Yuan Yang

PRYWATNE REWOLUCJE

Dorastanie w nowych Chinach

Przełożyła Dorota Konowrocka-Sawa

Tytuł oryginału: Private Revolutions. Coming of Age in a New China

Copyright © Yuan Yang 2024

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, 2025

Copyright © for the Polish translation by Dorota Konowrocka-Sawa, 2025

Wydanie I

Warszawa 2025

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Fragment

Copyright

Dedykacja

Przewodnik po imionach

Przedmowa

Część pierwsza

1. Brzeg rzeki

2. Zejście z utartej ścieżki

3. Kobieca praca

4. Szkoła na przedmieściach

5. Sto nocy walki

Część druga

6. Ankietowanie Shenzhen

7. Szprycowanie dzieci kurzą krwią

8. Nauczycielka bez papierów

9. Ośrodek dla pracowników

10. Ograniczenia systemu

Część trzecia

11. Jak zbudować szkołę

12. Mamy skoczyć?

13. Przerywanie cyklu

14. Najbardziej nieradykalna

Część czwarta

15. Wspólnota młodzieży miejskiej

16. Tylko pieniądze w moim sercu

17. Zamek na piasku

18. Brzuch, z którego wyszła

19. Rewolucjoniści w stanie spoczynku

20. Obchody Chińskiego Nowego Roku

Epilog

Dzieła cytowane i polecane lektury

Podziękowania

Przypisy

Strona redakcyjna

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

致外公，外婆和老祖祖：你们教会了我如何讲故事。

致妈妈爸爸：因为你们，我才有故事可以讲。

Dziadkowi, babci i prababci ze strony mamy, którzy nauczyli mnie opowiadać historie.

Mamie i tacie, dzięki którym mam co opowiadać.Przewodnik po imionach

Przewodnik po imionach

Chińskie imiona w tej książce zapisane są w oficjalnej transkrypcji dialektu mandaryńskiego pinyin, opracowanej w latach pięćdziesiątych przez Komunistyczną Partię Chin w ramach projektu budowy tożsamości narodowej. W języku chińskim każdy znak to jedna sylaba. Imiona składają się zazwyczaj z jednej lub dwóch sylab, z takim samym akcentem na obie sylaby.

Uwaga:

Q = ć, jak w słowach „ciocia” i „pięć”

X = ś, jak w słowach „siatka” i „ściskać”

Z = dz, jak w słowie „dzwon”

J = dź, jak w słowach „dziecko” i „szadź”

Zh = dż, jak w słowie „dżem”, choć w dialektach południowochińskich wymawia się to jako dz

Siyue: sy + jue

Sulan, matka Siyue: su + lan

Guilan, babka Siyue ze strony matki: głej + lan

Ziqiang, wuj Siyue: dzy + ciang

Jiaolong, chłopiec z klasy Siyue: dziao + lung

Jinghua, dziewczynka z pokoju Siyue: dzing + hua

Fanghui: fang + hłej

Zijian, ojciec Siyue: dzy + dzien

June:

Gaolin: gao + lin

Leiya: lei + ja

Chufeng: czu + feng

Xinling: sin + ling

Guihua: głej + hua

Yulan: ju + lan (albo ü + lan, ü jak w języku niemieckim)

Sam:

Zhao, matka Sam: dżao

Zhou Xiuyun: dżoł sioł + jun (albo sioł + ün)

Dan:

Yubin, babcia Dan: ju + bin (albo ü + bin)

Przedmowa

Rodzice mojej mamy pobrali się w 1961 roku w okresie klęski głodu wywołanej ludzkimi decyzjami. Wieczorem w dniu ślubu panna młoda szła do domu ulicami, na których rozkładały się ciała zmarłych. Znajomi zaskoczyli ją ekstrawaganckim prezentem ślubnym: garścią gotowanych słodyczy, które niosła w kieszeni jak klejnoty.

Moi rodzice urodzili się już po tym, jak ziemia znów zaczęła przynosić plony. Do szkoły średniej poszli w latach siedemdziesiątych. Z początkiem każdej jesieni ojciec płacił za podręczniki taczkami batatów; dziadkowie uprawiali te fioletowe bulwy dojrzewające do wykopania wczesną jesienią i dające się przechowywać całą zimę.

Ojcu nie brakowało jedzenia – o ile chciał jeść bataty. Co roku na przednówku miał już mdłości od kremowego miąższu w kolorze karmelowym, który zawsze, niezależnie od sposobu przyrządzenia, miał jakiś mdły posmak. Zaczynał wtedy marzyć o zbiorach arbuzów, od których dzieliły go jeszcze dwie pory roku. Po nadejściu letniej kanikuły, gdy spał już ze stosem arbuzów pod łóżkiem, szybko nabierał obrzydzenia do wodnistej nicości i znów zaczynał tęsknić za batatami.

Urodziłam się w 1990 roku. Jednym z pierwszych wypowiedzianych przeze mnie słów było ga-ga; tak Syczuańczycy nazywają „mięso”, gdy mówią o nim do dzieci. Każdego ranka babka mojej matki przywiązywała mnie sobie do pleców i schodziła po zboczu z mieszkania dziadków na wiejski targ. Przesuwała palcami po grubych spojeniach sałaty łodygowej, puszystych pędach grochu, brodawkowatej skórce przepękli ogórkowatej i na mój użytek po kolei nazywała te warzywa. Któregoś dnia pomachałam tłustą piąstką w kierunku czerwonego mięsa zawieszonego na rzeźnickich hakach i powiedziałam: ga-ga.

Prababcia uśmiechnęła się i kupiła mięso, a w domu zrelacjonowała z dumą: „Malutka powiedziała, że chce mięso!”.

—

W kraju, w którym nie było większej przepaści od tej dzielącej wieś od miasta, mieszkałam z rodzicami mamy na granicy tych dwóch światów. Naszym domem była komunistyczna jednostka produkcyjna, inaczej danwei, celowo ukryta w niedostępnych górach południowo-zachodnich Chin; był to element strategii obrony przed potencjalnym atakiem ze strony Związku Radzieckiego po rozłamie radziecko-chińskim z początku lat sześćdziesiątych, gdy stosunki dawnych sprzymierzeńców mocno ochłodły. W 1964 roku chińskie władze wysłały na syczuańską prowincję zespół inżynierów, aby ci u podnóża góry Emei, uznawanej przez buddystów za świętą, zbudowali pierwszą w kraju fabrykę półprzewodników. Powstało nieduże miasto wpisane w sielski krajobraz.

W gospodarce planowej epoki Mao danwei nie tylko organizowało produkcję przemysłową, ale i tworzyło ramy życia społecznego. Dziadkowie oczekiwali, że danwei się o nich zatroszczy – i tak właśnie było.

Redaktorka inicjująca: Elżbieta Kalinowska

Redaktorka prowadząca: Dorota Zwierzchowska

Przekład: Dorota Konowrocka-Sawa

Konsultacja sinologiczna: Agnieszka Walulik

Redakcja: Ewa Nosarzewska

Korekta: Hanna Trubicka, Aleksandra Marczuk-Radoszek

Projekt okładki oryginalnej: Elizabeth Yaffe

Projekt okładki na podstawie okładki oryginalnej: Joanna Strękowska-Türkmen

Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Chen Xuezi/VCG via Getty Images

Skład i łamanie: pagegraph.pl

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-017 Warszawa, ul. Marszałkowska 116/122

tel. (22) 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-8425-760-9

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek

M2908