Zbigniew Wojnarowski

Mniejsza połowa

Saga

Mniejsza połowa

Zdjęcie na okładce: Shutterstock

Copyright © 2014, 2022 Zbigniew Wojnarowski i SAGA Egmont

Wszystkie prawa zastrzeżone

ISBN: 9788728418796 

1. Wydanie w formie e-booka

Format: EPUB 3.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą Wydawcy oraz autora.

www.sagaegmont.com

Saga jest częścią Grupy Egmont. Egmont to największa duńska grupa medialna, należąca do Fundacji Egmont, która każdego roku wspiera dzieci z trudnych środowisk kwotą prawie 13,4 miliona euro.

Nad rzekami Babilonu siedzieliśmy i płakali…

Księga Psalmów

Owszem, odejdę z nią. To jest mój bagaż.

Landru

Prolog

ON 

Podkręcił knot lampy naftowej, a filujące światło zadrżało na szarej podrapanej ścianie. Na dworze wiało, jesienny wiatr zawiewał liśćmi i giął gałęzie drzew, powietrze huczało jak ogień w palenisku, ale tutaj nie było tego słychać, podobnie jak żaden odgłos nie wydostawał się stąd na zewnątrz. Teraz na przykład na cały regulator grało radio na baterie. Był spokojny, że nikt go nie usłyszy, nikogo nie zwabi tutaj dźwięk piosenki.

By the rivers of Babylon, there we sat down,

Yeah, we wept, when we remembered Zion…

Stanął przed pękniętym lustrem zawieszonym na wystającym z muru kawałku zardzewiałego żelastwa. Lubił przeglądać się właśnie tutaj, nie gdzie indziej. Tu widział swoją prawdziwą twarz, taką, jaka mu się podobała. W jego samotni nie było innych sprzętów oprócz prującego się materaca i taboretu, więc lampę stawiał na betonowej podłodze. Światło padało na niego od dołu, jak w filmach grozy. Ten widok łechtał jego próżność. Wyglądał przerażająco. Ktoś, kto miałby chęć zaśmiać mu się w nos, dwa razy by się zastanowił. A potem czym prędzej odszedłby w milczeniu.

Przed lustrem zaczesał włosy do góry, żeby odsłonić czoło. Przecinała je poszarpana, odrażająca blizna. Strzygł się tak, żeby ją wyeksponować. Podobało mu się, kiedy na jej widok ludzie nie wiedzieli, gdzie podziać oczy. Odwracali głowy, uciekali wzrokiem. Spod spodu, spod rozłażącej się, źle zrośniętej skóry, miejscami przezierała naga kość. Nie potrafili tego znieść.

A on musiał.

Bolała go prawa stopa. Nienawidził tego! Nienawidził tego cholernego uczucia! Tupnął raz i drugi, z wściekłością kopnął czubkiem buta w ścianę, ale ból nie przeszedł. Takie drobne na pozór rzeczy potrafiły go wyprowadzić z równowagi.

Ludzie są głupi i źli. Pewno, że bywają wyjątki. Niektórych ludzi da się wykorzystać dla własnej przyjemności jak wiązkę słomy pod głowę albo butelkę wina do wypicia. Użyć i wyrzucić. Niekoniecznie od razu. Od razu to łatwe. Pobić, skopać, zadrzeć kieckę na głowę i uciec. Robił tak niejeden raz. Ale chciałoby się mieć kogoś, kogo się nie wyrzuci od razu. Pobawi się z nim. Pokocha. Wyciśnie się z niego żywotne soki. Zobaczy, jak zamienia się w pusty worek o przerażonych oczach, w których odbija się tylko blizna. Jego straszliwa blizna. Jedyny wszechświat w tej okolicy, jedyny na świecie.

Dlatego przytargał tu materac. Założył kłódkę, przymocował łańcuch do rury w murze. W narożniku poprzylepiał zdjęcia gołych bab powycinane z kolorowych czasopism. Z „Razem”, „Itd”, „Panoramy”. Żadna z nich nie była tą właściwą. Na tę dopiero polował. Ale wyobrażał sobie, że stworzył tu swoisty kokon. Wymoszczony jego pragnieniami wielki kokon, który czeka na motyla. Motyl w kokonie, tak, bo rzeczy będą szły na opak. Jak rak. Umieści tu motyla i zrobi z niego poczwarkę. Pełzającą bezradnie ludzką poczwarkę. To będzie mu się naprawdę podobało.

Nie mógł się doczekać.

Było ciemno, gdy wyszedł na zewnątrz. Już nie wiało. Noc wisiała nad szosą czarna i wysoka. Światła samochodu monotonnie sunęły po asfalcie, w ich mglistej poświacie zjawiały się na poboczach kępy krzaków jak przydrożne maszkary i wędrowne zmory. Czuł, jak dreszcze pełzną mu po plecach. Tak grają pod skórą mięśnie drapieżnika, gdy zwęszy w pobliżu łup.

Jeździł już tędy niejeden raz. Nie miał pewności, że akurat dzisiaj mu się powiedzie. Ale nie tracił nadziei. Tacy jak on nigdy nie tracą nadziei. Najwyżej odbierają ją innym.

Na horyzoncie, za rzeką, wyłoniły się dalekie światła, jaskrawe punkciki rozrzucone po nocnym niebie. Zbliżały się, rosły, zamieniały w prostokąty okien, wypełniające domyślne kontury wieżowców. Niby czerwony księżyc zajaśniały litery neonu ALUMINIUM na dachu jednego z nich. Wysoki połysk latarń rozpełzał się jak mgła nad niewidocznymi stąd jeszcze ulicami.

Na ten widok oblizał się niecierpliwie, otarł dłonią wąsy.

Tam było jego wielkie łowisko. Miasto Konin.

Rozdział I 

SIOSTRY

Tej jesieni Julka najczęściej wstawała z łóżka lewą nogą. Otwierała oczy już nadąsana na cały boży świat. Na ludzi, których dopiero spotka, a którzy na pewno będą opryskliwi i samolubni, na konieczność uprasowania żółtej bluzki, którą przedwczoraj uprała w rękach, a która teraz wisiała pod sufitem łazienki jak wyrzut sumienia, nawet na kaktusy w doniczkach na parapecie, spokojne i przyjazne, które nie ukłuły jej od wieków…

Rankiem tego dnia patrzyła skwaszona na wiszący nad jej tapczanikiem kalendarz ozdobiony plakatem Świerzego. Artysta utrzymał go w niebieskawej tonacji, na wpół mglistej, jakbyśmy patrzyli na twarz modelki poprzez zalotny woal, spod którego wyglądają tylko soczyste karminowe usta. Portret był równie piękny jak poprzednie – oba wakacyjne oraz wrześniowy – ale teraz każdy z nich kojarzył się Julce fatalnie.

Wszystko było nie tak.

Emitowało złe fluidy.

Secesyjna czcionka liter w nazwie miesiąca – „październik” – i cyfr w narożniku oznaczających rok – 1978. Odęta mina ślicznotki na obrazku. Podwinięty narożnik kredowej karty, rzucający cień podobny do zakrzywionego sępiego dzioba. Na co tylko zerknęła – siało wokół siebie niepokój. Także siódemka w kwadraciku z napisem „sobota”.

Mimo to Julka ani trochę nie przeczuwała, że akurat tę datę zapamięta na zawsze. Zdawało jej się, biedaczce, że to będzie po prostu zły dzień. Jak te przed nim i te, które mają nadejść. Jeśli już miałaby wybierać – obstawiałaby jako najgorszą całkiem inną datę ze swego życiorysu, a może nawet dwie całkiem inne daty.

Tymczasem to sobota siódmego października tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego roku przeszywała skrycie jej rozczochraną po nocy głowę niczym karabinowy pocisk. Na wylot.

Przeciągając się, Julka sięgnęła pod poduszkę po Zbrodniarza i pannę Kwaśniewskiego, żeby poczytać kolejny rozdział bez wyłażenia spod kołdry. Opowieść o brzyduli, która za sprawą wyższych funkcjonariuszy państwowych została ślicznotką, żeby walczyć ze złem. Śledzenie jej bajkowych losów było przyjemniejsze niż stawianie czoła kolejnemu porankowi. Ale przy zasuniętych zasłonach Julka źle widziała blade literki wydrukowane na szarym, oszczędnościowym papierze, toteż chciał nie chciał, usiadła na tapczanie i opuściła bose stopy na parkiet.

Ziewnęła, ukryła głowę w dłoniach, jakby chciała zadusić w niej resztki snu, który wymęczył ją nad ranem. Niekiedy miewała nocne lęki. Tym razem atakował ją czarny wilczur wielkości cielaka, szczekający piskliwym głosem ratlerka. Pomimo że jedno z drugim wyglądało groteskowo, Julka panicznie się bała kapiącego śliną psiska. Uciekała przed nim przez kłujące w podeszwy rżyska, przez zagony parzących pokrzyw i ostów boleśnie czepiających się skóry, serce wyrywało jej się z piersi, dusiła się własnym oddechem, ale kiedy tylko obejrzała się za siebie, piekielny stwór był tuż za nią. Ziajał z wywieszonym jęzorem i usiłował wgryźć się w jej gołe łydki. Bo trzeba dodać, że Julka uciekała przed nim nago. Pewnie dlatego trzęsła się z zimna jak w ataku malarii, mimo że wokół niej parowała duszna, tropikalna noc, pełna niesamowitych świateł i przemieszczających się na ich tle złowrogich cieni.

Tak jest, gdy czytuje się do poduszki kryminały zamiast wartościowej literatury. Majka, siostra Julki, miała obok siebie przy łóżku Sto lat samotności Márqueza, więc nie narzekała, że we śnie kąsają ją psy z piekła rodem. Przeciwnie, uważała życie za bardzo fajną sprawę. Taki sobie realizm magiczny, w którym raz po raz bywa kiepsko, nie ma co ukrywać, ale ostatecznie wszystko kończy się dobrze. Być może akurat naszemu życiu, peerelowskiemu, jeszcze sporo brakowało do wzmiankowanego ideału, ale na Zachodzie, o, tam można się nażyć za stu!

Nic dziwnego, że Majka marzyła o wycieczce do Paryża albo do Rzymu, koniecznie z Januszem u boku, między uśmiechniętych ludzi, słoneczne cyprysy i dobrze zaopatrzone butiki. Daleko od prywatnego chamstwa i partyjnego buractwa panoszących się w Polsce. Ciężko znosiła nasz amoralny klimat, który w Julce, o dziwo, nie budził odruchów wymiotnych. Widocznie przyszła na świat z większą zdolnością adaptacji albo z mniejszym poczuciem godności osobistej.

Majka zaś od przedszkolnych lat znała swoją wartość. Bystra, kulturalna, umiała się znaleźć bez względu na okoliczności. Julce zawsze stawiano starszą siostrę za wzór, co bywało irytujące. Wyzwalało w młodszej siostrze najgorsze cechy charakteru, o jakie wcześniej się nie podejrzewała. Zwłaszcza że mądra, rozsądna, pełna wszelkich cnót Majka była starsza od Julki raptem o dwadzieścia minut. Wielkie halo!

Budzik na półce, z kolorową Myszką Miki na cyferblacie, pokazywał jedenastą czternaście. Dawniej obu dziewczętom, jak bywa w przypadku bliźniaczek, kupowano takie same sukienki w grochy, takie same zabawki, piór niki i podkolanówki, więc Majka miała w swoim pokoju identyczny zegar, ale wyrzuciła go pięć lat temu. Razem z pluszowym Pimpusiem Sadełko i lampką z plastikowym kloszem ozdobionym gromadką dzieci z Bullerbyn, i kubkiem na nóżkach w kształcie Koziołka Matołka… Uznała, że osiemnastoletniej licealistce, interesującej się Grotowskim oraz Fellinim, nie wypada trzymać przy łóżku bajek dla dzieci. Jakichś kompromitujących wspomnień o naiwnym świecie. Czas z tym skończyć, gdy się rozpoczyna dorosłe życie.

Julka nie miała tak wygórowanego mniemania o sobie, toteż budzik z Myszką Miki cykał nad jej głową po dziś dzień.

Poza tym w mieszkaniu panowała cisza. Tylko za oknem rzęziło zapalane z uporem i na nowo gasnące auto. W bloku jedynie krawiec Seweryn miał wartburga, którego trzymał w blaszanym garażu na Powstańców. Jeździł nim w weekendy, więc dzisiejsza wolna sobota była dla niego jak znalazł. Ojciec i Majka jeszcze nie wstali. Albo on zjadł śniadanie i wybył w swoich sprawach, a siostra Julki odsypiała wczorajszą dyskotekę.

Fatalną jak pryszcz na tyłku!

Julka przeczuwała taki obrót rzeczy, zanim jeszcze dotarły spacerkiem pod dom kultury. Wybrały się same, bo Julka nie miała z kim, a Janusz, ukochany Majki, wyjechał na Wybrzeże. Spotkały paru znajomych, potańczyły z paroma nieznajomymi, jako że na brak powodzenia u płci męskiej nie narzekały. Ale szału nie było, tym bardziej że w Julce dojrzewała nieposkromiona chęć zwierzeń. Zdawała sobie sprawę, że dłużej nie wytrzyma sam na sam ze swoją tajemnicą.

Po północy wyszły na zewnątrz we dwie, żeby ochłonąć i zapalić. Wieżowce po przeciwnej stronie Dworcowej i bloki wzdłuż Alej stały ciemne, miasto spało. Za niecką wielkiego skweru można było dostrzec okna dawnego mieszkania sióstr nad Kolorową.

Stanęły na tarasie upstrzonym jesiennymi liśćmi, które wiatr zwiał z leciwych klonów.

Majka, oparta o betonową poręcz, miała przed oczami przeszklone drzwi klubu. Migały zza nich czerwone i niebieskie refleksy stroboskopów, a gdy ktoś wychodził, potężniał metaliczny pogłos muzyki, dudniącej w zadymionym, dusznym wnętrzu. Amatorski zespół z pobliskiego Kramska grał Rivers of Babylon, nie szczędząc gardeł ani przesterowanych wzmacniaczy.

Julka natomiast opierała się o poręcz łokciami, widziała więc pod sobą pogrążoną w nocnym cieniu Dworcową, którą o tej porze z rzadka przejeżdżał samochód, a przez gałęzie drzew wystających ponad taras ćmiły samotne latarnie. I zanim jeszcze się odezwała, przyszło jej do głowy, że obie patrzą teraz w przyszłość. Każda w swoją. W przypadku Majki ta przyszłość jest świetlista i rozśpiewana, a w jej przypadku przypomina ciemny tunel wyasfaltowanej ulicy. Czarną czeluść.

Wydmuchnęła dym, rzuciła w dół rozjarzony niedopałek mentolowego zefira i powiedziała głośno, żeby siostra w przygłuszonym dyskotekowym łomocie usłyszała każde słowo:

– Jestem w ciąży, Majka!

Majka oderwała pupę od poręczy, jakby się o nią oparzyła.

– Co ty? Chyba żartujesz?

Patrzyła w twarz siostry oczami wielkości spodeczków, i Julka wiedziała, że zrozumiały się w pół słowa, jak zawsze. Majka odczuwa teraz bliźniaczy lęk przed tym, co będzie. Tę samą gonitwę myśli i ściskanie w dołku. Poza tym musiała coś podejrzewać wcześniej, skoro od razu uwierzyła w szokującą nowinę.

– Ja pierniczę! Od kiedy? – zapytała obcym głosem, poirytowanym, wypłoszonym, zupełnie nie jak Majka.

– Czwarty miesiąc.

Miesiąc był trzeci, ale Julka chciała docisnąć pedał do dechy, sprawdzić reakcję siostry. Przekazać jej swój otchłanny strach wobec maleństwa rosnącego gdzieś w środku niej, w głębi jej lekko już wydętego brzucha. Na razie to coś, co w niej siedziało, niewiele się różniło od paru kęsów źle strawionego posiłku, wywołujących drobne żołądkowe sensacje. Ale przecież jest różnica. Nieprawdopodobna różnica. Więc skoro tak, niech Majka przytuli Julkę do piersi i zbagatelizuje tę różnicę. Niech powie, że to nic. Bywają gorsze nieszczęścia. Niech Julka dostrzeże zrozumienie w jej oczach, które są dokładnie takie jak oczy jej samej, bliźniacze.

Ale zobaczyła tylko, że oczy jej siostry mogą się zrobić jeszcze większe. Jak dwa puste i dalekie księżyce widziane z bliska, tuż przed nosem.

– Nie wierzę! Nie wierzę, jak Boga kocham! Czwarty miesiąc i nic nie mówiłaś, Julka? Chyba ci odbiło!

– Co miałam powiedzieć?

– Że jesteś w ciąży! Że Hermaszewski poleciał w kosmos, to sama wiem! A ty dzisiaj mówisz?! Co ci teraz na to poradzę? Chyba ćwiczenia oddechowe!

Choć Majka wypowiedziała wszystko to, o czym Julka myślała dzień i noc, słowa siostry ją zaskoczyły. No bo Julka to co innego, ale jak Majce, zamierzającej wżenić się w bogobojną Januszową familię, mogła strzelić do głowy myśl o skrobance? Przecież ona przez całe życie nie nalatała się tyle do kościoła, ile przez ostatni rok. Jeżeli planuje się mieć w rodzinie biskupa, czyli rodzonego Januszowego wujka, to nieślubne dziecko okazuje się nie mniej upiorne od usuniętego. Dla wszystkich będzie bękartem, nie czarujmy się. Nowoczesna świadomość socjalistyczna postępuje, ale nie tak, żeby sobie nogi z tyłka powyrywać. Cywilizujemy się rozważnie. Europeizujemy niespiesznie. Sto lat za Murzynami. Więc co tu się dziwić, że Majka straciła zimną krew mądrzejszej bliźniaczki? Popadła w taki sam popłoch, w jaki Julka popadła parę tygodni wcześniej.

– Byłaś u lekarza? Dlaczego nic nie wiem?

– U Rapackiego.

– I co powiedział?

– Że zabieg jest już ryzykowny, ale decyzja należy do mnie.

– Kiedy?

– Ze dwa tygodnie temu.

Majka przykucnęła na środku tarasu, jakby nogi się pod nią ugięły. Jakby zaszumiał jej w głowie Oddech Łosia, szklaneczka żubrówki z sokiem jabłkowym, bo tyle zdążyły wypić, nie więcej. Miała na sobie peweksowską minispódniczkę, spod której wystawały zgrabne uda w ciemnych rajstopach. Objęła nogi ciasno rękami, nie zdając sobie sprawy, że przybrała pozycję embrionalną. Aluzyjną. Wcisnęła brodę między sterczące ku górze kolana, gapiąc się ponuro w asfalt.

Może zacięłaby się w milczeniu, jak potrafiła, kiedy się naprawdę zdenerwowała, gdyby Julka nie zadała jej najgłupszego pytania pod słońcem. A może nie jej, tylko bezgwiezdnej nocy, która wisiała nad domem kultury huczącym jak rzeki Babilonu.

– Co ja mam teraz zrobić? – spytała bezradnie.

Wtedy w Majce jak na pstryknięcie palcem otworzył się worek z pretensjami. Z wymówkami. Z zakazami nie w porę. Ze spóźnionymi dobrymi radami. Z całą tą musztardą po obiedzie.

Miała rację. To było najgorsze, że Majka miała rację. Nie miała współczucia dla siostry, zrozumienia, pobłażania, nie miała w tym momencie za grosz serca, ale miała swoją zakichaną rację. No bo jak teraz żyć? Za co utrzymać dziecko? Gdzie zamieszkać i z kim? Rozsądek ostry jak żyletka. Strach. Ale na pewno nie siostrzane wsparcie.

Julce zachciało się płakać – i nie chciała, żeby mądra, roztropna Majka zobaczyła jej łzy. Głupie łzy głupiej dziewuchy, która ma dwadzieścia trzy lata, a rozumuje jak smarkula z podstawówki! Więc odpyskiwała siostrze coraz głośniej i bez sensu. Widziała wokół siebie mgłę gęstniejącą od łez, które siłą utrzymywała pod powiekami rozżalonych oczu. A łzy i tak spływały jej na policzki, niszcząc wypracowany makijaż. Aż zostawiła Majkę na tarasie i pobiegła do łazienki, obijając się o ludzi i ściany jak ćma.

Majka była zbyt wściekła, zbyt oszołomiona, żeby empatycznie popędzić śladem siostry. Dostrzec jej bezbrzeżną krzywdę. Przytulić ją do siostrzanej piersi. Weszła za nią do sali, bo co miała robić sama jedna na tarasie, gdzie nieznajomi chłopcy tłukli z ułańską fantazją butelki po piwie? Ale w środku wmieszała się z naburmuszoną miną w podrygujący na parkiecie tłum.

– Co ci zrobili? Pomóc? – odezwał się do Julki ktoś obcy, na kogo wpadła w mrocznym korytarzyku.

Nie obcy. Któryś z bawiących się tu dzisiaj znajomych, bo rozpoznała głos, mimo że za żadne skarby nie potrafiła rozpoznać jego twarzy. Zamiast niej widziała rozpływającą się plamę z cieniem wąsów i nisko podstrzyżonych baczków. Całkiem ją zaćmiło.

– Nie potrzeba! Zaraz wrócę! – odburknęła bez zastanowienia i zatrzasnęła za sobą drzwi łazienki.

Stała przed lustrem oparta oburącz o umywalkę i widziała przed sobą taką samą mglistą plamę, tyle że bez wąsów i baczków. Z bujającym się cieniem srebrnych kolczyków. Też nie rozpoznałaby tej plamy nigdy w życiu, gdyby nie wiedziała skądinąd, że to ona sama, naiwna jak szczypiorek Julka Małecka u progu wolnej soboty siódmego października tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego roku.

Wyszła z toalety po obu stronach zabudowanej szeregiem klozetowych drzwi, szeregiem umywalek i luster nad nimi, i przemknęła się do wyjścia. Chyłkiem, boczkiem, żeby Majka jej nie widziała. Najlepiej, żeby nikt jej nie widział, cały ten huczący i szalejący w rytmie muzyki tłum.

Na dworze noc ścieliła się nad ziemią jak opar, ale powietrze było przejrzyste, chłodne, wypełnione poświatą niewidocznych latarń. Zaledwie parę z nich stało wzdłuż domu kultury, dalej światło dochodziło znikąd, rozproszone i zimne. Julka weszła po stromych stopniach na położony wyżej skwer, zostawiając w dole milczący budynek Komitetu Miejskiego. Dudniąca sala taneczna oddaliła się, zamilkła za jej plecami, przed nią nie było żywego ducha. Osiedle o wygaszonych oknach zakrzepło jak w kawałku pleksi w niewidzialnych snach mieszkańców, które nocami zasiedlały tę przestrzeń zamiast ludzi. Na ścianach bloków kładły się po ostatnie piętra skłębione, księżycowe cienie drzew czarniejszych niż noc, a między tymi płaskimi arabeskami piął się w górę wszechobecny zapach kurzu i samochodowych spalin, który o tej porze parował z asfaltowych jezdni.

Idąc, Julka zapaliła papierosa. Bez ochoty do życia przemierzała ciasne uliczki. Mówiąc ściśle, bała się życia – i tak samo bała się śmierci, choć dzielił ją od niej ocean nocy takich jak ta i dni umownych jak linia horyzontu. Jednoczesność tych uczuć wyglądała na absurd, więc Julka uznała, że do niej należy tylko jedno z nich. Strach przed życiem. A strach przed śmiercią wypełnia to małe coś, zwinięte w kłębek, co nieproszone zagnieździło się w jej ciele i teraz słusznie czuje nad sobą topór losu. Boi się go. I dobrze mu tak!

Światła na opustoszałym skrzyżowaniu pulsowały pomarańczowo. W bloku, który został za Julką, gdy skręciła w Aleje 1 Maja, ona i siostra spędziły z rodzicami dzieciństwo. Żadna z nich nie bała się wtedy życia. Przeciwnie, miały na nie nieposkromiony apetyt, nie mogły się doczekać, kiedy się zacznie naprawdę. Dorosłe, namiętne, wspaniałe. Takie jak w filmach nie dla dzieci albo u znajomych rodziców, ale takich, o których rodzice mówili szeptem, żeby córki nie słyszały. Na razie obie taplały się zaledwie w niedoskonałym przeczuciu tego, co je czeka.

Huśtały się na trzepaku, ganiały po łąkach pod żelaznym mostem, które po zejściu wody z roztopów albo deszczów zamieniały się w bezkresną zieloną dolinę wypełnioną odurzającym zapachem traw i kwiatów, migotem owadzich skrzydeł, słonecznym pyłem drżącym nad baldachami roślin i fruwającym śniegiem dmuchawców.

Majka wkładała wianek na głowę, garbiła się i naciągała palcami kąciki ust i oczu, aż jej buzia przemieniała się w twarz staruchy-wiedźmuchy. Trzęsącym się głosem opowiadała historie, które według niej zdarzyły się naprawdę, tylko dawno temu, jak w bajkach Andersena albo braci Grimm.

W jej opowieściach biegały po łąkach dzikie konie znające ludzkie myśli. Miały szlachetne serca i grzywy długie jak weselne treny. Miały też żelazne kopyta. Pod ich ciosami z trzaskiem wigilijnych orzechów łupały się czaszki zbójców, od których roiły się bory. A tam, gdzie dzikie konie uratowały dobrego człowieka, wyrastał z ziemi skrawek dachu z dachówką albo okna, albo fragment malowanej ściany z glinianej cegły. Piął się ku słońcu coraz gęstszy ceglany las, aż na brzegu rzeki urosło murowane miasto.

Konie galopowały nocami po jego dachach, aż klekotały dachówki od tętentu ich kopyt, przeskakiwały przez kominy, anteny telewizyjne i sznury z suszącym się praniem. Lecz którejś nocy jeden za drugim wskoczyły na płynące pod księżycem chmury i słuch po nich zaginął. Jeszcze sto lat temu w gwiaździste noce słychać było z oddali ich rżenie, a od stuku kopyt spadały na ziemię gwiazdy, ale teraz wszystko już ucichło, zamilkło, zamieniło się w śnieg i wiatr, i cztery pory roku.

Dopiero długo później Julka zorientowała się, że to była legenda o założeniu Konina w autorskiej wersji Majki. Wcześniej po prostu żałowała dobrych koni, które odeszły stąd daleko i wysoko.

– A jeśli przyjdą zbójcy? – pytała.

– To co? Ja cię uratuję! – odpowiadała Majka. – Niczego się nie bój! Po to dzikie konie wyczarowały miasto spod ziemi, żeby ludzie sobie sami pomagali, a im nie zawracali głowy, kiedy pasą się spokojnie na chmurach!

To były czasy! Siostry, z wiankami na głowach, dzikie konie, miasto, śnieg i wiatr – wszystko pochodziło z jednej i tej samej bajki. Aż chciało się fruwać nad dachami!

Julka nie brała w rachubę ponurej możliwości, że z biegiem lat z dawnej bajki wykluje się smutna nocna ulica płynąca jak czarna rzeka w mdłym świetle latarń. A ona będzie tą ulicą wracała z najgorszej dyskoteki w życiu.

Ktoś za nią szedł, usłyszała odgłos szybkich kroków między blokami. Może to Majka ją goni? Chce się pogodzić? Na wszelki wypadek poczekała na nią w takim miejscu, żeby siostra nie poznała, że Julka czeka. Przed oświetloną witryną sklepu na parterze bloku mieszkalnego. Ale im bardziej zbliżały się kroki, tym wyraźniej słyszała, że to nie Majka. Zza bloku wyszedł mężczyzna w ortalionowej kurtce. Nosił długie włosy i baki, z początku wydało jej się, że to ten sam, na którego niedawno wpadła w przejściu do toalet. Ale tego tutaj nie znała, podczas gdy tamten wydawał jej się znajomy. Przynajmniej jego głos.

– Ma pani zapałki? – odezwał się długowłosy zupełnie obcym głosem.

Sięgnęła do kieszeni i podała mu grzechoczące pudełko.

– Pani zapali? – Podsunął jej napoczęte klubowe.

– Palę.

Pokazała mu trzymany w drugiej ręce niedopałek. Rzuciła go na chodnik i przydepnęła butem.

– Właśnie skończyłam – sprecyzowała.

Skinął głową, przypalił sobie klubowego i oddał zapałki.

– Senkju! Po drodze nam?

– Nie – odpowiedziała Julka.

Wsunął ręce w kieszenie i odszedł w stronę, w którą ona także zamierzała iść. Przy budynku biurowca obejrzał się jeszcze. Julka wciąż stała przed wystawą sklepu, gdzie na tle biało-czerwonej flagi z napisem „Sojusz polsko-radziecki gwarantem dobrobytu narodu” ułożono w gustowny stosik plastikowe atrapy kiełbasy szynkowej i wielkich krążków sera ementaler, wykonane z detalami. Gdy był już na wysokości księgarni, Julka poszła dalej.

On też, jak wszystko od jakiegoś czasu, nie zrobił na niej dobrego wrażenia, więc wolała, żeby sobie poszedł w swoją stronę.

Gdy skręcała za budką z włoskimi lodami, widziała, jak wsiadł do nocnego autobusu na przystanku przy kiosku Ruchu. Spojrzała jeszcze przez ramię, ale aż do skrzyżowania z Dworcową Aleje były puste. Siostra nie zamierzała jej gonić i kajać się za bezduszność.

Potem nie było już nic oprócz cielakowatego psiska z jej snu. Julka nie pamiętała, jak i kiedy zasnęła. Nie słyszała powrotu Majki. Nie wiedziała, czy ojciec już wstał, czy jeszcze nie. Zobaczyła dopiero kalendarz Świerzego z karmazynowymi ustami malowanej ślicznotki, wiszący nad nią jak katowski topór, i dotarło do niej, że od nowa Polska Ludowa.

Sobota pójdzie na straty i niedziela też, bo przez dwa dni nie zdążą się z Majką pogodzić po takiej awanturze, a gdy już się pogodzą w poniedziałek albo we wtorek – co to zmieni?

Spójrzmy prawdzie w oczy, no co to zmieni?

Stanęła pod drzwiami pokoju Majki, nastawiając uszu. W środku było cicho jak makiem zasiał. Jeśli siostra zasiedziała się w klubie godzinę lub dwie dłużej – tyle samo jeszcze pośpi. Dzisiaj odbędzie się samotne chłeptanie porannej kawy. O ile coś zostało w błyszczącej torebce, którą Majka wysępiła spod lady. Julka nie miała takich chodów w delikatesach. Jej siostra sprawiała na ekspedientkach sympatyczniejsze wrażenie, więc starały się jej dogodzić, niezależnie od permanentnych braków w handlowym zaopatrzeniu.

W kuchni cichutko grało radio, które ojciec nastawił przed wyjściem z domu. Julka pogłośniła je odrobinę.

By the rivers of Babylon, there we sat down,

Yeah, we wept, when we remembered Zion…

Boney M. Cały świat uparł się na piosenkę Rzeki Babilonu. Jakby Julka wcale nie wyszła z domu kultury, tylko ugrzęzła na zawsze w tej zakichanej kłótni z Majką.

Wypaliła zefira w łazience, siedząc w piżamie na obciągniętej pluszem klapie sedesu, zawahała się, zamykając za sobą drzwi z matową szybką na górze – i kierowana impulsem wparowała do pokoju siostry.

Był pusty. Okna odsłonięte. Porcelanowa popielniczka opróżniona i czysta jak łza. A wersalka już zaścielona…

Nie, nie już. Jeszcze nierozścielona.

Leżała na niej apaszka, którą wczorajszego wieczoru zamierzała włożyć Majka. Przymierzyła ją i stwierdziwszy, że nie pasuje, rzuciła byle jak na wersalkę, popędzana przez Julkę, żeby w końcu wyszły.

Apaszka leżała w tym samym miejscu co wczoraj, czyli Majka nie wróciła na noc do domu i do tej pory szwendała się Bóg wie gdzie. Dla ukarania występnej siostry odmrażała sobie uszy!

Niezły z niej numerek! Tego jeszcze w żadnym kinie nie grali!

Rozdział II 

CHULIGANI

Romek Zdun urodził się wiosną tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego pierwszego roku w tak zwanej kamienicy Essowej na Staszica. Zanim dwadzieścia lat później stanął przed wielkim, przykrytym taflą szkła biurkiem Skalskiego, odbierając swój pierwszy zawodowy przydział, zdążył doświadczyć trzech epok i jednej śmierci.

Ale po kolei.

Pierwszą epokę, stalinowską, przeżył w błogiej nieświadomości. Gdy Wielki Chorąży Pokoju oddał ducha kremlowskim lekarzom i historii, Romek miał dwa latka. Drugie tyle mu przybyło, nim z impetem ruszyły lody politycznej odwilży. Raczkując w powyciąganych rajtuzach po mieszkaniu przy Staszica, widywało się otumanione trutką myszy znikające niemrawo w dziurach podłogowych desek, to owszem, jak najbardziej, ale nie miało się bladego pojęcia o lokatorach z sąsiedztwa niknących bezpowrotnie w czeluściach ubeckich pobied lub wołg. Jeśli przez nieuwagę nie przygrzmociło się czołem w klamkę, świat wydawał się dobry z natury.

Któregoś słonecznego popołudnia, wytykając rączkę między szczebelkami ganku, malutki Romeczek pomachał z góry nieznajomemu panu z posiniaczoną twarzą, wychodzącemu przez podwórko studnię w asyście dwóch innych panów z podniesionymi na sztorc kołnierzami. Wszyscy trzej odmachali mu jakby nigdy nic. Może odrobinę desperacko, zaciskając usta w ponurą bliznę, ale było miło.

Epoka gomułkowska nastała, gdy Romek ganiał z kolegami po zakamarkach kamienicy Essowej. Służyły one za kryjówki dla bohaterskich partyzantów lub miejsca zasadzek na szkopów, ubijanych bezlitośnie z krzywych patyków i wytkniętych palców. Wbrew nieudolnym staraniom matki – gdyż ojciec zajmował się głównie apokaliptycznym piciem – przez parę pierwszych lat „za Gomułki” Romek robił, co mógł, żeby zejść na złą drogę.

Razem z kumplami, dajmy na to, wyciągali przez okienka piwnic zapasy zapobiegliwie szykowane na zimę przez gospodynie. Zarzucali na słoiki zmyślne pętle z drutu i szpagatu. Nie wiadomo, czyj to był patent, ale sprawdzał się bez pudła. Z wilczym apetytem wyjadali palcami konfitury i pikle w parkowych zaroślach. Albo tłukli się do krwi z chłopakami z Hajmatu, nie łamiąc sobie głowy nad niejasnymi powodami wzajemnej wrogości. Byle się działo, byle krew nie krzepła w żyłach jak u staruszków obsiadających ławki na rynku niczym znudzone wróble. Albo podprowadzali zostawiony przed sklepikiem rower, a potem ścigali się po wale na czas, skandowany chóralnie, bo zegarka nikt nie miał, po czym porzucali zbędnego grata. Zatrzymanie roweru na wsiegda nie kalkulowało się w takim małym mieście. Tu każdy poznawał z daleka, co jest czyje. Byłyby baty.

Tymczasem do Romka docierała stopniowo stara prawda, że jeśli człowiek nie da się złapać, świat stoi przed nim otworem. A on był zwinny, umiał szybko przebierać nogami i niczego się nie bał.

Przestał się wałęsać z zielonym gilem u nosa, poszedł do szkoły i odniósł znaczący sukces, kradnąc plażowiczowi nad Pową radziecki zegarek marki Pobieda. Zagrzebał go w piasku na wydmie, wieczorem odkopał bez ryzyka, w piątek spieniężył na targowisku u przyjezdnego sprzedawcy gumek i sprężyn do weków. W czerwcu wraz z kolegą spalił w pokoju nauczycielskim dziennik lekcyjny i wyparł się tego w żywe oczy, a w sierpniu, pierwszy z całej paczki, wybrał się na jabłka do sadu Michalaka, który miał najostrzejsze psy w mieście. Wrócił z dwoma siatkami dorodnych papierówek. Aż chciało się fruwać ze szczęścia – gdy nastąpił koniec świata.

Zimą matka Romka, sprzątaczka w podstawówce na nowym osiedlu, dostała od zakładu opiekuńczego przydział na mieszkanie. Kopalniane – w oddawanych do użytku blokach przy Energetyka.

Nieliczne graty przewieźli furmanką najętą za ćwiartkę czystej. Droga wydawała się Romkowi długa jak za morze, a nie na drugi brzeg skutej lodem Warty. Zwłaszcza że wiodła jak gdyby donikąd. W beznadziejną dal. Całun śniegu spowijał uliczkę Energetyka, która na dobrą sprawę jeszcze nie istniała, spowijał drewniany warzywniak u jej wylotu, przedwojenną willę na drugim końcu oraz parę ceglanych bloków w stanie surowym. Także jedyną tutejszą atrakcję, czyli kolejowe tory za betonowym płotem, po których z łoskotem pełzły towarowe i osobowe pociągi. Bliżej rozciągało się pasmo zaniedbanego parku, a może zagajnik w środku miasta. Wyglądał jak ponura parodia wielkiego parku w starym Koninie, pełnego altan, mostków na stawie, tęczowych pawi, śnieżnobiałych łabędzi, rudych wiewiórek. Tamten był wyspą skarbów, terenami łowieckimi Apaczów, dżunglą afrykańskich ludożerców, czym tylko się chciało, a ten tutaj zdawał się do bólu nijaki. Pusty i smętny.

Dopiero wiosną, gdy śnieg stopniał z dnia na dzień, do Romka dotarło z rozpaczliwą jasnością, na jaką pustynię go wygnano. Na jaką nędzną wegetację skazano jego obiecujące życie. W starym Koninie, z którego się wynieśli, spod tającego śniegu co roku ukazywała się, jak z zachwytem powiadano, „przyroda” – ogrody, błonia, klomby. Pachniało nią powietrze, pachniały nią coraz cieplejsze noce za otwartym oknem. Tu nie. Tu spod śniegu wyłoniła się przeraźliwa nicość. Ceglane pryzmy, rusztowania, samochodowe koleiny, królestwo jałowości i nudy, od niedawnej zimowej pustki różniące się tylko burą barwą wszechobecnego błota. A cuchnęło dookoła odmarzającą ziemią, wszędzie ziemią i ziemią, jak na cmentarzu.

Potem było już tylko gorzej.

Mama Romka, która na jesieni miała mu urodzić brata, spadła z drabiny, myjąc okna. Przeleżała w szpitalu dobry tydzień. Gdy wróciła wymizerowana i przybita, oznajmiła Romkowi, że brata nie będzie. Nigdy! Na nic się zdały prośby, obietnice, że poprawi stopień ze sprawowania, nie szło jej przekonać. Pojął, że pozostanie sam jak palec na tym bezlitosnym osiedlu.

Tak, bezlitosnym. Nie zdążył się tu jeszcze zapoznać z nowymi kolegami, a już dorobił się wrogów. Większość z nich stanowili chłopacy, których rodziny wcześniej zasiedliły bloki. Ci nie byli najgorsi. Bywało, że z nudów napluli Romkowi na głowę, gdy przechodził pod oknami, albo pobili się z nim na pięści, ale bez zawziętości. Jakby czekali, aż wystarczająco zasiedzi się na nowym miejscu, żeby dało się go uznać za swojaka.

Gorzej z tymi, których nuda przyganiała z okolicznych wiosek. W starym Koninie baliby się pokazać, ale tę okolicę wciąż traktowali jak ziemię niczyją. Pogwizdując, przeklinając, paradując rządkiem z rękami w kieszeniach i nie ustępując z drogi miejscowym dzieciakom, dawali do zrozumienia, że jeśli zechcą tu rządzić, nikt im nie przeszkodzi. Silni, bezlitośni, mimo swoich jedenastu czy dwunastu lat zaprawieni w świniobiciach i młockach, urządzali raban, gdy tylko ich licho przyniosło.

Etne, petne, w dupę cię wetknę,

Kołkiem zabiję, dratwą zaszyję,

A ty w mojej dupie siedź!…

Pozostawiony samemu sobie Romek nauczył się, że ta wyliczanka zwiastuje niebezpieczeństwo. Rozbrzmiewała wrzaskliwie zza płotu, zza śmietnika, zza bloku, i jak jej echo wypadali z ukrycia tamci. To był ich okrzyk wojenny. Zaczynała się okrutna zabawa. Gonitwy, próby osaczenia, wyzwiska. Przeważnie udawało mu się zmylić pogonie. Czasem dosięgały go ciskane cegłówki, a sińce po nich ukrywał przed matką. Nie ulitowałaby się nad nim. Spytałaby, po co zaczynał. Grzecznym chłopcom nie przytrafiają się złe przygody – wyrzekałaby. A to bajka, jedna z bajek, jakimi dorośli karmią dzieciaki.

Najbardziej bał się herszta wsiowych, na którego wołano Szmaja. Jawił się w jego oczach jako czyste zło. Wcielony diabeł. Prawda, że sam Romek nie był harcerzykiem o umytych uszach i obciętych paznokciach, ale to co innego. On schodził na złą drogę, ponieważ była ciekawsza. A Szmaja w chudym ciele o białej skórze nosił podłą duszę.

Wyglądał przerażająco. Jego oczy, jakby wypełnione wodą, patrzyły z nienawistną drwiną. Podgoloną czaszkę zdobiła ulizana, przycięta w skos grzywka, biała, podobna do starczej siwizny. A zajęcza warga nadawała ustom Szmai nieludzki wygląd. Jeśli dołożyć do tego agresywną, zwierzęcą mimikę – była to twarz, której widok mroził Romkowi krew w żyłach. Zwłaszcza że Szmaja był od niego wyższy o głowę, co najmniej o rok starszy i bez wątpienia silniejszy. Trochę wolniej tylko biegał, dzięki czemu Romek nie był zupełnie bez szans.

Ale wiadomo, że jeśli się nie jest tancerką z baletu, do udanego życia nie wystarczą same zwinne nogi.

Dopadli go w październikowe południe, gdy wracał do domu po lekcjach. Nie wdeptywał w podejrzane rewiry, nie zbaczał, gdzie nie trzeba, zamierzał wdrapać się na komin kotłowni przy Alejach, żeby zerknąć, co nowego w okolicy, ale i z tego zrezygnował. Wybrał obiad. Nie jadł od dużej przerwy, w czasie której wymusił gryza na pierwszaku. Kęs kajzerki z twarożkiem.

Jesień była ciepła. Romek nawet kurtki nie włożył na bluzę z granatowej podszewki. Z fasonem przerzucił przez ramię oba paski tornistra, w środku grzechotał piórnik. Widział już swój blok u wylotu Górniczej, gdy wyrosło przed nim trzech tamtych. Ostrzyżone do gołej skóry głowy, przykrótkie spodnie, rozklapane buty ze strzępami sznurowadeł. Spluwając pod nogi przez szczerby w zębach, czekali na dobrą zabawę.

Niewiele myśląc, Romek skręcił biegiem w Kotłową, między bloki. Tornister na jego ramieniu grzechotał na trwogę. Na rogu Kolejowej i Dworcowej, w labiryncie drewnianych płotów, przysiadły zmurszałe przedwojenne domki, gąszcz ceglanych ruder, wśród których łatwo było zmylić trop. Ale źle wybrał. Za trzypiętrowym blokiem wymalowanym na buraczkowy róż, w zaciszu grodzonych siatką lokatorskich grządek, zaczaiła się reszta wsiowych. Pułapka.

– Etne, petne, w dupę cię wetknę! – zaintonował na powitanie sam Szmaja, wystrojony w prujący się sweter z wełny.

– Kołkiem zabiję, dratwą zaszyję! – zawtórowała mu reszta.

Romek zawrócił na pięcie, ale za nim stali rzędem trzej, którzy go gonili. Blokowali przesmyk w szczycie bloku, jedyną drogę odwrotu.

– A ty w mojej dupie sieeeedź! – dołączyli chórem.

Nie uległ bez walki. Szarpnął się tu, tam, odbił się od wrażych pięści, zawisł oburącz na siatce ogródka, żeby przeleźć na drugą stronę.

W ostatniej chwili któryś z napastników chwycił go za biały kołnierzyk przy bluzie. Ścisnął w brudnej łapie, szarpnął. Podciągnięty do krtani górny guzik omal nie udusił Romka. Ale nagle trzasnęło przeciągle – i kołnierzyk oddzielił się od szkolnego stroju jak odpruty nożem.

Na ten odgłos mięśnie odmówiły Romkowi posłuszeństwa. Bez oporu dał się ściągnąć na dół. Bo jak wrócić do domu bez kołnierzyka? Mama sprawi mu lanie, narobi płaczu, że nie nastarcza na ciągłe wydatki. I nie kupi nowego, bo za co? A jeśli Romek pójdzie do szkoły bez kołnierzyka – szkoda gadać! Wystąp na apelu, Zdun, zgłoś się do kierownika, napisz sto razy w zeszycie, jak powinien wyglądać wzorowy uczeń, Zdun, i przy okazji pokaż ręce, Zdun, czy umyte!

Zacisnął małe pięści.

– Oddawaj! – mruknął groźnie do chuligana. – Nie twoje!

– Może twoje? – odpowiedział mu głupkowaty śmiech. – Chyba kiedyś!

Otoczyli go wianuszkiem, było ich ze dwunastu. Negocjacje nie wchodziły w grę, wróg został złapany. Na dalszą metę zwykle nie planowali. Głowili się teraz na poczekaniu, co ciekawego zrobić z Romkiem. Szturchali go spiczastymi łokciami albo wykręcali mu rękę na plecy.

Jeden Szmaja umiał coś wymyślić. Śmiało podążał za swoimi najgorszymi instynktami. Wyrwał z ręki kompana biały kołnierzyk Romka, nastroszony poszarpanymi nitkami, i z mściwą satysfakcją przytknął do niego wyjętą z kieszeni zapalniczkę, samoróbkę z łuski pocisku do mauzera.

Strzelił niebieskawy benzynowy płomień.

Trzymany za ramiona Romek nie był w stanie walczyć o swoje. Stylonowy kołnierzyk nie zajął się co prawda żywym ogniem, ale sztuczne włókna poskręcały się w żarze, poczerniały i poszedł od nich mdlący swąd. Szmaja rozdeptał butem coś, co przypominało już czarny kawałek papy.

Zrozpaczony Romek poczuł chłód na gołej szyi, jakby jesienny wiatr okręcił się wokół niej na podobieństwo wisielczej pętli.

To był dopiero początek. Szmaja lubił się pastwić i nad żywymi ludźmi, i nad martwymi przedmiotami. Odwrócił do góry dnem tornister Romka i wytrząsnął na ziemię jego zawartość.

Pierwsza wpadła mu w oko gwiazda szeryfa. Plastikowa, z wytłoczonym napisem SHERIFF, pomalowana srebrną farbą. Nie była własnością Romka, ale jej nie ukradł. Leżała sobie na szkolnym boisku. Umył ją w wodzie z szarym mydłem i nosił ukrytą w tornistrze, żeby prawowity właściciel nie wypatrzył skarbu. Czasem przymierzał ją w domu przed lustrem. Była piękna, mimo że od pucowania na mokro z jej krawędzi zeszło sreberko. Wyglądała jak prawdziwa gwiazda na piersi amerykańskiego stróża prawa. Romek nie dziwił się, że Szmaja zwrócił na nią uwagę.

Choć z drugiej strony zdawał sobie sprawę, że wszystko, co zwróci uwagę tamtego, jest już stracone. Miał rację. Po sprawdzeniu gwiazdy w zębach, jak kowboje na westernach sprawdzają złote monety, chuligan rozgniótł ją butem. Chrzęst miażdżonego plastiku rozległ się w duszy Romka jeszcze boleśniej niż trzask obrywanego materiału.

Raz po raz lżąc bezbronną ofiarę, Szmaja rozpoczął dzieło zniszczenia.

Jedną po drugiej rozdeptał pałeczki plasteliny, połamał kredki i obsadkę pióra, zniszczył podręczniki szkolne, na które nie dalej niż dwa miesiące temu poszła kupa pieniędzy. Romka nikt już nie musiał trzymać siłą. Zastygł ze zgrozy, widząc, jak jego dręczyciel drze szesnastokartkowe zeszyty na pół, znów na pół, składa razem i drze. Nie do wiary, jaką miał krzepę w rękach. Poszarpał twarde okładki podręczników, zeszyty do ćwiczeń, książeczki z kolorowym papierem do wyklejania, blok rysunkowy.

Strzępy upchnął w Romkowym tornistrze, który już nie grzechotał zawadiacko, tylko żałośnie szeleścił. Sięgnął po frontową zapalniczkę z łuski.

– Będzie się fajczyć po byku! – zapewnił. – Zobaczyta! Gówno zostanie! Jeszcze mu łachy potniemy, niech leci przez miasto goły!

Na potwierdzenie wyciągnął z kieszeni składany kozik. Napinając szkolną bluzę Romka, przejechał wbitym w nią ostrzem od góry do dołu. Wyjrzał biały podkoszulek z zacerowaną dziurą.

– Kalesony też nosi, maminsynek! – zawyrokował Szmaja. – Miastowe noszą kalesony z trokami jak proszalne dziady!

Rozcięta nogawka spodni zafurkotała niczym sukienka. Kalesonów pod nią nie było, na gołej nodze krwawiła rysa po ostrzu. Szmaja roześmiał się pogardliwie, reszta mu zawtórowała.

– Nawet na kalesony nie ma, szmaciarz. Będzie mniej do cięcia!

Z lakierowanej tektury tornistra buchał czarny, smrodliwy dym. Targające zmaltretowanym Romkiem emocje zlały się w jedno wszechogarniające uczucie piekącej nienawiści. Ale co mógł poradzić?

Nikt dorosły nie kręcił się przy śmietniku na tyłach bloku. Ani śladu po szlifierzu noży oferującym usługi pod oknami, po Cygankach, które wałęsały się tu niekiedy, żeby wróżyć za parę groszy. A wołać o pomoc – nie po męsku!

Tornister zamienił się w kłąb dymu. Smród bił pod niebo. Ktoś na piętrze bloku zamknął z trzaskiem okno, ale nie wyjrzał. Uznał, że widać robotnicy smołują dachy, jak zwykle, albo że to wiatr przyniósł swąd tlących się za miastem torfowisk.

Romek trzymał się dzielnie, nie prosił o litość, tylko dwie piekące łzy pociekły mu bezradnie po policzkach.

Niektórzy chłopcy Szmai też stracili rezon na widok dokonującego się kataklizmu. To nie przelewki. Gliny potrafiły lać pałami za byle co, zwłaszcza nieletniego. Gumą przez pięty, aż przez dwa dni się kulało. A jeśli wlepią starym mandat, ci się wściekną. Podwójne manto!

– Gnojek nas wyda! – odezwał się któryś. – Bydzie kiepsko!

– Gówno się go boję! – prychnął po chojracku Szmaja. – Chyba że ty!

– Akurat mam czego! Ale naskarży ze strachu. Że nie on sfajczył tornister, tylko my. Nauczycielka poleci na milicję i się dowiedzą!

– Jak się dowiedzą, ćwoku? Nie widziała nas.

– Od niego. Jeszcze mu każą nas rozpoznać, przekonasz się!

Szmaja przykucnął bokiem do ognia, pochylił głowę i od buzujących płomieni przypalił wygrzebany z kieszeni niedopałek. Z fasonem, bez zapalniczki. Wypuścił dym przez nos.

– Dupą trzęsiesz? On też nas nie rozpozna!

– Już w to wierzę! Zamknie gały na twoją prośbę, nie? Dużo pomoże, że mu pogrozisz.

Szmaja jeszcze raz wyciągnął z kieszeni składany kozik.

– To mu gały wydłubiemy! Ciekawe, jak na ślepaka rozpozna!

Powiało grozą.

– Rach, ciach! Minuta i po strachu! – orzekł ze znawstwem Szmaja.

Ktoś zarechotał, ale umilkł. Słychać było trzaskanie ognia.

Romkowi kolana zmiękły jak wata. Niemożliwe! Tak znienacka, z niczego – i taka straszna rzecz? Miałby więcej nie zobaczyć łach nad Wartą, nie skoczyć na główkę na zalewie pod żelaznym mostem, nie wypatrywać owoców na dzikich czereśniach wzdłuż drogi do Morzysławia? Jedyne, co zapamięta, to pokraczne, podobne do siebie pudełka nowych bloków?

– Bieremy się! – rozkazał Szmaja. – Który chętny?

Patrzyli pod nogi, milcząc. Szmaja szyderczo wykrzywił zajęczą wargę.

– Nie umieta, co? Strach wam? No to patrzta, jak się robi!

Splunął w dłoń, przeszmelcował ostrze o brudną nogawkę spodni.

– Trzymajta dobrze, bo go zemgli i padnie mi pod majchrem jak kawka! – zadysponował przewidująco.

Czyjeś ręce chwyciły Romka pod pachy.

Dotarło do niego z przerażającą pewnością, że tamten się nie cofnie. Wydłubie mu oczy. Stać go na to. Przypomniał sobie ślepego, oszalałego z bólu kota, którego uczniowie znaleźli w krzakach za boiskiem. Mówiło się, że okaleczył go Szmaja – i że to nie był jego pierwszy raz. Do tej pory Romek nie chciał w to wierzyć. A teraz wyobraził sobie, że jutro jego samego uczniowie znajdą zakrwawionego w krzakach za boiskiem. Nie trafi na ślepo do domu i będzie tam miauczał zwinięty w kłębek jak ten kot.

Szmaja ujął go pod brodę twardą, kościstą dłonią.

– Robisz w gacie? – zapytał obojętnie.

Trzymający Romka chuligani ledwie czubki palców wsuwali pod jego pachy. Cofnęli się lękliwie. Boją się, że krew ich obryzga! – pomyślał w popłochu, zanim uświadomił sobie, że odzyskał swobodę ruchów. Tylko jego policzki ściskały jak imadło paluchy Szmai. Odginały mu twarz ku górze. Romek bał się szarpać, żeby nie nadziać się na kozik, którego w tej pozycji nie widział.

Widział pogodne jesienne niebo nad sobą.

Zeszlifowane na osełce ostrze zobaczył w ostatniej chwili. Zezował w lewo, a pojawiło się z prawej. Zapomniał w panice, że Szmaja jest mańkutem.

Zarazem kątem oka ujrzał, że jego prześladowca stoi przed nim na szeroko rozstawionych nogach. Gieroj! Wierzy w swoją przewagę. Nie spodziewa się zagrożenia ze strony załzawionej ofiary.

Romek bez zastanowienia kopnął go kolanem w krocze. Z całej siły, jaką dał mu strach. A gdy tamten z jękiem zgiął się wpół, poprawił mu ciężkim butem z zelowaną podeszwą.

Nigdy nie sądził, że odważy się na taki czyn. Skulony chuligan padł przed nim na kolana, jak podcięty kosą.

Zanim reszta bandy otrząsnęła się z zaskoczenia, Romek smyrgnął między nimi wzdłuż piwnicznych okienek. Znikał za narożnikiem bloku, gdy usłyszał za plecami wrzask upokorzonego Szmai.

– Łapta gnoja! Czego stoita!

Tupot butów runął w ślad za Romkiem.

A on pędził, jakby dostał skrzydeł. Jakby zastąpiły mu je furkoczące poły rozciętej bluzy. Wzdłuż parkanu szkolnego boiska skręcił ku placom budowy. Tylko migały pod nim ażurowe cienie sterczących w niebo dźwigów, potworów o żelaznych cielskach, z jęzorem haka zwisającym ze spiczastego pyska.

Za skośną kratownicą ogrodzenia, pachnącego sośniną i smołą, kręcili się murarze, jechała do góry wyciągarka, łomotały na stelażach pochylone bębny betoniarek.

– Zjeżdżaj stąd, gówniarzu! Jak ci coś na łeb spadnie, to cię rodzona matka nie pozna! – warknął zza płotu drągal w kufajce.

Romek umknął mu z oczu za barakowóz, na którego stopniach trzech znudzonych robotników grało w tysiąca z „dziadkiem”. Z szerokim zamachem, znad głowy, łupali sfatygowanymi kartami, aż podnosił się kurz.

Przy następnym bloku nie było murarzy. Ceglana pałuba z kwadratowymi dziurami okien sterczała w pajęczynie rusztowań. Romek zanurkował w dziurę pod płotem. Kryjąc się za pryzmami pustaków, uwiesił się na belce szalunku i wlazł na podest.

Stamtąd zobaczył ich znowu. Nie zrezygnowali.

Pościg prowadził Szmaja. Co chwila utykał, łapiąc się za pachwinę, jego biała gęba poczerwieniała od wściekłości. Komenderował, wskazywał kierunek. Tędy, tamtędy!… Uciekinier się nie wymiga. Nie jemu, Szmai!

Z wysokości pierwszej kondygnacji Romek widział ich jak na dłoni.

Małe, ruchliwe, kąśliwe pchły! Siedział w kucki cicho jak trusia. Może nie zauważą. Może pobiegną dalej. Wdychał wszechobecną woń wapna. Przy każdym poruszeniu z desek wzbijał się duszący pył.

I ten pył go zgubił.

Najpierw wiercił w nozdrzach. Wystarczyło potrzeć nos wierzchem dłoni, żeby powstrzymać kichanie. Ale w końcu lgnący do wszystkiego proszek załaskotał w gardle i Romek wybuchnął głośnym kaszlem.

Puste pudło budynku wzmocniło odgłos niczym wielki rezonator.

– Widzę go! – wrzasnął z dołu piskliwy głos. – Tam się schował!

Jakby trąbka zagrała do boju!

Już!

Chuligani Szmai leźli na rusztowanie jak pająki. Ze wszystkich stron.

Romek mógł uciekać jedynie do góry, a na wysokości drugiej kondygnacji i ta droga mu się skończy ła. Nie dało się już wrócić, za wielu prześladowców pięło się jego śladem. Jedni po rusztowaniach, inni środkiem budowanego bloku. Nie wylano tam jeszcze schodów, ale platformy pięter łączyły oparte skosem drabiny.

Romek przebiegł po dudniących deskach na skraj najwyższego rusztowania i zatrzymał się bezradnie.

Głosy tamtych rozbrzmiewały coraz bliżej. Dyszeli, klęli go w żywy kamień, grozili i zachęcali się nawzajem. Pod sobą widział zakurzone rumowisko. Drewniane nosidła, beton zjeżony żelaznymi drutami, niezabezpieczony dół do gaszenia wapna. Opodal pochylała się gliniana chałupa, pozostałość gospodarstwa zabranego pod nowe osiedle.

Wieńczyła ją pociemniała strzecha ze słomy.

Wysoka, spadzista.

Byłaby w stanie wyhamować upadek, gdyby do niej doskoczył. Zsunąłby się jak po zjeżdżalni po stromym spadzistym dachu. Na koniec skok na dół i w nogi. Skakał z wyższych miejsc niż ta rudera. Wystarczy dobry rozbieg…

Pierwszy z goniących wylazł przez otwór okienny w pobliżu Romka. Piegowaty mikrus w spodniach na szelkach. Zbliżał się po chybotliwych deskach, nawołując pozostałych.

– Tu się chowa, gnojek! Mam go!

Nie było na co czekać.

Romek cofnął się dla rozpędu. Hop-siup! Jeśli strzecha się pod nim nie zapadnie, mogą go w tyłek pocałować!

Teraz pędem!

Ale na samym skraju rusztowania poplątał mu się krok.

Źle umocowana deska ugięła się sprężyście pod jego nogą, odbiła jak katapulta. Romek poczuł, że traci równowagę, raz i drugi machnął rękami, rozpaczliwie szukając oparcia – ale go nie znalazł.

Obijając się o deski kolejnych podestów jak szmaciana kukiełka, poleciał w dół.

– Spierdolił się! – dobiegł go przeszywający wrzask mikrusa.

Nic więcej nie usłyszał. Runął na pryzmę cegieł, w tuman kurzu, który pochłonął go jak burzowa chmura.

Znad rusztowań wychyliły się chłopięce głowy. Niżej, wyżej.

To niestety koniec bezpłatnego fragmentu. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.

Przepraszamy, ten rozdział nie jest dostępny w bezpłatnym fragmencie.