Copyright © by Mariusz Zielke

Copyright © by Virtualo, 2021

Redakcja: Wydawnictwo Czarna Owca

Korekta: Kamila Sowińska / panbook.pl

Skład wersji elektronicznej: Michał Latusek / konwersja.net

Projekt okładki: Anna Jędrzejak

Fotografia na okładce:

Wydanie I

Warszawa 2021

ISBN  978-83-272-9956-7

Książka jest objęta ochroną prawa autorskiego. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, upowszechnianie i upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Virtualo Sp. z o.o.

ul. Marszałkowska 104/122

00-017 Warszawa

www.virtualo.pl

Bezpłatny fragment

Prolog. Wrzesień

1

2

Część I. Listopad

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

Część II. Grudzień

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

Część trzecia. Styczeń

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

Epilog. Trzy lata później

40

Sędzia to powieść zainspirowana prawdziwymi wydarzeniami, nie jest jednak kroniką czy reportażem. Choć większość opisanych w niej przestępstw i wypadków rzeczywiście miała miejsce, na potrzeby akcji zostały zmienione niektóre okoliczności. Również w opisach bohaterów nie należy się doszukiwać odniesień do prawdziwych postaci. Wszelkie podobieństwa do osób i firm istniejących są przypadkowe i niezamierzone. Moim celem nie jest oskarżenie kogokolwiek o przestępstwa czy nieetyczne działania, tylko opisanie patologii systemu.

M.Z.

Prolog

WRZESIEŃ

1

Ależ ze mnie drań! – pomyślał z dumą sędzia Fogel. Machnął lekceważąco dłonią w kierunku przybyłych i rozparty wygodnie na fotelu kontynuował rozmowę telefoniczną, sięgając jednocześnie po szklaneczkę z whisky. Profesor Kępiński przestąpił z nogi na nogę, ale udał, że nie jest urażony. Nie stać go było na obrażanie się na Fogla. Profesor Stanowski poczerwieniał, lecz także stał bez ruchu.

Fogel patrzył na nich twardo, jakby chciał zapytać wprost: „No i jak, kto tu jest ważniejszy?”. Macie swoje tytuły, katedry i nazwiska na okładkach podręczników, ale to ja rządzę w tym przeżartym gangreną kraju, gdzie prawo, tytuły i sprawiedliwość można znaleźć na każdym śmietniku, tylko nie w tym burdelu. Szczytne cytaty z prawa rzymskiego, którymi ozdobiono budynek Sądu Najwyższego, to tylko mało znaczące, puste słowa.

Tu, proszę państwa, jest sąd, a nie sprawiedliwość. Możecie mnie pocałować, tyle możecie. A jak zechcę, to was wykopię i oskarżę o obrazę. Albo o próbę przekupstwa. Albo i o to, i o to. Poznacie wtedy, na co mnie stać. To, o czym słyszeliście i czego sami doświadczyliście, jest niczym w porównaniu z moimi prawdziwymi możliwościami. Tak, moi drodzy, jestem jak ten gość z żartu o prawniku, na którego pogrzebie pojawił się ogromny tłum. Wszyscy przyszli się upewnić, że drań na pewno nie żyje.

– Kochanie, przepraszam, mam gości – rzucił w końcu do telefonu, odłożył aparat na biurko, wstał niespiesznie, podszedł do profesorów i uścisnął im dłonie. – Sprawy rodzinne.

Kępiński poszarzał na twarzy, Stanowski chrząknął.

– Cóż, przejdźmy do rzeczy.

– Nie napijecie się ze mną? – Fogel powoli podszedł do barku, dolał whisky do swojej szklanki i jakby zapominając o złożonej propozycji, wrócił do gości. – Usiądźmy!

Wskazał na krzesła przy stole, usiadł, nie czekając na interesantów, i zastygł w niemal wulgarnej pozie. Władza to piękna rzecz. Kępiński usiadł, Stanowski pozostał na miejscu. No dalej, panie profesorze, niech pan się nie krępuje i wreszcie wybuchnie. Należy mi się.

Stanowski w końcu westchnął i też usiadł.

Fogel uśmiechnął się kpiąco, po czym szybko spoważniał, sięgając do bocznej szuflady biurka w poszukiwaniu notesu.

Kępiński skorzystał z okazji i rozejrzał się po gabinecie, który chyba należało nazwać kapitańską kajutą. Cały był wyłożony drogim drewnem z afrykańskich odmian, zdobiony różnymi marynarskimi akcesoriami, pełen gratów, lin i kotwic zawieszonych na ścianach. Stół był przymocowany na stałe do podłoża, podobnie jak drugi blat z instrumentami nawigacyjnymi, pewnie sekstansami i busolami, oraz z półką na mapy. Pod okrągłym, zdobionym złotem oknem wisiały oprawione zdjęcia rekinów, okrętów, marynarzy, piratów, a także ryciny z balonami, dziwnymi statkami powietrznymi i lunetami. Za sędzią stały dwa potężne, staromodne kufry zamykane na wielkie, czarne kłódki.

Cóż, nie ma co, dobre miejsce na rozmowę. Tyleż klimatyczne, co duszne i przytłaczające. Chyba specjalnie umówił się z nami tutaj – pomyślał.

– Możemy otworzyć okno? – zapytał Stanowski.

– To bulaj – sprostował Fogel.

– Co?

– Bulaj. Tak się określa okno na statku. Nie otwiera się, ale mogę podkręcić klimatyzację. – Fogel sięgnął w dół i coś przekręcił. Usłyszeli cichy szum i dość szybko zrobiło się chłodno. Nawet za zimno, bo Kępińskim wstrząsnął dreszcz. – Panowie nie żeglują?

Profesorowie pokręcili głowami.

– A szkoda, piękny sport.

– Jesteśmy za starzy na sport – mruknął Kępiński.

– Sport… albo styl życia. W zależności od potrzeb. – Fogel poprawił się na miejscu, dając znać, że wystarczy tej gry wstępnej. Pora przejść do sedna. – Rozumiem, że będziemy rozmawiać o zakładach Broniewskiego?

Kępiński chrząknął, chciał zacząć polubownie, ale Stanowski go uprzedził.

– To zbrodnia, co pan chce zrobić – rzucił niegrzecznie.

Sędzia próbował zachować powagę. Zgodnie z kodeksem etyki nie powinien okazywać emocji, osobistego stosunku do spraw i stron, jak również lekceważyć interesantów, obrażać ich z powodu koloru skóry, płci, rasy, wyznania. Nie powinien też nikogo mieszać z błotem. Ale jak tu nie wyżywać się na takich dwóch profesorskich mistrzach teorii, którzy nie mają pojęcia o praktyce, zamiast jaj noszą w spodniach orzeszki, a pod skórą chowają czarny, niewolniczy strach. Jak tu się z takich nie śmiać?

– Już to zrobiłem – odparł z wyraźną drwiną.

Kępiński powstrzymał Stanowskiego przed wybuchem i siląc się na spokój, powiedział:

– Możemy jeszcze to odwrócić. Dyrektor Broniewskiego poprosił nas, żebyśmy pośredniczyli w negocjacjach.

Fogel zerknął na zegarek.

– Broniewski nie ma już dyrektora. Właśnie syndyk go odwołał.

– Niemniej jednak…

– Nie ma też radcy prawnego, który mógłby złożyć apelację. Syndyk przekazał mu wypowiedzenie. Nikt nie może już nic zrobić, a zatem decyzja o upadłości jest ostateczna.

– Panie sędzio, zaskarżymy ten wyrok.

– Niby na jakiej podstawie?

– Nie powinien był pan zastosować tak szybkiej procedury. Ogłoszenie upadłości zakładów tej wielkości w trzy dni, bez zbadania możliwości układowych i praktycznie bez żadnej analizy stopnia skomplikowania sprawy, to…

– …zbrodnia – dodał Stanowski.

Sędzia Fogel pokręcił głową, dodając do tego gestu dobrze udawany grymas przejęcia.

– Zbrodnią jest to, co robił Broniewski. Te zakłady od dawna wegetowały, nie było żadnych widoków na poprawę sytuacji, żadnych nadziei dla produkcji czy całej tej grupy ciągle się awanturujących… darmozjadów. Kto by chciał ich przejąć! Zadłużenie co dzień rosło o…

– Przeterminowane zadłużenie dotyczyło tylko jednej firmy i zostało przecież spłacone.

– ZUS nie chce, żeby zadłużenie rosło.

– Obaj dobrze wiemy – Kępiński jakby zapomniał o Stanowskim – że dla Skarbu Państwa, zatem i dla ZUS, a nawet dla pana, korzystniej byłoby utrzymać zakłady i miejsca pracy. Na stare długi nic nie poradzimy.

– Wątpię. – Fogel znów nie wytrzymał i uśmiechnął się. Może i dla państwa, ale dla mnie? Mój interes nijak się nie ma do miejsc pracy. – Zagrajmy w otwarte karty.

Kępiński i Stanowski spojrzeli po sobie. Skinęli głowami.

– Komu zależy na cofnięciu decyzji o upadłości?

– Pracownicy zapowiedzieli demonstrację z paleniem opon i detonacją petard – powiedział ostrożnie Kępiński. – Chcą narobić dużo huku, a minister skarbu ostatnio nie ma zbyt dobrej prasy po konflikcie z zarządem giełdy. Jeśli pracownikom Broniewskiego uda się ściągnąć Solidarność krajową i inne związki, to…

– Zaraz dołączą do nich górnicy, pielęgniarki, rolnicy, a może i policjanci – dodał Stanowski. – Będziemy mieli tu prawdziwą zadymę.

– Właśnie – kontynuował drugi profesor. – Pana decyzja, panie sędzio, może wywołać niepokoje społeczne o trudnych do przewidzenia skutkach. Nasz klient obawia się, że ucierpią nie tylko jego interesy, ale też zwyczajnie cała gospodarka. Dlatego postanowiliśmy udać się do pana i szczerze porozmawiać.

Szczerze? Dobre sobie! Kim jest wasz klient? Jakiś Kuziemski czy inny Abramowicz? Kto dogaduje deal z ministrem skarbu na parę miliardów i obawia się, że upadłość Broniewskiego może mu te ambitne plany pokrzyżować? Minister przestanie być ministrem i umowa straci ważność? O to chodzi?

Cóż, mogłem się tego spodziewać. Mają panowie gdzieś pracowników. To jakiś polityk lub biznesmen jest waszym klientem. Dobrze, może to i dobrze. A nuż i mnie się przyda taki ruch, jednak proszę nie obrażać mojej inteligencji. Sojusze lekceważą tylko geniusze i głupcy.

Fogel stał twardo na ziemi, nie był ani jednym, ani drugim. Przynajmniej na razie. Choć jeśli imperium będzie rosło w takim tempie, to kto wie, kto wie…

Już w zasadzie czuł się wirtuozem.

– Cóż, co panowie proponują?

– Proszę cofnąć decyzję o upadłości.

– Niemożliwe. Już zapadła. To byłoby… niezgodne z literą prawa.

– To proszę zamienić upadłość likwidacyjną na układową.

Fogel zamyślił się. Cóż, władzę już pokazał, pora na rozmiękczenie przeciwników.

– Bardzo panom na tym zależy?

– Bardziej niż bardzo.

Sędzia cmoknął znacząco.

– Może macie rację, zlikwidowanie zakładów Broniewskiego ot tak, bez analizy społecznych skutków, może nieść niekorzystne konsekwencje.

– Cieszę się, że pan sędzia to rozumie – wykrztusił Stanowski.

– Jednak procedury mogłyby się okazać… skomplikowane.

– Wniosek został cofnięty – dodał Kępiński.

Sędzia zabębnił palcami o blat, przełknął odrobinę mocnego trunku i rzekł:

– Mam inną propozycję.

– Tak?

– Syndyk ogłosi pozyskanie inwestora i przejęcie zakładów przez firmę, która zadeklaruje, że zamierza kontynuować działalność Broniewskiego.

Profesorowie znów spojrzeli na siebie, przeczuwając podstęp.

– To… hm, mało prawdopodobne. Kto chciałby przejąć Broniewskiego. Długi…

– Proszę się nie martwić. Podstawową działalność przeniesiemy na zewnątrz, wraz z pracownikami, i damy im, powiedzmy, hm, kolejne trzy miesiące. A nieruchomości sprzedamy, żeby zaspokoić wierzycieli i oddłużyć zakład, który będzie mógł zacząć od nowa.

– To da się zrobić?

– Oczywiście. – Fogel rozłożył ręce w geście pozornej kapitulacji. – Panowie zaliczycie sukces, politycy zyskają poklask plebsu i czas do kolejnych niepokojów społecznych, a zakłady otrzymają nowe życie. A że to życie nie potrwa długo…

– Dlaczego?

– Sami panowie mówili, że trudno będzie o wiarygodnego inwestora. Wiecie doskonale, że ten zakład nie ma szans istnieć, nikt go nie zrestrukturyzuje.

– Właśnie tego się obawiamy.

– Proszę się nie martwić. Na pierwszy rzut oka nikt się nie zorientuje, że z inwestorem coś jest nie tak. A potem, jeśli dojdzie do bankructwa, nie będzie winny rząd, tylko ta firma. To nie będzie polski gracz, tylko… dajmy na to, ukraiński. Ukraina słynie z zakładów metalurgicznych, a my przecież chętnie idziemy jej na rękę. Niech się potem tłumaczą, jeśli nie wyjdzie.

– No tak…

Kępiński skinął głową, jeszcze się wahając, czy nie sprowadzić Fogla na ziemię. Sędzia stawał się z roku na rok coraz bardziej bezczelny. Już dziś jego wpływy były nieprawdopodobne – zarówno w środowisku, jak i u niektórych polityków, głównie opozycji, ale i rząd nie chciał z nim zadzierać. Misja profesorów była więc bardzo delikatna.

– Tak, panowie profesorowie. Liczą się, jak zawsze, intencje. A nasze intencje są dobre i to jest najważniejsze.

Obaj zbyt dobrze znali Fogla, by uwierzyć w jego dobre intencje.

– Chodzi o te nieszczęsne nieruchomości? – zapytał Kępiński.

– Zawsze o coś chodzi – odparł Fogel. – W obecnej sytuacji i tak by poszły pod młotek.

– Więc jaki jest pana cel?

– Panowie przekonają wierzycieli, żeby nie protestowali przeciw sprzedaży z wolnej ręki i zgodzili się na cenę inwestora – wyrzucił z siebie Fogel, myśląc: jednak jestem geniuszem. Wykombinowanie takiego rozwiązania w ciągu kwadransa rozmowy z negatywnie nastawionymi autorytetami, jednocześnie przychylenie się do ich prośby i pozyskanie wdzięczności… Cóż, tylko geniusz mógł tego dokonać.

– Cena będzie niska? – Stanowski zacisnął mocno szczęki. – Czy tak?

– No, najwyższa w tej sytuacji być nie może – przyznał Fogel. – Przy licytacji byłaby wyższa, ale wtedy nie ma mowy o restrukturyzacji. Zakłady upadną, pieniędzy będzie więcej. Jeśli tak wolicie…

– Nie, nie – szybko odparł Kępiński. – Chodzi tylko o to, żeby… jak by to ująć.

– Cena nie będzie rażąco niska – zapewnił sędzia.

– Właśnie.

– Mówimy o milionach, nawet dziesiątkach milionów – dodał Fogel. – Tak więc nie ma obaw, że ktoś zarzuci nam jakieś niecne zamiary czy inne rzeczy.

– Ziemia pod Broniewskim może być warta naprawdę dużo… – odparł Stanowski. – To grunty w centrum miasta, deweloperzy z pewnością…

– Mamy kryzys – przerwał Fogel. – Deweloperzy już się tak nie rzucają na ziemię, więc nie widzę problemu. Proszę się nie obawiać. Jak już powiedziałem, cena nie będzie rażąco niska.

– Dobrze pan to ujął, panie sędzio – szepnął Kępiński.

Stanowski też wyraźnie się rozluźnił.

– Cóż, słyszeliśmy dużo o pana reputacji, więc nie spodziewaliśmy się, że nasza rozmowa może przybrać tak pozytywny obrót. Przyznam, że jestem zaskoczony. Mile, rzecz jasna.

– Jestem tylko prostym sędzią sądu rejonowego, panie profesorze. – Fogel rozpoczął kolejny etap gry. Zakładał, że obaj profesorowie z pewnością słyszeli, jak ostentacyjnie odmówił awansu na sędziego w okręgówce. Nie interesowała go kariera urzędnicza i nominacje. Gdyby się na to zgodził, straciłby swoje królestwo, gdzie był niepodzielnym władcą. Upadłości w warszawskiej rejonówce to sędzia Fogel. Pełny profesjonalizm, wiedza, zaufanie potrzebne do odpowiedniego załatwienia sprawy. Tylko sędzia Fogel. I jego syndycy. Prawo służyło im, a nie odwrotnie.

Sędzia wyraźnie się rozluźnił. To, że ja tu rządzę, już wam przekazałem. Był kij. Pora na marchewkę.

– Słyszeli panowie o stowarzyszeniu, które założyłem?

– Zawodowe Stowarzyszenie Prawników Polskich? – zapytał Stanowski. – Mamy dużo organizacji…

– Ale ZSPP będzie z nich wkrótce najpotężniejszą. Szczególnie jeśli zyska wśród członków tak znaczące postaci, jak panowie profesorowie. Na razie mamy tylko dwóch profesorów. Dwa plus dwa daje cztery, prawda? A prawnikowi daje…

– A ile pan chce? – Kępiński dopowiedział puentę znanego dowcipu.

– Właśnie. Sądzę, że obie strony dużo by zyskały na takim… sojuszu. ZSPP prowadzi szkołę, organizację pomocową, jest też… właścicielem tego statku. – Fogel zrobił szeroki gest dłonią. – Organizujemy różne szkolenia i wykłady, na których chętnie byśmy widzieli obu panów. Po to założyliśmy Europejską Szkołę Prawa i Bankowości. Związek bankowości z prawem nie jest w tej nazwie przypadkową niezręcznością – zażartował na koniec.

– Mam, niestety, bardzo napięty grafik – powiedział słabo Stanowski.

– Ale na wizytę tutaj znalazł pan czas – upomniał nie bez sarkazmu Fogel. – Nie mówię, broń Boże, o żadnych charytatywnych wystąpieniach. ZSPP płaci uczciwe stawki godzinowe, podobnie jak nasza uczelnia. ESPiB w ostatnim rankingu zdobyła zaszczytne trzecie miejsce wśród najlepszych szkół wyższych specjalizujących się w prawie. Znanym i zajętym wykładowcom jest w stanie zapewnić naprawdę dobre warunki finansowe.

– Stać was na to? – zapytał Kępiński, żeby trochę odciążyć Stanowskiego.

Rzeczywiście chciałbyś usłyszeć odpowiedź? – pomyślał Fogel. Chyba nie. Przecież wiesz, że związek i szkoła mają sponsorów. Sponsorzy rozumieją konieczność dotowania organizacji społecznych, w tym prawniczych. Zwłaszcza jeśli akurat mają problem tej natury.

– Oczywiście potrzebne są odpowiednie rozwiązania. Dajmy na to, pan, panie profesorze, ma jako uznany autorytet prawniczy zaopiniować, czy ktoś może być skazany z tego to a tego artykułu, ale przecież badanie takiej kwestii musi trwać i kosztować. Stowarzyszenie wówczas chętnie owe koszty pokryje. Równie hojnie jak taki pan Latowski czy Balewajder.

Stanowski udał, że nie słyszy złośliwej nuty w głosie sędziego. Kępiński zdusił uśmiech. Wszyscy w środowisku dobrze pamiętali, jak Stanowski za duże pieniądze zrobił pewnemu znanemu biznesmenowi ekspertyzę, z której wynikało, że w jego przypadku prawo nie obowiązuje, więc nie powinien ponosić konsekwencji za nietrafione decyzje finansowe. Na mieście mówiono też, że to on stał za uniewinnieniem innego znanego przedsiębiorcy, którego oskarżono o składanie fałszywych zeznań, lecz ekspertyza kilku autorytetów pozwoliła na uwolnienie go od zarzutów. Ale kto by się czepiał… Pranie pieniędzy to w końcu nie zabójstwo.

Fogel uniósł brwi, jakby chciał powiedzieć: no, chyba nie muszę mówić jaśniej. Jeśli sponsor ma problem z ekspertyzą, prosi nas o poradę, my odpowiadamy lakonicznie, ale za to dajemy napisać odpowiedni dokument profesorowi temu a temu, który robi to bezpłatnie dla stowarzyszenia, a potem efekty całego sporu chętnie omawia na zajęciach ze studentami. Takie zajęcia są warte nawet i sto tysięcy. Są przypadki, że i więcej. Jak znajdziemy odpowiedni temat, to i milionik wpadnie.

Milionik tu, milionik tam. Czyż nie pięknie brzmi? Mają już panowie rezydencje w Hiszpanii? Jeśli nie, mój doradca inwestycyjny chętnie pomoże w poszukiwaniach. Po krachu hipotecznym Hiszpania jest modna. Nabudowano tam masę niepotrzebnych osiedli. Z widokiem na morze, w pięknej okolicy. A jeśli Hiszpania za daleko, to może Bułgaria. Tam też mam apartament pod wynajem. Także Rumunia jest niezła. Po jej wejściu do Unii należy się liczyć ze wzrostem cen lokali i ziemi, który w przyszłości da zadowalający zysk. Trzeba myśleć globalnie, panowie.

– Na mnie czas – szepnął Stanowski cały czerwony na twarzy. – Pójdę już.

– Ja też – dodał jego towarzysz.

– Przemyślcie, panowie, wstąpienie do naszego stowarzyszenia – zakończył chłodno Fogel. – Odprowadzę panów.

Wyszli na pokład. Fogel prowadził. Opowiadał o masztach, kabestanach, relingach, żaglach i wantach. Kochał żeglarstwo, mówił więc z pasją, a było o czym. Bryg „Józef Piłsudski” uchodził za jeden z największych i najwspanialszych żaglowców na świecie. Pod pełnymi żaglami wyglądał nieprawdopodobnie. Prawie dwieście trzydzieści stóp samej przyjemności, kadłub przemierzany w sześćdziesięciu krokach, na maszcie czterdzieści metrów nad wodą można było poczuć siłę wiatru, cztery metry zanurzenia, pięćset pięćdziesiąt ton wyporności, tysiąc czterysta metrów kwadratowych takielunku, silniki pozwalające rozwinąć prędkość osiemnastu węzłów na godzinę. Prawdziwa duma Szkoły pod Żaglami przejętej przez ESPiB rok temu od jednego z banków, który wcześniej aresztował statek za długi.

No i gdy wychodzi w morze, na pokładzie jest sześćdziesięciu posłusznych wykonawców poleceń kapitana, uczniów, którym można przekazać ukryte w gładkich słowach tezy. Sędzia bardzo lubił posłuszeństwo, choć starał się unikać bezpośredniego nadzoru nad podwładnymi. Na to był zdecydowanie za skromny. Uwielbiał kierować pionkami z tylnego fotela, wysługując się zaufanymi posłańcami. Władza zdecydowanie deprawuje, nie ma nic przyjemniejszego. Nawet seks jest przy tym mało znaczącą, choć rozkoszną drobnostką.

W końcu stanął przy relingu obok trapu prowadzącego na nabrzeże.

– Ostrożnie, proszę nie spaść do wody.

– Postaramy się.

– Niby łatwiej i szybciej spaść, niż się wzbić do lotu.

Gdy profesorowie wsiedli do podstawionej rządowej limuzyny i odjechali w kierunku Warszawy, sędzia Fogel odetchnął pełną piersią. Naprawdę jest ważny, skoro takie szychy przyjeżdżają do niego podczas weekendu, choć mogłyby spokojnie przyjść do sądu.

Ale w sądzie nie załatwia się… złotych interesów. Tak, Fogel był pewien, że właśnie załatwił kolejny złoty interes. Bez strat i konfliktu, choć zapowiadało się inaczej. Konflikty nie służą interesom, podobnie jak bezpodstawne oskarżenia nie są potrzebne sądom. Prawo jest jak ogrodzenie – gad zawsze się prześlizgnie, lew przeskoczy, a bydło pozostanie tam, gdzie jego miejsce.

Na nabrzeżu zebrało się już trochę młodzieży, która zaraz miała zacząć ćwiczenia na statku, więc Fogel usunął się w cień. O ile świetnie czuł się w negocjacjach, na sali sądowej czy w innych sporach, o tyle zawsze bał się dwóch „czynników ryzyka”: młodzieży i dziennikarzy. Bał się, że któryś z tych młodych studentów prawa powie mu coś, na co nie będzie dobrej odpowiedzi, a jakiś idiota dziennikarz zada nieprzemyślane pytanie, którego nie powinien zadać.

Poczekał, aż młodzież wejdzie na pokład, po czym zebrał swoje rzeczy i ruszył do pozostawionego na strzeżonym parkingu lexusa. Jego również czekała daleka droga do Warszawy i przez chwilę pozazdrościł profesorom kierowcy. Co prawda jazda lexusem to sama przyjemność, ale jazda z kierowcą jest jeszcze ciekawsza. Można znacznie więcej wypić, obejrzeć jakiś film, a nawet się pokochać. Ostatnio sędzia Fogel miał coraz większe powodzenie, również u kobiet, które nie widziały lexusa. Przyjemnie było to czuć, choć pozostawał wierny tej jednej jedynej. Żona i samochód to dwie najważniejsze rzeczy w życiu mężczyzny.

Był zły na siebie za ten samochód. Nie znał się na motoryzacji i myślał, że lexus to jakaś kiepska koreańska czy chińska marka, która nie przyciąga złych spojrzeń. Lexus… kto o nim wcześniej słyszał? Mercedes, bmw, porsche – to rozumiał. Nie mówiąc już o bugatti czy ferrari. Ale lexus? A tu syn go uświadomił, że właśnie kupiłeś, tato, jedno z najbardziej prestiżowych aut japońskich. Taką lepszą toyotę, tatku. Podobnie jak maybach jest takim lepszym mercedesem.

Aż bał się zapytać, co to maybach.

Po raz ostatni odetchnął świeżym powietrzem, wsiadł do samochodu i ustawił w nawigacji adres wiejskiej posiadłości w podwarszawskim Konstancinie. Jak na sędziego z oficjalną pensją do niedawna niewiele przekraczającą średnią krajową radził sobie nadspodziewanie dobrze. Przedsiębiorczość była zdecydowanie jego zaletą.

2

Niski, szczupły mężczyzna spojrzał na zegarek i wyciągnął papierosa z paczki. To już trzeci. Jego córka powiedziałaby: o trzy za dużo. Ostatni raz rzucił palenie niemal pół roku temu, jednak po kryjomu wciąż popalał, szczególnie gdy był zdenerwowany lub zniecierpliwiony.

Osoba, z którą się umówił, spóźniała się już ponad pół godziny. Nie zwykł tyle czekać nawet na ministrów. Ale w tym przypadku… na tego człowieka zawsze warto było czekać.

Dokładnie w chwili, gdy wyrzucił niedopałek do kałuży, przez bramki wejścia na molo przeszedł krępy, siwiejący szatyn w skórzanej kurtce, czarnych dżinsach i butach na wysokich podeszwach. Mimo mocnej budowy, nadwagi i postury wyrośniętego krasnala poruszał się jakby w zdwojonym tempie, jak na komedii slapstickowej.

Podbiegł do czekającego, uścisnął mu mocno dłoń, jednocześnie klepiąc w ramię i uśmiechając się szelmowsko.

– Spóźniłeś się – rzucił oschle niski, nie odrywając wzroku od niknącej w morskiej szarudze linii horyzontu.

– Jak zwykle.

– Następnym razem nie zaczekam.

– Zaczekasz. – Wyraz lekkiego rozbawienia nie schodził z oblicza krępego. – Opłaca ci się, to zaczekasz.

– Co masz dla mnie?

Krępy rozsunął zamek kurtki, sięgnął pod ramię i wyciągnął grubą, mocno wypchaną kopertę A4.

– Wszystko, o co prosiłeś.

Niski otworzył kopertę i wydobył plik kilkudziesięciu, a może nawet kilkuset kartek. Wygiął dokumenty w jednej dłoni i zwolnił kciuk, przetasowując raport, jakby sprawdzał, czy w środku nie ma jakichś pustych kartek. W kilkunastu miejscach zatrzymał się na dłużej, nieco uważniej przeglądając zapisy. Większość to były wydruki z arkuszy kalkulacyjnych.

– Świat się zmienia – szepnął. – Człowieka coraz częściej można opisać liczbami.

– Albo wektorami. – Krępy pokazał mu serię wykresów. – Kursy akcji, relacja do zadłużenia, a dalej coś ciekawszego.

Niski odsunął plik od oczu, niemal całkowicie prostując ramię, jakby bez okularów dla dalekowidzów nie był w stanie dobrze zrozumieć wykresu.

– Co to takiego?

– Mapa powiązań.

– Mapa?

– Kupili nam komputer, który ma specjalny program do analizowania powiązań osobowych, biznesowych i finansowych. Legendę masz pod spodem. Jak przeczytasz, zrozumiesz. To gówno śledzi nawet datki na tacę, czaisz? – Roześmiał się gardłowo. – Wiesz, w którym burdelu ksiądz daje napiwek za dobre bang-bang.

– Cholera, przydałoby mi się coś takiego w banku.

– Do czego byłbym ci wtedy potrzebny… – Krępy ponownie klepnął towarzysza w ramię i dodał z pewnością siebie: – Nie łudź się. Takich jak ja komputery nie zastąpią.

Miał powody, by być wyluzowanym i pewnym swego. Przez wszystkie te lata wolności, odkąd Polska odzyskała pełnię samostanowienia, nikt mu nic nie zrobił. Nowa władza często wynosiła na stanowiska ludzi, z którymi dawniej miał na pieńku i których krzywdził w starych czasach. Mimo to zostawiono go w spokoju. Bez śledztw, niewygodnych pytań, jakby zapominając o winach. Jedna niezręczna weryfikacja, spuszczone, zawstydzone spojrzenia tych, którzy uważali inaczej, ale nie mieli dość odwagi, by to wyrazić. Co było, trafiło do niszczarki. Została czysta kartka, którą miał od nowa zapisać.

I zapisywał. Niemal co dzień.

Wciąż był potrzebny i doceniany. Bo gdy przychodziło co do czego, to jego metody okazywały się najskuteczniejsze.

– Są rzeczy, których nie są w stanie zrobić nawet najlepsze procesory – dodał.

Niski wzdrygnął się. Dobrze wiedział, o czym mówi rozmówca. Trzy miesiące wcześniej miał okazję się temu naocznie przyjrzeć, gdy jeden z dłużników zaczął wygrażać, że bank może mu naskoczyć, bo on jest z mafii. „Jestem, kurwa, nie do ruszenia” – wykrzykiwał mu prosto w oczy na chwilę przedtem, zanim się przekonał, że w tym kraju jest znacznie poważniejsza i groźniejsza mafia niż ta w dresach, biegająca z bejsbolami po rynkach miast. Pozbawiony przedniego uzębienia i dwóch palców prawej dłoni, nagle przestał być twardzielem i zaczął prosić, a nawet błagać. Głowę obcięto mu podobno znacznie później, gdy niski był już sto kilometrów dalej i ze ściśniętym po torsjach żołądku próbował bezskutecznie zapomnieć widok pokrytej krwawą skorupą twarzy.

– Zorientuję się z tego wykresu, kto kogo pieprzy?

– Z wykresu nie… przejdź na koniec.

Ostatnie dziesięć kartek zawierało skany różnych fotografii. Jakość nie była najlepsza, ale pozwalała rozpoznać zarejestrowane na nich osoby.

– Moja stara – mruknął krępy – zawsze mi powtarzała: „Jak chcesz skakać na boki, to przynajmniej nie przed obiektywem”.

– Twoja stara nie wie, co to za przyjemność – odparł niski i obaj roześmiali się głośno. – Cóż, mamy chyba to, czego potrzebujemy.

Krępy przeciągnął się i głęboko odetchnął morskim powietrzem. Wspaniałe uczucie. Zapach morza, krzyki mew i powiew świeżej bryzy. Dobrze, że udało mu się wyrwać z Warszawy. W nagrodę za wykonanie zadania nie tylko pojedzie na drogą wycieczkę, ale też spędzi upojny weekend w Trójmieście. Kto wie, może załatwi kolejny dobry interes. Tutejsi przedsiębiorcy też potrzebują wsparcia.

– Ci chłopcy… – nie dokończył.

– Tak?

– Trochę mi ich szkoda.

– Żartujesz? Od kiedy szkoda ci uczyć młodzież? Gówniarstwo zawsze myślało, że wszystko mu wolno.

Krępy nie odpowiedział, ale niski domyślał się, co chce powiedzieć. Młodzi są tacy pełni ideałów. Wierzą w Unię, demokrację, sprawiedliwość, szczęście i inne bzdury, które opowiadano im w reklamach. Myślą, że Rosja zawsze będzie ospałym niedźwiedziem, a Ameryka przyjdzie im na pomoc, że wojna to przeszłość, fujara zawsze będzie stała, a dziewczyny polecą na ich kaloryfery.

Nie wiedzą jeszcze, że nic się nie zmieniło, że to nie jest ich świat, że najpierw trzeba poznać trochę życia, a dopiero potem kozaczyć. Nie przypuszczają nawet, że gdyby nagrać władców świata, toby się okazało, że rządzą nami cwaniaki o mentalności łobuzów i prymitywów. Najważniejsze to wiedzieć, kiedy należy poszukać przeciwnika gdzieś w porcie jachtowym i wyciągnąć go na piwo. Przy piwie można załatwić każdy interes, ale trzeba mieć trochę pokory.

Jego córka i jej przyjaciele też tacy byli. Nic nie wiedzieli o prawdziwym życiu. Tyle że nimi miał się kto zaopiekować, więc nic im nie groziło.

Poczuł przypływ dumy i siły.

Tak, był gwarantem bezpieczeństwa rodziny i przyjaciół. To dla nich robił to, co robił.

– Nauka przyda się każdemu.

– Przyda. – Oczy niskiego błysnęły na jedno mgnienie, a potem ponownie zmatowiały. – Jesteś pewien, że nie mają żadnych pleców?

– To jest najdziwniejsze. – Krępy pokiwał głową i żartobliwie rzucił slogan, który tak często powtarzali przy wódce z kolegami: – Jak oni się bez nas uchowali przez tyle lat?!

– A ta historia z Mierzejewskim?

Krępym wstrząsnęło lekceważące prychnięcie.

– W teczce masz wyjaśnienie. To… ściema.

– Ściema albo i nie…

– Zaufaj mi.

Niski milczał dłuższą chwilę, wpatrując się w ciemniejące nad zatoką niebo. Morze było dość spokojne jak na tę porę roku. Powietrze przyjemnie chłodne, ale nie mroźne. Na molo wciąż przechadzało się sporo staruszków korzystających ze spóźnionych, posezonowych wakacji. Jakiś statek wychodzący z portu w Gdańsku zawył syreną, jakby chciał ich pozdrowić.

– Urośli jak pączki. Przyszedł czas, by je wyłowić z brytfanny.

– Inaczej się przypalą.

– Albo ktoś inny je zje.

W drodze powrotnej do Warszawy niski mężczyzna uważnie przejrzał materiały, skupiając się ostatecznie na wycinkach prasowych. Nie znosił podróży, bo miał wrażenie, że zabierają mu czas, który mógłby inaczej spożytkować. Jednak wizyta w Trójmieście była konieczna nie tylko ze względu na schadzkę z kolegą z dawnej pracy. Zaplanowane spotkania ostatecznie się udały, tak więc nie powinien mieć do nikogo pretensji. A teraz, w drodze, mógł spokojnie przygotować akcję. Lubił przeprowadzić dobry research przed podjęciem właściwych działań. Opracowanie strategii i planów awaryjnych często przesądza o sukcesie. Praca w biznesie nie różniła się pod tym względem od jego wcześniejszego zajęcia. Był świetnie przygotowany do pełnienia nowej roli.

– Prosto do domu, panie prezesie?

– Nie, do centrali.

Kierowca spojrzał w lusterko z wyrzutem i naganą. Był dobrym kierowcą i jeszcze lepszym ochroniarzem, ale nie powinien wtrącać się w nie swoje sprawy – pomyślał niski, zastanawiając się, czy go nie zbesztać, jednak zrezygnował. Może ma rację. Nie powinienem być takim pracoholikiem. Po raz ostatni zerknął na artykuł z „Expressu Finansowego”, który opisywał niezwykłe sukcesy młodych przedsiębiorców z do niedawna mało znanej firmy, w ciągu ostatniego roku podbijającej rynek finansowy gwałtownie rosnącymi zyskami i przychodami. Zdjęcie zamieszczone u góry tekstu, pod buńczucznym tytułem ŚWIAT NALEŻY DO NAS, prezentowało dwóch nieco nazbyt z przymusu uśmiechniętych biznesmenów. Jeden dobrze zbudowany i umięśniony, a tak naprawdę zniewieściały, na oko skromny, wyciszony, pedantyczny. Drugi brzydszy, za to bardziej konkretny i pewny siebie. Wysoki, szczupły, władczy. Biły od niego siła i spokój cechujące prawdziwych zdobywców.

To on był szefem.

Niepokonanym dotąd przywódcą.

On ciągnął tego drugiego, narzucał mu swoją wolę, namawiał do walki o kolejny kawałek tortu, podczas gdy przyjaciel nieśmiało protestował: może już wystarczy, po co nam więcej?

– Bo jesteś mężczyzną – mruknął pod nosem niski. – Jesteś zdobywcą, a nie ciotą.

Podobał mu się ten drugi. Kto wie, może w innych okolicznościach moglibyśmy się zaprzyjaźnić. Może mógłbym cię wziąć do swojej ekipy, powierzyć ważne zadanie, choć nie tak ważne jak to, które przed sobą postawiłeś. Mógłbym, gdybyś nie był tak pewny swego i przywiązany do niezależności. Ja też nie lubię mieć szefów, ale mnie wolno, a tobie… cóż, przekonasz się, że nie.

U mnie zdobywcy świata raczej nie mają czego szukać.

Chyba że są pojętni i po nauczce znajdują właściwe miejsce w szeregu.

Nie potrzebuję marzycieli, samotnych wilków i wolnych elektronów, tylko konkretnych wykonawców poleceń. Liczy się jasne rozpisanie ról i kwot. Tak żeby rachunek się zgadzał. Dla mnie i chłopaków, którzy pozostają w cieniu.

No i dla naszego pracodawcy, choć to najmniej istotne. W jego przypadku pracodawca też był jednym z tych, którzy wykonywali polecenia. Potrzebnym na daną chwilę, wymiennym elementem.

Zamknął teczkę z dokumentami w momencie, gdy limuzyna dojeżdżała do garażu w budynku, w którym mieściła się centrala kierowanej przez niego instytucji. Poczekał, aż kierowca otworzy mu drzwi, wysiadł z samochodu, dotarł do wejścia i pustym o tej porze korytarzem przeszedł do klatki z windami. Zeskanował kartę w czytniku, a kiedy światełko z czerwonego zmieniło się na zielone, przecisnął się przez obrotową bramkę. Poprawił krawat, stając przed wielkim szyldem z napisem:

POLSKI BANK GOSPODARCZY

BIURO ZARZĄDU

Z nami przyszłość jest łatwiejsza

Z dłońmi schowanymi głęboko w kieszeniach spodni z kantem niezbyt drogiego garnituru, kiwał się przez chwilę na piętach, zastanawiając się, kto wymyślił ten idiotyczny slogan.

Jaka, kurwa, przyszłość?

3

– Co pan ma na swoją obronę?

Pytanie zawisło w próżni, tak że Adam Bonar usłyszał tylko jego ginące gdzieś na łączach echo. Obronę? Czy naprawdę muszę się bronić?

– Halo, panie Bonar, jest pan tam?

– Tak.

– Więc…? Mogę poprosić o komentarz? Chce pan coś powiedzieć?

Nie, nie chcę – pomyślał Bonar. Nie mam zamiaru odpowiadać na oszczerstwa. Przypomniał sobie radę prawnika: zaprzeczaj. A jeśli będą mówić prawdę? Też zaprzeczaj. Złapią cię za rękę, odpowiadaj, że nie jest twoja. Nie masz sobie nic do zarzucenia.

Bo nie mam, do cholery. Te zarzuty są absurdalne, w ogóle nie powinny się pojawić. Więc dlaczego się pojawiły? Banki kłamią? To chce pan powiedzieć? Banki nie są instytucjami zaufania publicznego? Pan jest bardziej wiarygodny? Zastanówmy się, kto tu może kłamać, komu należy wierzyć…

Pewnie tak by przebiegła dyskusja, gdyby dał się w nią wciągnąć.

– Skąd ma pan mój numer? – zapytał.

Dziennikarz przełknął głośno ślinę i skłamał:

– Jest na stronie.

– Nie ma.

– Bez znaczenia. Ważne, że się do pana dodzwoniłem.

– A dane bankowe? Też pan wziął ze strony?

Na chwilę zapadła cisza. Dziennikarz nie powinien mieć danych, o które pytał. W ogóle o niczym nie powinien wiedzieć. To była gra, której nie zrozumiał, a bez znajomości reguł nie należy siadać do stołu.

– Nie są jawne – przyznał pismak.

– Właśnie, są tajemnicą przedsiębiorstwa. Nie może pan ich ujawniać. Nie powinny pana interesować.

– Na koncie brakuje… zaraz, jakichś trzystu milionów. To jest powód, żeby się nimi zainteresować. Pana klienci nie będą zachwyceni, gdy się dowiedzą. Nie mówiąc o wierzycielach.

Bonar milczał. Przez chwilę dziennikarz myślał, że rozmówca pęknie i albo zacznie wyjaśniać sprawę, albo zbluzga go od najgorszych. Tylko przez chwilę.

– To nie jest temat dla prasy.

– Owszem, to bardzo dobry temat. Prowadzi pan spółkę giełdową, więc inwestorom należą się wyjaśnienia wszelkich wątpliwości.

– Pan nie próbuje niczego wyjaśniać, tylko uprawia czarny PR.

– Słowa klucze na mnie nie działają, panie Bonar. Proszę o wyjaśnienia, nie mam ustalonej tezy.

– Myślę, że pan ma.

– Ukradł pan te pieniądze?

Trzysta milionów. Wirtualne trzysta milionów. Ale manko całkiem realne. W księgach nie widać różnicy, smaku, zapachu. Nic nie szeleści, nie ciąży. Jest trójka i osiem zer. Niewyobrażalna kwota. Co miałbym, u licha, zrobić z tymi trzystoma milionami? Kupić sobie osiedle, polecieć w kosmos czy może zakopać je w ziemi? Nie wziąłem tej kasy.

– No więc? Skomentuje pan zarzuty czy nie?

– Muszę kończyć.

– Proszę to jeszcze przemyśleć i oddzwonić.

– Nie mam nic do powiedzenia.

– Bez obrony zostanie pan skazany zaocznie – oznajmił dziennikarz ugodowo i niby-przyjacielsko. – Jeśli jest pan niewinny, proszę mi po prostu o tym opowiedzieć. Obiecuję…

– Dobrze, może oddzwonię.

– Nie mogę zbyt długo czekać.

– Powiedziałem, oddzwonię.

Bonar odłożył słuchawkę, nie żegnając się z rozmówcą. Spojrzał na maila w telefonie, w którym pismak zostawił swój adres, nazwisko i prośbę o kontakt. Zimny. Co to za nazwisko… Kuba Zimny. Nie Jakub, tylko Kuba. Zdrobnienie zupełnie nieuzasadnione w takiej oficjałce, w branży finansowej niedopuszczalne. Ale w artystycznej już się zdarzało. Taki Wojtek Smarzowski. Dziennikarz to artysta? Chyba jednak nie, powinien być poważny, rzetelny, wyważony, sumienny i na poziomie. Są jeszcze tacy dziennikarze? Są dziennikarze, którzy mogą grać rolę autorytetów, wzbudzać szacunek, zyskiwać posłuch i uznanie?

Adam nacisnął przycisk WSTECZ i wybrał numer Natalii.

– Spakowana?

– Adam, posłuchaj…

– Nie ma czasu na wyjaśnienia. Powinnaś być już w drodze na lotnisko.

Natalia milczała.

– O co chodzi? – zapytał spokojniej.

– Nie zamierzam wyjeżdżać.

– Posłuchaj, Natka…

– To ty posłuchaj. Ostatnie pół roku to jakiś koszmar. Prawie nie ma cię w domu, a jak jesteś, ciągle rozmawiasz przez telefon, nie mówisz, co się dzieje, nie opowiadasz o niczym, po czym nagle dzwonisz, każesz nam zostawić całe życie i wyjeżdżać. Tak się nie da.

– Mam kłopoty.

– Wszyscy mamy, ale to nie znaczy, że trzeba od nich uciekać.

– Od tych trzeba.

– Dzieci dziś pytały, czy tacie na pewno nic nie jest. Nie poznają cię. Nie poznają tego wiecznie spoconego, roztrzęsionego mężczyzny, który wciąż zerka przez ramię, w oknie szuka szpiegów, wyciąga baterię z telefonu, a jak przez niego rozmawia, to mówi szeptem, skrótami i szyframi, zasłaniając dłonią mikrofon i usta. One mają tu swoje życie, przyjaciół. Wiesz, że Magda ma chłopaka? Niby nic poważnego, ale ma. Mówiła ci?

– Nie.

– Widzisz. Nie dostrzegasz takich rzeczy, bo spiski przesłoniły ci wzrok. Twoje życie trafiło do jakiejś powieści szpiegowskiej, zaraz pewnie wejdzie do filmu z Bradem Pittem. Benicio del Toro przystawi ci spluwę do głowy i zapyta, dlaczego robisz w konia Salmę Hayek.

– Wolę Javiera Bardema – wtrącił.

– Będziesz uciekał przed mafią i służbami specjalnymi – ciągnęła niewzruszona – a na końcu uratuje cię jakiś dziennikarz…

– Z dziennikarzami też mam kłopot – mruknął.

– To może nikt cię już nie uratuje. Ale to nie jest nasze życie. Ja mam swoją galerię, Magda chłopaka, Romek sekcję dżudo i zespół taneczny. Nasze życie jest za mało filmowe, by je porzucać i ruszać na podbój Hollywood. Chcesz, wyjeżdżaj, ale bez nas.

– Natalio…

– Posłuchaj… nie mogę tego zrobić. Po prostu nie mogę. A ty… Zmieniłeś się, Adam, bardzo się zmieniłeś.

– Natalio… – Nie wiedział, co ma powiedzieć, więc idiotycznie zaczynał zdanie, wcale nie zamierzając go skończyć.

– Jak wrócisz do domu, to porozmawiamy.

– Nie rozłączaj się, proszę, tylko się nie rozłącz…

Natalia przerwała połączenie i nie odebrała, gdy Adam próbował jeszcze dwukrotnie się do niej dobić. A więc to tak. Tak wygląda koniec, sytuacja, gdy człowiek dociera do ściany płaczu. Cały świat jest przeciwko niemu i pozostaje mu tylko droga nad przepaść. Żadnego skrzyżowania? Szansy?

Jak to się mogło stać? Przecież szło tak dobrze, jeszcze kilka miesięcy temu byli ciągle na górze i odfajkowywali kolejne sukcesy…

Boże, tak po prostu mnie zostawiasz?

Boże…

Wierzyłem w Ciebie, a Ty… Że niby wierzyłem tylko, gdy miałem interes? To nieprawda. Może gdzieś daleko w myślach pojawiały się te czarcie wije, ale nigdy Cię nie zdradziłem. Dobro zwyciężało. Moje dziesięć przykazań. Zawsze odmawiane z ręką na sercu. Z miłością. Pozwolisz, żeby teraz zwyciężyło zło?

Trzysta milionów.

Nie wziąłem tych pieniędzy. Nikogo nie okradłem, nie oszukałem. Moja firma to nie żadna piramida finansowa, tylko normalny, zdrowy biznes. Z najwyższej półki. Perspektywiczny, ułożony, czysty. Efekt wielu lat pracy i starań. Mozolnie budowana marka, prawdziwy sukces, a nie wirtualna bańka mydlana. Branża finansowa wcale nie jest taka, jak myślicie, wcale nie jest taka bez skazy, ale wciąż daje podstawy do zaufania. Można mi ufać.

To gdzie pieniądze? Co się z nimi stało?

A skąd mam wiedzieć? Jak przebiję się przez księgi, to może znajdę przyczynę, odkryję nieścisłości, ujawnię błąd. Dlaczego nie zrobiłem tego wcześniej? Próbowałem walczyć. Od miesięcy próbowałem. Ostatnie pół roku to była jedna wielka wojna. Ale nikogo nie oszukałem. Nikomu niczego nie ukradłem. Naprawdę nie wiem, jak to się stało z tymi… księgami.

Tajne konta?

Nie mam tajnych kont.

Urzędnicy?

Nie korumpowałem urzędników.

Sędziowie? Będziesz miał ich po swojej stronie?

Wierzę w sprawiedliwość.

Naprawdę?

Nie śmiej się. Wierzę. Nie zaprzedałem się szatanowi. Prawda musi zwyciężyć, pokonać zło.

Trzysta baniek.

– Halo, co pan tak stoi, jakby chciał rzucić się pod pociąg? Nic panu nie jest? W porządku?

Starszy człowiek, sympatyczny z twarzy, brodacz, tweedowy płaszcz, szalik, garnitur, krawat, teczka, w ręku książka. Wybraniec Tomasza Manna. Wydanie chyba jeszcze pamiętające komunę. Tysiąc dziewięćset sześćdziesiąty albo siedemdziesiąty któryś. Żółty papier, okładka jak z zeszytu do techniki. Surowa, bez żadnych wodotrysków. Maleńka książeczka z drobnym drukiem. Maleńka, a jaka wielka! Dla niektórych najlepsza, jaka kiedykolwiek powstała. Niesamowite, żeby spotkać tak w metrze człowieka, który akurat trzyma twoją ulubioną książkę. Lepiej pasowałby tu Goethe z Faustem.

Same cuda dzisiaj.

Stacja metra Marymont. Metro, mamy metro. Po tylu latach. A ten gość pyta, czy na pewno nie chcę się rzucić na tory? Nie, proszę pana, nie chcę. Mam zbyt dużo książek do przeczytania.

– Długi? Wygląda pan, jakby miał za duże długi. – Nieznajomy się uśmiechnął. – Mnie dziś podnieśli procent, też będzie ciężko spłacać, ale naprawdę nie ma się co martwić. To tylko pieniądze.

– Tak, tylko pieniądze.

– Dużo pan jest winny?

– Trzysta.

– Tysięcy? O, to sporo.

– Milionów – odrzekł z uśmiechem Adam. – Całe trzysta milionów.

Wybraniec nie mrugnął nawet okiem. Przełknął słowa, mlasnął jęzorem i wycedził:

– Żartowniś z pana. O, mamy kolejny pociąg, jedzie pan?

– Nie.

Tamten zawahał się, czy na pewno może bezpiecznie odejść, w końcu machnął ręką. Usiadł przy oknie i otworzył książkę. Już go nie było. Wsiąkł w pierwsze zdanie, a potem popłynął. Obyś nie minął swojej stacji. Raptem spojrzał w okno i wtedy Bonar poczuł, jakby patrzył na niego sam Bóg. Mądry, sprawiedliwy obserwator. Ja nie jestem od tego, by przeżyć życie za ciebie, wyręczyć cię w odpowiedziach na pytania, rozwiązywaniu zagadek, usypianiu dylematów. Nie jestem przewodnikiem. Dałem ci życie, szansę. Wykorzystasz ją albo nie. Nie uratuję cię, jeśli sam tego nie zechcesz, tak jak nie pchnę pod ten pociąg. Otworzył usta i powiedział coś bezgłośnie, co w oczach Adama zamajaczyło jak: „Wróć na górę, synu, i rób, co należy. Wróć i działaj. Nie poddawaj się. Najgorsze to się poddać”.

– Nie ma obawy – odparł Adam. – Zszedłem tu tylko, żeby zadzwonić.

Tak, nie podda się. Nie jest z tych, którzy godzą się na porażkę bez walki, składają broń, trzęsą portkami przed pierwszym gongiem.

Spojrzał na telefon. Dziwna myśl – ktoś mu kiedyś powiedział, że w metrze nie ma podsłuchów. Pewnie to bzdura, ale właśnie dlatego tu zszedł. Skoro na stacji jest zasięg, a to obiekt szczególnie chroniony, to pewnie i podsłuchy są, nawet lepsze. Może właśnie o to chodzi, żeby rozpuszczać fałszywe wieści. Nie ma podsłuchów, jest bezpiecznie. A tak naprawdę jest dokładnie odwrotnie.

Wyszedł z metra i ruszył do pozostawionego opodal lincolna. Lubił oryginalne auta. Samochód wiele mówi o człowieku. Co mówił o nim? Równie drogi jak luksusowy merol czy audi, a przy tym niewygodny, za duży, niedostosowany do polskich dróg. Za miękkie zawieszenie. Słaby jak na klasę auta i ciężar silnik o mocy „zaledwie” dwustu trzydziestu paru koni. Żłopiący bez żadnego wstydu czteroipółlitrowy silnik V8. Po co tak się męczyć? Efekciarski? Może i tak, ale zupełnie niepraktyczny.

Taki właśnie jesteś, Adam. Efekciarski i niepraktyczny.

Tak powiedział o nim kiedyś ten gość od autostrad, który namawiał go na superdeal. Dwa podpisy, zero pracy, czysty zarobek. Jakieś sto milionów zysku. Potem można je włożyć w nieistniejące dostawy procesorów, wyeksportować do Niemiec i zawnioskować o zwrot VAT. Kolejne dwadzieścia baniek na koncie. Przy dobrej kreatywnej księgowości zrobimy inwestycję na Cyprze i kupimy sobie dwa pełnomorskie jachty. Widział pan, panie Adamie, jaki jacht strzelił sobie Buczek? Sześćdziesiąt baniek. Dolarów. Tyle jest wart. Nie to co jakaś tandeta Rozwadowskiego z wyprzedaży. Trzydzieści osób załogi na utrzymaniu. Dwa silniki, pokład widokowy z szybami na morskie dno, a nawet miniaturowa łódź podwodna do zwiedzania raf. Ten to ma rozrzut.

– To nie Buczek – zaprotestował Bonar.

– Jak to nie Buczek?

– Jacht, o którym pan mówi, nie należy do Buczka. Zresztą… nieważne.

Buczek to inna klasa rozgrywek, nie dla pana. Nie robi przekrętów na fikcyjnym eksporcie czy bezczelnych piramidach. Międzynarodowe operacje, browary, służby specjalne i polityka. Takich graczy zaprasza do stołu. A teraz chce kupić polską chemię. Ale nikt mu jej nie sprzeda, bo boją się, że odda Ruskim.

A może się mylę i przestali się bać?

Politycznych samobójców na razie brak, ale kto wie, co będzie na dzień przed wyborami… kto wie. A widział pan willę Janukowycza? Zbudował sobie, drań, zoo. Wyobraża pan sobie? Prywatne zoo. A jak uciekał do Rosji przed Majdanem, to kilka ciężarówek wywoziło zagrabione narodowi dobra. Uciekał jak szczur, jak okupant przed wojną ojczyźnianą.

– Prowadzę czyste interesy – odpowiedział wtedy Adam gościowi od autostrad.

– Tak? To co pan tu robi?

– Chciał pan wymienić flotę? Czyż nie?

– I myśli pan, że to będzie czysty deal? Altruista się znalazł. Ech, panie Adamie, to nie jest kraj dla pana. Tu nie robi się czystych dealów, bo one przyciągają skarbówkę. Człowiek uczciwy to u nas ryzykowny partner. Uczciwość oznacza kłopoty. Osoba podkreślająca swoją uczciwość zwykle ma więcej za uszami niż ktoś taki jak ja, co nie owija w bawełnę. Ja, panie Adamie, nie jestem uczciwy, jestem zwyczajny.

Bonar tylko pokiwał głową.

– A pan? Jest pan uczciwy czy zwyczajny? A może tylko odrobinę stuknięty, żeby omijać takie wspaniałe, proste, pewne kontrakty?

Chyba jednak jestem stuknięty.

Ile takich prostych ofert muszę odrzucić, by w końcu to zrozumieć?

Wsiadł do samochodu i ruszył w kierunku Bielan. Światła odbijały się od przyciemnionej szyby, nie oślepiając go. Lusterko wsteczne też miało funkcję „non-oślepiacza” i dostosowywało się automatycznie do warunków na drodze. Zatonął w wygodnym fotelu, automatycznie zapinane pasy oplotły go jak ramiona robota, podgrzewana kierownica prowadziła się sama, systemy utrzymywania toru jazdy i reagowania na niebezpieczeństwa praktycznie przejmowały kontrolę, usypiając nie tylko czujność. Przez chwilę miał ochotę zasnąć naprawdę i już się nie obudzić. Zacisnął mocno dłonie na wielkiej kierownicy i przygryzł język, żeby opanować narastające zmęczenie i senność.

Sen oznacza śmierć, jak w jakimś horrorze. Chcesz zostać śpiącym zabójcą?

Wyłączył tempomat i nacisnął pedał gazu. Dwutonowy potwór błyskawicznie nabrał prędkości, czego nie dało się odczuć w kabinie. Potężny silnik mruczał łagodnie i przyjemnie dla ucha. Trzydzieści litrów ruskiej benzyny wyparowywało w ślad za pełzającym w milach licznikiem.

I ty chciałeś zostawić to cudeńko? Tak po prostu uciec bez walki? Z Natalią, a nawet bez niej. Gotów byłbyś ją zostawić? Ją i dzieci? Naprawdę byś to zrobił?

Nie, nigdy poważnie nie myślał o ucieczce. Chciał tylko ochronić Natalię, Magdę i Romka. Tylko ich chronić. Gdyby byli bezpieczni, on mógłby skupić uwagę na… problemach. A tak? Nie wiadomo. Nie wiadomo, co będzie dalej. No, przecież cię nie zabiją… To nie Rosja czy Ukraina. Nawet jeśli to nie kraj dla ciebie, to daleko mu do standardów Konga.

A może jednak nie?

Minął ostatnie budynki warszawskich peryferii i wjechał w leśną drogę prowadzącą do bogatych willowych miejscowości położonych w Kampinosie. Otworzył obie szyby, wdychając ostrą woń świerków i nawilżonego ostatnimi deszczami mchu. Zwolnił, delektując się klimatem jak z powieści Kinga. Tuż za Laskami skręcił w prawo, w kierunku ośrodka botanicznego. Niewielką wybrukowaną dróżkę prowadzącą w głąb lasu łatwo było przeoczyć. Zwykle jego goście mijali znak ostrzegający przed dzikimi zwierzętami i dzwonili do niego, dopytując: „No, i gdzie ten twój dom?”. „Przecież mówiłem, że zaraz za znakiem”. A i tak się mylili. I tak musieli się cofać, czasem dwa razy.

Lincoln wpłynął w dróżkę, ledwie się w niej mieszcząc, bokami ocierając o gałęzie.

Dobry lakier, nie ma obaw, że się zarysuje – pomyślał. Możesz rzucić kamieniem, a ten tylko się odbije, nie pozostawiając nawet rysy. Taka jakość. Bo niektórzy wciąż idą pod prąd i stawiają na jakość. Wierzą, że sprzedawać należy wartość, a nie miraże.

Świat schodzi na psy, ale to nie znaczy, że wszyscy mamy być wałami. Każdy łobuz w pewnym momencie będzie musiał zapłacić za wyrządzone zło.

Przystanął przed bramą, uruchomił pilotem silniczki przesuwające skrzydło kratownicy i wjechał na podjazd przed czterystumetrową willą. Przeprowadzili się do niej dokładnie rok temu, po trwającej blisko pięć lat budowie. Dowód osiągnięcia wyższego statusu społecznego. Dowód sukcesu.

A teraz? Wszystko to mógł zostawić lub stracić. Nawet jeśli nie zostawi, to pewnie i tak mu zabiorą. W tym kraju tylko mafiosi zachowują majątki, ich pieniądze są nie do ruszenia. Jeśli jesteś uczciwy, to choćbyś na każdy fant miał papier, nie będziesz bezpieczny. Mogą ci zabrać ostatnią złotówkę.

Sądy, złodzieje, politycy, banki.

Tak, nawet banki. Niby twoi przyjaciele, zaufani powiernicy. A tak naprawdę pijawki i pasożyty.

Może to one są najgorsze, bo wszyscy pozostali od początku stają po stronie ciemności, dobrze wiesz, że nie zasługują na zaufanie. Z bankami powinno być inaczej.

No i z prawnikami.

– Nawet im nie możesz ufać – przestrzegł go ostatnio przyjaciel, któremu postanowił się zwierzyć z problemów.

Gdy wchodził do domu, miał wrażenie, że oni już tu są. Wszyscy. Szpiedzy, prokuratorzy, sędziowie, prawnicy, bankierzy. Czekają. Obserwują go. Oplatają siecią niewidzialnych macek, sensorów i czujników. Słyszą i zapisują każde słowo. To wypowiedziane i to tylko wymyślone. Potrafią zakraść się tak głęboko, przywrzeć parzydełkami do mózgu i chłonąć impulsy, smaki, zapachy, barwy.

Już im się nie wymknie. Już do nich należy.

Natalia siedziała w salonie i wpatrywała się w ogień w kominku. Na stoliku stała butelka campari. Dawno nie piła campari. Kiedyś to był ich tajemny znak. Gdy chcieli się kochać. Dawno temu. Ostatnio dawali sobie zupełnie inne znaki.

Nie zatrzymała go, gdy ruszył do schodów i jak zwykle w skarpetkach wspiął się na piętro. Na palcach, najciszej, jak umiał. Magda spała. O tej porze? Była dopiero dwudziesta trzecia. Piętnastolatka śpi o tej godzinie? A może tylko udaje, nie chce z nim rozmawiać… Dziewięcioletni Romek spał na pewno. Nie potrafił jeszcze udawać, a sen miał tak mocny, że można byłoby go przenieść na rękach do innego pokoju i by się nie obudził. Adam wspomniał, jak na sylwestra próbowali mu pokazać sztuczne ognie, i uśmiechnął się pod nosem. Nieźle się wtedy ubawili, a biedak nie miał o tym pojęcia. Otworzył oczy dopiero rano, z wielkimi wyrzutami, szczególnie wobec siostry. Miałaś mnie obudzić. Obiecałaś. A przecież zawsze dotrzymujesz słowa. Tak, mimo sześciu lat różnicy, mimo całego strachu, że nie znajdą wspólnego języka, nie było między nimi żadnych wielkich tarć. Może dlatego, że to Magda była starsza, mądrzejsza, bardziej odpowiedzialna.

Jego rodzina. To była jego rodzina. Udana, wspaniała, wymarzona. Nierozerwalny element sukcesu, który odniósł. Wyśnione życie, tyle że prawdziwe, namacalne. Za swoją rodzinę, za to, do czego doszedł, był gotów oddać życie.

Nie podda się, będzie walczył.

Wrócił do salonu, podszedł do barku, nalał sobie szklankę żółtego bimbru udającego szlachetny trunek i usiadł naprzeciwko żony.

– Przepraszam – szepnął. – Zmienię się.

Skinęła tylko głową i dopiła campari. Chyba chciała wstać i wyjść, ale chwycił ją za ramię.

– Poczekaj.

– Na co?

– Chcę porozmawiać.

Cmoknęła ze złością.

– Na pewno? I opowiesz mi, co się dzieje?

Zawahał się. Nie, lepiej, żeby nie wiedziała. Mógł skłamać, ale prawdy nie powinien mówić. Nie teraz. Tyle że… nigdy dotąd nie kłamał. Nigdy jej nie oszukiwał. Jeśli rzeczywiście nie musiał.

– Tak myślałam. – Uwolniła się i ruszyła na górę.

Został sam. Tylko on, brandy i nieustająca gonitwa myśli.

4

Zimny przeczesał palcami przydługie, nierówno przystrzyżone włosy, skasował ostatni akapit tekstu, w którym zbyt emocjonalnie skrytykował Bonara, i przygryzł mocno wargę, starając się dobrać właściwe do sytuacji słowa. Nie było to łatwe. Co prawda temat wydawał się oczywisty, fakty niezaprzeczalnie pogrążały szefa Selacu, jednak jak zawsze miał wątpliwości.

Przecież nic nigdy nie jest czarno-białe.

Łatwo kogoś skazać, oczernić, zmieszać z błotem. Nawet jeśli ten bronił się źle albo unikał pytań, Zimny miał wątpliwości. Powód: z jego doświadczeń wynikało, że prawdziwi dranie mieli zawsze gotową odpowiedź, świetnie przygotowane alibi, pozornie wiarygodną, gładką historyjkę, która wszystko tłumaczyła. Na pierwszy rzut oka ciężko było rozpoznać tkwiące w nich zło.

Przypomniał sobie człowieka, z którym prawie się zaprzyjaźnił, a który później ukradł z giełdy inwestorom sto milionów ich oszczędności i uciekł do USA.

Tamten klient miał na każdy zarzut przekonującą odpowiedź. W każdej sytuacji.

Nawet już po wydaniu listu gończego, gdy Zimnemu udało się skontaktować z nim telefonicznie, upierał się, że prokuraturze musi chodzić o zupełnie innego człowieka.

– Kuba, ty tak poważnie? Siedzę sobie na basenie w LA i popijam tequilę. Jest ze mną Sara May. Pewnie znasz ją z MTV. Zapewniam cię, że prywatnie też nie nosi bielizny… Wpadnij, napijemy się razem. Nie wierz tym, którzy próbują cię wpuścić na minę, chłopaku. Ja i przekręty? Znasz mnie, naprawdę wierzysz, że mógłbym zrobić jakiś przekręt?

Wykiwał mnie i innych – pomyślał Kuba.

A Bonar wciąż pozostawał dla niego zagadką. Gdyby był winny, miałby przygotowane alibi. Gdyby z premedytacją ukradł te trzysta baniek, coś by wymyślił. Jaki problem? Trzysta milionów mogło się znaleźć w celowym funduszu albo być jakąś tajemniczą inwestycją.

Dobrze, powiem panu, ale tylko w tajemnicy – powinien rzec Bonar. Kupiliśmy złoża diamentów w RPA. Albo pola naftowe w Kazachstanie. A może kopalnię miedzi… Nie? Miedź nie jest w modzie. Ropa też się źle kojarzy? To pewnie wydaliśmy na projekt odkurzacza kosmicznego. Nie wie pan, że to bardzo potrzebne i perspektywiczne urządzenie? To pewnie o autostradach powietrznych też pan nie słyszał…

Gdyby Bonar rzeczywiście ukradł te pieniądze, mógłby na tysiączne sposoby, mniej lub bardziej wiarygodne, wyjaśnić zagadkę ich zniknięcia. Podpalić stos gotowych, sprawdzonych kłamstw i puścić w świat sygnały dymne.

Coś tu nie grało. Mocno nie grało.

Ponownie otworzył teczkę z dokumentami i pokręcił z niedowierzaniem głową. Tak, teoretycznie sprawa była prosta. Zarzuty, wyjątkowo dobrze uargumentowane, nie opierały się na anonimach, tylko na oficjalnych raportach i wyciągach z konta firmy. Nie powinien ich mieć, ale miał. Rzeczone trzysta milionów widniało w jednym raporcie, a w jego kopii, która potem stała się oryginałem, już ich nie było, na co wyraźnie zwrócił uwagę audytor w niejawnym jeszcze dokumencie do wiadomości zarządu, pisząc, że w sprawozdaniu nie zostały prawidłowo uwzględnione proporcje kosztów i przychodów.