ich interpretacja — zrozumienie, co oznaczają dla dalszego przebiegu kampanii, jakie zagrożenia mogą się z nich wyłonić, jakie decyzje należy podjąć. To była wojna prowadzona nie tylko na poziomie fizycznym, ale także intelektualnym, wymagająca zdolności analitycznych, strategicznego myślenia i umiejętności przewidywania.

Współpraca z innymi jednostkami alianckimi była nieodzowna. SAS, choć operujące autonomicznie, musiało koordynować swoje działania z siłami amerykańskimi, kanadyjskimi, polskimi i francuskimi. Wymiana informacji, wspólne operacje, synchronizacja uderzeń — wszystko to było częścią większego mechanizmu, w którym każda jednostka miała swoją rolę, ale sukces zależał od współdziałania. SAS, dzięki swojej mobilności i zdolności do szybkiego reagowania, często pełniło rolę łącznika — przekazując dane, wspierając działania, uzupełniając luki w rozpoznaniu. To była funkcja, która wymagała nie tylko profesjonalizmu, ale także zaufania, które jednostka zdobyła dzięki swojej skuteczności i dyskrecji.

W miarę jak wojna zbliżała się do końca, SAS zaczęło koncentrować się na działaniach związanych z likwidacją pozostałości niemieckiego oporu. W wielu przypadkach były to grupy SS, które odmówiły kapitulacji, próbując kontynuować walkę w formie partyzanckiej. Jednostka musiała prowadzić działania kontrpartyzanckie, często w trudnym terenie, wśród ludności, która była zmęczona wojną, nieufna wobec wszelkich form uzbrojonej obecności. To wymagało nie tylko siły, ale także subtelności — umiejętności rozróżniania między wrogiem a cywilem, między zagrożeniem a nieporozumieniem, między koniecznością a nadużyciem.

W tym okresie SAS zaczęło także dokumentować swoje operacje — nie w sensie propagandowym, lecz analitycznym. Raporty, analizy, wnioski — wszystko to miało służyć przyszłości, budowaniu doktryny, doskonaleniu metod. Jednostka, która powstała z improwizacji, zaczęła funkcjonować jak dojrzała instytucja, świadoma swojej roli, swoich możliwości i swoich ograniczeń. To był moment, w którym SAS przestało być tylko jednostką specjalną, a stało się wzorem — dla innych formacji, dla struktur dowodzenia, dla przyszłych pokoleń żołnierzy.

W miarę jak struktury niemieckie rozpadały się pod naporem alianckich ofensyw, SAS coraz częściej angażowało się w działania, które wykraczały poza klasyczne operacje specjalne. Jednostka zaczęła pełnić funkcje wywiadowcze, kontrwywiadowcze, a nawet policyjne. W wyzwolonych miastach operatorzy SAS identyfikowali kolaborantów, zabezpieczali dokumentację, przesłuchiwali jeńców, a także organizowali lokalne punkty kontaktowe dla ludności cywilnej. To była wojna prowadzona nie tylko z bronią w ręku, lecz także z notesem, mapą i radiostacją. Każda informacja mogła mieć znaczenie, każdy szczegół mógł wpłynąć na decyzje dowództwa, każdy kontakt mógł otworzyć drogę do kolejnej operacji.

W tym czasie SAS zaczęło również pełnić rolę łącznika między lokalnymi strukturami oporu a alianckimi siłami konwencjonalnymi. Żołnierze jednostki, dzięki swojej mobilności i zdolności do działania w izolacji, byli idealnymi kandydatami do zadań wymagających szybkiego przemieszczania się, nawiązywania kontaktów, przekazywania rozkazów i koordynowania działań. To była funkcja, która wymagała nie tylko sprawności fizycznej, ale także zaufania, dyskrecji i zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji. SAS, choć formalnie podporządkowane dowództwu, działało często poza jego bezpośrednim zasięgiem, co czyniło z jednostki formację wyjątkową — elastyczną, niezależną, ale w pełni zintegrowaną z większym mechanizmem wojennym.

W miarę jak wojna zbliżała się do końca, SAS zaczęło koncentrować się na działaniach związanych z zabezpieczaniem terenów, które dopiero co zostały wyzwolone. Jednostka odpowiadała za lokalizowanie i neutralizowanie pozostałości niemieckich oddziałów, zabezpieczanie składów broni, rozminowywanie terenów, a także za identyfikację osób odpowiedzialnych za zbrodnie wojenne. To była rola, która wymagała nie tylko siły, ale także rozwagi, znajomości prawa wojennego, umiejętności prowadzenia dochodzeń i analizy dokumentów. SAS, choć nie była jednostką śledczą, musiała działać z precyzją i odpowiedzialnością, ponieważ każda decyzja mogła mieć konsekwencje polityczne, społeczne i moralne.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.