Stanisława Fleszarowa-Muskat

Czterech mężczyzn na brzegu lasu

Saga

Czterech mężczyzn na brzegu lasu
Zdjęcie na okładce: Shutterstock
Copyright © 1965, 2019 Stanisława Fleszarowa-Muskat i SAGA Egmont
Wszystkie prawa zastrzeżone
ISBN: 9788726288216

1. Wydanie w formie e-booka, 2019

Format: EPUB 2.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą SAGA Egmont oraz autora.

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

Nigdy nie przypuszczali, że – kiedy nadejdzie ten dzień – będą stali tu we trzech.

Ktoś coś mówił, ktoś ściskał im ręce, ktoś im dziękował – a oni myśleli tylko o tym, patrząc z małego wzgórza pod lasem na rozległą równinę, którą teraz drążyły koparki, przecinały taśmociągi i nieobeschłe jeszcze na słońcu grzbiety zwałowisk. Oni widzieli ją wciąż zieloną, taką, jaka była po kilku dniach nagłej wiosny, kiedy tu przybyli i na brzegu lasu rozbili obozowisko. Teraz w tym miejscu, gdzie stal ich barak, wznosił się okazały budynek dyrekcji kopalni, a nieco dalej, tam właśnie, gdzie rozpoczynało się pole Ziemby – pierwszy blok mieszkalny, obrzucony już do połowy różowym tynkiem. Cztery następne ciągnęły się wzdłuż nowej drogi, na której stał jeszcze potężny walec, a poza nim długi szereg samochodów gości zaproszonych na uroczystość otwarcia kopalni.

Zstępowali teraz wszyscy w dół za oprowadzającym, między hałdy i zwałowarki – a oni trzej zostali na wzgórzu i wciąż patrzyli na zieloną równinę, która tu przedtem była, której nie przestawali widzieć.

Przeżyli tu kilka twardych miesięcy, drążąc oporną ziemię, obnażając jej tajemnice – właśnie po to, żeby nadszedł ten dzień, kiedy miejsce sejsmografów zajmą koparki. Ale stali tu tylko we trzech... Jego nie było wśród nich i nie było tej małej dziewczyny, która pierwszego dnia sprzedała im mleko wiezione do miasta. I nie było człowieka, który przez całe życie tak bardzo pragnął tej ziemi, że nie potrafił już jej utracić.

Las stał jeszcze w tym samym miejscu co przedtem, zachowując swój niski brzeg podszyty dzikimi malinami i krzakami jałowca. Tak samo jak przedtem brzmiały w nim nawoływania wilg, a wiatr kołysał wysokimi gałęziami drzew, przesuwając plamy słońca na zielonych mchach. I zapach wionął ten sam od sosnowych pni. Tylko oni...

I

Przyjechali tu pod koniec kwietnia.

Było jeszcze chłodno, ale słońce świeciło ostro i wiosna rozpoczęła już swoją zieloną ofensywę. W mieście zaledwie się ją przeczuwało, ale gdy tylko samochód wypadł na otwartą przestrzeń pól, wstępujących od drogi na pochyłe wzgórza – powiał przesycony wonią ziemi wiatr. Kasztany miały już pączki, nad wierzbami unosił się seledynowy obłok, a oziminy... – wszystko to znało się z poprzednich wiosen, kiedy po stopnieniu śniegów ruszano w teren. Widok był pospolity i pospolite powinien budzić uczucia, a jednak nie mogli ukryć podniecenia. To także powtarzało się co roku.

– To dobrze – mówił doktor. – To dobrze! Jesteśmy wciąż młodzi!

Sylwester parsknął krótkim śmieszkiem – miał niewiele ponad dwadzieścia lat – ale umilkł zaraz, bo prócz niego nikt nie śmiał się w wozie. Obydwaj inżynierowie, siedzący obok niego na tylnym siedzeniu, milczeli wpatrując się w napięciu w pasmo szosy podścielające się pod koła samochodu. Żaden z nich nie dobiegł jeszcze trzydziestki. A i sam doctor – Sylwester zastanowił się patrząc na niezbyt dokładnie wygolony kark siedzącego przed nim szefa ekipy – sam doktor przeskoczył chyba dopiero niedawno czterdziestkę. Chodziło więc o jakąś inną młodość, nie oznaczaną latami. Sylwester zasępił się. Nie lubił, kiedy stawał przed czymś, czego nie rozumiał. Poza tym obudziło się w nim niejasne podejrzenie co do własnej młodości, aż do tej chwili najzupełniej oczywistej.

Doktor zabrał go ze sobą, włączył do ekipy nie zauważając jakby tego drobnego szczegółu w życiorysie, o który potykała się dotąd zawsze życzliwość wszystkich niedoszłych pracodawców: dwa lata w zakładzie poprawczym. Nie zapytał go o nic, o niczym się nie upewniał, powiedział tylko, jakie będą jego funkcje i czego będzie od niego wymagać. Sylwester skończył technikum geologiczne – miał pracować jako siła pomocnicza w ekipie. Wciąż czekał, że jednak padną te słowa, które słyszał tyle razy, nie odchodził, był pewien, że jeszcze musi to nastąpić.

Wtedy doktor zdjął okulary i spojrzał na niego zmęczonymi oczyma.

– Czy jest coś niejasne? – zapytał.

Chłopak trzasnął butami i wypadł na korytarz.

Od tej chwili Sylwester Piętka kochał doktora inżyniera Witolda Cabana.

Samochód mknął między dwoma niskimi zagajnikami. Z przydrożnego rowu wyskoczył szarak i poddarłszy w górę białą kitkę mknął przed wozem. Kierowca nacisnął klakson i przyhamował.

– Wiosna! – powiedział. – Niech sobie pożyje.

Szarak przez chwilę biegł jeszcze drogą i nagle dał susa w bok, zapadając w gąszcz młodych świerków.

– Piętka! – mruknął doktor nie odwracając głowy.

– Tak? – zachłysnął się Sylwester.

– Czy jesteście pewni, że dobrze jedziemy?

– Dobrze jedziemy, panie doktorze.

Sylwester znał okolicę, przynajmniej powinien był ją znać – przed dwoma dniami jechał tędy ciężarówką odwożąc na miejsce badań sprzęt i bagaże. Poczuł teraz swoją ważność i przechyliwszy się nieco poprzez siedzącego obok niego inżyniera patrzył uważnie na zabudowania mijanej wsi. Tamten odsunął się nieznacznie i poprawił kant spodni na kolanie. Obydwaj, ten po prawej i ten po lewej, wciąż milczeli. – Czy wiedzą? – pomyślał Sylwester.

Zerknął ku prawemu, który wciąż jeszcze manipulował dłonią przy nieskazitelnym kancie swoich spodni.

Kto mu tam będzie je prasował? – pomyślał ze złośliwą satysfakcją i ledwo się pohamował, żeby nie parsknąć śmiechem na widok śnieżnych mankietów, wystających białym rąbkiem z rękawów marynarki młodego inżyniera. Stanął mu przed oczyma barak, który dzięki jego mozolnym staraniom skleciła Gromadzka Rada Narodowa. Chciał coś powiedzieć na ten temat, ale zaniechał tej myśli. To był – o ile dobrze zapamiętał nazwisko – inżynier Bobrowicz, inżynier Hubert Bobrowicz, ten przygłaskany brunecik z przedziałkiem z boku. Ten drugi nazywał się Michał Gaj i nie był tak sukinsyńsko elegancki – tylko że też milczał. Patrzył na las, przez który wciąż jechali, oczy miał zmrużone przed ostrym blaskiem wiosennego światła, uśmiechnął się raz czy dwa, ukazując zdrowe zęby, gdy znowu przed wozem mignął szarak, a z rowu poderwało się stadko kuropatw. Sylwester uśmiechnął się także i odwrócił ku niemu twarz, ale tamten tego nie zauważył.

– Piętka! – odezwał się znowu doktor. – Czy on będzie na nas czekał?

Sylwester chrząknął.

– Kto?

– Przewodniczący.

– Tego nie wiem, panie doktorze.

– Jak to – nie wiecie? Prosiłem, żebyście go umówili dziś na pierwszą.

– To wszystko powiedziałem, panie doktorze. – Sylwester uporczywie zachowywał pełen godności ton, którym posługiwał się zawsze, gdy nie był pewny siebie.

– Dlaczego więc sądzicie, że mógłby na nas nie czekać?

– Tego nie powiedziałem, panie doktorze.

– Piętka!

– Miał sukinsyńsko skwaszoną gębę.

Młodzi inżynierowie dopiero teraz się ożywili.

– Wszędzie jest to samo – zawołał ten przygłaskany, Bobrowicz.

Doktor milczał przez długą chwilę.

– Jak on się nazywa? – spytał wreszcie.

– Wieczorek – odpowiedział Sylwester.

– A co z zaopatrzeniem? Poinformował was?

– We wsi jest gospoda – Sylwester z przyjemnością zmienił temat. – W starym dworze. Bo tam był piękny dwór, tylko zaraz po wojnie chłopi rozebrali ziemię.

– To wiem – przerwał doktor. – Co z gospodą?

– Z gospodą w porządku, panie doktorze. Prowadzi ją wdowa po nauczycielu. Starszawa – zamyślił się Sylwester.

– Będziemy mogli tam jadać? Zapytaliście o to?

– Tak jest, panie doktorze, zapytałem.

– I co?

– Nie wiem. Ona się bardzo przestraszyła, ta wdowa.

– Czego się przestraszyła?

– Bo jest tylko gulasz w puszkach.

– Boże! – Bobrowicz wzniósł oczy w górę. – Jakże mało niespodzianek przysparza nam ukochana ojczyzna!

– Niech się pan nie martwi – Sylwester zwrócił ku niemu swoją szeroko uśmiechniętą twarz. – Głodu nie będzie. W razie czego kurę do garnka i po krzyku. Już ja się tym zajmę. Chłopaki zawsze wiedzieli, że ze mną głodu nie ma. Może być jeszcze konserwowy bigos – wycofał się szybko z tych wspomnień.

Nikt mu już nie odpowiedział. Jechali teraz drogą o częstych zakrętach, biegnącą niby płytki wąwóz wśród zalesionych wzgórz. Słońce było już w połowie nieba, w samochodzie zaczynało robić się gorąco.

Gaj rozsunął zamek błyskawiczny kurtki.

– A przynajmniej są ryby w tej rzece?

– No! – rozpromienił się Sylwester. – Sam widziałem, jak wyskakiwały do słońca! I raki są, mówili mi we wsi.

– Raki?

– A co pan myśli? Tyle ich jest, że do miasta wożą!

– Zabrałeś wędki? – zapytał Bobrowicz Michała.

– I karty? – dorzucił doktor.

– Nigdy nie zapominam jednego ani drugiego. Ale gdzie jest czwarty do brydża?

Sylwester skurczył się na siedzeniu. Patrzyli teraz wszyscy na niego, doktor ze smutkiem.

– Mocny Boże, jak ten Łazanek grał w brydża!

Sylwester nie słyszał nigdy o Łazanku, wyglądało na to, że ów Łazanek był czule wspominanym jego poprzednikiem w ekipie. Może przeniósł się gdzie indziej, może awansował – wszystko jedno, co się z nim stało, Sylwester utopiłby go w tej chwili w łyżce wody.

– Ja się nauczę – szepnął.

Doktor spojrzał na niego z politowaniem.

– Człowieku! – powiedział tylko.

– Chyba się znajdzie w okolicy jakiś ksiądz – westchnął Hubert. – Znowu wyjdzie na to, że mamy klerykalne ciągoty, ale dopóki sekretarze gromadzkich komitetów nie nauczą się grać w brydża, nic na to nie poradzimy.

– Ja się naprawdę nauczę – powtórzył Sylwester.

Wpatrywał się w nieogolony kark doktora i do niego, z bliska i żarliwie, adresował swoje słowa. Kark nie wykonał jednak żadnego ruchu, z którego dałoby się wywnioskować, że taka ewentualność może być brana pod uwagę. Sylwester przeniósł wzrok na twarze swoich sąsiadów.

Michał przymrużył lekko lewe oko.

– Zobaczy się – mruknął.

Może jednak nie wiedzą? – pomyślał Sylwester. Skwapliwie przyjął ten jakiś cień porozumienia, który zrodził się między nim a Gajem. Spróbował zajrzeć w oczy drugiemu, ale ten znów poprawiał swoje spodnie, żeby nie wypchały się na kolanach.

– Kiedy podłączą nam światło? – zapytał.

Sylwester przesunął językiem po wargach.

– Tego mi nie powiedzieli. To już pan doktor będzie musiał sam na miejscu z przewodniczącym...

– Słuchajcie, Piętka – przerwał mu Bobrowicz. – Pan doktor jest głową naszej ekipy i będzie pisał pracę naukową. I dlatego trzeba mu z tej głowy zdjąć wszystkie duperele, którymi właśnie wy musicie się zająć. My też – gdyby wam coś nie wyszło.

– No, więc właśnie nie wyszło mi z tym światłem – Sylwester uznał, że najwyższy czas, żeby się do tego przyznać. – Przewodniczący powiedział, że we własnym zakresie nie może tego załatwić.

– Ten Wieczorek? – zapytał doktor.

– Ten Wieczorek – szepnął Sylwester.

– I co dalej?

– I powiedział, że trzeba w tej sprawie pojechać do powiatu, do wyższej władzy.

– No to pojedziecie do powiatu.

– Ja?

– A kto?

Sylwester umilkł. Już samo zdziwienie było niewłaściwe i mogło zdradzić – nie, nie mogło zdradzić, ale Sylwester wciąż o tym myślał, że do niedawna słowo „władza” miało dla niego inne znaczenie, jedyne znaczenie, z którym się liczył. I oto teraz Sylwester Piętka miał jechać do władzy w powiecie i załatwić podłączenie światła do baraku ekipy geologów we wsi Kaliniec.

– Psiakrew! – zaklął Hubert. – Czym ja spodnie wyprasuję?

– Powiesisz je na kołku, jak zeszłego roku i włożysz dres albo szorty. Zawsze żywisz cichą nadzieję, że będziesz składał wizyty.

Bobrowicz nie odpowiedział Michałowi, wzruszył tylko ramionami i zapalił papierosa. Chyba naprawdę miał tę nadzieję, że gdzieś na tych wertepach, na których zwykle spędzali lato, zdarzy się autentyczny cud w postaci jakiejś nauczycielki, panny na poczcie czy na stacji kolejowej, autostopowiczki – diabli wiedzą, kto by to jeszcze mógł być, tyle pięknych dziewcząt kręci się po świecie.

Właśnie mijali jakąś jadącą na rowerze – z tyłu wyglądała bardzo zachęcająco, z przodu okazało się, że nie ma więcej niż dwanaście lat. Ponieważ Hubert prawie wychylił się ponad opuszczoną szybą, Michał mruknął:

– Nieletnia.

Kierowca, który też obserwował dziewczynę od chwili, kiedy ukazała się za zakrętem, roześmiał się i przyhamował. Zjeżdżali w dół po małej pochyłości, u której krańca rozłożyła się okazała wieś. Sady zaczynały już kwitnąć, brzeg stawu, ku któremu zmierzało właśnie rozkrzyczane stadko gęsi, zielenił się intensywnie.

– To tutaj? – ucieszył się doktor.

– Nie – Sylwester ośmielił się zaprzeczyć. – To dopiero Olszanka. Do Kalińca będzie jeszcze z dziesięć kilometrów.

Było z dwadzieścia. Ale okolica stawała się coraz piękniejsza i – to na pewno było złudzenie – jakby coraz bardziej zaangażowana w wiosnę. Towarzyszyła im teraz stale – raz płynąca, tuż obok drogi, to znów oddalająca się jakimś malowniczym zakolem – rzeka o brzegach zarosłych wikliną i wierzbą, środkiem nurtu pozłocona słońcem. Unosiło się nad nią ptactwo, rozkrzyczane, niezagrożone żadnym niebezpieczeństwem. Raz czy dwa mignął wśród gąszczu biały frak bociana.

Prawie prosto z pola wpadli na rynek jakiegoś miasteczka, napili się ciepłego piwa, kupili papierosów. Doktor posłał Piętkę na pocztę, żeby się dowiedział, kiedy jest otwarta. Chodziło o wysyłanie korespondencji i telefony.

Sylwester długo nie wracał. Wreszcie Hubert, wciąż mający nadzieję, iż oczekiwany cud ziści się wreszcie pewnego dnia, skwapliwie zdecydował się skoczyć po chłopca.

Urząd pocztowy nie przekraczał rozmiarami kabiny kosmonauty. Sylwester stał oparty melancholijnie o zamknięte okienko, zza którego rozlegało się pracowite siorbanie.

– Dopiero zupa – westchnął.

Hubert zastukał delikatnie w szybę.

– Smacznego!

Nie odpowiedziano.

Siorbanie jednak umilkło. Spojrzeli z nadzieją na okienko. Ale doszedł ich teraz szczęk talerzy i zgrzyt noża po fajansowym dnie naczynia. Hubert machnął z rezygnacją ręką i wyszedł, żeby uzbroić w cierpliwość denerwującego się doktora.

Zjawił się wreszcie i Sylwester. Miał jeszcze rozmarzenie w oczach.

– Schab z kapustą, panie doktorze. Pachniało tak, że nie mogłem czekać na otwarcie tego sukinsyńskiego okienka.

– Piętka! – powiedział Caban, odwracając głowę od upstrzonego kolorową bibułką okna gospody, na którym piętrzyły się ustawione w powabną piramidkę słoiki z gulaszem.

Powrócił Michał po zwiedzeniu zabytkowego kościółka i mogli jechać dalej. Teraz naprawdę było już niedaleko. Po jakichś czterech czy pięciu kilometrach wyskoczyła zza zakrętu tablica z napisem: KALINIEC.

Unieśli się prawie na siedzeniach, żeby nie dać się zaskoczyć widokowi, który mógł lada moment wyłonić się zza drzew. Ale przez dłuższy czas nic się nie wyłaniało. Jechali drogą między polami nie obeschłymi jeszcze po orce. Nawet rzeki nie było widać, oddaliła się na południe i tylko pasmo ciągnących się wzdłuż jej brzegów zarośli świadczyło o tym, że jest, że nie porzuciła tej okolicy.

– Piętka! – powiedział doktor już z rozczarowaniem w głosie. I wtedy u wylotu drogi ukazało się okno wśród drzew tak prześwietlone słońcem, że dopiero po długiej chwili można było w nim dostrzec dachy domów uwieńczone białymi sadami, a ponad nimi czerwoną wieżę kościoła. Okno poszerzyło się, ukazało im całą wieś z niedalekim dworem w przetrzebionym parku i rozległymi łąkami, które biegły aż do rzeki, znów teraz widocznej, szerszej tu i okazalszej. Wieś zamykały z drugiej strony niewysokie wzgórza porośnięte lasem, który ciemną, twardą linią rysował brzeg horyzontu.

– To tam – wskazał brodą Sylwester.

– Gdzie?

– Na brzegu lasu. Tam stoi nasz barak.

Z tej odległości nic nie było widać i daremnie wypatrywali choćby śladu jakiegoś budynku.

– Okazały widocznie nie jest – mruknął doktor odwracając twarz ku Sylwestrowi.

Piętka sam nie był zachwycony architekturą siedziby, ale teraz poczuł ukłucie w sercu.

Coś mu zapiało w krtani, gdy zsunąwszy się z brzegu siedzenia, jakby chciał być jeszcze bliżej doktora, jakby bał się, że doktor nie usłyszy go dobrze, zawołał prawie:

– I tego nie chcieli dać. Z gardła im wydarłem. Z gardła!

Michał wciągnął go za pasek od spodni z powrotem na siedzenie.

– Uspokój się, chłopie – powiedział – wszędzie jest to samo.

Milcząc zajechali przed najbardziej reprezentacyjny budynek we wsi. Zdobiła go urzędowa tablica. Wysiedli wszyscy, tylko kierowca został w wozie, odstraszając groźnym spojrzeniem gromadę dzieciaków, która od razu otoczyła samochód. Gaj i Bobrowicz przystanęli pod oknem oglądając barwne plakaty zachęcające do uprawy kminku i walki ze stonką. Doktor kazał się Sylwestrowi prowadzić do środka.

Wejście było nieskomplikowane. Piszczące drzwi wiodły do długiej sieni, a z niej wchodziło się właśnie do owej kancelarii, której okna zdobiły przeciwstonkowe hasła. Muchy tłukły się po szybach i ich brzęczenie było bardziej wsią niż cały plener ciągnący się za oknami.

Przy stole mozolił się nad stertą papierów jakiś niemłody już człowiek.

– Przewodniczący Wieczorek? – zapytał doktor, zanim Sylwester zdążył coś powiedzieć.

Mężczyzna zaprzeczył ruchem głowy.

– Nie ma – rzekł.

– Miał przecież na nas czekać.

– Nie ma – powtórzył mężczyzna wstając.

W ministerstwach i w ogóle co znaczniejszych urzędach takie zachowanie się gospodarza oznacza koniec audiencji. Tu oznaczało jednak tylko szacunek dla gości.

Caban się przedstawił. Było to zresztą konieczne wyłącznie ze względów kurtuazyjnych, sekretarz Mądrzak i tak od pierwszej chwili wiedział, kogo ma przed sobą. Teraz próbował nawet się uśmiechać, ale spłoszony wyraz oczu przeczył tym usiłowaniom.

– Proszę usiąść – mamrotał. – Wieczorek powinien zaraz wrócić.

– A jak nie wróci? – doktor spojrzał na zegarek. – Wolelibyśmy jak najprędzej dotrzeć na miejsce.

– To ja go tam zaraz poślę – skwapliwie podsunął sekretarz i rozkładając ręce powiedział jeszcze: – sam bym poleciał, ale nie mogę zamknąć urzędu na kołek.

– Nie, oczywiście – przyznał doktor.

– Dostaniemy się tam samochodem? – zaniepokoił się kierowca, kiedy już znowu byli wszyscy w samochodzie i milcząc jechali przez wieś ku wzgórzu na brzegu lasu.

Sylwestrowi znowu zapiało coś w gardle.

– Droga sukinsyńska, ale ciężarówka przejechała. – I dodał cicho pod adresem doktora: – Klucz mam w kieszeni.

– Przecież to nie o klucz chodzi – odburknął doktor nie odwracając głowy.

Gaj i Bobrowicz nie uczestniczyli w przeżywaniu tych prestiżowych subtelności. Albo nie mieli złudzeń, nie mogli więc cierpieć nad ich utratą, albo woleli przyjrzeć się miejscowości, w której czekało ich kilka pracowitych miesięcy.

– Jest gees! – zawołał Hubert. – Dopiero tutaj znajdę żarówkę do latarki!

– I żyłkę do wędki – dorzucił Michał.

Na schodach przed sklepem siedziało kilku wyrostków pijąc piwo. Samochód ich zaintrygował. Odjęli butelki od ust i patrzyli długo w ślad za wozem.

Bobrowicz wzruszył ramionami.

– Począwszy od konserw z gulaszem wszystko się zgadza – mruknął Michał.

– Damy sobie radę.

Michał uśmiechnął się.

– I ja tak myślę.

Teraz wypadło skręcić w lewo od głównej szosy, biegnącej przez wieś, i piąć się w górę piachem i wybojami, którym tylko dwa rzędy młodych brzóz dawały rangę drogi. Kierowca zaklął.

– Nie chciałbym być w skórze panów, jak dostaniecie tę bagażówkę. Kto ją będzie prowadził?

– Ja – odezwał się Sylwester.

– Winszuję!

– Mówiłem, że droga sukinsyńska – zapiał znowu Sylwester, nie wiadomo dlaczego z przeproszeniem w głosie.

– Piętka!

– Tak, panie doktorze?

– Czy musicie o wszystkim mówić, że jest sukinsyńskie?

Sylwester odparł po niejakim namyśle:

– Nie muszę, panie doktorze.

– Bardzo was proszę.

– W porządku, panie doktorze.

Kiedy brzozy skręciły w bok, ujrzeli stojący na brzegu lasu barak. Tak jak historyczne budowle, przerabiane i uzupełniane w ciągu wieków, kojarzył w sobie kilka stylów powojennych lat – krótko mówiąc, każde okno było inne, dach kryty po połowie papą i blachą miał dziwnie łamany kształt ze względu na różną wysokość ścian. Nawet drzwi składały się z dwóch części, z których górna zachowała jeszcze wysoki połysk, być może, jakichś dworskich podwoi.

Doktor westchnął, ale nic nie powiedział. Sylwester znowu zsunął się na brzeg siedzenia w kierunku doktorskiego karku, ale Gaj przytrzymał go za pasek. Budowla zresztą znikła im z oczu, droga spiralą wspinała się ku wzgórzu.

Byli wreszcie na miejscu. Szybko wysiedli z wozu i nikt już teraz nie patrzył na barak. Michał trzasnął Sylwestra w plecy. Miejsce było piękne.

Od wschodu do zachodu rozpościerała się przed nimi panorama wsi z przeciwległym starym dworem, ceglanym gotykiem kościoła i wstęgą rzeki, w której teraz, gdy patrzyło się na nią ze wzgórza, odbijało się niebo. Szosa prowadząca do miasta biegła tu w dole i dzieliło ją od baraku zaledwie kilkadziesiąt metrów, jeśliby ktoś decydował się w pogardzie dla brzozowej drogi pokonywać porastające wzgórze zarośla.

Za plecami, od północy, mieli las. Wrzało w nim od świergotów, kląskań i gwizdów. Z daleka dochodziło nawoływanie kukułki.

Doktor chwycił się za kieszeń.

– Nie jest tak źle – powiedział.

Sylwester wisiał oczyma na jego ustach. Nagle trzasnęła za nimi gałąź. Odwrócili się gwałtownie.

Zza węgła baraku ukazał się jakiś człowiek.

– Jest pan przewodniczący! – ucieszył się Sylwester.

Wieczorek zbliżył się zmieszany. Musiał się trochę zdrzemnąć, bo policzek miał zaróżowiony i mrużył oczy przed słońcem.

– Byliśmy u pana w prezydium – rzekł doktor.

Wieczorek podrapał się za uchem.

– Wolałem tutaj czekać – powiedział po chwili. – Dam panom od razu klucz.

– Przecież ja mam klucz! – zawołał Sylwester.

Wieczorek nie patrzył na nikogo.

– Musiałem zmienić kłódkę. Rozbili ją wczoraj w nocy.

– Co ze sprzętem? – zapytał doktor czerwieniejąc.

Wieczorek podniósł na niego zatroskane oczy.

– Nic nie ruszyli. Nie zdążyli. Przecież waruję tutaj od dwóch dni.

II

Następnego dnia Sylwester zerwał się o świcie.

Położyli się wprawdzie dość późno, zanim jako tako przystosowano wnętrze baraku do najprymitywniejszych potrzeb, ale Sylwester przewracał się tylko z boku na bok na swoim składanym łóżku i nie mógł doczekać się ranka. Kiedy niebo poróżowiało, odrzucił koc, wciągnął szybko ubranie i na palcach, żeby nie zbudzić inżynierów, wyszedł przed barak. Spał najbliżej drzwi w pierwszym pomieszczeniu, które miało również spełniać rolę laboratorium, magazynu, kancelarii – i nie wiadomo czego jeszcze. Za ażurowym przepierzeniem znajdował się „pokój” Bobrowicza i Gaja. Dopiero za nimi, odgrodzony nieco przyzwoitszą ścianą, spał doktor.

Sylwester usiadł na progu i zasznurował półbuty. Dzień wstawał piękny. Znad rzeki uniosła się już mgła, powietrze było przejrzyste i choć bardzo jeszcze chłodne – Sylwester nie czuł tego. Zbiegł do rzeki, obmył ręce i twarz lodowatą wodą. Przypomniał mu się czas, kiedy w takiej rzece jak ta, on i chłopcy kąpali się, rżąc niby młode konie. Może skoro teraz zaczynał nowe życie, nie należało wracać do tych wspomnień, nawet na pewno nie należało do nich wracać, ale wiedział, że tego chyba nigdy nie potrafi. Wciskały się we wszystko, wracały do niego poprzez jakieś słowo, które ktoś rzucił, poprzez jakiś fragment dnia czy krajobrazu, barwę, woń, dźwięk. Sylwester się przeraził, skojarzenia te nie miały chyba źródła w – tęsknocie? Przecież było im źle – zimno, głodno, za czym tu tęsknić, pies nie chciałby takiego życia. Ale pies także czasem gna za wiatrem, sam nie wiedząc dokąd.

Przeczesał palcami mokre włosy i uznał, że trzeba się zastanowić nad śniadaniem. Zawsze – tam i tu – przypadała mu w udziale aprowizacja. Znowu był przy tym samym. Zmarszczył się i wsunął rękę do kieszeni, żeby dotykając pieniędzy uzmysłowić sobie odmienność sytuacji. Należało po prostu pójść do sklepu we wsi i najnormalniej w świecie poczynić zakupy. Wrócił do baraku po teczkę i właśnie się zastanawiał, którędy iść – poprzez krzaki ku szosie czy też brzozową drogą, którą wczoraj przyjechali – gdy z dołu dobiegł go nagle warkot motorku. Zdecydował się więc na pokonanie krzaków, co zajęło mu jednak więcej czasu, niż przypuszczał. Motorek warczał coraz bliżej i zanim Sylwester dobrnął do brzegu szosy, mignęła mu przed oczyma kolorowa kurtka.

– Hej! – zawołał. – Poczekaj!

Na rowerze siedziała dziewczyna. Przyhamowała, obejrzała się, ale nie stanęła. Sylwester nie widział jej twarzy ani nóg – tylko dwie bańki mleka przewieszone przez ramę.

– Poczekaj! – zawołał znowu.

Teraz się zatrzymała i zeskoczyła z siodełka.

– Dokąd wieziesz to mleko? – zapytał wyplątując nogi z kolczastego uścisku jeżyn.

Wzruszyła ramionami.

– Do miasta.

– Nie mogłabyś mi sprzedać jednej bańki?

– Nie.

– Dlaczego? – wyplątał się wreszcie z gąszczu krzewów porastających zbocze i zbliżył się do niej. Zmieszał się: dziewczyna była śliczna, sukinsyńsko śliczna, to musiał przyznać od razu. Skąd się tu wzięła? Nie wyglądała na wiejską dziewczynę, choć nieraz – wtedy – zdarzało mu się widzieć takie wiejskie dziewczęta, że aż dech zapierało, ona jednak nie przypominała żadnej z nich.

– Przepraszam – bąknął. – Nie wiedziałem...

– Czego nie wiedziałeś? – zapytała. Przechyliwszy głowę patrzyła mu w oczy z uważną ciekawością. Miała ciemne włosy prosto spływające wzdłuż twarzy i gęste brwi prawie zrośnięte nad nosem.

– Myślałem, że skoro ktoś wiezie mleko do miasta... – plątał się Sylwester.

– Wiozę. – Sylwester widział, że wyraźnie hamowała śmiech. – Ale już jest dla kogoś przeznaczone.

– Szkoda. Miałbym na śniadanie dla doktora.

– Dla kogo? – zaciekawiła się.

– Dla mego doktora – Sylwester kiwnął głową w kierunku baraku. – Śpi tam. I dwóch inżynierów także.

Dziewczyna milczała przez długą chwilę, przenosząc wzrok z baraku pod ścianą lasu na twarz Sylwestra.

– Go oni tu robią? – zapytała.

– Na razie śpią – rzekł wymijająco. – Ale bardzo by się ucieszyłi, gdyby po przebudzeniu dostali kubek mleka. Musisz je wieźć do miasta?

– Muszę. To dla profesora, który mnie uczy do egzaminu.

– Do jakiego egzaminu? – zdziwił się Sylwester.

Dziewczyna przesuwała czubkiem bucika mały kamyk, który leżał na brzegu szosy.

– Mam zdawać przed wakacjami na medycynę we Wrocławiu. – I dodała odwracając głowę. – Zeszłego roku oblałam, dlatego tu siedzę u ojca.

– Zdarza się – mruknął niezręcznie. – Jak ci na imię?

– Lenka.

– Mnie Sylwester. Słuchaj, Lenka, nie mogłabyś jednak tego swego profesora odstawić na dziś od piersi, krowiej oczywiście – dodał szybko, bo dziewczyna nie zdradzała skłonności do uśmiechu. – Zastanów się, może jednak będziesz mogła coś wykombinować. Jeśli zechcesz – moi inżynierowie obkują cię z matematyki na blachę.

Lenka milczała pochmurnie zamyślona, w końcu lekko kopnęła wiszącą z prawej strony bańkę.

– Niech tam! – powiedziała. – Jedną mogę ci odstąpić. Powiem, że mi się przewróciła. Masz w co przelać?

Z tym było nieco gorzej. W baraku na górze mieli jakieś menażki, trudno byłoby jednak przeprawiać się z nimi przez krzaki.

– Mam w co przelać – odpowiedział – ale na górze. Zaraz ci przyniosę bańkę z powrotem.

– Pomogę ci – zaofiarowała się.

Wiedział, że to ciekawość, a nie troska o to, żeby się nie podźwignął czterolitrową bańką, skłoniła ją do tego. Uśmiechnął się i pozwolił jej biec przodem, wskazując już utorowane przez siebie przejście wśród kolczastych gałęzi.

– Dawno tu jesteście?

– Od wczoraj.

Wyczuł, że chciała o coś jeszcze zapytać, ale zaniechała tego. Już samo oczekiwanie, że on jednak jeszcze coś powie, było pytaniem wystarczająco natarczywym. Nie zaspokoił jednak jej ciekawości. Myślał o tym, że miał kupę szczęścia spotykając tę dziewczynę. Może zgodzi się co dnia przywozić im mleko? No i popatrzeć można na nią było i porozmawiać...

Nie był zbyt zadowolony, że szła teraz z nim na górę. Bo jeśli któryś z inżynierów już wstał... Szczególnie ten czarny, Bobrowicz, wydał się Sylwestrowi niebezpieczny. Dziewczęta lubią takich przygłaskanych brunecików z przedziałkiem z boku. Sylwester sam miał fryzurę nieokreślonego koloru, rosnącą na głowie jak palma i nie lubił facetów, których los ponad miarę obdarował urodą, nie pozostawiając jej dla innych.

– Na czym ugotujesz mleko? – zapytała dziewczyna.

– Mam maszynkę turystyczną. Co ty myślisz – dodał – jak się jedzie w takie sukinsyńskie wertepy, trzeba wszystko mieć ze sobą.

Lenka odęła różowe wargi.

– Jeśli chcesz wiedzieć, to w naszej wsi można kupić nawet telewizor. Stoi jeden w geesie. – Patrzyła na niego bez cienia przychylności i Sylwester zrozumiał, że popełnił gruby nietakt.

– Dlaczego nikt go nie kupuje? – zapytał, żeby coś powiedzieć.

– Na taką wieś jak nasza trzy telewizory wystarczą. W czytelni jest jeden, u księdza drugi, a my mamy trzeci. Celka przysłała ojcu na imieniny. To moja siostra – dodała. – Mieszka we Wrocławiu.

Byli już przed barakiem. Na szczęście nikt jeszcze nie wstał i Sylwester, nie wzniecając sensacji i nie psując sobie niespodzianki, mógł wypakować z plecaka menażki. Przy pomocy dziewczyny przelał w nie mleko i oddał jej bańkę.

Nie odchodziła. Rozglądała się nieznacznie, ale pusty placyk przed barakiem i wnętrze izby, w której spał Sylwester, widoczne przez uchylone drzwi, nie stwarzały żadnej pożywki dla wyobraźni. Sylwester wiedział, że rada by zobaczyć coś, o czym mogłaby rozpowiedzieć we wsi, wiedział także, że nie zaspokoiwszy od razu ciekawości, tym chętniej będzie tu przychodziła.

– Nie mogłabyś co dnia odstępować nam jednej bańki mleka? – zapytał od niechcenia.

Dziewczyna zarumieniła się. Poczuła się przyłapana. Ale chłopak patrzył na nią tak niewinnie, że, pomedytowawszy dla przyzwoitości, skinęła głową.

– I tak co dnia jadę tędy do miasta.

Sylwester zapłacił i sprowadził ją ze zbocza na drogę.

– Gdzie mieszkasz? zapytał, gdy wsiadała na rower.

Machnęła ręką:

– Zaraz za zakrętem – i roześmiała się. – Chcesz nam złożyć wizytę?

– Dlaczego nie?

– Każdy ci pokaże, gdzie mieszka Ziemba – skinęła mu głową. – Do jutra!

– Do jutra! – odkrzyknął. Stał na brzegu szosy, dopóki nie zniknęła mu z oczu, a potem – zły na siebie, że się tak zagapił – ruszył w tym samym kierunku po pieczywo do sklepu. Musiał się śpieszyć, doktor mógł się obudzić lada chwila.

We wsi spotkało go rozczarowanie. Gees był jeszcze zamknięty, a kiedy udało mu się obudzić zaspaną kierowniczkę, dowiedział się, że pieczywo jest sprzed trzech dni, bo co dnia nie dowożą.

– Mało kto kupuje – dodała. – Wszyscy pieką chleb w domu.

– A nie wie pani, kto piekł wczoraj? – spytał Piętka. Prowadzili tę konwersację przez uchylone drzwi i Sylwester widział potarganą trwałą ondulację kierowniczki i jej rozchełstany peniuar.

– Kto piekł wczoraj? – zastanowiła się. – Zdaje mi się, że u Kurków piekli wczoraj chleb. A jak nie u nich, to u sąsiadów, przechodziłam wczoraj wieczorem i doleciał mnie zapach. Pan wie – roześmiała się zachęcająco – kaszlu, miłości i pieczenia chleba nie da się ukryć.

– Gdzie mieszkają ci Kurkowie? – zapytał Sylwester, nieuprzejmie nie podejmując tematu.

– Koło kościoła – odpowiedziała i zatrzasnęła drzwi. U Kurków na szczęście już nie spano. Z komina buchał dym, a na podwórzu krzątał się gospodarz, przeprowadzając głośny instruktaż na użytek kogoś, kto tkwił poza niedomkniętymi wrotami obory. Instruktaż składał się ze słów mocnych, ale tak Sylwestrowi bliskich, że aż poczuł się prawie dotknięty, gdy umilknięto na jego widok. Pchnął furtkę i, skacząc przez nieobeschłe po niedawnym deszczu kałuże, zbliżył się ku domowi. Nad obejściem, jak i nad całą częścią wsi położoną u stóp kościoła, grzmiał dzwon z gotyckiej wieży, zwołując na prymarię. Prawdopodobnie dzięki niemu mieszkańcy tego domu zrywali się tak wcześnie.

– Dzień dobry! – zawołał Piętka.

Odpowiedziano mu z intonacją zaciekawienia w głosie. Nowy przybysz we wsi był zawsze sensacją.

Sylwester wyminąwszy gospodarza zmierzał prosto do drzwi domu.

– Gospodyni już wstała? – spytał tylko.

Kurka ukazał metalowy ząb w górnej szczęce.

– A kto by się wylegiwał tak długo?

Ruszył też zaraz za Sylwestrem, który już stanął na progu kuchni. Na stole leżał chleb. Zobaczył go od razu, zanim dostrzegł kobietę, zdejmującą z półki talerze, i dwoje dzieci naganiających się wzajemnie do miednicy z wodą. Leżał na stole, cały złoty, jak ogromny pieniądz, najcenniejsza moneta świata.

Pozdrowił gospodynię i uśmiechnął się wskazując na bochen.

– Powiedziano mi, że pieczecie najlepszy chleb we wsi.

Kobieta oblała się rumieńcem.

– Chleb, jak chleb – powiedziała. – Jeśli się wszystko przy nim zrobi, jak trzeba...

– Ano, właśnie! – Sylwester przymknął powieki. – O to chodzi: wszystko, jak trzeba! Ale gdzie teraz tak pieką chleb? W mieście na pewno nie. W mieście chleb nie ma nic wspólnego z prawdziwym chlebem. Szedłem tutaj, a prowadził mnie zapach: Sprzedajcie mi bochenek.

Izbę zaległa cisza. Dzieci zaprzestały pryskania wodą i z niedomkniętymi ustami patrzyły na gościa.

– Ja tam chlebem nie handluję – odezwał się Kurka.

Sylwester powoli odwrócił ku niemu głowę.

W ustach gospodarza lśnił metalowy ząb:

– Chce pan, to niech się pan poczęstuje – dokończył.

– Ale ja muszę mieć cały bochen! – zawołał Sylwester. – Mam do nakarmienia trzech chłopów, głodnych jak wilki. Ja czwarty.

Kurkowa już szukała czystego papieru, żeby owinąć bochenek.

– Pomączy się pan – powiedziała.

Sylwester podziękował. W progu odwrócił się i rozejrzał po izbie. Nie wyglądało tu za bogato.

– Chce pan zarobić? – powiedział do Kurki.

– Czemu nie?

– Niech pan przyjdzie za kilka dni do baraku na brzegu lasu. Będziemy potrzebowali ludzi do roboty.

– To pan jest z tych, co wczoraj przyjechali? – powiedział Kurka.

– Tak – krótko wyjaśnił sytuację Sylwester.

Wrócił jeszcze raz do geesu i, zbudziwszy ponownie kierowniczkę, zażądał masła.

– Nie mógł pan od razu kupić? – zawołała.

– Ruch się zwiększa, jak klienci po dwa razy przychodzą.

Teraz już mógł wracać na wzgórze.

Na szczęście doktor i inżynierowie jeszcze spali. Obszedł barak dookoła i zajrzał przez niskie okna do wnętrza. Z pokoju szefa ekipy dochodziło donośne chrapanie. Sylwester wzruszył się. Poprzedniego dnia wieczorem okrył doktora trzema kocami – mieli po dwa, ale Sylwester przyniósł mu jeden ze swoich – i jego dobry sen uważał za swoją zasługę. Na palcach przeszedł na front baraku i znalazłszy duży kamień ustawił na nim maszynkę.

Gotowanie mleka wymaga spokoju i skupienia. Sylwester lubił takie chwile jak ta: siedział na kamieniu i wpatrywał się w ogień. Nie był to wprawdzie ogień podniecany drzewem, jaki zwykle palili w miejscach, w których wypadało im biwakować. Tamten ogień trzaskał i rozniecał żywiczną woń palonego igliwia i szyszek – ten był spokojnym płomieniem ujętym w metalową obręcz, ale ciepło bijące od niego stwarzało to samo uczucie zbliżającej się sytości i spoczynku. Kiedy ogień się palił, milczeli, przestawali rozrabiać i, nawet kiedy było bardzo ciepło, przysuwali się, żeby siedzieć blisko przy nim. Czasem piekli ziemniaki...

Sylwester wczepił palce w swoją palmę na głowie i tarmosił ją, aż go zabolała skóra. Poprawił płomień maszynki, raz i drugi, żeby się dostatecznie nacieszyć, że można go regulować – i zaczął dmuchać na mleko, bo miało zamiar wyskoczyć z menażki. Poparzył sobie palce, ale nie rozlał ani kropli. Wziął talerz z chlebem i ruszył w stronę baraku.

Kiedy doktor obudzony krokami otworzył oczy, ujrzał przy łóżku Piętkę z dymiącym kubasem w rękach.

– Co się stało? Co to jest? – zawołał.

– Mleko, panie doktorze – szepnął Sylwester i dodał: – Sukinsyńsko piękny dzień.

Doktor spojrzał w okno i powstrzymał rękę Sylwestra, który pchał mu dymiący kubas do łóżka.

– Poczekajcie, wstanę, przecież nie leżę w połogu. – Odrzucił koce i wyskoczył z łóżka. – Ze też człowiek nigdzie nie może mieć spokoju.

Sylwester poczuł w gardle to swoje wysokie pianie, które nawiedzało go zawsze, gdy czuł się skrzywdzony.

– Ja myślałem, panie doktorze... – wyjąkał.

– Nie wiem, co myśleliście, ale co was podkusiło z tym mlekiem? Nie cierpię mleka!

Drzwi od pokoju inżynierów uchyliły się i stanął w nich Bobrowicz, w piżamie, prawie nieprzytomny jeszcze ze snu.

– Ja wypiję – wymamrotał.

Caban zerknął na twarz Sylwestra i odebrał mu kubek z ręki. – Jak nie ma nic innego, dobre i mleko – powiedział zdmuchując z obrzydzeniem kożuszek.

– Pan też dostanie – szepnął Sylwester do Huberta, który wycofał się z powrotem na swoje łóżko.

– I kto mi tu dał trzy koce? – zawołał doktor.

– Ja.

– I po co? Spociłem się juk ruda mysz.

– Myślałem... – zaczął znowu Sylwester.

– Zapamiętajcie sobie, Piętka – przerwał mu doktor. – Nie lubię, żeby ktoś dbał o mnie. Potąd mam tego – wskazał palcem gardło i dodał już z uśmiechem, bo mina Sylwestra wydała mu się bardzo żałosna: – Mężczyźnie też należy się odpoczynek.

W drugim pokoju, u inżynierów, już wrzało.

– Kto nie chce mleka? – wolał Michał. – Słyszałem, że ktoś nie chce mleka.

– Ja się pierwszy zgłosiłem! – krzyknął Hubert.

Sylwester się rozpromienił.

– Jest dużo mleka! – zawołał i wypadł przed barak po menażki. Po chwili siedzieli w „kuchni” wokół skrzyni po przyrządach, przykrytej białym papierem, w który Kurkowa zawinęła Sylwestrowi chleb. Obydwaj – Gaj i Bobrowicz – byli zachwyceni śniadaniem, Sylwestrem, dniem, który prezentował się im w całej promiennej okazałości przez szeroko otwarte drzwi. Wydawali co chwila indiańskie okrzyki i klepali Piętkę po plecach.

Kiedy tak siedzieli, opierając się łokciami o skrzynię, w swetrach naciągniętych na kurtki od piżam, z włosami zwichrzonymi nieomal jak Sylwestrowa palma – wydawali mu się mniej obcy, momentami nawet podobni do tamtych... Trzasnął się w czoło, żeby odegnać myśl, która się znowu skądś przyplątała.

– Muchy bijecie, Piętka? – roześmiał się Hubert.

– Muchy – przyświadczył Sylwester ponuro.

– Kiedy ja ostatni raz jadłem taki chleb? – zamyślił się Michał. – Łotr jestem, nie syn – pół roku nie byłem u matki.

– Daleko? – zainteresował się Sylwester.

– Daleko. Coraz dalej. I niedobrze, że coraz dalej...

Sylwester nie znosił sytuacji, w których czegoś nie rozumiał, zawsze miał wtedy uczucie, że żartują z niego. Wparł teraz w młodego inżyniera uważne, nieruchome spojrzenie.

– Nie chodzi o kilometry – ciągnął dalej Gaj. – To nawet blisko stąd. W życiu zrobiło się daleko.

– Przestań gadać – przerwał mu Hubert – tylko wybierz się którejś niedzieli. Jak już będzie samochód.

– Może byśmy jaką kurę upolowali po drodze – westchnął Sylwester.

– Sylwester – upomniał Hubert.

– Pan inżynier rosołku by nie popił?

– Ile wy macie lat, Piętka? – zapytał Gaj.

Sylwester pociągnął się za nos.

– Niedługo będzie oczko.

– Co to znaczy?

– Dwadzieścia jeden.

– Gdzie macie rodziców?

Sylwester uczynił nieokreślony ruch ręką, balansujący między niebem a ziemią.

– Gdzieś są.

– Nie żyją?

– Tego nie wiem.

– Kto was wychowywał?

– Czy to ważne? – Sylwester skrzywił się nieznacznie. – Dom Dziecka. Do dzisiaj tam mieszkam i pewnie będę zawsze tam mieszkał, bo skąd wezmę mieszkanie? Pełno tam teraz takich starych byków. Kierownik trzyma, bo mu żal. Co ma zrobić, wychował od dzieciaków, to teraz wypuścić na ulicę...?

Sylwester zobaczył przed sobą łysiuteńką i różowiuteńką, jak kuper prosięcia, czaszkę kierownika Żuczka i jego dobre oczy, którym nadaremnie usiłował nadać wyraz srogości. Nawet kiedy zjawił się po tych dwóch latach, kierownik powiedział tylko: A, jesteś! To dobrze.

– W każdym bądź razie – przerwał przedłużające się milczenie Hubert – możemy was posyłać po papierosy. Dwadzieścia jeden lat – to wiek, w którym człowiek wszystko robi z przyjemnością.

– Tak jest, panie inżynierze.

– No, więc, Sylwester, w mojej walizce jest takie małe pudełeczko. Odbiorniczek tranzystorowy. Musimy wysłuchać komunikatów. Gazet chyba nie ma się tu co spodziewać.

Sylwester w mgnieniu oka był z powrotem. Ale uwagi jego nie skupiał przedmiot trzymany w rękach. Patrzył przez otwarte drzwi na placyk przed barakiem, nie mogąc oderwać spojrzenia od czegoś, co tam zobaczył. Poszli za jego wzrokiem. Na brzegu lasu siedział pies.

Ogromny, jak cielę, miał puszystą sierść i stojące uszy wilka. Tylko morda, zakończona nie tak spiczasto i czujnie, nadawała mu łagodniejszy wygląd. Siedział i przechyliwszy nieco łeb węszył i obserwował, co się dzieje w baraku.

– Poczuł jedzenie – szepnął Sylwester.

Michał odkroił od bochenka kromkę chleba.

– Trzeba mu rzucić – powiedział. – Chociaż... – przyjrzał się psu – nie wygląda na zagłodzonego.

Sylwester postawił na skrzyni radio i wziąwszy chleb ostrożnie zbliżył się do drzwi.

– Co to można widzieć z takiej odległości.

– I przy takim futrze jak jego – dodał Hubert.

Pies wciąż siedział, węsząc. Ślepia miał żółte i połyskujące w słońcu jak dwa oszlifowane bursztyny.

– Stary łotr! – powiedział Sylwester. – Sukinsyński łotr. Kupiłby nas wszystkich! – Ale wciąż trzymał w ręku chleb i szedł ostrożnie ku drzwiom. Nieraz spotykał podczas swoich wędrówek takich czworonożnych włóczęgów zdanych na swój instynkt i inteligencję bardziej wyostrzoną niż u wilka. Czasem były to psy naprawdę bezpańskie, czasem uprawiające swój proceder z amatorstwa, w tajemnicy przed panem.

Sylwester cmoknął cicho. Pies przestał węszyć, postawił jeszcze bardziej uszy i nieruchomo patrzył mu prosto w oczy. Sylwester wyszedł krok przed barak. Pies podniósł się tylko trochę na łapach, ale nie ruszył się z miejsca.

Uważaj, Piętka! – krzyknął Hubert.

Sylwester jednak posuwał się wciąż naprzód. Pies nie spuszczał z niego napiętego spojrzenia. Nie warczał jednak, górna warga nie zadrżała mu nawet nad zaciśniętymi kłami. Sylwester zatrzymał się na kilka kroków przed nim, wyciągnął rękę z chlebem, a gdy pies wciąż się nie ruszał, rzucił go łagodnym łukiem w jego kierunku. Płowy zwierz zerwał się teraz na równe nogi. Skoczył do chleba, ale nim go dosięgnął, zatrzymał się w miejscu. Instynkt istot, które bez trudu nie dochodzą do jakiegokolwiek posiadania, ostrzegł go przed zbyt łatwą zdobyczą. Podniósł łeb, przyjrzał się Sylwestrowi nieufnie i rzucił się w las, między niskie krzaki podszycia. Chłopak zawrócił do baraku.

– Nie ruszył! – powiedział z podziwem.

– Widocznie nie był głodny – zauważył Hubert manipulując przy radiu.

– Nie, nie dlatego – pokręcił głową Sylwester. – I człowiek, jak się raz natnie, nie dowierza już nikomu.

– Chleb zjedzą ptaki – powiedział Michał.

– Tu Polskie Radio Warszawa – huknęło nagle w niskim baraku. – Minęła godzina szósta.

– Która? – wrzasnął doktor ze swojej sypialni.

Hubert ściszył radio.

– Szósta, panie doktorze.

Caban ukazał się na progu.

– Piętka! – rzekł wznosząc oczy do nieba. – Czy będziecie co dnia zrywać nas tak o świcie?

Sylwester nie zniżając spojrzenia patrzył mu prosto w oczy.

– Tak, panie doktorze.

– Dlaczego, u Boga Ojca? Przecież sami też możecie dłużej pospać?

– Nie mogę, panie doktorze.

– Bo co? Powiedzcie wreszcie!

– Bo o piątej, panie doktorze, przychodzi mleczarz! Mleczarz! – podkreślił z naciskiem, patrząc z ukosa na młodych inżynierów.

III

Ksiądz Łoziński był mężczyzną po pięćdziesiątce. Wciąż jednak w tym określeniu słowo „mężczyzna” było na pierwszym planie i Sylwester, który uważając się za najmniej honorowego gościa na plebanii obserwował go milcząco, nie mógł się nadziwić jego silnej postaci, sprężystym ruchom i młodemu uśmiechowi.

Teraz ksiądz klaskał w dłonie i wołał w stronę kuchni:

– Teosiu! ...osiu!

Hubert i Michał wymienili szybkie spojrzenia.

W kuchni – oddzielonej od pokoju, w którym siedzieli, długim korytarzem – zawrzało. Posypały się pokrywki, garnki i talerze, drobne kroczki biegły z pośpiechem.

– ...osiu! – grzmiał ksiądz proboszcz.

Po opadnięciu nowej lawiny brzęków i szczęków na progu pokoju stanęła wystrojona w śnieżny fartuszek Teosia. Zapatrzyli się w nią jak urzeczeni. Wiek miała nieokreślony – pasowało do niej zarówno dwadzieścia, jak i pięćdziesiąt łat. Po prostu lata nie mogły tu ani zaszkodzić, ani nic poprawić. Miała małą główkę przechyloną na bok – nie była to jednak kokieteria, ale okrutny jakiś błąd anatomii, dzięki któremu prawe oko patrzyło na świat z góry, a lewe z dołu, co niewątpliwie musiało wpływać na skrzywienie jego obrazu. Stąd Teosia nie odznaczała się chyba promiennością charakteru i obydwa spojrzenia – to z góry i to z dołu – którymi obrzuciła gości, nie wyrażały entuzjazmu.

Ksiądz zdawał się jednak nie zwracać na to uwagi.

– Teosiu! – wołał. – Mamy miłych gości. Pokaż, co potrafisz.

– Co ma być? – spytała Teosia ponuro.

– Spiżarenka i piwniczka!

– Ale co?

– Wszystko, co masz. Poza tym – kurczaki tam jakieś po podwórzu latają...

Teosia podrzuciła ramionami.

– Na kurczaki trzeba za długo czekać.

– Mamy czas, poczekamy – ksiądz nie tracił cierpliwości.

– A w ogóle jeszcze za małe.

– Teosiu! – ksiądz proboszcz huknął w stół potężną dłonią. – Pokaż panom, że jednak masz jakieś zalety.

Teosia wycofała się z pokoju z godnością.

– Zaraz panowie usłyszą – powiedział gospodarz.

W kuchni istotnie posypała się nowa lawina pokrywek, garnków i innych akustycznych naczyń. Potem rozległo się ostentacyjne ostrzenie noża, wreszcie gdzieś w głębi trzasnęły drzwi i zaległa cisza świadcząca o tym, że Teosia ruszyła jednak na podwórze w morderczym zamiarze.

– I pomyśleć – rozłożył ręce ksiądz – ile człowiek musi znieść, żeby sobie nim parafianie gęby nie wycierali, że śpi z gospodynią.

Roześmieli się wszyscy nie wyłączając Sylwestra, który z szacunku dla gospodarza tylko półgębkiem dawał wyraz swojej wesołości.

Ksiądz podszedł do małej szafki w rogu pokoju i wyjął z niej pękatą butelczynę.

– Na szczęście jest tyle sposobów umilania sobie życia, że jakoś to wszystko razem można znieść. Nim Teosia nam coś przyniesie – zdrowie panów!

Napój był jasnozłoty, korzenny. Ksiądz, przełknąwszy szybko zawartość swego kieliszka, patrzył z zaciekawieniem na gości. Sylwestrowi oczy wyszły z orbit. Doktor i inżynierowie siedzieli z otwartymi ustami, nie mogąc złapać powietrza.

– A niech księdza! – rzekł wreszcie, krztusząc się, doktor.

– Mój własny przepis! – powiedział ksiądz z dumą. – Jeszcze z partyzantki. Przez cały czas siedzenia w lesie nie miałem ani razu nawet kataru. Wszystko dzięki temu: spirytus, miód – nie za dużo miodu – i korzenie!

– Długo był ksiądz w lesie? – spytał Hubert odzyskawszy wreszcie głos.

– Przeszło trzy lata. Poszedłem na jesieni w czterdziestym pierwszym. Nie było na co czekać. Wszystkich księży z naszej okolicy brali do Dachau. Już bym teraz był u świętego Piotra na posyłki. – Ksiądz znowu napełnił kieliszki, nie dostrzegając przerażenia gości. – Przynajmniej się trochę postrzelało! – Przymknął oczy i dorzucił: – Pan Bóg odpuścił.

Doktor odsunął swój kieliszek.

– Może nie tak ostro, ksiądz przyzwyczajony, a my – nowicjusze.

– Przepraszam, istotnie, praktyka w tej dziedzinie dużo znaczy. Chociaż ja także już teraz to nie to, co dawniej. Ostro się piło. Kto by to na trzeźwo wytrzymał.

Podszedł do ściany, na której na starym kilimie wisiał zardzewiały nieco bagnet, mauzer z obciętą lufą, vis i piękna belgijska dubeltówka.

– Pamiątki! – powiedział.

– Nie musiał ksiądz tego oddać? – zdziwił się Michał, także podchodząc do ściany.

Ksiądz uśmiechnął się.

– Musiałem, ale nie oddałem. Zamki wymontowałem i odesłałem w pudełku. Do samego Bieruta pisałem w tej sprawie. – Zdjął dubeltówkę i przez chwilę trzymał ją w rękach. – A to nawet nie moje. Pan Kaliniecki mi zostawił. Nasz dziedzic. Też był razem ze mną.

– Nie żyje? – spytał Hubert.

– Żyje, ale kiedy stąd wyjeżdżał, nie miał jak z tym się ciągnąć.

Teraz doktor Caban, nieproszony, sięgnął po kieliszek. Oto znowu był w samym środku spraw jakiejś wsi, oto znowu otwierała się przed nim historia kawałka ziemi skupiającego w sobie namiętności ludzkie nieostudzone przez czas. Wszędzie gdziekolwiek stawiali sejsmografy, trafiali na czyjeś prawa, na czyjąś miłość lub nienawiść. Czasem ludzie z ulgą odwracali się od przeszłości, a czasem...

– Napijmy się! – powiedział pierwszy, a potem dodał spoglądając na skwapliwie wyciągniętą po kieliszek dłoń Sylwestra: – Piętka nie! Piętka harcerz!

– Za późno sobie doktor o tym przypomniał – roześmiał się Michał, ale Sylwester posłusznie cofnął rękę i nawet próbował się uśmiechnąć.

Otworzyły się drzwi i wtargnęła Teosia z ogromną tacą. Wciąż nadąsana stawiała na stole półmiski z wędzoną polędwicą, szynką i suszoną kiełbasą, różnego rodzaju serami, marynatami, masłem i wspaniałym, pachnącym już z daleka chlebem.

– Co wy tutaj macie za chleb! – powiedział doktor. – Odjeść się nie można!

– Wszędzie, gdzie ziemia jest uboga – ksiądz pomagał Teosi ustawiać talerzyki i sztućce – i najlepiej rodzi żyto, chleb smakuje jak specjał. To oczywiście odnosi się do podniebień tubylców, jeśli jednak i goście tak uważają, trzeba to przypisać zaletom naszego powszedniego.

Odpowiedział mu pomruk Sylwestra.

– Rzecz polega na tym – odezwał się Michał, unosząc w górę kromkę chleba – że tam, gdzie nie rodzi się pszenica, ludzie zawsze starali się osiągnąć coś najlepszego ze swego ubogiego, żytniego ziarna. Stąd chleb jest tam smaczniejszy niż w bardziej urodzajnych okolicach. Tak jest wszędzie. Wszędzie – powtórzył ciszej. Wciąż jeszcze trzymał chleb uniesiony ku górze w dwóch palcach, a oni wszyscy patrzyli na niego. Nawet Teosia przystanęła w drzwiach i patrzyła na piękną kromkę kalinieckiego chleba.

– I czego panowie myślą szukać – przerwał milczenie ksiądz – w tej naszej biednej ziemi?

Doktor rozłożył tylko ręce, nie lubił uprzedzać faktów, był przesądny jak baba.

Ksiądz jednak zrozumiał to inaczej. Roześmiał się i nakładając doktorowi na talerz soczysty plaster szynki, powiedział:

– Tu ludzie są biedni. Jeśli potraficie im dać dobrobyt, będą zań dziękować Bogu, za moim pośrednictwem oczywiście. A zatem długo nic mi nie grozi, przeciwnie – duszpasterz ma zawsze powód do radości, gdy jego parafianom lepiej się powodzi. Jestem więc – schylił siwiejącą głowę w przesadnie niskim ukłonie – całym sercem sprzymierzeńcem panów.

Doktor przez chwilę szukał właściwej odpowiedzi, ale ksiądz zdawał się wcale na nią nie czekać. Rzucał plastry szynki na talerze Huberta, Michała i Sylwestra. Młodzi ludzie pospiesznie pochylili się nad nimi. Doktor poczuł się samotny z tą swoją nową troską, która zarysowywała się już przed nim, choć nie wiedział, naprawdę nie mógł jeszcze wiedzieć, czy i co uda mu się wydobyć z tej ziemi. Nie powinien mieć nawet o to do nich pretensji – dzieliło ich dziesięć lat wieku, a jednak dla nich historia była już tylko nauką albo w najlepszym razie mglistym wspomnieniem. Może Gaj powinien był rozumieć coś więcej – sam pochodził ze wsi, skądś spod Kalisza, ale Hubert? Syn wziętego ginekologa, abominacja do zawodu ojca pchnęła go w plener, jak najdalej od klinicznych zapachów gabinetu ojca i poczekalni pełnej zasmuconych pacjentek. Plener – tak właśnie trzeba to było traktować... Może jednak krzywdził ich? Może tylko udawali tak zajętych jedzeniem, aby nie spotkały się ich spojrzenia?

– Doktorze! – zawołał ksiądz. – Czekamy! – Patrzył na niego z niepokojem gościnnego gospodarza, który zaczyna się obawiać, że to, co zgromadził na stole, nie znajduje uznania w oczach gościa. – Szyneczka własnej roboty! I hodowli!

– Ależ pyszna! – zawołał doktor przełknąwszy pierwszy kęs.

Za to Sylwestra nie trzeba było zapraszać. Zmiatał wszystko, co było w zasięgu jego widelca z takim pośpiechem, jakby lada moment mógł wypaść koniec świata i pozostawienie na stole niedojedzonych darów bożych mogło spowodować utratę spokoju na całą wieczność. Ksiądz obserwował go z uśmiechem i pilnował, żeby nie miał pustego talerza.

– Jestem więc całym sercem sprzymierzeńcem panów – powrócił do tematu, który przerwały mu obowiązki gospodarza.

Doktor wciąż nie wiedział, czy żartuje, czy jednak ma nadzieję usłyszeć coś od niego. Uznał, że najwłaściwiej będzie, nie psując sobie wieczoru, nie zastanawiać się nad tym. Skłonił się gospodarzowi i nie unikając jego spojrzenia powiedział:

To niestety koniec bezpłatnego fragmentu. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.