Janina Porazińska

Jaś i Kasia

Saga

Jaś i Kasia
Copyright © 1987, 2020 Janina Porazińska i SAGA Egmont
Wszystkie prawa zastrzeżone
ISBN: 9788726623529

1. Wydanie w formie e-booka, 2020

Format: EPUB 3.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą SAGA Egmont oraz autora.

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

Była Kasia, była Kasia,

miłowała swego Jasia.

Janek zasię, Janek zasię

umiłował swoją Kasię.

Nim zawołał na nią: żono!

na wojenkę zatrąbiono.

Zatrąbiono z pod Wawelu

na tych chłopców, jak ich wielu.

Płacze Kasia, płacze Kasia,

żałujący swego Jasia!

Płacze Kasia, łamie ręce...

— Musi straszno na wojence!

Szuka strzała po cięciwie,

gdzie junackie serce żywie.

Czuwa strzała, jakby śpieszyć,

by junackie serce przeszyć!

Płacze Kasia, płacze Kasia...

Jak wojence oddać Jasia!

— Oj, ptaszkowie, może wiecie,

gdzie koszula taka w świecie,

co jej nie tknie wraża strzała?

Jasinkowibym ją dała.

„Jeszcze takie lny nie wzrosły,

co ich nie tkną śmierci posły”.

Płacze Kasia, płacze Kasia...

Jak wojence oddać Jasia!

— Oj, ptaszkowie, może wiecie,

gdzie jest taki konik w świecie,

co gna chybciej niźli strzała?

Jasinkowibym go dała.

„Takich koni niema wcale,

coby gnały tak zuchwale”.

Chwieje wiatrek gałązkami,

jedzie Jasio pod piórami

na wojenkę, na daleczką

i wywija szabeleczką.

Jedzie Jasio w obce strony,

a koniczek pod nim wrony.

Na wojence — dopust Boży!

Jeden zginie, główkę złoży,

złoży główkę pod murawą.

Drugi wróci z wielką sławą.

A trzeciego wezmą chany —

a ten trzeci w jassyr gnany.

Łat dwadzieścia temu było,

gdy się dziecię urodziło,

gdy urodził się Jasinek

u matusi pierwszy synek.

Wyszedł wnetki ociec z sieni

i zasadził dąbek w ziemi.

— Rośnij, dąbku, tu sto lat.

Mego syna drzewnyś brat1 ). —

Stoi dąbek pod zielenią,

liście się na dąbku mienią.

Póki żyje ten dąbeczek,

póty żyje twój Jasieczek.

Gdy dąbeczka próchno stoczy —

Jasinkowe zgasną oczy.

Na tej wojnie, w Ukrainie

krwią junaków rzeka płynie.

Nad głowami z pieśnią kruczą

lecą strzały ciemną tuczą.

Ni tam słonko się zabłąka,

ni tam kwieciem spłonie łąka.

Mór nowiną chodzi pustą,

wiewający czarną chustą.

Przyszło lato w złotej szacie,

ciska dukat po dukacie.

Czy wieczorem, czy to świtem

sieje róże modrem sitem.

Stoi dąbek pod zielenią,

liście się na dąbku mienią.

Przyszła jesień w szarem płótnie,

zasmuciła świat okrutnie.

Zawodziła żalne śpiewy,

z drzew zwlekała przyodziewy.

Stoi dąbek pod zielenią,

liście się na dąbku mienią.

Świat się zasnuł w pomierzch siny,

święci trzepią już pierzyny.

Zaśnieżona, ślepa, głucha

pędzi polem zawierucha.

Stoi dąbek pod zielenią,

liście się na dąbku mienią.

Aż gdy przyszedł Maj w zieleni,

z dziewczątkami stanął w sieni

i zawołał już od proga:

„Gaik niesiem, chwalić Boga!” —

dąbek spłonął bladem złotem,

liści nakrył się trzepotem.

Kasia rączki załamała.

Kasia oczki zapłakała.

— Czemu, dąbku, tak sumujesz 2 ),

me serduszko czemu psujesz?

Czyli kruk na tobie siadał,

o Jasieczku rozpowiadał?

Czyli wiały wichry-posły,

o Jasieczku wieści niosły?

Niosły wieści z Ukrainy:

pod murawką Jaś jedyny?!

— Nie płacz, Kasiu, nie płacz, Kasiu,

nic ja nie wiem o twym Jasiu.

Ni kruk czarny na mnie siadał,

ani wicher ze mną gadał —

jeno nie szły tędy jeszcze

o wiosence siwe deszcze.

Chmurki rosy tu nie siały,

przez to listki me omglały,

przez to ginę, Kasiu, w męce.

Jaś twój ginie na wojence.

— Pójdę, pójdę w świat szeroki,

gdzie się toczą dżdżów obłoki.

Będę błagać, będę prosić,

niech tu przyjdzie deszczyk rosić.

Idzie Kasia przez bezdroże,

nad szumiące idzie morze.

Ni jej straszna dnia spiekota,

ni ta nocka, co mrok mota.

Idzie światem sama jedna

nad ten boży Dunaj3 ) bez dna.

A nad morzem kamień dziki,

na kamieniu Płanetniki4 ).

Płanetniki z czarną głową,

gadający obcą mową.

Łańcuch im u pięści brzęczy,

na głowiskach rogi z tęczy.

W morskiej toni, w morskiej głębi

woda burzy się a kłębi.

Płanetniki z fal do góry

ogromniaste wloką chmury

i związują je łańcuchem,

i w świat cały ciągną duchem.

Tutaj zwalą wielkie deszcze,

tam przyczynią gradu jeszcze.

Tu świat w dzień powloką nocą,

tam się burzą rozgrzechocą.

Nad szumiącem morzem bez dna

staje Kasia sama jedna.

Załamuje białe ręce:

— Mój Jasieńko na wojence! —

Zapłakuje siwe oczy:

— Mój Jasieńko krewką toczy!

Płanetniki, służbo boża,

a wyłówcie chmurkę z morza!

Na dąbeczku liść się kruszy —

młody dąbek ginie z suszy.

A jak dąbka próchno stoczy,

Jasinkowe zamrą oczy... —

Gdzie nad morzem kamień dziki,

na kamieniu Płanetniki.

Płanetniki z czarną głową,

gadający obcą mową.

„A toć szli my górą, borem —

szli i świtem, i wieczorem

z wielką chmurą, z wielką tuczą —

jeno w wioskach dzwony huczą,

huczą za ten lud, co ginie

na wojaczce w Ukrainie.

A od dzwonów — ręce mgleją —

chmury wielce nam ciężeją.

Pozrywali my łańcuchy,

jak powrózek mdły a kruchy.

Idź-że, Kasiu, Wiatru prosić,

niech pomoże chmury nosić”.

Tam, gdzie góry nieschodzone,

gdzie przepaści niezgłębione,

gdzie aż w niebo szczyt wysoki,

gdzie się rwą ze skał potoki,

gdzie jaskinia stumilowa —

tam się Wiatr z swą psiarnią chowa.

Kożuszysko na nim w łaty.

W dzień i w noc sprawuje czaty.

Tam, gdzie góry nieschodzone,

gdzie przepaści niezgłębione,

gdzie aż w niebo szczyt wysoki,

gdzie się rwą ze skał potoki,

gdzie traweczka aby biedna —

idzie Kasia sama jedna.

Idzie w te kamienne kraje,

u jaskini wnijścia staje,

tam, gdzie w swym kożuchu w łaty

chybki Wiatr sprawuje czaty.

— Bywaj mi, dziewczyno, zdrowa!

Ktoś ty?

— Kasia ze Sarnowa. —

I załamie białe ręce:

— Mój Jasieńko na wojence! —

I zarosi siwe oczy:

— Mój Jasieńko krewką toczy!

Wichrze, Wichrze nieścigniony,

latasz w świata cztery strony,

pomóż Płanetnikom nosić,

chmury nosić, deszczem rosić.

Na dąbeczku liść się kruszy,

młody dąbek ginie z suszy.

A jak dąbka próchno stoczy,

Jasinkowe zamrą oczy... —

W stumilowej groty wnęce

Wiater podparł się na ręce:

„Miał ja loty, miał ogromne,

teraz swoich dróg nie pomnę.

Już mi wrosły w skałę buty...

Ano, siedzę jak przykuty.

Słońce wciąż chce gospodarzyć,

Słońce wciąż chce żarem prażyć.

Mnie nie puszcza w świat szeroki,

to i jak mi gnać obłoki?

Mnie nie puszcza dniem ni nocą,

to i jak mi iść z pomocą?

Idź-że, Kasiu, Słońca prosić,

niech mi światem da się nosić!”

Po tej siedmiokrasej tęczy,

co nad ziemią się obręczy,

długo, długo iść potrzeba,

to i zajdziesz na próg nieba.

A nad progiem — już zdaleczka

znać — uchyla się furteczka.

A choć mała stąd szczelinka,

choć ta światła odrobinka

jeno tędy się przeciska,

gdy na Słonko padnie zbliska,

to ci ono z tej pieszczoty

skrasi się w rumieniec złoty.

I tak mu już chodzić trzeba,

jaśniejący blaskiem nieba.

Od doliny do doliny

idzie Kasia hen... w kraj siny.

Od przełęczy do przełęczy

idzie Kasia hen... ku tęczy.

Od ponika5 ) do ponika,

gdzie się tęcza z ziemią styka.

Aż o jakimś wschodu czasie

przyszła ku tej siedmiokrasie

i wybrała dróżkę ową,

co ma barwność fiołkową,

i zaczęła iść ku górze.

A świt na nią strącał róże.

Szła, szła Kasia przez dzień cały —

drobne nóżki zabolały.

Szła, szła Kasia całą nocą

wśród gwiazdeczek, co migocą,

aż stanęła o dniu sporym

przed Słoneczka starym dworem.

Rety! zadziw się, narodzie,

co u Słonka na zagrodzie,

co wszystkiego tam dosyta!

A to chata gontem kryta,

a to śpichrze i stodoły,

a to owce, konie, woły,

a to wielki sad za chatą!...

Oj, bogato tam, bogato!...

I zdaleka już, zdaleka

słychać, jak tam gra pasieka,

jak unoszą się nad sadem

pszczoły, świecąc złotem bladem.

Słoneczkowa wyszła siostra:

zła w patrzeniu, w mowie ostra,

suknia na niej w złote koła.

Na Kasieńkę gniewnie woła:

— A ty czego? Szukasz chleba?

Takich wcale tu nie trzeba! —

Tak nie myśląc mało-wiele,

Kasia się jej do rąk ściele

i wraz ukazuje dłonią,

gdzie po ziemi wioski płonią:

— Przyszła ja tu ze Sarnowa.

Hań... widzicie? w krzach się chowa.

Ta tu z brzegu nasza chata...

już się chyli.... niebogata...

Zmiłowania u Słoneczka

przyszła szukać ja zdaleczka. —

I załamie białe ręce:

— Mój Jasieńko na wojence! —

I zarosi siwe oczy:

— Mój Jasieńko krewką toczy! —

Ano, słoneczkowa siostra

zlitowała się, choć ostra,

użaliła się dziewczynie,

co za Jasiem swoim ginie.

— Idż-że wartko do świetlicy.

Brat się myje u krynicy.

Wleź-że za piec i siedź cicho,

a niech cię nie skusi licho

spoźreć bratu w gębę złotą,

bo porazi cię ślepotą! —

Idzie Kasia na pokoje:

— Nie trzep-że się, serce moje!

Przez wysokie idzie progi:

— O, nie drżyjcie, moje nogi! —

Z zalęknienia Kasia blada

wchodzi tam, gdzie Słonko śniada.

Rety! Kasia się zachwyca —

to parada, to świetlica!

I wysoka, i szeroka,

rozłożysta i świetlista!

W środku izby, na podłodze

dzieża, a wielgachna srodze.

A w tej dzieży, prosto z kłody,

złocą się lipcowe miody.

Tu ci zawdy Słonko siada

i kopyścią miód zajada.

Takie zdjęło ją zdziwienie,

co na jedno oczymgnienie

zapomniała Kasia lęku.

A wtem słyszy:

Brzęk-brzęk-brzęku...

Idzie, idzie złotolicy

na miód przaśny do świetlicy.

Rety! Kasia za piec skoczy

i zasłoni łokciem oczy!

Po krynicznej, świeżej wodzie

Słonko w nowej znów urodzie.

Znowu młode na wyraje

na świetlicy progu staje.

Izba w złotej już pożodze...

Siadło Słonko na podłodze

i wygarnia już miód z dzieży,

a wtem widzi: trepek leży!

— Kto się tam za piecem chowa?

— To ja, Kasia ze Sarnowa.

— A pocoś tu przyszła do mnie?

— Bo mnie żałość źre ogromnie.

— Co chce serce twe dziewczęce?

— Jasia, co jest na wojence! —

I opowieść Kasia snuje,

jakto serce jej sumuje.

Słucha Słonko i powiada:

— Ano, jest i na to rada.

Poślę Wiatr i spadną deszcze,

jeno u mnie ostań jeszcze;

służebnicy mi potrzeba.

A uprzątać jest szmat nieba

i to wraz każdego dzionka.

— O, przejasna dobrość Słonka!—

Oj, pracuje, oj Kasieczka

na zagrodzie u Słoneczka,

że i starczy za pachoła:

trza jej mazić wozu koła,

by leciutko szły po niebie,

i pamiętać o potrzebie

tych konisiów na stajence,

co na Kasi patrzą ręce.

A ten jeden brylantowy

od ogona aż do głowy,

a ten drugi pozłocisty,

a ten trzeci to srebrzysty.

Tym zaprzęgiem od zarania

Słonko niebem się ugania,

zaś powraca do zagrody,

gdy już nocne wstają chłody.

Trza szorować dzieżę w rzece,

trza podbierać miód w pasiece,

trza szykować znów w komorze

pościel Słonku o wieczorze.

A gdy gorąc zbyt dogrzeje,

gdy już ziemia z żaru mgleje,

trza pod Słonka wóz wysoki

siedmiowarstwe słać obłoki.

Każdej środy a soboty

trza szorować most ten złoty

i zamiatać srebrne schody

świętym pańskim dla wygody,

co w dni owe, po tym moście

z nieba wprost przychodzą w goście.

Bystrą falą rzeka płynie,

bystro lecą dni dziewczynie.

Wcale czasu niewiedząca,

na posługach tych u Słońca,

Kasia krząta się dokoła,

cięgiem w lęku, czy wczas zdoła.

Aż i w jakimś dniu o świcie,

gdy spadł letni deszcz obficie,

a po deszczu tęcza smugą

hen... się rozesłała długą,

Słonko rzekło:

„Bywaj zdrowa,

wracaj, Kasiu, do Sarnowa!”

Kasia zaraz buch... z radości

do nóg Słonka jegomości!

I już paciorkami brzęczy,

i już biegnie wdół po tęczy.

Biegła, biegła bez wytchnienia,

aż do drugiej zorzy lśnienia,

i stanęła na rozłogu,

gdy się świt wypraszał Bogu.

Już ptaszkowie czeszą piórka,

już w Sarnowie gdacze kurka,

już się mroki pójść nie lenią...

Dąbek widać pod zielenią!

A pod dąbkiem uznojony

Jaś, co wrócił z obcej strony!

Jaś, co to wojował z chany!

Jaś, co w jassyr był pognany!

Gdy go Kasia zobaczyła,

cztery pola przeskoczyła,

cztery pola przeskoczyła,

piąte nóżką uderzyła:

— Jaśku, to ja, twa dziewczyna! —

Odtąd szczęście się zaczyna.