Ferruccio Pinotti

BOŻA SEKTA

Ruch Focolari. Skandale, nadużycia i walka o władzę w kościele katolickim

Przełożyła Małgorzata Wierzchowska

Tytuł oryginału: La setta divina. Il Movimento dei Focolari fra misticismo, abusi e potere

Copyright © 2021 Ferruccio Pinotti

Translation righs arranged through Vicki Satlow of The Agency srl and BookLab Agency Poland

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXXIII

Copyright © for the Polish translation by Małgorzata Wierzchowska, MMXXIII

Wydanie I

Warszawa MMXXIII

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Mojemu synowi

Przedmowa. Pierre Vignon¹

Chiara Lubich (1920–2008) jest być może jedną z najbardziej znanych kobiet XX wieku zarówno na całym świecie, jak i w Kościele rzymskokatolickim. Założycielka Ruchu Focolari² [znanego także jako Dzieło Maryi – przyp. red.], laureatka Nagrody Templetona, Nagrody UNESCO za Wychowanie dla Pokoju, Nagrody Rady Europy za działalność związaną z walką o prawa człowieka, została uhonorowana także kilkoma doktoratami honoris causa³. Kanoniczny proces beatyfikacyjny o wyniesienie Chiary na ołtarze jest w toku.

Wydaje się, że nadszedł czas, aby zadać ważne pytania w jej sprawie nie tylko za pośrednictwem prowadzącej proces Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, ale także pośród Ludu Bożego⁴, mając na uwadze fakt, że Kongregacja kieruje się przestarzałymi zasadami tajemnicy papieskiej. Pytania należy zadawać publicznie, oczywiście bez prób wpływania na ostateczną decyzję Kościoła. Nowa perspektywa pomoże lepiej zrozumieć biografię Chiary, a przynajmniej zrozumieć ją w świetle tego, jak przedstawia ją hagiografia jej Ruchu.

Wyrazy podziękowania dla Ferruccia Pinottiego, dziennikarza śledczego o wybitnych kompetencjach w zakresie trudnych spraw i jego młodego asystenta, dziennikarza freelancera Stefana Mazzoliego, za wysłuchanie ofiar Ruchu założonego przez Chiarę Lubich. Nie chodzi tu o obrzucanie uczniów Chiary błotem przez byłych, rozgoryczonych członków Ruchu, ale o próbę postawienia właściwych pytań w oparciu o doświadczenie tych, którzy byli fokolarynami.

Kwestii otwartych jest wiele. Czy nie dolewamy zbyt wiele oliwy do „ognia”, który poniesie Chiarę Lubich do chrześcijańskiego nieba? Czy nie ma ryzyka, że wybuchnie pożar, jak to widzieliśmy w przypadku innych świętych, kanonizowanych zbyt szybko z powodu niecierpliwej pobożności wiernych? Czy nie powinno się dokonać przeglądu projektu, jakim jest Ruch Focolari wraz z jego założycielką? A może prościej będzie poczekać, aż aura tajemnicy wokół niej zniknie, co pozwoli zobaczyć jaśniej, jak naprawdę wyglądało jej życie?

Stawiane w niniejszej książce pytania są zasadne, oparte na osobistych przeżyciach tych, którzy poświęcili życie Chiarze Lubich i zdali sobie sprawę, że zostali oszukani. Złożenie uczciwego świadectwa nigdy nie jest atakiem ani próbą zniesławienia, ale przysługą wyświadczaną wszystkim poprzez potwierdzenie tych faktów, o których uprawiający propagandę Ruch nie chce słyszeć.

Kim naprawdę była Chiara Lubich? Czy jej sposób postępowania z uczniami był właściwy? Czy Ruch zdołałby istnieć bez czczenia jej osoby, wyłącznie ze względu na Ideał, jaki zaproponowała? Czy odpowiedzialni hierarchowie Kościoła zachowali rozsądek w obliczu cyklonu, który wywołała? Te wszystkie pytania należy zadać, wysłuchać ich i spróbować udzielić odpowiedzi niebędącej bluźnierstwem przeciwko „świętej”. O tym jednak zdecyduje sam Czytelnik.

Jak podsumować tak obszerną rewizję? Mogę się mylić, ale wydaje mi się, że punktem wyjścia dla przygody Lubich związanej z Jednością są słowa zaczerpnięte z Katechizmu Kościoła Katolickiego (nr 239):

Język wiary czerpie więc z ludzkiego doświadczenia rodziców, którzy w pewien sposób są dla człowieka pierwszymi przedstawicielami Boga. Jednak doświadczenie to mówi także, że rodzice ziemscy są omylni i że mogą zdeformować oblicze ojcostwa i macierzyństwa. Należy więc przypomnieć, że Bóg przekracza ludzkie rozróżnienie płci. Nie jest ani mężczyzną, ani kobietą, jest Bogiem. Przekracza także ludzkie ojcostwo i macierzyństwo [Ps 27,10], chociaż jest ich początkiem i miarą [Ef 3,14; Iz 49,15].

Najważniejszym pytaniem postawionym w tej książce jest pytanie o macierzyństwo duchowe sprawowane przez Chiarę Lubich wobec członków Ruchu na zasadzie wyłączności. Swoją ideę wyraziła w dziwnym tekście Paradiso ’49⁵, w którym opowiada o mistycznych doświadczeniach w Dolomitach z dwoma pozostałymi założycielami Ruchu Focolari, najpierw z Iginem Giordanim (1894–1980) latem 1949 roku, a następnie z młodym księdzem Pasqualem Foresim (1929–2015), nazwanym potem Chiaretto, latem 1950 roku.

Tekst ten mówi o duszy uformowanej przez duchowy i mistyczny pakt między Chiarą i Iginem, a następnie między Chiarą i Chiarettem. Siłą napędową jest Chiara Lubich, która weszła w przestworza raju, aby doświadczyć boskiej Jedności. Do tego miejsca tekst nie budzi aż takich wątpliwości jak dalsza wizja Jedności, którą formułuje Chiara w Liście z 23 listopada 1950 roku: „Jedność jest zatem Jednością i tylko jedna dusza powinna żyć: moja, to znaczy dusza Jezusa pośród nas, która jest we mnie”.

Czytając tego typu zdanie, członkowie Ruchu wypowiadają zawsze słowo: „mistyczne”. Tekst Paradiso ’49 mógłby zostać uznany za mistyczny tylko przez tych, którzy nie chcą go widzieć takim, jakim jest w rzeczywistości i chowają głowę w piasek. Co więcej, Stolica Apostolska w latach pięćdziesiątych oznajmiła, że gdyby teksty Chiary Lubich nie zostały zniszczone, Ruch nie zostałby zatwierdzony. Ów tekst najpierw zniknął niespodziewanie, a następnie ujrzał światło dzienne ponownie, kilka lat po zakończeniu Soboru Watykańskiego II (1962–1965).

Od tamtego czasu w całym Kościele nie można ośmielić się zapytać o te fantastyczne treści. Teksty Lubich inspirowały zawsze z ukrycia, dokonując infeudacji⁶ wszystkich fokolarynów i fokolarynek bez wyjątku macierzyństwu duchowemu Chiary. Ta dziwna duchowość wprawiła w zakłopotanie niektórych teologów i umożliwiła wiele nadużyć opisanych w tej książce. Z tego powodu cytowałem nr 239 Katechizmu Kościoła Katolickiego, który jest komentarzem do pierwszego przykazania Bożego.

Kiedy rodzice, w tym przypadku rodzice duchowi, spełniają swoją rolę, są w istocie pierwszymi przedstawicielami boskiego ojcostwa, z którego wszystko bierze swój początek. Gdy działają jedynie jak filtry, mamy do czynienia z idolatrią. Ich wina polega na tym, że stawiają w miejsce Boga siebie samych jako pośredników, uniemożliwiając wzrost w wolności, prowadzący do prawdziwego spotkania z Bogiem. Z tego powodu czwarte przykazanie Boże nie nakazuje, abyśmy kochali naszych cielesnych czy duchowych rodziców, ale nakazuje, byśmy po prostu ich szanowali. Dotyczy to sytuacji, gdy na przykład matka chciałaby mieć dziecko na wyłączność i byłaby matką napastliwą i natrętną.

Można zastanawiać się, czy nie przesadzam, ale obawiam się, że nie – i już podaję powód. Ideał Chiary został wyrażony w 1987 roku przez wielkiego rzeźbiarza Benedetta Pietrogranda (1928–2019) w kaplicy centrum kongresowego Castel Gandolfo w grupie Maryi, Matki Kościoła. Ta „Matka Kościoła” ma rysy Chiary Lubich, a postaci u jej stóp twarze: Igina, Chiaretta, pierwszych fokolarynek; nie zapominajmy też o papieżu Janie Pawle II.

Nie można kwestionować swobody twórczej artysty, który jednak, odlewając w brązie przesłanie Chiary dla całego Ruchu, zrobił to świadomie, natomiast „święta”, wówczas wciąż żywa, przyjęła tę rzeźbę bez sprzeciwu. Można by nawet pomyśleć, że nie tylko dała się ubóstwiać, ale sama promowała tę postawę. Nie odznaczyła się skromnością świętego Paschalisa I, papieża zmarłego w 824 roku i przedstawionego w 822 roku w bazylice Świętej Praksedy w Rzymie z kwadratową aureolą. W grupie Maryi, Matki Kościoła w Castel Gandolfo, Chiara Lubich jest centrum, z którego pochodzi Jedność. Wielu kardynałów i biskupów odprawiło już mszę przed tą „matką Kościoła”, tak konkretną i ucieleśnioną.

W wyniku oszustwa albo fałszywych działań, poprzez grę pozorów lub kłamliwe oświadczenia, podszywanie się pod kogoś lub coś, czym się nie jest, powoli odkrywamy zawłaszczanie i zabieranie, zamaskowane ideałem Jedności. Jedność należy do wszystkich, a nie tylko do Chiary Lubich. Dlaczego w Kościele katolickim za każdym razem, gdy mówimy o Jedności, trzeba odwoływać się do Chiary Lubich, która miałaby posiadać ten charyzmat na wyłączność?

Żyjąc w ubóstwie, Święty Franciszek potwierdził jego znaczenie dla Kościoła swoich czasów i dla wszystkich późniejszych epok. Może z tego powodu utożsamił się z Siostrą Ubóstwa? Zadowolił się poślubieniem jej zgodnie z typowymi wyobrażeniami średniowiecznych trubadurów. Święta Teresa z Ávili podkreślała wartość modlitwy myślnej: ale czy trzeba przejść przez jej doświadczenie, czy przez doświadczenie Świętego Jana od Krzyża, aby nią żyć? Zdecydowanie nie. Czy Święty Franciszek Salezy zmonopolizował słodycz, której doświadczał w niespotykanym stopniu i która wskazywała drogę do Kościoła: „Wszystko z miłości i nic na siłę”? Podobne przykłady można by mnożyć…

W Kościele nie ma „rozboju” duchowego. Dlaczego więc, aby zbliżyć się do Jedności, mielibyśmy zostać objęci duchowym macierzyństwem Chiary Lubich? Jeśli Chiara Lubich jest świadkiem Jedności, przyznam to chętnie. Nie zgadzam się jednak na to, że aby Jedność przeżywać, muszę zostać synem Chiary. Czy znowu przesadzam? Zdecydowanie nie! Wizja Jedności Chiary Lubich nie ograniczała się do jej uczniów, ale angażowała cały Kościół. Czy nie powiedziała, że pewnego dnia Kościół obudzi się fokolarynem? Jednak nikt nie wie, co miałoby się wydarzyć, żeby doszło do takiego przebudzenia.

Docieramy w tym miejscu do sedna pytań na temat Sługi Bożej Chiary Lubich. Wierni Kościoła powinni je zadać i domagać się odpowiedzi od Kościoła hierarchicznego. Czy może była w końcu tylko świętą kobietą, której problemy psychiczne w połączeniu z okolicznościami tamtych czasów wyjaśniałyby jej ziemskie wejście na szczyt? Czy nie była w stanie tego uniknąć i została przymuszona? Czy prawdą jest, że teraz, kiedy Chiara Lubich zostawiła już ziemskie honory, najwyższa władza kościelna świadomie oświadcza, że Chiara osiągnęła również te najwyższe w niebie?

Odpowiedź, która sama mi się tutaj nasuwa, przychodzi od uważanej za autorytet duchowy, wybitnej, choć zbyt mało znanej na świecie brytyjskiej artystki Caryll Houselander (1901–1954). W swoim wyjątkowym dziele poświęconym Maryi Dziewicy, jednym z najlepszych, jakie kiedykolwiek czytałem, The Reed of God⁷, Houselander przedstawia Maryję Dziewicę jako trzcinę znalezioną i zamienioną w muzyczny instrument przez Pasterza, aby mógł on zagrać swoją melodię: „She was a reed through which the Eternal Love was to be piped as a shepherd’s song”⁸.

Za życia Chiara Lubich nie była wystarczająco „ogołocona z siebie samej”, dlatego wykorzystywała swoją religijną wyobraźnię, by narzucić się światowemu Ruchowi jako mistyczka. Ogłosiła się wikariuszką Maryi i pozwoliła się tak nazywać. Nadszedł czas, by wyświadczyć jej małą przysługę i pozwolić rozstać się z Chiarą, Iginem, Chiarettem i wszystkimi innymi – by mogła wrócić do bycia Silvią Lubich. Nie wątpię, że podziękuje nam z nieba, ta, która kochała Maryję Dziewicę, która zawsze sprzeciwiała się bezpośredniej relacji i postawieniu ekranu między Bogiem Trynitarnym a nami. Po zakończeniu seansu ekran zostaje zdjęty i rozpoczyna się debata na temat filmu. Jedność należy do wszystkich, również do Focolari, ale nie wolno im jej zawłaszczać, jak to zrobiła ich „matka”.

1. Odsłony ruchu globalnego

Dwa oblicza nowego świata

Mistycyzm i nadużycia seksualne; dzieła miłosierdzia i niszczenie indywidualności; całkowite poświęcenie i fanatyzm metod; gigantyzm organizacyjny i unicestwianie jednostki; zbiorowe uniesienia i samobójstwa; przyklejone uśmiechy i leki psychotropowe; wywyższenie postaci charyzmatycznej przywódczyni i zniewolenie żeńskiego stanu; machina pieniądza i władzy; powrót do źródeł prymitywnego katolicyzmu i ezoterycznego kultu osobowości; tłumienie seksualności i homofobia.

Bardzo długa jest lista sprzeczności i „oksymoronów”, które można przytoczyć, podejmując szeroko zakrojone dochodzenie w sprawie ruchu kościelnego Focolari – pod wieloma względami tajemniczego i nieznanego publicznie, chociaż działającego w stu osiemdziesięciu dwóch krajach, z dwoma milionami członków, założonego w 1943 roku przez Chiarę (lub, jak w metryce, Silvię) Lubich. Ta kontrowersyjna postać wzbudza ogromne zainteresowanie z wielu powodów: po pierwsze dlatego, że Focolari jest jedynym ruchem katolickim, który posiada od początku, z czasem również statutowo, a więc obligatoryjnie, przewodniczącą, którą może być tylko i wyłącznie kobieta. To novum ma duże znaczenie, ale wprowadzone zostało w sposób bardzo dyskusyjny i problematyczny.

Po drugie dlatego, że Ruch Focolari można uznać za gigantyczne „ludzkie laboratorium”, genialny eksperyment zarządzania psychologią indywidualną i zbiorową. W zależności od tego, jak jest interpretowany, może być wielkim sukcesem w konkretnej realizacji Ewangelii, a także – w opinii wielu członków, którzy odeszli, bo byli ofiarami nadużyć, oraz według niektórych teologów i ludzi Kościoła – piekielną machiną unicestwiającą osoby w imię służby na rzecz ambitnego projektu manipulacyjnego, machiną, która mieli bezlitośnie istnienia ludzkie i ich przeznaczenie, jak też gromadzi pieniądze i zdobywa władzę.

Jak napisał gdzieś francuski ksiądz Pierre Vignon, w Ruchu Focolari

odnajdujemy wszystkie elementy charakterystyczne dla sekt: spotkania, lektury i filmy ocenzurowane przez Ruch; brak dostępu do wiedzy lub spotkań, które pozwoliłyby na swobodne i osobiste podejście; nakaz myślenia tylko o teraźniejszości przy oddzielaniu się od przeszłości i od rodziny; oczywisty kult założycielki; wykorzystywanie osobistej hojności i duchowości, aby zmuszać członków Ruchu do składania nieustannej ofiary z samych siebie; zakaz najmniejszej analizy i tłamszenie jakichkolwiek przejawów myślenia; wyczerpanie fizyczne w realizacji wielu zadań; skradziony czas na sen; wszechobecna infantylizacja, z której członkowie nawet nie zdają sobie sprawy; praktyka „małych podsumowań”⁹; scentralizowanie informacji o kontaktach z politykami i praktyka systematycznego podtrzymywania relacji z osobami, które w jakikolwiek sposób weszły w kontakt z Ruchem; nacisk na przekazanie swojego mienia; brak składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i emerytalne; pobieranie w całości wynagrodzeń członków. Wszystko ze słynnym „uśmiechem Loppiano”¹⁰, który widać u prawie wszystkich fokolarynów (tylko przełożeni mają prawo „chować urazę”) oraz u członków tak zwanych „nowych” wspólnot. Powtarzam: mamy do czynienia z pewnym systemem, a nie z pojedynczymi pechowymi doświadczeniami¹¹.

Najtwardsze słowa papieża Franciszka

O tym, że Focolari jest organizacją bardzo kontrowersyjną i podzieloną świadczy wiele szczegółów pozostających w oczywistym konflikcie. W tym samym okresie, w którym proces beatyfikacji (przygotowujący do kanonizacji) budzącej wątpliwości założycielki brnął do przodu, w październiku 2020 roku we Francji wybuchł gigantyczny skandal związany z nadużyciami seksualnymi – co najmniej trzydziestoma – popełnianymi przez lata w atmosferze cichego przyzwolenia ze strony przywódców Focolari. Podczas gdy na początku lutego 2021 roku świętowano „wstąpienie na tron” nowej liderki Ruchu – trzeciej po Chiarze Lubich i po Marii Voce – liderki izraelsko-palestyńskiej i arabsko-chrześcijańskiej (ale z solidnymi parantelami włoskimi i amerykańskimi), urodzonej w 1962 roku Margaret Karram, papież Franciszek, spotykając się z członkami Ruchu, po zgromadzeniu generalnym i odnowieniu urzędów użył ostrych słów, zachęcając fokolarynów, aby „wystrzegać się zamykania w sobie, co prowadzi do nieustannej obrony instytucji ze szkodą dla ludzi, a także może prowadzić do usprawiedliwiania lub tuszowania nadużyć, które z wielkim bólem przeżyliśmy i odkryliśmy w ostatnich latach”¹².

Wyraźne nawiązanie do skandalu, który wybuchł we francuskim oddziale Opera di Maria [Dzieło Maryi¹³] w związku z przemocą seksualną ze strony konsekrowanego fokolaryna Jean-Michela Merlina, oskarżonego przez około trzydziestu ofiar nadużyć, których dopuszczał się od lat siedemdziesiątych do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. O ile ton papieża był pozornie przyjazny, o tyle słowa użyte przez Franciszka w lutym 2021 roku były bardzo surowe:

Autoreferencyjność nie pozwala dostrzec błędów i braków, spowalnia drogę duchową, utrudnia otwartą weryfikację procedur instytucjonalnych i sposobów sprawowania władzy. Lepiej jest być odważnym i stawiać czoła problemom z parezją i w prawdzie […]. Samouwielbienie nie wyraża dobrze charyzmatu¹⁴.

Wybrany przez papieża Franciszka termin parezja nie jest przypadkowy. Parezja (z greckiego παρρησία, słowo złożone z pan, „wszystko”, i rhema, „co się mówi”) w dosłownym znaczeniu to nie tylko „wolność mówienia wszystkiego”, ale także szczerość w wyrażaniu się, powiedzenie tego, co uważa się za prawdę¹⁵. Foucault zdefiniował parezję moralną jako „wyznanie winy, która ciąży na sumieniu”. Wybór i podkreślenie tego słowa przez Franciszka w przemówieniu do członków Ruchu Focolari nie były zatem przypadkowe.

Papież Bergoglio, spotykając się 6 lutego 2021 roku z uczestnikami na zakończenie zgromadzenia generalnego Ruchu, otwarcie mówił o znaczeniu „kryzysów”, które są „błogosławieństwem”, potwierdzając tym samym trudności Ruchu, nie tylko w zmaganiach ze skandalami seksualnymi, lecz także ze zjawiskiem odejść, po których nastąpiły dramatyczne osobiste świadectwa.

„Pokusa polega na tym, by przekształcić kryzys w konflikt, a to jest złe” – ostrzegł Franciszek. Zamiast tego konieczne staje się „stawienie im czoła pozytywnie, czerpiąc z ich możliwości”, a „odpowiedzialnością tych, którzy sprawują władzę na wszystkich szczeblach, musi być dążenie do rozwiązania kryzysów społecznych i organizacyjnych w najlepszy i najbardziej konstruktywny sposób”.

Jeśli chodzi o „duchowe kryzysy osób, związane z intymnością jednostki i sferą sumienia”, te, kontynuował papież, „wymagają rozsądnych rozwiązań ze strony tych, którzy nie sprawują władzy, na każdym szczeblu, wewnątrz Ruchu”. Franciszek zalecał:

To mądre rozróżnienie między sferą zewnętrzną i sferą wewnętrzną¹⁶, o którym doświadczenie i tradycja Kościoła uczą nas, że jest niezbędne. W rzeczywistości brak rozróżnienia między sferą władzy a sferą sumienia powoduje nadużycia i inne wykroczenia, których byliśmy świadkami, gdy wysypał się worek tych brzydkich problemów.

Słowa twarde jak kamienie, bardzo wyraźne odniesienia do skandali pedofilskich i nadużyć władzy, które pojawiły się we Francji (i poza nią) wewnątrz Ruchu Focolari.

Dlatego Franciszek poprosił fokolarynów, aby żyli duchowością „w sposób spójny i realistyczny” na zewnątrz i wewnątrz Ruchu. Na zewnątrz, jako „świadkowie bliskości z miłością braterską, która pokonuje wszelkie bariery”; wewnątrz, promując „synodalność”, aby wszyscy członkowie byli „współodpowiedzialni i uczestniczyli w życiu Dzieła Maryi i jego konkretnych celach”. Można by powiedzieć: dość „wojskowego” klimatu, na który składa się ślepe posłuszeństwo wobec liderów, dość nadużywania wiary, dość wykorzystywania ludzi do własnych celów.

Papież napomniał:

Kto jest odpowiedzialny za zarządzanie w Ruchu, jest wezwany do popierania i wdrażania transparentnych procedur nie tylko w ramach organów zarządzających, ale na wszystkich poziomach, na mocy tej logiki komunii, zgodnie z którą każdy może oddać swoje dary, swoje poglądy na służbę innym w prawdzie i wolności.

Można to tłumaczyć w ten sposób: pozwólcie ludziom wyrazić swoją indywidualność, nie czyńcie ich nieważnymi, jak to robiliście do tej pory.

Na zakończenie audiencji Franciszek zwrócił się do fokolarynów zagadkowym i pełnym aluzji żartem: „Mówi się, że fokolaryni zawsze się uśmiechają. Kiedyś słyszałem o Bożej »ignorancji«. Są cztery rzeczy, których Bóg nie może wiedzieć: co myślą jezuici, ile pieniędzy mają salezjanie, ile jest zgromadzeń żeńskich i dlaczego śmieją się fokolaryni”.

Przesłanie było jasne: nie ma się z czego śmiać ani nawet do czego uśmiechać, bo albo gracie inną melodię, albo wkroczy komisarz jak u Legionari di Cristo [Legioniści Chrystusa], ruchu stworzonego przez księdza molestującego dzieci, Marciala Maciela Degollada, a wtedy po Focolari pozostanie tylko wspomnienie. Już samo odniesienie do jezuitów było jasnym przesłaniem: „uważajcie, w tej chwili mają w rękach ster Kościoła i nie są waszymi wielbicielami”.

Koncepcje te potwierdzone zostały przez papieża 16 września 2021 roku, kiedy spotkał się w Watykanie z przedstawicielami Ruchów kościelnych i związków świeckich. Przypomniał, że konieczne jest położenie kresu „żądzy władzy i nadużyciom wewnątrz tych stowarzyszeń”. W tamtych dniach Franciszek podpisał też dekret o powołaniu komisarza dla innego katolickiego stowarzyszenia świeckich, Memores Domini [Pamięć o Panu], zrodzonego w łonie Ruchu Comunione e Liberazione [Komunia i Wyzwolenie], który znalazł się pod lupą na równi z Focolari.

¹ Francuski ksiądz i kanonista, były sędzia kościelny w prowincji Lyon i Clermont-Ferrand. W listopadzie 2018 r., po dwudziestu pięciu latach zaszczytnej służby, został usunięty z urzędu za wystosowanie kilka miesięcy wcześniej petycji w sprawie dymisji kardynała Barbarina, arcybiskupa Lyonu i „Prymasa Galii”, podpisanej przez ponad sto tysięcy osób. Barbarin został oskarżony o ukrywanie zarówno bezpośrednio, jak i poprzez innych duchownych nadużyć seksualnych Bernarda Preynata, księdza dewianta, który od lat siedemdziesiątych do lat dziewięćdziesiątych znęcał się nad sześćdziesięcioma siedmioma chłopcami. Sprawę zatuszował ówczesny arcybiskup Lyonu kardynał Albert Decourtray.

²  Nazwa pochodzi od włoskiego słowa focolare, które oznacza ognisko, palenisko. będące w przeszłości synonimem domu i rodzinnej intymności; dla Ruchu Focolari oznacza postać anioła, matki, kobiety opiekującej się domem (zob. np. słownik www.treccani.it) [przyp. tłum.].

³ Chiara Lubich otrzymała również doktorat honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II w 1996 r. [przyp. tłum.].

⁴ Lud Boży: termin kanoniczny oznaczający wspólnotę Kościoła poprzez chrzest [przyp. tłum.].

⁵ Paradiso oznacza w języku włoskim raj, niebo, eden [przyp. tłum.].

⁶ Infeudacja oznacza koncesje lub zakup feudalnych prerogatyw lub zobowiązań [przyp. tłum.].

⁷ Caryll Houselander, The Reed of God (Trzcina Boga), Nowy Jork, 1944.

⁸ „Była trzciną, przez którą Wieczna Miłość miała płynąć jak pieśń pasterza” [przyp. tłum.].

⁹ „Małe podsumowania” to formularze mocno ingerujące w prywatność i wolność osobistą, które fokolaryni musieli regularnie wypełniać, aby wykazać to, co zrobili w ciągu dnia, liczbę nowo pozyskanych zwolenników, ile wydali i na co, a nawet swoje myśli. Praktyka ta została zakończona dopiero w czerwcu 2020 r. zarządzeniem wysłanym do ówczesnej przewodniczącej Marii Voce przez kardynała Kevina Farrella, prefekta Dykasterii ds. Świeckich, Rodziny i Życia.

¹⁰ Loppiano – miejscowość we Włoszech, gdzie powstała idea rozweselających maseczek anty-COVID symbolizujących uśmiech klauna; przede wszystkim jednak Loppiano zostało założone w 1964 r. przez Chiarę Lubich jako „laboratorium braterstwa” i pierwsza międzynarodowa cytadela Focolari. Loppiano jest główną siedzibą centrum formacyjnego Ruchu Focolari [przyp. tłum.].

¹¹ Pierre Vignon, I sospiri della santa e le grida della fata, przedmowa do książki: Renata Patti: Io e il mio Movimento dei Focolari – Storia di un inganno e di una liberazione, wersja włoska oryginału wydanego w Belgii przez Mols: Dieu, les Focolari et moi. La liberation d’une duperie.

¹² Audiencja udzielona przez papieża Franciszka odbyła się w auli Pawła VI 6 lutego 2021 r. i zakończyła zgromadzenie generalne Dzieła Maryi i Ruchu Focolari, na którym wybrano nową przewodniczącą Margaret Karram.

¹³ Tłumaczenia nazw organizacji i ruchów, a także znaczących tytułów i sformułowań dla wygody Czytelnika umieszczono bezpośrednio w tekście w nawiasach kwadratowych [przyp. tłum.].

¹⁴ Audiencja u papieża Franciszka odbyła się w auli Pawła VI 6 lutego 2021 r.

¹⁵ Od V wieku p.n.e. Eurypides, Sokrates, Platon, Arystoteles ustalili ścisły związek między politeją a parezją, moralnym zachowaniem dobrego obywatela, który mówi prawdę. Parezja przewija się przez literaturę grecką aż do dzieł patrystycznych z V wieku naszej ery i odnajdujemy ją u św. Jana Chryzostoma.

¹⁶ 29 marca 2019 r. papież Franciszek, przemawiając do Penitencjarii Apostolskiej [najwyższy sąd kościelny w Kościele rzymsko-katolickim, rozpatrujący sprawy sumienia], położył akcent na te „dwa bardzo centralne tematy w teologii, prawie i praktyce Kościoła”, stwierdzając: „Zdałem sobie sprawę, że w niektórych grupach w Kościele osoby odpowiedzialne, przełożeni – ujmijmy to w ten sposób – mylą te dwie rzeczy i podejmują decyzje ze sfery wewnętrznej w sferze zewnętrznej i vice versa. Błagam, to jest grzechem! Grzechem przeciw godności osoby, która ufa księdzu, manifestuje własną autonomię, aby prosić o przebaczenie, a następnie wykorzystuje się to do naprawienia spraw grupy lub Ruchu, może, nie wiem, wymyślam, może nawet nowego zgromadzenia, nie wiem. Ale sfera wewnętrzna jest sferą wewnętrzną. To święta rzecz. To chciałem powiedzieć, bo martwię się o to”.