Joanna Lech

Drapieżcy chmur

Niniejsza powieść jest fikcją literacką.

Wszelkie podobieństwo do prawdziwych postaci i zdarzeń jest przypadkowe.

Książka objęta Patronatem Krakowa Miasta Literatury UNESCO

Książka powstała częściowo dzięki wsparciu programów Praga Miasto Literatury UNESCO oraz Wyszechradzkich Rezydencji Literackich

Copyright © Joanna Lech 2025

Wydanie I

Warszawa 2025

Fragment

Copyright

Dedykacja

Część 1: Dlaczego Babcia Szelma nie uciekła z cyrkiem

Nieść dar ognia dla żywych i zmarłych

Wiem, że ich zawiodłem

Silny jak lew

Warkoczyk z czerwoną wstążką

Rosół na nieśmiertelność

Zasypiając w zbożu

Leo pamiętał Prababcię, bo była kozą

Dlaczego potrzebne są koty

Dziadziuś, kiedy rozpuszczał się w słońcu

Jaskółki, gdy się zbierało na deszcz

Dlaczego Babcia Szelma nie uciekła z cyrkiem

Lato z Radiem

Lisie Wzgórze

Jesień na 500 elementów

Okna z rozległym widokiem na przepaść

Studnia bez życzeń

To zew krwi je przyciąga

Pastwisko dla pralek

Narysuj dom

Święto strzałów

Wielkanocne dreszcze

Wiosną słońce bywa zwodnicze

Ciche duchy w kącie pokoju

Część 2: Zmieniają się czasy

Przystanek na rozstaju dróg

Dlaczego Mama koloruje ulice

Drżący, kruchy lód

Alien albo Plastuś

Schody do nieba

Rysunki, które zniszczyły mu życie

Czarny to nie kolor

Człowiek, który poruszał ogień

Leo zawodowiec

Zmieniają się czasy

Ulica Metalowców

Płatki róż na mokrym bruku

Wychodzi z ciebie zmęczenie

Gdzieś dalej, daleko, we śnie, nie tutaj

Tak szybko zaczął się peszyć

Jakby nuciła

Część 3: Zamieszkać w smutku

Ola była wysoka, krucha i smutna

Ściana lub mur

Błogość

Wszystko na miejscu

Chwiejny, niebieski płomień

Zamieszkać w smutku

Bójka i Psujka

Wolał, jak jej nie było

Aby rozpłynąć się wreszcie w upiornie zimnym, chropowatym świetle

Śniło mu się, że zniknęła

To bolesne ukłucie, nieco powyżej serca, piekące i cierpkie, które na końcu przyniosło mu ulgę

Zanim opadnie kurtyna

Tak będzie nam łatwiej

Buty do biegania

Ten dom, to miejsce to zaropiała rana

O niejedzeniu przy stole jak normalni ludzie

Obmywać się, jak by powiedziała Babka

Nic dobrego, nic lepszego niż tutaj

Ułożyć sobie życie

Część 4: Drapieżcy chmur

Miasto w kawałkach

Poczekalnia życia

Drapieżcy chmur

Wstążka chłodnego powietrza wijąca się między palcami

Betulina, jej cierpki zapach

Jak spłacić dług snu

Tamtego lata

Rzeczy, których nie możemy sobie dać

Coś w rodzaju ducha

Tonący nie krzyczy

Magazyn win

Nowa wspaniała przyszłość pod jasnym, błękitnym niebem

Jak smuga kwietnego dymu

Odetchnąć od życia

Niepokój

Tradycja ryb

A jeśli obrócisz się w kamień

Masaże

Echo serca

Jałowość

A więc teraz jesteś duchem?

Archiwum łez

Część 5: Święto uroczystych porażek

Przegrani nie mają prawa do windy

Bardzo stara stalowa fanfara

Kiedy pojedziemy na ryby

Błogosławieństwo nudy

Piłka w kolorze snów

Tęsknota, gdy pali

Buty do trumny

Święto uroczystych porażek

Moje serce wciąż bije, ale co to jest za życie

Zanim skończy się światło

Gdy miodowe światło rozlewa się w lesie

Letnia gorączka

Nasza tajemnica spod lasu

Pogrzeby i wykopki

Żbik zwany Rysiem

Wróżba wszelkiej pomyślności

Chłodna, połyskująca cisza

W domu o wojnie się nie mówiło

Koszmarnie, ale stabilnie

Niechęć, jej rdzawy, metaliczny posmak

Ciemna strona pokoju

Ostatni lot

Chodzić w cudzych butach, aż zdrętwieją ci stopy

Część 6: Czy można być szczęśliwym?

Majowe dreszcze

Zespół Napięć, poprzednio znany jako DeGeneRacja

Półfabrykanci

Walizki do smutku

We śnie chodził i zgubił coś w śniegu

Ciemne, burzowe chmury przed zmrokiem

Czy można być szczęśliwym?

Płetwy dla uchodźców

Dlaczego wszystko przemija jak sen

Drżenie ziemi, gdy przechodzi ją suchy trzask bomb

Wojny ludzików z żołędzi

Tradycja grzybów

Co każe ci jechać w ciemność

Buty do chodzenia po wodzie

Herbata z azbestem

Pod światło, które zaczyna się w wodzie

Zrobiłbym wszystko, żeby być szczęśliwy

Długa lśniąca ość w twoim gardle

Znowu w życiu mi nie wyszło

Do piachu

Przypisy

Strona redakcyjna

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Dawnym, minionym

Część 1: Dlaczego Babcia Szelma nie uciekła z cyrkiem

Przecież poza porażkami nic nie ma. Mając przynajmniej wolę porażki, idziemy naprzód i w każdej sprawie, i we wszystkim musimy mieć przynajmniej wolę porażki, jeśli nie chcemy pójść na dno od razu.

Thomas Bernhard, Tak. Wyjadacze, przeł. Monika Muskała

Nieść dar ognia dla żywych i zmarłych

1.

Powrócił wiosną, tak jak wracają przegrani. Wysiadł rankiem na przystanku, z którego zostały tylko słup i krąg ubitej ziemi. Autobus potoczył się dalej w chmurze pyłu, a Leo rozejrzał się i potarł ręce, żeby je rozgrzać na mrozie, zanim założył plecak i ruszył powoli poboczem ulicy, którą o tej porze nic nie jechało. Dawna aleja lip była wycięta, zostało tylko kilka cienkich pni. Dalej stary sklep, zamknięty na głucho i zabity deskami. Za nim ugory, których od lat nie koszono. Potem zaczynały się już odmalowane domy. Drewniane płoty zamieniono na betonowe ogrodzenia z tujami, a kwietne ogródki zastąpiły bure trawniki. Zza bram szczekały na niego psy i poruszały się firanki w oknach, gdy koło nich przechodził. Więc to jedno się nie zmieniło. Odkąd tylko wyszedł z autobusu, czuł się nieswojo. Jakby odwykł od otwartej przestrzeni i tych spojrzeń, jakby za rzadko wracał do domu i teraz czuł się we wsi jak intruz. Przystanął i zacisnął palce na barierce mostu, z której od zawsze łuszczyła się farba, niegdyś na zielono, teraz na niebiesko. Na dłoniach zostawał od niej nieprzyjemny zapach. Kręciło mu się w głowie, gdy patrzył na leniwą płyciznę brudnej rzeczki, pełnej kamieni i śmieci. Miał ogromną ochotę zapalić. Trzęsącymi się z zimna rękami przeszukiwał kieszenie kurtki. Tyle razy obiecywał sobie, że tym razem naprawdę rzuci. Westchnął ze smutkiem i uświadomił sobie, że zrobił to dokładnie tak samo jak Ojciec.

2.

Nowy sklep wyrósł na środku wsi. Supersam: czerwony napis przypominał imię bohatera z tanich komiksów, które kupował jako dziecko. Sklepik był malutki, mieściło się w nim kilka alejek, a na półkach leżały podstawowe produkty, jednak kręciło się tam sporo ludzi i Leo miał ochotę naciągnąć na głowę kaptur. Zwłaszcza gdy wystrojone starsze kobiety mierzyły go wzrokiem. „Dorobili się w mieście i mało kto już chodzi na piechotę, nawet do kościoła”. Przypomniał sobie, że Mama mu coś takiego mówiła, i rzeczywiście, parking powstał tam, gdzie kiedyś było szkolne boisko, tylko wysypali je żwirem i zrobili podjazd. „Wszyscy podjeżdżają samochodami, nawet gdy mieszkają za płotem. Takie czasy”, wzdychała, i Leo też westchnął. Starał uporać się z zakupami jak najszybciej; wziął tylko znicze, papierosy i zapalarkę dla Mamy. Kasjerka zerkała na niego z ciekawością, ale nie zagadała. Próbował ją sobie przypomnieć, w końcu była w podobnym wieku, ale wszystkie te twarze były mu obce. Zmienili się, kiedy był za granicą, więc nic dziwnego, że się nawzajem nie pamiętają. A teraz on sam miał zakola i utył, wyglądał jak miastowy oszust w nowej kurtce i wypastowanych butach, które od razu pokryły się błotem. Zwiesił głowę, gdy wyszedł na mróz. Dwójka dzieci wpatrywała się w niego, bezbronna wobec wiatru, wiosennej szarówki i nudy, podczas gdy ich matka pakowała zakupy do bagażnika. Zachichotały, gdy Leo pokazał im język. Już w drodze niecierpliwie rozerwał paczkę papierosów i zapalił z głęboką ulgą.

3.

Mężczyźni przycinali krzewy wokół kościoła, ale przerwali, gdy skręcił w boczną drogę. Leo szedł pod górkę zgarbiony, świadomy ich wzroku. Pilnowali go, pomyślał, był przecież obcym. Mógłby wyjąć znicze i nieść przed sobą jak tarczę, żeby im pokazać, że miał prawo tu być. Ale nie chciał teraz przystawać i grzebać w plecaku, zamiast tego wbił ręce w kieszenie i przyspieszył, żeby zejść im z oczu. Kościół nic się nie zmienił, dalej był biały i ozłocony, jaśniejący w słońcu. Wydawało mu się, że nawet z ulicy dobiegał go zapach kadzidła i świec. Ale nie wchodził do środka, minął otwartą bramę i wspinał się dalej, po mokrym i skrzypiącym żwirze. Cmentarz znajdował się powyżej wsi i Ojciec zawsze żartował, że nawet zmarli mają tutaj pod górkę. Światełka i znicze migotały w szarówce, podczas gdy Leo długo błądził między alejkami, żeby znaleźć jej grób. Dawno już tutaj nie był, a nawet wtedy nie pamiętał drogi. Postał chwilę u pradziadków, przy ich skromnych kopczykach ziemi i drewnianych krzyżach, które ktoś starannie odmalował. Kawałek dalej znalazł Dziadka, a obok już była ona, szeroko uśmiechnięta na malutkim zdjęciu, jakby nawet zza grobu robiła im jakieś psikusy. „Cześć, Babciu”, powiedział jak zawsze, ale zabrzmiało to dziwnie cicho, nie na miejscu. Ściskał znicz w zmarzniętych palcach i nie wiedział, co dalej. Mógłby go zapalić, może coś powiedzieć, żeby tak nie stać i nie przesiąkać smutkiem. Może dlatego ludzie to robią, pomyślał. Bo tak jest łatwiej. Wszystkie te znajome mu rytuały: nerwowe przestawianie zniczy, bezgłośne modlitwy, czyszczenie grobów odprawiano po to, żeby móc coś zrobić z rękami i z ciężkim sercem. Matka od razu rzucała się do sprzątania, jakby zmarli mieli obgadywać ją za to zaniedbanie. Zresztą teraz też groby były zadbane i obsadzone kwiatami. Jednak Leo był bezbronny wobec żalu. Postawił znicz na brzegu i nieśmiało przesunął w stronę wieńców, ale jakoś nie mógł go zapalić. Coś w tym chodzeniu na groby od zawsze budziło w nim opór. Westchnął i znowu sięgnął po papierosy. Jakby jeszcze nie do końca się z tym ich umieraniem pogodził, ciągle próbował zaklinać przeszłość.

4.

Ostatni raz był tu na jej pogrzebie. Wtedy też wiało. Po tym, jak wszyscy się rozeszli, jeszcze długo stał sam. Był skostniały z zimna i rozpłakał się ukradkiem, gdy grabarze rzucali na nią niedbale grudy, przeklinając zamarzniętą ziemię. Nie wyobrażał sobie domu bez Babci Szelmy. Na pogrzeb przyjechał tylko dlatego, że tak sobie życzyła, gdy zadzwoniła tydzień przed śmiercią, jakby to przeczuwając. „Inaczej będę cię straszyć po śmierci, spokoju nie zaznam, jak mnie do grobu nie odprowadzisz”, groziła mu i Leo oczywiście jej wierzył. Przecież dobrze ją znał. Westchnął i zatarł ręce, żeby się choć trochę ogrzać. Gdy był mały, mówili, że Prababcia patrzy na niego z nieba. Że nad nim czuwa i cieszy się, kiedy jest grzeczny. Leo w to wątpił, bo zmarli mieli na pewno lepsze rzeczy do roboty, niż opiekować się dziećmi. Teraz jednak zadarł głowę, jakby miała mu się zaraz ukazać zgryźliwa postać Babki. Zamrugał od blasku słońca za szarymi chmurami. Jakby mówił do niej: chciałaś, to masz. Jestem. Rozglądał się uważnie, ale widocznie nie chciała mu dać żadnego znaku. Tylko drzewa zaszumiały nieco głośniej, ale mogło mu się wydawać. Może pogłaskały go po twarzy ciepłe promienie i Leo mimowolnie się uśmiechnął. Zapalił znicze i porozstawiał je na grobach. Może to już wystarczy i nie będą do niego więcej powracać w snach, te duchy zmarłych, myślał, gdy odchodził w stronę pól i oglądał się jeszcze za siebie. Może nasyci ich w końcu ten ogień.

5.

Pośrodku oszronionego pola stał samotny strach na wróble. Odkąd pamiętał, żadne ptaki się go nie bały. Zostały mu tylko strzępy ubrań, a przechylone ramiona z daleka wyglądały jak krzyż. Jakby Ojciec postawił krzyżyk na polu, pomyślał cierpko Leo. Ostatnim razem szedł tędy, kiedy od nich uciekał, uświadomił sobie ze smutkiem i ruszył dalej, na przełaj. Mógłby pójść nad rzekę, żeby pogwizdać i puszczać kaczki na wodzie, ale było już późno i spod lasu wypełzała mgła. Przeraźliwie wiało, co chwilę zacierał ręce i chuchał w nie z zimna. Przemarzł już od tego krążenia po wzgórzu, ale nie spieszyło mu się do domu, do ich uścisków, wyrzutów i pytań. Zresztą wiedział, jak będzie, niemal już czuł zapach obiadu i ciepło od pieca. Matka z rękami białymi od mąki odwróci się w kuchni, piśnie i chwyci go w objęcia. Ojciec przyjdzie po chwili z szopy, z zapachem smaru i piwa, zadowolony i zakłopotany. „Przyjeżdżasz tu tylko na śmierć”. Leo już wiedział, co mu powiedzą. „Nie interesuje cię własna Matka. Nie wiesz, co się dzieje w domu. Jak to, tyle czasu nie zajrzeć. Nie odezwiesz się. Ani znaku życia”. Leo będzie milczał. Pozwoli im się wygadać, odmruknie coś, a potem dorzuci do ognia. Matka przyjdzie nalewać herbatę i będzie pachniała tym drewnem, gdy zanuci coś i ciepłą, łagodną dłonią przeczesze mu włosy.