Jakub Szamałek

Stacja

Copyright © by Jakub Szamałek MMXXIII

Wydanie I

Warszawa MMXXIII

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Matyldzie, jedynej w całym wszechświecie

Kiedy zamknie się dwóch mężczyzn w kabinie o wymiarach pięć i pół na sześć metrów i zostawi ich tam na dwa miesiące, zapewnione są wszystkie warunki konieczne dla morderstwa.

– Walerij Riumin, ekspedycja Sojuz 35/37, 1980

O astronautach mówi się tylko wówczas, gdy zapcha się toaleta na stacji kosmicznej.

– sir Martin Rees, astronom królewski Wielkiej Brytanii, 2020

= 1 =

Grudzień 2021

Protokół przesłuchań

LAMAR: Czy będzie potrzebne Pismo Święte?

HUNT: Nie, dziękuję.

LAMAR: Proszę unieść prawą rękę. Czy przysięga pan mówić prawdę, całą prawdę i tylko prawdę?

HUNT: Przysięgam.

LAMAR: Rozumiem, że posiada pan informacje istotne dla tej komisji?

HUNT: Zgadza się.

LAMAR: Proszę złożyć zeznanie.

HUNT: Od czego mam zacząć? Od dnia wypadku?

LAMAR: Nie. Od początku.

Czerwiec 2021

Nate Hunt czekał na żonę. Lucy się spóźniała.

– Tato, nudzę się – jęknęła Eliza, ich córka. Nate trzymał ją na kolanach. Włosy dziecka naelektryzowały się od pocierania o sweter, łaskotały Nate’a w nos.

– Tak, wiem – westchnął. – Mówiłaś już.

Nate również się nudził. Te wszystkie ceremonie, wycieczki i konferencje prasowe zdawały się nie mieć końca. Jednocześnie był też przerażony. Mogłoby się wydawać, że te dwa stany emocjonalne wzajemnie się wykluczają, ale wcale tak nie było. Przeżywał to już ostatnim razem, osiem lat temu. Tylko że wtedy był tu sam. Nie musiał ćwiczyć w myślach, co powie dziecku, jeśli coś pójdzie nie tak. Wciąż nie mógł znaleźć odpowiednich słów. Możliwe, że po prostu takie nie istniały.

– Kiedy przyjdzie mama? – spytała dziewczynka.

– Niedługo – odpowiedział.

– Ale za ile dokładnie?

– Nie wiem, kochanie.

– Ty choczesz konfietu, riebionka? – Kobieta z krzesła obok zaszeleściła torebką z landrynkami i uśmiechnęła się zachęcająco. Ale Eliza nie była w nastroju na rozmowy z nieznajomymi. Odwróciła się od kobiety i wtuliła w ojca.

– Prastitie, ona sonnaja. – Nate uśmiechnął się przepraszająco. Rosyjskiego nauczył się niejako przez przypadek. Tyle razy odpytywał Lucy przed jej egzaminami, że zapamiętał to i owo. Jego ulubione słowo: poczemuczka, czyli ktoś, kto zadaje za dużo pytań, pasowało jak ulał do Elizy.

Kobieta pokiwała ze zrozumieniem głową; pewnie też wstała dziś przed świtem. Ciekawe, który raz to robi, pomyślał Nate. Trzeci, czwarty? Nie było po niej widać nerwów, wręcz przeciwnie, z jej ust nie znikał szeroki uśmiech. Może dlatego, że w torebce oprócz cukierków miała również opakowanie leków uspokajających.

– Zagrajmy chociaż w jakąś grę – poprosiła Eliza.

– Pewnie – zgodził się Nate. – Może w „zgadnij, co widzę”?

– Dobra. Ty pierwszy.

Nate rozejrzał się po pokoju. Przypominał salę lekcyjną albo poczekalnię u dentysty: ostre światło jarzeniówek, beżowe ściany ozdobione wyblakłymi plakatami, rzędy plastikowych krzeseł, rachityczne rośliny na parapecie. Tyle tylko, że przez środek pomieszczenia biegła gruba pleksiglasowa szyba. Po jej drugiej stronie stał długi stół, a na nim trzy mikrofony, każdy podpisany: cyrylicą na górze, alfabetem łacińskim pod spodem. Anton Kowalow. Lew Zajcew. Lucy Poplaski.

– Widzę coś na „m” – szepnął Nate.

– Mapa? – spytała Eliza.

– Nie.

– Mebel?

Pokręcił głową.

– Mikrofon?

– Tak. Twoja kolej.

Dziewczynka zaczęła się wiercić, zupełnie nie zważając na to, że wbija ojcu w brzuch to łokieć, to kolano. Zebrani w pomieszczeniu ludzie – członkowie innych rodzin, oficjele, dziennikarze – machali do niej i posyłali uśmiechy. Ale Eliza kompletnie ich ignorowała, była skupiona na grze. Wszelkiego rodzaju współzawodnictwo traktowała niezwykle poważnie. Kiedy na jakiejś szkolnej imprezie zajęła drugie miejsce w konkursie w skokach w worku, płakała przez resztę dnia. „Eliza jest bardzo ambitną dziewczynką”, powiedziała im wówczas na pożegnanie nauczycielka; jej ton wskazywał, że może nawet zbyt ambitną. „To po mamie”, odparł Nate bez chwili zastanowienia.

– Widzę coś na „r” – powiedziała.

– Ramka?

– Nie.

– Hmm… – Nate potarł brodę. – Roślina?

– Nie.

– Rura?

– Też nie. – Dziewczynka pokręciła przecząco głową. Z wyraźną satysfakcją.

– W takim razie się poddaję.

– Rakieta! – zatriumfowała Eliza.

Nate wyjrzał za okno. Wznosiła się ku niebu wśród bezkresu spalonej słońcem trawy – otoczona nimbem mlecznobiałej pary, przezierała zza ażuru rusztowań. Nie pasowała do tego krajobrazu: do wyblakłych stepów Kazachstanu, do rozpadających się, odrapanych budynków, do wycia bezdomnych psów. Wyglądała jak pozostałość po jakiejś wymarłej obcej cywilizacji. Poniekąd tak właśnie było: kosmodrom w Bajkonurze został wszak wybudowany przez Związek Radziecki. Za umiejscowieniem go właśnie tutaj przemawiały dwa czynniki: po pierwsze, szerokość geograficzna ułatwiała wspięcie się na pożądaną orbitę. Po drugie, gdyby coś poszło nie tak – na przykład gdyby rakieta wybuchła tuż po starcie – ryzyko, że płonące kawałki blachy spadną komuś na głowę, było relatywnie niewielkie. Wokół, jak okiem sięgnąć, była tylko trawa.

Nate widział taką eksplozję. Miał wtedy sześć lat, był w odwiedzinach u rodziny na Florydzie i akurat tak się złożyło, że zbliżał się wielokrotnie przekładany lot wahadłowca Challenger. Rodzice zabrali chłopca do Kennedy Space Centre, żeby zobaczył start na własne oczy, zwłaszcza że wśród załogi była Christa McAuliffe, zwykła nauczycielka, która miała poprowadzić lekcję z kosmosu. Pamiętał to pamięcią dziecka, jak gdyby miał wtedy ze sobą aparat i robił przypadkowe zdjęcia: źle wykadrowane, nieostre, prześwietlone emocjami. Dostał papierową czapkę z daszkiem z logo NASA, która opadała mu na oczy, w związku z czym było mu bardzo smutno. Zajęli miejsca na trybunie tuż za mężczyzną w kowbojskim kapeluszu. Wszystko mu zasłaniał, więc mały Nate był już w ogóle obrażony na cały świat. Ojciec wziął go na barana, żeby lepiej widział, ignorując protesty ludzi z rzędu za nimi. Potem były oślepiający błysk i huk, gorące powietrze we włosach, wibracje rozchodzące się po całym ciele, aż dzwoniły zęby, aż mrowiła skóra. Rakieta pięła się w górę, zagłuszając wiwaty, rzygając ogniem, coraz szybciej i szybciej, aż zmieniła się w mały punkcik na niebie. A potem ten punkcik rozbłysnął i zmienił się w kilka mniejszych punkcików. Niektóre z nich zaczęły opadać, a inne kreśliły w powietrzu fantazyjne esy-floresy. Nate przez ułamek sekundy myślał, że tak miało właśnie być, że to takie kosmiczne fajerwerki, jak na czwartego lipca, i bardzo się ucieszył. Radość nie trwała długo, a to, co nastąpiło później – szlochy, krzyki, chaos – śniło mu się jeszcze potem przez lata. Mimo to sam też związał swoje życie z kosmosem. Bezkres fascynował, przerażał, wciągał.

Przez salę przeszedł szmer, zaterkotały zwalniane raz za razem migawki aparatów. Wreszcie, odetchnął Nate. Po drugiej stronie szyby otworzyły się drzwi i do pomieszczenia weszła załoga sojuza – Lew, Anton i Lucy. To w stronę jego żony skierowane były obiektywy. Po pierwsze dlatego, że niewątpliwie była bardziej fotogeniczna niż Rosjanie. Ciemne kręcone włosy spięte w kucyk, szeroki uśmiech, zadarty piegowaty nos – wyglądała jak sympatyczna dziewczyna z sąsiedztwa, ktoś, z kim można zaprzyjaźnić się w pięć minut. Po drugie, była jedną z ostatnich Amerykanek, które polecą w kosmos z Kazachstanu. Po kilkunastu latach przerwy Stany miały wreszcie znowu własny środek transportu na orbitę: kapsuły Dragon, zgodnie z najlepszą amerykańską tradycją wybudowane przez ekscentrycznego miliardera. Pierwsze loty były udane, NASA negocjowała już nowy, większy kontrakt, który miał całkowicie uniezależnić Amerykanów od rosyjskiej pomocy. Zegar tykał.

– Uważajemyje kollegi, dorogije gosti… – rozpoczął dyrektor Roskosmosu Jurij Rybkin, siwy, postawny mężczyzna w kremowej marynarce.

– Co ten pan mówi? – spytała Eliza.

– Nic ciekawego.

– Ale co?

– Że zbliża się koniec pięknego rozdziału w historii przyjaźni między naszymi narodami, ale rozpoczyna się nowy.

– Co to znaczy?

Że wkrótce Rosjanie nie będą już mogli inkasować dziewięćdziesięciu milionów dolarów za miejsce w sojuzie, pomyślał Nate. Że bez tych regularnych zastrzyków gotówki Roskosmos stanie na krawędzi bankructwa. Że za deklaracjami o gotowości do dalszej współpracy kryją się zawiść, pretensje i żal.

– Że będziemy latać w kosmos razem, ale osobno – powiedział zamiast tego.

Rosyjski oficjel zakończył mowę, a mikrofon przejął przedstawiciel NASA, wicedyrektor do spraw lotów załogowych Steve Ayers – krępy, łysiejący mężczyzna w okularach o grubych szkłach. Kolejne górnolotne frazesy, życzenia pomyślnej misji, agencyjna nowomowa. Wreszcie nadszedł czas na pożegnania z rodziną: wymuszona intymność przed kamerami, wśród obcych, przez pleksiglas. Nate usiadł wraz z córką naprzeciwko Lucy. Chciał jej powiedzieć mnóstwo rzeczy. Że jest cholernie dumny. Że będzie tęsknić. Że się cieszy. Że się o nią boi. Ale nie mógł się przemóc, nie w tym tłumie.

– Hej. – To ona odezwała się pierwsza. – Jak wasz poranek?

A więc banały, puste słowa. Ale puste słowa można przecież czymś wypełnić, może w nich brzmieć coś zupełnie niepowiązanego z ich właściwym znaczeniem. Tembr głosu, pauza, spojrzenie, w ten sposób mówili sobie to wszystko, czego powiedzieć się nie dało, czego nie potrafiliby nawet nazwać, wbrew semantyce.

– W porządku – odparł Nate. – Prawda, Eliza? W porządku?

– Kiedy wrócisz? – spytała dziewczynka. Pytanie było jednocześnie oskarżeniem.

– Przecież wiesz. Za sześć miesięcy.

– Nie będzie cię na moich urodzinach.

– Będę, kochanie – odparła Lucy ze smutnym uśmiechem. – Nawet więcej niż raz.

– Co?

– Pamiętasz? Stacja okrąża Ziemię raz na dziewięćdziesiąt minut. Jeśli twoje przyjęcie będzie trwało trzy godziny, to w tym czasie przelecę nad domem dwa razy. I będę wtedy myślała o tobie. Okej?

– To nie jest to samo.

Lucy przyłożyła dłoń do szyby. Namiastka prawdziwego kontaktu, wymóg kwarantanny.

– Wiem, kochanie.

– To dlaczego tam lecisz?

Lucy nie zdążyła odpowiedzieć. Czas pożegnań dobiegł końca. Następnym razem mieli zobaczyć się za pół roku. Zakładając, że wszystko pójdzie dobrze.

***

Zdobiona złotymi nićmi szata prawosławnego księdza zaskrzyła w świetle fleszy. Kropidło zatoczyło w powietrzu szeroki łuk, święcona woda spłynęła po policzkach Lucy niczym łzy. Kolejna tradycja, kolejny przesąd. Każdy etap przygotowania do lotu – a było ich wiele – łączył się u Rosjan z jakimś rytuałem, a po każdej misji dochodził kolejny; więcej folkloru niż na wiejskim weselu. Każdy uczestnik lotu musi złożyć kwiaty pod pomnikiem Jurija Gagarina. Wciągnąć flagę swojego kraju na maszt. Zasadzić drzewko w alei Kosmonautów. Podpisać się na drzwiach hotelu w Bajkonurze. W przeddzień lotu obejrzeć film Białe słońce pustyni, hit radzieckiego kina z lat siedemdziesiątych. Do tego, rzecz jasna, dochodziło jeszcze obowiązkowe błogosławieństwo duchownego, niezależnie od osobistych preferencji czy wyznania, i to nie raz, ale dwa razy. Jak gdyby Rosjanie wierzyli, że powodzenie lotu nie zależy wcale od praw natury czy równań matematycznych, tylko od woli kapryśnych niebios, które trzeba było obłaskawić trwającymi całe tygodnie ceremoniami.

Lucy wsiadła do autobusu, który miał zawieźć załogę na płytę wyrzutni. Była już ubrana w skafander Sokoł: szyty na miarę, wyposażony w dziesiątki sznurowań, guzików i zatrzasków, istny kosmiczny gorset. Zakładanie go trwało blisko dwie godziny i wymagało asysty kilku techników, a jako że był w pełni hermetyczny, każdy załogant został dodatkowo wyposażony w przenośny wentylator – małą niebieską walizeczkę – żeby żywcem się nie ugotować.

Kiedy autobus ruszył, kiedy wreszcie, chociaż na chwilę, Lucy znalazła się poza zasięgiem kamer i mikrofonów, oparła czoło o szybę i zamknęła oczy. Wstała o czwartej rano, dochodziła osiemnasta, a przed nią jeszcze trzy godziny lotu na Międzynarodową Stację Kosmiczną w kapsule wielkości windy – trzeba było więc korzystać z każdej okazji do odpoczynku, Rosjanie zresztą już spali.

Ona jednak nie mogła usnąć. Wracała wciąż myślami do pytania Elizy. Dlaczego? Po co? Oczywiście, odpowiadała na nie już tysiące razy: najpierw w trakcie niekończących się rozmów kwalifikacyjnych, potem w ramach wywiadów, wystąpień publicznych i w sytuacjach prywatnych. Ale wtedy mówiła to, czego od niej oczekiwano, co powiedzieć powinna, co od dziesięcioleci powtarzali inni astronauci: że w ten sposób przysłuży się nauce, że eksploracja kosmosu to najważniejsza misja ludzkości, że chce być inspiracją dla małych dziewczynek na całym świecie i tak dalej, i tym podobne. Tyle że to były kłamstwa. Jeśliby ktoś podał jej serum prawdy – gdyby coś takiego istniało – jej odpowiedź byłaby mniej wzniosła. Czemu? Bo nic nie daje takiego kopa, takiej frajdy jak lot z prędkością trzynastu tysięcy kilometrów na godzinę. Bo to niesamowita przygoda. Bo inni nie mogli, a ja tak. Bo to potwierdzenie, że jestem najlepsza.

To wszystko sprawiało, że pretensja w głosie córki, jej wyrzut bolały jeszcze bardziej. Nie chodziło przecież o urodziny. Lucy prawie nigdy nie było w domu. Ostatnie cztery lata spędziła na walizkach, latając między Waszyngtonem, Houston, Tuluzą, Moskwą i Kolonią – niekończące się treningi, kursy, przygotowania, egzaminy. Każda godzina, ba, każda minuta misji musiała być zaplanowana i wielokrotnie przećwiczona przynajmniej rok do przodu. Lucy musiała znać na pamięć każdą procedurę bezpieczeństwa, wykuć na blachę wszystkie instrukcje i diagramy techniczne, znać nazwę każdej śrubki, przełącznika, kabelka, i to zarówno po angielsku, jak i po rosyjsku. Gdyby faktycznie robiła to wszystko dla dobra ludzkości, może potrafiłaby to przed sobą usprawiedliwić, uciszyć wyrzuty sumienia. Ale tak nie było. Zastanawiała się, czy jej koledzy też mieli takie myśli, też opłakiwali przegapione pierwsze kroki i słowa, czy to była tylko dola kobiet: czuć wyrzuty sumienia z powodu własnej ambicji.

Gryzło ją jeszcze coś innego. Poprzedniego dnia odbyła spotkanie z wicedyrektorem Ayersem. Nie było zaplanowane, nie figurowało w żadnym grafiku, a słów, które padły, próżno byłoby szukać w relacjach prasowych. Narastające napięcia. Konflikt na najwyższych szczeblach. Obawa przed eskalacją. Trudno było uwierzyć, że coś takiego może się wydarzyć w dwudziestym pierwszym wieku, i to w przesiąkniętej krwią Europie. Ale dyrektor Ayers mówił całkowicie poważnie. Na horyzoncie zbierały się chmury.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna była dzieckiem optymizmu lat dziewięćdziesiątych. Rosjanie i Amerykanie, wyzwoleni z logiki zimnej wojny, nie musieli dłużej ścigać się wśród gwiazd, połączyli więc siły dla dobra ludzkości. Wspólnym wysiłkiem, przy udziale Europy i Japonii, skonstruowali latające wokół Ziemi laboratorium – za, bagatela, sto dwadzieścia miliardów dolarów. Symbol nowych czasów, wspólnych marzeń, końca historii. Oczywiście za górnolotnymi hasłami skrywały się pragmatyczne kalkulacje. Amerykanie pragnęli dostępu do radzieckiej technologii, Rosjanie zaś potrzebowali pieniędzy, żeby utrzymać swój program kosmiczny przy życiu pośród chaosu pierestrojki, a nikt poza Amerykanami nie był w stanie wówczas wyłożyć niezbędnych do tego sum. Każdy dostał, czego chciał, i wszyscy byli zadowoleni.

Ale dziś, ponad dwadzieścia lat później, rachunek przestał się zgadzać. Po pierwsze, pod względem technicznym Roskosmos nie miał już Amerykanom nic do zaoferowania: wciąż opierał się na radzieckich rozwiązaniach z lat sześćdziesiątych. Po drugie, wyłoniła się nowa superpotęga, Chiny, które gotowe były łożyć pieniądze na rosyjską agencję, i to bez uciążliwych pytań o prawa człowieka, demokrację czy wolność prasy. Innymi słowy, małżeństwo zawarte z rozsądku zaczęło się sypać, ale kosmiczny dom wciąż jeszcze trzeba było dzielić.

Autobus zatrzymał się w szczerym polu, kilka kilometrów od rakiety; cykanie świerszczy niosło się po stepie. No tak, czas na ostatnią tradycję. Wstała, Anton przepuścił ją w przejściu, wykonując przy tym przesadnie szarmancki gest. Barczysty, z kwadratową szczęką i krótkimi blond włosami, był nawet przystojny. Efekt psuły tylko pożółkłe od papierosów zęby. Służyli razem na stacji, kiedy leciała tam po raz pierwszy, osiem lat temu. Dobrze się znali. Dlatego właśnie go unikała.

– Panie na lewo, panowie na prawo – zarządził Anton, kiedy stanęli na rozgrzanym asfalcie. Krok za nim szedł Lew: niższy o głowę, zamknięty w sobie, wąsy równie krzaczaste co brwi. Lucy poznała go przy okazji wspólnych treningów – i polubiła. Był człowiekiem starej daty, szczerym i oddanym sprawie. Głęboko wierzył, że przepaść między Wschodem i Zachodem da się zasypać, albo chociaż że z perspektywy orbity ten podział przestaje mieć sens. Był uosobieniem radzieckiego ideału: ciężko pracujący, racjonalny, przekonany, że przyszłość może być lepsza od przeszłości. To była jego ostatnia misja, pożegnanie z kosmosem. Wyglądał, jakby już teraz napawało go to smutkiem.

Chwilę później szczęknęły zwalniane zatrzaski, zasyczały suwaki. Kombinezony Sokoł, ledwo godzinę temu starannie zapinane przez mrowie techników w lateksowych rękawiczkach, bawełnianych czepkach i foliowych ochraniaczach na butach, na oczach rodzin i dziennikarzy, zostały rozhermetyzowane. Oczywiście, wszyscy, łącznie z rzeczonymi technikami, wiedzieli, że właśnie tak będzie. Bo 12 kwietnia 1961 roku, dokładnie w tym samym miejscu, Jurij Gagarin poprosił kierowcę, żeby zatrzymał autobus. Człowiek, który lada moment jako pierwszy miał zrzucić okowy grawitacji, musiał najpierw uporać się z najbardziej przyziemną z potrzeb: chciało mu się sikać. A jako że potem poleciał i wrócił w jednym kawałku, od tej pory taki sam przystanek robili sobie wszyscy kolejni kosmonauci – na wszelki wypadek. Jak to zwykle bywa, mężczyźni mieli łatwiej. Kobiety, aby zadośćuczynić wymogom tradycji, przywoziły oddany uprzednio mocz w plastikowej buteleczce. Lucy wylała jej zawartość na tylną oponę, a ostatnie krople strząsnęła energicznym ruchem nadgarstka, który podpatrzyła u błogosławiącego ich wcześniej księdza.

***

Z głośników ryknął oficjalny hymn kosmonautów, Trawa u doma, który zwiastował, że załoga jest już w rakiecie, a od startu dzielą ich niecałe dwie godziny. Steve Ayers zastanawiał się, ile razy już słyszał ten rzewny kawałek, który to raz stał na tarasie widokowym kosmodromu w Bajkonurze. Dwudziesty? Dwudziesty piąty? Nie miał zielonego pojęcia. Żegnał tu już tyle misji, że zlewały mu się jedna z drugą; jego paszport wypełniony był pieczątkami kazachskiej służby celnej. Ale ten moment, ta ostatnia prosta, wciąż podnosił adrenalinę. Za chwilę wyślą ludzi w kosmos. Do tego nie sposób było się przyzwyczaić, to nie przestawało dziwić. Jeszcze kilka zdjęć, przemówień, telekonferencja z centrum kontroli lotów w Moskwie i oficjele wyszli na taras widokowy. Dochodziła ósma wieczorem.

– Coś się kończy, coś się zaczyna. – Dyrektor Rybkin oparł się o balustradę. Złożona na cztery ulotka z programem dnia wystawała mu z tylnej kieszeni spodni. Rybkin wywodził się z wojska i było widać, że nie służył za biurkiem. Zdradzały to jego oczy: czujne, skupione, wiecznie w ruchu, wyćwiczone do wypatrywania wrogów, wyszukiwania pułapek. Ten nawyk mógł mu się jeszcze przydać. Jego poprzednik został odwołany niecały rok wcześniej w atmosferze skandalu, pośród oskarżeń o korupcję, za którą groził mu długi pobyt w łagrze. Nikt się nie zastanawiał, czy był winny czy nie, wystarczyło spojrzeć na biżuterię jego dużo młodszej żony, żeby wyrobić sobie zdanie na ten temat. Bardziej zastanawiało, czemu prokuratura zwróciła na niego uwagę właśnie teraz. Innymi słowy: czym rozczarował swoich mocodawców? Jakich oczekiwań nie spełnił? Co w międzyczasie zmieniło się za grubymi murami Kremla?

– Wcale nie musi się kończyć – odparł Ayers. Rozmawiali po angielsku, tak było wygodniej.

– Ach, czyli jednak chcecie kupić miejsce na kolejny lot?

– Jeśli zejdziecie z ceną niżej niż konkurencja…

– Racja… Wolny rynek. – Rybkin się skrzywił. – Niestety, nie wydaje mi się, żeby to było możliwe.

– Są inne projekty.

– Na przykład?

Ayers uniósł wymownie wzrok ku niebu. Słońce już zaszło, zza chmur przezierał Księżyc. Ostatni raz człowiek stanął na jego powierzchni ponad pięćdziesiąt lat temu. Planów, żeby wrócić, było wiele, ale brakowało entuzjazmu, pieniędzy – i dobrego powodu. W trakcie swojej długiej kariery w NASA Ayers był wielokrotnie świadkiem, jak projekty powrotu na Srebrny Glob wędrowały do niszczarki. Kiedy już powoli tracił nadzieję, że cokolwiek z tego wyniknie, że jeszcze za jego życia ludzie znów polecą poza ziemską orbitę, sytuacja całkowicie się zmieniła. SpaceX – prywatna firma, start-up, który jeszcze kilkanaście lat temu wyśmiewali weterani branży – pokazał, że można latać taniej, częściej i dalej, niż ktokolwiek śmiał marzyć. Co więcej, postępy w rozwoju fuzji jądrowej sprawiły, że snute od lat marzenia o tym, by wykorzystać nieprzebrane pokłady księżycowego helu-3 jako rewolucyjne nowe paliwo, miały szansę stać się rzeczywistością. Ameryka patrzyła w nocne niebo z rosnącym zainteresowaniem. I nie tylko ona.

– Znajdziemy innego partnera. – Rybkin odsunął się od balustrady, złożył ręce za plecami.

– Chiny?

– Ma pan coś przeciwko?

– Chiny nie będą dla was partnerem.

– A wy byliście?

Ayers nie odpowiedział od razu. Czuł, że od tej pory powinien ważyć każde słowo.

– Chciałbym tak myśleć – odparł.

Rosjanin odwrócił wzrok w stronę rakiety. Skąpana w świetle reflektorów, pośród nocnej czerni stepów wyglądała jak monumentalny pomnik wzniesiony ku czci – czego? Ludzkiej ciekawości? Potęgi? Arogancji?

– Wie pan, ile płacimy Kazachstanowi za używanie Bajkonuru? – spytał Rybkin po chwili.

– Dane są dostępne publicznie.

– Niech pan powie na głos. Przypomnijmy sobie.

– Sto piętnaście milionów rocznie.

– Ale sto piętnaście milionów czego? Rubli może?

– Nie. Dolarów.

– Dolarów, właśnie. – Rosjanin pokiwał głową. – To dużo pieniędzy czy mało?

– Dla mnie? Dużo.

– Prawda? A ile pieniędzy wyłożył Kazachstan na budowę tego kosmodromu, którego nam teraz łaskawie użycza? Czy te dane również są dostępne publicznie, panie Ayers?

– Pan mnie próbuje wciągnąć w rozmowę o polityce. A ja…

– Proszę po prostu powiedzieć: ile?

Ayers spojrzał Rybkinowi w oczy. Próbował zrozumieć, dokąd ten zmierza, co chce osiągnąć. Czy chodzi tu tylko o stare żale, czy o coś więcej.

– Kazachstan był wówczas częścią Związku Radzieckiego – odparł dyplomatycznie Amerykanin.

– Ach, no właśnie. A co się takiego stało, że Związek Radziecki się rozpadł?

– Nie wydaje mi się, żeby to było istotne dla naszej rozmowy.

– To jest istotne dla każdej rozmowy.

– Powiedzmy, że są różne opinie.

– Tak, bardzo różne – zgodził się Rybkin. – Moja jest taka, że pomógł nam w tym nasz partner. Ten sam, który teraz zabrał mi połowę budżetu.

– Prywatne firmy są po prostu tańsze. To nie nasza wina.

– Ach, jakbym się cofnął do lat dziewięćdziesiątych – prychnął Rosjanin. – Może opowie mi pan jeszcze o niewidzialnej ręce rynku?

Oho, pomyślał Ayers, pora zmienić temat.

– Odnoszę wrażenie, że nasza rozmowa nie zmierza w konstruktywnym kierunku – powiedział z serdecznym uśmiechem, jaki potrafi przylepić do twarzy tylko Amerykanin.

– Tak? – Rybkin nie odpuszczał. – Bo moim zdaniem wyłaniają się z niej bardzo konkretne wnioski.

– Zażyganije… Priedwaritielnaja… – zatrzeszczało w głośnikach. Rusztowania odchyliły się od rakiety, odrzucono kable startowe; wyglądało to, jakby kwiat rozchylał płatki. – Dziesiat'! Dziewiat'! Wosiem'!

– Jakie, jeśli można spytać? – chciał wiedzieć Amerykanin.

– Siem'! Szest'! Piat'!

– Że to wszystko – Rybkin wskazał najpierw siebie, a potem Ayersa – był błąd.

Ich twarze zalało światło płomieni.

***

Tuż nad głową Lucy dyndał pluszowy piesek. Miał czarny nos, różową sierść i wielkie oczy. Ważył równo dwadzieścia trzy gramy i był ważnym elementem wyposażenia sojuza. Przypominał jej pamiątkę, którą Nate przywiózł kiedyś z konferencji w Edynburgu. Był to oprawiony w ramkę kamień opatrzony napisem „szkocka stacja meteorologiczna”. Jeśli kamień jest ciepły – świeci słońce. Jeśli mokry – pada. Jeśli go nie widać – mgła. Dla pieska instrukcja obsługi wyglądałaby następująco. Jeśli piesek się nie rusza – jeszcze nie wystartowaliście. Jeśli zaczyna drgać – włączono silniki. Jeśli podskakuje – oderwaliście się od ziemi. Jeśli unosi się w powietrzu – dotarliście na orbitę. Jeśli płonie – coś poszło bardzo nie tak.

Pluszak zaczął się trząść. Podobnie jak jej ręce, nogi, żołądek, język, oczy, mózg – wibracje rozchodziły się po całej kapsule. Lucy siedziała, a właściwie leżała, z lewej strony, skulona i z kolanami dociśniętymi pod samą brodę, wepchnięta we wnękę zrobioną na podstawie gipsowego odlewu jej ciała; żeby wytrzymać kilka godzin w tej pozycji, wszyscy prewencyjnie łykali końską dawkę leków przeciwbólowych. W ciasnym wnętrzu kabiny sojuza trzeba było wykorzystać każdy centymetr sześcienny, dlatego nad jej głową, schronioną w bańce pleksiglasu, pęczniały wypchane po brzegi luki bagażowe. Za ich spakowanie odpowiadał dowódca kapsuły, Anton. Gdyby ciężar rozłożony był nierównomiernie, gdyby z jednej strony było choćby pół kilograma więcej niż z drugiej, pojazd zboczyłby z kursu. A to, kiedy podróżuje się po bezkresie kosmosu, nigdy nie było dobrą wiadomością.

– Odczyty z rakiet nośnych nominalne – rozległ się głos w słuchawkach.

Lucy czuła, jak ogromna siła wgniata ją w fotel, wyciska powietrze z płuc. Płonęło pod nią czterdzieści tysięcy kilogramów paliwa rakietowego. Spojrzała na ekran: przeciążenie wynosiło dwa g, dwa i pół, trzy, trzy i pół… Chciało jej się śmiać, płakać, krzyczeć z radości – wreszcie, po ośmiu latach czekania, pracy, wyrzeczeń, poświęceń swoich i cudzych, znowu odrywa się od Ziemi. Ale zdusiła to w sobie, równie sprawnie i beznamiętnie, jakby przerzucała jakąś wajchę na panelu kontrolnym czy wciskała guzik. Ta umiejętność była dla astronautki tak samo ważna jak znajomość mechaniki orbitalnej bądź technik pierwszej pomocy. Lucy była ciągle obserwowana, oceniana i ewaluowana, nawet teraz, w tej chwili, miała przed twarzą kamerę, która transmitowała obraz do centrów kontroli lotów w Houston, Moskwie, Tuluzie i Tsukubie. Wiedziała, że chociaż w tym locie odgrywała właściwie rolę pasażerki (kontrolę nad lotem sprawowali Anton i Lew, a i oni nie mieli na razie zbyt wiele do roboty, bo w większości zadań wyręczał ich komputer pokładowy), musi wyglądać na poważną i skupioną – inaczej znajdzie się na radarze psychologów sprawujących pieczę nad załogą. Śledziła więc odczyty na ekranach, sprawdzała kolejne pozycje na liście kontrolnej.

– Separacja pierwszego stopnia – powiedział Anton.

Poczuła, jakby nagle ktoś zdjął nogę z pedału gazu. Rakieta odrzuciła ogon, łącznie z pustymi bakami i czterema silnikami, każdy wielkości ciężarówki. Spłoną wkrótce w atmosferze, niczym ofiary złożone grawitacji.

– Separacja modułu ewakuacyjnego.

Huknęło. Odskoczyła iglica skrywająca silniki, które w razie wypadku błyskawicznie oderwałyby kapsułę od reszty rakiety. Najbardziej niebezpieczna faza lotu była już za nimi. Mogli odetchnąć.

– Odrzucenie osłon.

Kapsułę zalało światło. Do tej pory okna były zakryte panelami z blachy. Lucy wyjrzała na zewnątrz. Połowę okna wypełniała bezkresna czerń, pośród której lśniły gwiazdy, niby te same, które oglądała na nocnym niebie, ale jednak inne: bez przesłaniającego całunu atmosfery ich światło było dużo ostrzejsze, wyrazistsze. Czuła się, jakby dobierała szkła u okulistki i wreszcie znalazła te właściwe, które pokazują świat takim, jaki jest naprawdę. Niżej przesuwała się Ziemia. Nad Azją była noc, płonęły światła miast. Tęskniła za tym widokiem. Każdego dnia. Każdej chwili.

– Wciąż robi wrażenie, co? – zagadnął Anton.

– Robi.

– Odrzucenie drugiego stopnia – odczytał komunikat podany przez komputer Lew. Ze strzelistej wieży, która wystartowała z Bajkonuru, została już jedynie kapsuła. – Zapłon trzeciego stopnia… Zainicjowany…

– Widok jak wtedy w Cupoli – ciągnął Anton. W jego głosie pobrzmiewała drwina. Wyzwanie.

– Prędkość trzynaście tysięcy siedemset dwie mile na godzinę – powiedziała Lucy, ignorując zaczepkę.

– Też lecieliśmy wtedy nad Turkmenistanem.

– Rozwinięcie paneli fotowoltaicznych… – Astronautka pstryknęła odpowiedni przełącznik. – Zainicjowane…

– Te światła tam to Aszchabad… A tam Biszkek…

– Uwaga – zabrzmiało w słuchawkach. Kontrolerzy lotu z Moskwy. – Utrata sygnału za trzydzieści sekund. Powrót łączności za mniej więcej dwadzieścia minut. Rozpocznijcie przygotowania do pierwszego manewru delta-v.

– Potwierdzam.

W kabinie zapanowała cisza. Na równo pół minuty. Cierpkich słów, które padły potem, nie odnotowano w oficjalnych protokołach.

***

Kosmodrom w Bajkonurze zaczął się opróżniać. Zamilkły głośniki, zgasły reflektory oświetlające wyrzutnię. Oficjele wsiedli do czekających na nich limuzyn, dziennikarze składali statywy i chowali aparaty do futerałów. Nate zastanawiał się, jaki będzie popyt na ich materiały, kto to będzie chciał puszczać i – co ważniejsze – oglądać. O ile perspektywa wyprawy na Księżyc czy Marsa rozpalała jeszcze wyobraźnię, o ile ekscytowano się sporami śmigających po orbicie miliarderów, o tyle loty na Międzynarodową Stację Kosmiczną już spowszedniały. Informacje o startach kolejnych rakiet były rzecz jasna śledzone przez wierne grono entuzjastów, ale nie trafiały już na pierwsze strony gazet – ani nawet drugie czy trzecie.

Trudno się temu zresztą dziwić: ISS była w końcu laboratorium – latającym, ale jednak – a jak tu ekscytować się pipetowaniem, choćby w stanie nieważkości. Biuro prasowe NASA doskonale to rozumiało. Robiło więc, co mogło, by wykrzesać entuzjazm dla stacji: astronauci nagrywali filmiki, na których tłumaczyli, jak działa kosmiczna toaleta (patrzcie, tymi paskami przypina się stopy, a do tego lejka oddaje się mocz…), kręcili bączki, wyciskali sok z tubki i łapali uciekające przed nimi krople, istni cyrkowcy mikrograwitacji. W końcu jednak i to się opatrzyło. I tak coś, co jeszcze pół wieku temu było ledwie marzeniem, mrzonką właściwie, już zdążyło wkomponować się w codzienność, wtopić bezszelestnie w tło. Taki już los każdego przełomu, każdej technologii: do wszystkiego jesteśmy w stanie się przyzwyczaić. Może zresztą to klucz do naszego sukcesu, powód, dla którego zwierzę stworzone do życia na trawiastej sawannie, dwunożna małpa, nie oszalało jeszcze w świecie szkła, kabli i ekranów. Albo może raczej: nie oszalało do szczętu.

– Tato, idziemy? – spytała Eliza. Dziewczynka była zmęczona. Na dole czekała taksówka.

– Jeszcze chwila.

Nate uniósł wzrok ku niebu, ku miejscu, gdzie jeszcze przed chwilą migotały zionące ogniem silniki. Po sojuzie nie było już śladu, rozpłynął się wśród gwiazd, kropka pośród tysięcy kropek. Mężczyzna wziął głęboki oddech – czuł zapach spalin i nagrzanego asfaltu – po czym powoli wypuścił powietrze z płuc. Strach, który zżerał go od tygodni, który wczepiał się w każdą myśl i przesiąkał do każdego snu, wreszcie nieco zelżał. Ale nie zniknął, bo nie znikał nigdy: był gotowy wrócić przy pierwszej nadarzającej się okazji, przy byle impulsie, niczym pająk, który poczuje najlżejsze choćby drgnięcie sieci rozpiętej w jego głowie. Tak właśnie to sobie wyobrażał: tysiące srebrnych nitek rozpiętych wewnątrz jego czaszki, a pośród nich błyszczą czarne oczy, które nigdy nie mrugają.

Dlatego Nate cieszył się, że wraca do domu, do codzienności, znajomych tras między domem a szkołą, sklepem a stacją benzynową, parkiem a biblioteką. Potrzebował rutyny, żeby oswoić rzeczywistość, żeby sobie z nią radzić. To chyba najbardziej ich od siebie różniło, jego i Lucy. Ona ciągle łaknęła nowych wrażeń, on ich unikał, nawet jeśli chodziło o coś, wydawałoby się, przyjemnego i prostego. Weekend poza miastem, dajmy na to. Brzmi świetnie, ale co, jeśli nie dopisze pogoda, zabraknie benzyny, złapią gumę, Eliza się rozchoruje albo na miejscu okaże się, że coś nie tak z rezerwacją? Oczywiście, w końcu jechali – bo przecież chciał pojechać, albo przynajmniej wiedział, że powinien chcieć – ale te pytania nie znikały. Nate opracowywał więc w myślach coraz bardziej złożone, rozgałęziające się niczym delta Amazonki plany awaryjne i podejmował szeroko zakrojone działania prewencyjne. Tankował dzień wcześniej, sprawdzał ciśnienie w oponach i poziom oleju, dwa razy upewniał się, że spakował kurtki przeciwdeszczowe, a pokój hotelowy jest wykupiony na właściwą datę. Nate jechał więc nie na wakacje, tylko coś w rodzaju trzyosobowych manewrów wojskowych, podczas których jako główny sztabowy musiał cały czas sprawdzać mapy, odbierać raporty i identyfikować potencjalne zagrożenia. Co oczywiste, trudno było w takich warunkach o relaks. Podziwiał widoki dopiero po powrocie do domu, na zdjęciach.

Lucy była jego totalnym przeciwieństwem. Zawsze opanowana, zawsze kontrolująca sytuację. Dla niej nowy problem stanowił ciekawe wyzwanie, zagadkę do rozwiązania. Spieszą się na lotnisko i wpadli w korek? Świetnie, trzeba szybko opracować alternatywną trasę. Termin na odesłanie tekstu mija za kilka godzin, a komputer się zawiesił? Doskonała okazja, żeby poszerzyć wiedzę z zakresu informatyki. Nie dało jej się zagiąć, zbić z tropu.

Poznali się czternaście lat temu na Międzynarodowej Konferencji Nauk Planetarnych. On, geofizyk, był wtedy członkiem zespołu pracującego nad sondą, która miała polecieć na Tytana (nie poleciała, zabrakło pieniędzy). Ona, wówczas jeszcze astrofizyczka, prezentowała wyniki analizy spektroskopijnej planet układu Gliese 581 w konstelacji Wagi. Zwrócił na nią uwagę, bo jej plakat, zamiast na rozkładanym stojaku, był rozwieszony na zaimprowizowanej konstrukcji z kija od szczotki, rozprostowanego drucianego wieszaka i nici z hotelowego zestawu do szycia. Okazało się, że linie lotnicze zgubiły jej bagaż, więc musiała skonstruować nowy stojak, korzystając z tego, co akurat miała pod ręką, i to w niecałą godzinę. Chwilę porozmawiali, on zażartował, ona się zaśmiała. Spytał, czy ma jakieś plany na wieczór. Nie miała. Czasami – rzadko, ale jednak – żałował, że nie spytał też, jakie ma plany na następne dziesięć lat. Kto wie, może wtedy nie poszliby na drinki, nie całowali się w hotelowej windzie, nie spędzili nocy w jego pokoju, słowem, nie byłoby tego całego łańcucha przyczynowo-skutkowego, który doprowadził Nate’a tutaj, do kosmodromu w Kazachstanie. Partnerzy astronautek i astronautów mieli ciężko. Partnerzy o jego konstrukcji psychicznej mieli szczególnie ciężko.

– Nate! – Ktoś położył dłoń na jego ramieniu. Wicedyrektor Ayers. Choć widzieli się trzeci raz w życiu, brzmiał, jakby zwracał się do najlepszego przyjaciela. Czuć było, że spędził życie w polityce. Miał reputację gracza równie sprawnego, co bezwzględnego. – Będziecie na kolacji pożegnalnej?

– Przepraszam, nie tym razem. Mała musi już iść spać.

– Rozumiem. Gdybyście czegoś potrzebowali…

– Dziękuję, wszystko mamy.

– Doskonale… W takim razie widzimy się tu wszyscy za pół roku?

Jeśli wszystko pójdzie jak trzeba, powiedział głos z tyłu głowy Nate’a. Jeśli kapsuła Lucy nie wejdzie w atmosferę pod zbyt ostrym kątem i nie spłonie. Jeśli nie wejdzie pod zbyt płytkim kątem i nie odbije się od okalającego planetę płaszcza gazu, jak puszczona po jeziorze kaczka. Jeśli nie zawiedzie osłona termiczna. Nie dojdzie do dekompresji kabiny. Otworzy się spadochron. Nie wpadną w rotację, która wywoła zabójcze przeciążenia. Nie roztrzaskają się o kazachski step.

– Dokładnie tak – odparł, z trudem zmuszając się do uśmiechu.