Wprowadzenie

Gdy na początku mojej kariery zawodowej zacząłem edukować wiernych z mojego Kościoła w temacie przywództwa, spotykałem się z niedowierzaniem. Byłem młody i niedoświadczony, natomiast idee, które usiłowałem im przekazać, zdawały się wykraczać poza to, co powinienem w tym wieku wiedzieć. Gdy jakiś czas później zacząłem pisać książki poruszające tematykę przywództwa, ludzie zaczęli brać mnie na poważnie. Gdy zaś zacząłem publikować i przemawiać przed znacznie większym audytorium, zacząłem słyszeć pytania: „Gdzie się tego wszystkiego nauczyłeś?”.

Z wielką radością dzieliłem się moim sekretem: wszystkiego, co wiem na temat przywództwa, nauczyłem się z Biblii.

Biblia nie tylko jest najwspanialszą księgą, jaka kiedykolwiek powstała, lecz jest także największą skarbnicą wiedzy na temat przywództwa. Wszystko, czego chciałbyś dowiedzieć się w tym temacie, znajdziesz właśnie tam. Znajdziesz wiele na temat: wizji, celów, myślenia strategicznego, komunikacji, nastawienia, motywacji, mentoringu oraz realizacji planów. Jest tam dosłownie wszystko. Musisz być jedynie otwarty na to, czego Bóg chce cię nauczyć. W Księdze Izajasza czytamy:

„Słowo, które wychodzi z ust moich,

nie wraca do Mnie bezowocne,

zanim wpierw nie dokona tego, co chciałem,

i nie spełni pomyślnie swego posłannictwa” (Iz 55,11).

Bóg zawsze realizuje swoje cele. Jeśli czujesz w sobie pragnienie, by stać się lepszym przywódcą lub ktoś poklepał cię po ramieniu i poprosił o poprowadzenie, możesz mieć pewność, że Bóg ci pomoże.

Cieszę się, że dziś wraz ze mną wkraczasz na drogę rozwijania się w roli lidera w oparciu o Słowo Boże. Wybrałem dwadzieścia jeden tematów, z którymi – jak wierzę – boryka się każdy przywódca. Na początku każdego rozdziału znajdziesz krótki fragment z jednej z moich książek, wyjaśniający przedstawiany temat, a następnie trzy starannie dobrane fragmenty Pisma Świętego – prezentujące pozytywne lub negatywne przykłady – wraz z pytaniami, pozwalającymi na głębsze rozważenie treści. Po przeczytaniu każdego fragmentu odpowiedz na zamieszczone pytania. Rozważając Pismo Święte w ten sposób, będziesz uczył się, jak być lepszym przywódcą.

To studium ma być czymś znacznie większym i ważniejszym niż czysto teoretyczne rozważanie. Ma pomóc ci stać się lepszym przywódcą, zdolnym także do wspierania innych w tym zakresie. Zachęcę cię do zastanowienia się, w jaki sposób możesz zastosować zdobytą wiedzę w swoim życiu. Zdecydujesz się także na jedno konkretne działanie, dzięki któremu zrobisz krok naprzód na drodze własnego rozwoju osobistego.

Możesz przejść przez to studium w pojedynkę, ale zachęcam cię do zorganizowania małej grupy celem wspólnego rozważania treści i wcielania ich w życie. Nie ma nic lepszego niż uczenie się razem z ludźmi, którzy kierują się podobnymi wartościami i także chcą się rozwijać. By wspomóc cię w pracy z grupą, na końcu każdej lekcji załączyłem pytania do wspólnej dyskusji.

Gorąco zachęcam cię do zorganizowania niewielkiej grupy osób, która wspólnie z tobą przejdzie tę drogę. Przed każdym spotkaniem każdy z uczestników powinien odpowiedzieć na pytania do tekstu biblijnego oraz opracować zagadnienia zawarte w sekcji „Refleksje nad przywództwem”, a także przemyśleć odpowiedzi na pytania do dyskusji w grupie. Na spotkaniu odpowiedzcie na pytania do wspólnej dyskusji i podzielcie się tym, czego nauczyliście się z rozważania tekstu Biblii. Wierzę, że praca w grupie przyniesie lepsze rezultaty i będzie bardziej satysfakcjonująca niż praca w pojedynkę.

Niech Bóg wam błogosławi na tej drodze.

LEKCJA 1 TOŻSAMOŚĆ

Masz wielką wartość, ponieważ jesteś dziełem Boga

OPIS TEMATU

Pewnie nie raz słyszeliście słowa: „Uwierzę, jak zobaczę!”. W wielu przypadkach tak właśnie jest: widzenie poprzedza wiarę. Jednakże gdy w grę wchodzi ludzki potencjał, sytuacja przedstawia się zupełnie inaczej: musisz najpierw uwierzyć, żeby zobaczyć. Niestety, wielu z nas nie pielęgnuje lub – co gorsza – nawet nie dostrzega talentów i możliwości, w które wyposażył nas Bóg. Zaniżona samoocena nie pozwala uwierzyć, że moglibyśmy prawdziwie rozkwitnąć i dokonać niezwykłych rzeczy. To bardzo przykre, ponieważ niskie mniemanie o sobie samym stanowi pewnego rodzaju więzienie dla naszego potencjału. Jeśli chcesz w pełni zrealizować swój przywódczy potencjał, musisz cenić siebie tak bardzo, jak ceni cię Bóg.

Bóg widzi w tobie wartość ze względu na to, kim jesteś: zostałeś stworzony na obraz Boga i jesteś do Niego podobny. Jesteś cenny, ponieważ zapłacono za ciebie wielką cenę: gdy jeszcze nie było cię na świecie, Jezus oddał wszystko, by ciebie wykupić. Jesteś wartościowy ze względu na to, kim możesz się stać: zanim wziąłeś swój pierwszy oddech, Bóg już miał dla ciebie piękny plan.

Przyjęcie prawdy o tym, jak bardzo ceni nas Bóg, zaczyna się od zrozumienia tego, jak dobrze zostaliśmy przez Niego poznani. On wie o nas wszystko. Znał nas, zanim przyszliśmy na świat, i zna nas teraz lepiej, niż my sami. On widzi wszystkie nasze słabości, pomyłki i niewłaściwe motywacje, a mimo tego i tak stanowimy dla Niego ogromną wartość. W zasadzie On postanowił posługiwać się nami nie pomimo naszych słabości, ale właśnie z ich powodu. Apostoł Paweł pisze w Drugim Liście do Koryntian, że „moc w słabości się doskonali” (2 Kor 12,9). Oddajemy Bogu chwałę, gdy pozwalamy Mu działać w nas i za naszym pośrednictwem.

Nic nie może bardziej nas zniechęcić do podjęcia roli przywódcy niż poczucie własnej niekompetencji. Jednakże Bóg nie wybierał na przywódców jedynie tych, którzy mieli ku temu naturalne predyspozycje. Nie kierował się wiekiem ani doświadczeniem. Bóg wybiera na przywódców tych, którzy są wobec Niego dyspozycyjni, chętni do słuchania Go i okazywania Mu posłuszeństwa i którzy opierają się na Nim, nie zaś na własnej sile i umiejętnościach.

Przywódcy, którzy widzą siebie oczyma Boga są w stanie odnaleźć w Nim swoją tożsamość. W Nim znajdują pewność i odwagę. Są zdecydowani wieść świadome życie będące odzwierciedleniem tego, kim są w Chrystusie. Gdy odkrywają swoje wyjątkowe talenty, są w stanie posługiwać się nimi, by służyć i wnosić wartość do życia innych ludzi. Gdy już zaakceptują swoje niedociągnięcia i oddadzą je Bogu, wkraczają na drogę rozwoju, z której nigdy już nie zejdą. Stale się doskonalą, zmieniają świat na lepsze i pozytywnie wpływają na życie innych ludzi. Masz wielką wartość. Twoje życie ma znaczenie. Zacznij żyć tą świadomością już dzisiaj i nigdy się nie zatrzymuj.

STUDIUM BIBLIJNE

Przeczytaj zamieszczone poniżej fragmenty Pisma Świętego i odpowiedz na pytania.

I GEDEON JEST DZIELNYM WOJOWNIKIEM – PONIEWAŻ BÓG TAK POWIEDZIAŁ

Sdz 6,11–40

A oto przyszedł Anioł Pana i usiadł pod terebintem w Ofra, które należało do Joasza z rodu Abiezera. Gedeon, syn jego, młócił na klepisku zboże, aby je ukryć przed Madianitami. I ukazał mu się Anioł Pana. «Pan jest z tobą – rzekł mu – dzielny wojowniku!» Odpowiedział mu Gedeon: «Wybacz, panie mój! Jeżeli Pan jest z nami, skąd pochodzi to wszystko, co się nam przydarza? Gdzież są te wszystkie dziwy, o których opowiadają nam ojcowie nasi, mówiąc: „Czyż Pan nie wywiódł nas z Egiptu?” A oto teraz Pan nas opuścił i oddał nas w ręce Madianitów». Pan zaś zwrócił się ku niemu i rzekł do niego: «Idź z tą siłą, jaką posiadasz, i wybaw Izraela z ręki Madianitów. Czyż nie Ja ciebie posyłam?» «Wybacz, Panie mój! – odpowiedział Mu – jakże wybawię Izraela? Ród mój jest najbiedniejszy w pokoleniu Manassesa, a ja jestem ostatni w domu mego ojca». Pan mu odpowiedział: «Ponieważ Ja będę z tobą, pobijesz Madianitów jak jednego męża». Odrzekł Mu na to: «Jeżeli darzysz mnie życzliwością, daj mi jakiś znak, że to Ty mówisz ze mną. Nie oddalaj się stąd, proszę Cię, aż wrócę do Ciebie. Przyniosę moją ofiarę i położę ją przed Tobą». A On na to: «Poczekam tu, aż wrócisz». Gedeon oddaliwszy się przygotował koźlę ze stada, a z jednej efy mąki przaśne chleby. Włożył mięso do kosza, a polewkę do garnuszka i przyniósł to do Niego pod terebint i ofiarował. Wówczas rzekł do niego Anioł Pana: «Weź mięso i chleby przaśne, połóż je na tej skale, a polewkę rozlej». Tak uczynił. Wówczas Anioł Pana wyciągnął koniec laski, którą trzymał w swym ręku, dotknął nią mięsa i chlebów przaśnych i wydobył się ogień ze skały. Strawił on mięso i chleby przaśne. Potem zniknął Anioł Pana sprzed jego oczu. Zrozumiał Gedeon, że to był Anioł Pana, i rzekł: «Ach, Panie, Panie mój! Oto Anioła Pana widziałem twarzą w twarz!» Rzekł do niego Pan: «Pokój z tobą! Nie bój się niczego! Nie umrzesz». Gedeon zbudował tam ołtarz dla Pana i nazwał go „Pan–Pokój”. Ołtarz ten znajduje się jeszcze dzisiaj w Ofra, [własności] Abiezera.

Tej nocy Pan rzekł do niego. «Weźmiesz młodego cielca z trzody twego ojca i cielca drugiego, siedmioletniego, a zburzysz ołtarz Baala, własność twego ojca, oraz zetniesz aszerę, która jest obok. Następnie zbudujesz ołtarz dla Pana, Boga twego, na szczycie tej skały układając [kamienie], weźmiesz tego drugiego cielca i złożysz z niego ofiarę całopalną, używając drewna ściętej aszery». Wziął więc Gedeon dziesięciu ludzi ze swej służby i uczynił tak, jak mu Pan nakazał. Ponieważ jednak bał się rodu swego ojca i mieszkańców miasta, nie uczynił tego za dnia, ale w nocy. A oto kiedy o świcie wstali mieszkańcy miasta, ujrzeli i rozwalony ołtarz Baala, wyciętą aszerę i cielca złożonego w ofierze całopalnej na zbudowanym ołtarzu. Mówili więc jeden do drugiego: «Któż to uczynił?» Szukali więc, badali i orzekli: «Uczynił to Gedeon, syn Joasza». Następnie rzekli mieszkańcy miasta do Joasza: «Wyprowadź swego syna! Niech umrze, gdyż zburzył ołtarz Baala i wyciął aszerę, która była obok niego». Na to Joasz odpowiedział wszystkim, którzy go otaczali: «Czyż do was należy bronić Baala? Czyż to wy macie mu przychodzić z pomocą? Ktokolwiek broni Baala, winien umrzeć jeszcze tego rana. Jeśli on jest bogiem, niech sam wywrze zemstę na tym, który zburzył jego ołtarz». I od tego dnia nazwano Gedeona „Jerubbaal”, mówiąc: «Niech Baal z nim walczy, bo zburzył jego ołtarz».

Potem zebrali się wszyscy Madianici i Amalekici oraz lud ze wschodu, a przeprawiwszy się [przez Jordan] rozbili obóz w dolinie Jizreel. Ale duch Pana ogarnął Gedeona, który zatrąbił w róg i zgromadził przy sobie ród Abiezera. Wysłał też gońców do całego pokolenia Manassesa, które również zgromadziło się przy nim, a następnie wysłał gońców do pokolenia Asera, Zabulona i Neftalego, które wyruszyły, aby się z nim połączyć.

Rzekł więc Gedeon do Boga: «Jeżeli naprawdę chcesz przeze mnie wybawić Izraela, jak to powiedziałeś, pozwól, że położę runo wełny na klepisku; jeżeli rosa spadnie tylko na runo, a cała ziemia dokoła będzie sucha, będę wiedział, że wybawisz Izraela przeze mnie, jak powiedziałeś». Tak uczynił. Kiedy rano wstał i ścisnął wilgotne runo, wycisnął z runa pełną czaszę wody. I rzekł Gedeon do Boga: «Nie gniewaj się na mnie, jeżeli przemówię jeszcze raz do ciebie. Pozwól, że jeszcze raz powtórzę doświadczenie z runem: niech rano będzie suche tylko samo runo, a niech na ziemi dokoła będzie rosa». I Bóg sprawił to tej nocy: samo runo pozostało suche, a na ziemi była rosa.

PYTANIA

1. Po raz pierwszy spotykamy Gedeona, jak młóci zboże na klepisku, by chronić je przed Madianitami. O czym to świadczy odnośnie do jego zdolności przywódczych w tamtym czasie?

2. Anioł Pana nazywa Gedeona „dzielnym wojownikiem”. Co odpowiedź Gedeona mówi nam na temat tego, jak on sam siebie postrzegał? Jakimi słowami się opisuje?

3. Gdy Gedeon zobaczył, jak anioł wyprowadza ze skały ogień, który trawi mięso i chleby, zrozumiał, że stanął twarzą w twarz z samym Bogiem. Dlaczego zatem prosił Go dwukrotnie, by zweryfikował jego powołanie za pomocą próby z runem?

4. Jak myślisz, dlaczego Gedeon tak bardzo w siebie wątpił?

II BÓG WIE O NAS WSZYSTKO

Ps 139,1–24

Panie, przenikasz i znasz mnie,

Ty wiesz, kiedy siadam i wstaję.

Z daleka przenikasz moje zamysły,

widzisz moje działanie i mój spoczynek

i wszystkie moje drogi są Ci znane.

Choć jeszcze nie ma słowa na języku:

Ty, Panie, już znasz je w całości.

Ty ogarniasz mnie zewsząd

i kładziesz na mnie swą rękę.

Zbyt dziwna jest dla mnie Twa wiedza,

zbyt wzniosła: nie mogę jej pojąć.

Gdzież się oddalę przed Twoim duchem?

Gdzie ucieknę od Twego oblicza?

Gdy wstąpię do nieba, tam jesteś;

jesteś przy mnie, gdy się w Szeolu położę.

Gdybym przybrał skrzydła jutrzenki,

zamieszkał na krańcu morza:

tam również Twa ręka będzie mnie wiodła

i podtrzyma mię Twoja prawica.

Jeśli powiem: «Niech mię przynajmniej ciemności okryją

i noc mnie otoczy jak światło»:

sama ciemność nie będzie ciemna dla Ciebie,

a noc jak dzień zajaśnieje:

<mrok jest dla Ciebie jak światło>.

Ty bowiem utworzyłeś moje nerki,

Ty utkałeś mnie w łonie mej matki.

Dziękuję Ci, że mnie stworzyłeś tak cudownie,

godne podziwu są Twoje dzieła.

I dobrze znasz moją duszę,

nie tajna Ci moja istota,

kiedy w ukryciu powstawałem,

utkany w głębi ziemi.

Oczy Twoje widziały me czyny

i wszystkie są spisane w Twej księdze;

dni określone zostały,

chociaż żaden z nich [jeszcze] nie nastał.

Jak nieocenione są dla mnie myśli Twe, Boże,

jak jest ogromna ich ilość!

Gdybym je przeliczył, więcej ich niż piasku;

gdybym doszedł do końca, jeszcze jestem z Tobą.

O Boże, obyś zgładził bezbożnego,

niech krwawi mężowie idą precz ode mnie!

Oni przeciw Tobie zmawiają się podstępnie,

za nic mają Twoje myśli.

Panie, czyż nie mam nienawidzić tych, co nienawidzą Ciebie,

oraz nie brzydzić się tymi, co przeciw Tobie powstają?

Nienawidzę ich pełnią nienawiści;

stali się moimi wrogami.

Zbadaj mnie, Boże, i poznaj me serce;

doświadcz i poznaj moje troski,

i zobacz, czy jestem na drodze nieprawej,

a skieruj mnie na drogę odwieczną!

PYTANIA

1. Na ile różnych sposobów Dawid wyraża w tym psalmie swoje przeświadczenie, że Bóg zna go jak nikt inny? Wymień je.

2. Jak opisałbyś reakcję Dawida na tę wiedzę? Jak wpływa na niego świadomość, że Bóg wie o nim wszystko?

3. Dawid zdaje się widzieć Boga inaczej niż większość ludzi. Na czym polega ta różnica?

III PIOTR JEST ODWAŻNY, PONIEWAŻ ZNA SWOJĄ TOŻSAMOŚĆ

Dz 4,1–20

Kiedy przemawiali do ludu, podeszli do nich kapłani i dowódca straży świątynnej oraz saduceusze oburzeni, że nauczają lud i głoszą zmartwychwstanie umarłych w Jezusie. Zatrzymali ich i oddali pod straż aż do następnego dnia, bo już był wieczór. A wielu z tych, którzy słyszeli naukę, uwierzyło. Liczba mężczyzn dosięgała około pięciu tysięcy. Następnego dnia zebrali się ich przełożeni i starsi, i uczeni w Jerozolimie: arcykapłan Annasz, Kajfasz, Jan, Aleksander i ilu ich było z rodu arcykapłańskiego. Postawili ich w środku i pytali: «Czyją mocą albo w czyim imieniu uczyniliście to?» Wtedy Piotr napełniony Duchem Świętym powiedział do nich: «Przełożeni ludu i starsi! Jeżeli przesłuchujecie nas dzisiaj w sprawie dobrodziejstwa, dzięki któremu chory człowiek uzyskał zdrowie, to niech będzie wiadomo wam wszystkim i całemu ludowi Izraela, że w imię Jezusa Chrystusa Nazarejczyka – którego ukrzyżowaliście, a którego Bóg wskrzesił z martwych – że przez Niego ten człowiek stanął przed wami zdrowy. On jest kamieniem, odrzuconym przez was budujących, tym, który stał się głowicą węgła. I nie ma w żadnym innym zbawienia, gdyż nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni».

Widząc odwagę Piotra i Jana, a dowiedziawszy się, że są oni ludźmi nieuczonymi i prostymi, dziwili się. Rozpoznawali w nich też towarzyszy Jezusa. A widząc nadto, że stoi z nimi uzdrowiony człowiek, nie znajdowali odpowiedzi. Kazali więc im wyjść z sali Rady i naradzili się: «Co mamy zrobić z tymi ludźmi? – mówili jeden do drugiego – bo dokonali jawnego znaku, oczywistego dla wszystkich mieszkańców Jerozolimy. Przecież temu nie możemy zaprzeczyć. Aby jednak nie rozpowszechniało się to wśród ludu, zabrońmy im surowo przemawiać do kogokolwiek w to imię!». Przywołali ich potem i zakazali im w ogóle przemawiać, i nauczać w imię Jezusa. Lecz Piotr i Jan odpowiedzieli: «Rozsądźcie, czy słuszne jest w oczach Bożych bardziej słuchać was niż Boga? Bo my nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli».

PYTANIA

1. Jakie ma znaczenie nazwanie Piotra i Jana ludźmi „prostymi i nieuczonymi”?

2. Jaką rolę pełniło w śmiałej posłudze Piotra i Jana poczucie tożsamości? W jaki sposób pomogło im w otwartym przemawianiu, uzdrawianiu i odpowiadaniu przed najwyższym kapłanem i innymi urzędnikami?

3. Jaką rolę odgrywały w tej interakcji owoce ich działalności?

4. Jak uważasz, czy Piotrowi i Janowi było trudno przeciwstawić się Sanhedrynowi i oznajmić, że muszą słuchać Boga, a nie ludzi? Skąd wzięła się u nich taka pewność siebie? Dlaczego nie zrobiono nic więcej, aby ich powstrzymać?

REFLEKSJE NAD PRZYWÓDZTWEM

1. W jaki sposób Bóg nadał tożsamość Gedeonowi, Dawidowi oraz Piotrowi? Co ich różniło? Co mieli wspólnego?

2. Skąd pochodziła tożsamość każdego z tych przywódców?

PODEJMIJ DZIAŁANIE I ZRÓB KROK NAPRZÓD

3. Pomyśl o twoim poczuciu tożsamości. Skąd ono pochodzi? Opisz siebie za pomocą zdań opisowych. W nawiasie obok każdego stwierdzenia zapisz jego źródło – dlaczego uważasz, że jesteś właśnie taki?

4. Napisz paragraf o samym sobie, usiłując spojrzeć na siebie z Bożej perspektywy. Jak On by ciebie opisał?

5. Czy między tymi dwoma opisami zauważasz różnice? Jakie z posiadanych przez ciebie uzdolnień i talentów mogłyby pomóc ci stać się lepszym przywódcą?

6. Jak ci się wydaje, co możesz zrobić, by wzmocnić swoją tożsamość opartą na tym, w jaki sposób stworzył cię Bóg i jakim On sam cię widzi?

PYTANIA DO DYSKUSJI W GRUPIE

1. W jaki inny sposób mogłoby potoczyć się życie Gedeona, gdyby anioł nie nazwał go „dzielnym wojownikiem”?

2. Gedeon wypełnił polecenie anioła, ale zrobił to w nocy. Jak interpretujesz jego zachowanie? Czy była to oznaka tchórzostwa? Czy był to akt pełnego posłuszeństwa? Czy był to pewnego rodzaju „bezpieczny kompromis”? Jak opisałbyś jego zachowanie swoimi słowami?

3. Które słowa z Psalmu 139 robią na tobie największe wrażenie?

4. Czy identyfikujesz się z tym, jak postrzegał Boga Dawid, czy może masz nieco inną wizję twojego Stwórcy? Wyjaśnij to.

5. Jakie działania podjęte przez Piotra i Jana w cytowanym fragmencie Dziejów Apostolskich wskazują na ich silne poczucie tożsamości? W jaki sposób ta cecha wpłynęła na to, jakimi byli przywódcami?

6. W świetle tego, co przeczytałeś w powyższych fragmentach, w jaki sposób mógłbyś wzmocnić swoje poczucie tożsamości?

7. Co mógłbyś zrobić, by zbliżyć się do Boga i umocnić swoje poczucie tożsamości? Kiedy i w jaki sposób podejmiesz to konkretne działanie?

Informacje o książce

Tytuł oryginału: 21 Leadership Issues in the Bible

Autor: JOHN C. MAXWELL

Tłumaczenie: Monika Wilk-Dziuba

Redakcja: Agnieszka Luberadzka

Korekta: Grzegorz Przeliorz

Skład i przygotowanie do druku: Marta Legierska

Projekt graficzny okładki: Sylwia Cupek

Do dystrybucji na terenie całego świata:

Księgarnia Szaron, ul. 3 Maja 49 a, 43-450 Ustroń

tel.: 503 792 766 (503-SZA-RON), e-mail: wydawnictwo@szaron.pl

www.szaron.pl

Published by arrangement with Thomas Nelson, 

a division of HarperCollins Christian Publishing, Inc.

Polish edition © 2020 Szaron Grzegorz Przeliorz, ul. 3 Maja 49 a, 43-450 Ustroń, www.szaron.pl

Wszelkie prawa do wydania polskiego zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

W sprawie zezwoleń należy zwracać się do:

Wydawnictwo Szaron, ul. 3 Maja 49 a, 43-450 Ustroń,

wydawnictwo@szaron.pl, www.szaron.pl.

Cytaty biblijne pochodzą z:

Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2003.

Wydanie I, Ustroń 2020

ISBN 978-83-66494-02-2

Książkę można nabyć:

Księgarnia i Hurtownia wysyłkowa Szaron

43-450 Ustroń, 3 Maja 49 a,
tel.: 503 792 766 (503-SZA-RON)
e-mail: wydawnictwo@szaron.pl / www.szaron.pl