Stanisław Brejdygant

Zwierzenia

Copyright © Stanisław Brejdygant, 2023

Wydanie I

Warszawa MMXXIII

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Zło

Siebie widzę. Jakbym film oglądał.

Stoję przy oknie. Tam, w dole, przede mną, prostokąt między blokami. Bawią się. Jakoś niemrawo. Kilkoro dzieciaków. Za ścianą bloków szara masa. Miasto. A to wszystko przekreślają dwie muchy. Ganiają się po szybie. Niżej, na parapecie, jedna, nieruchoma – jak supeł czarnej nitki. Czy ja to widzę? Niby tak. Stoję. Trwam. Zapatrzony. Nieobecny. Długo stoję. Czuję wilgoć na policzkach. Łzy?

A potem wracam. W głąb pokoju. I teraz patrzę z uwagą. I z zupełnym niezrozumieniem. Na nią. Wciąż ma szeroko otwarte oczy. Jakby ciągle patrzyła. Tylko gdzie? Właśnie. Przysiadam na brzegu łóżka. Znów długo patrzę. Ale teraz w skupieniu, z uwagą. Ulga, jaka maluje się na jej twarzy, udziela mi się. Chyba się uśmiecham. Delikatnie, wierzchem dłoni, dotykam jej twarzy. Bladej. Pięknej. Potem, też bardzo delikatnie, odgarniam kosmyk czarnych włosów. I dopiero wtedy, nie wiem po jak długiej chwili, zakrywam powiekami jej zapatrzone nie wiadomo gdzie oczy. I ciągle tam siedzę, nieruchomo, obok niej.

Z kąta w kąt chodzę po ciasnej kuchni, jakbym obijał się o ściany, chociaż się nie obijam. Czegoś chcę. Powtarzam wyuczone ruchy. Tak, pewno chcę kawy. Wyciągam puszkę, sięgam po ekspres. I zamieram, wsparty o parapet. A potem wychodzę.

Winda. Nie, rezygnuję. No to schody. Długo w dół. Zakręt, prosta, zakręt, prosta. Na dole podchodzę do skrzynki. Wyciągam kluczyk z kieszeni. Odruchowo. Otwieram. Skrzynka cała zapchana. Część wysypuje się na posadzkę. Nic nie wyjmuję. Zamykam. Wychodzę na ulicę.

Wyglądam zapewne, jakby mnie poraziło światło. A przecież wcale nie jest słonecznie. Szaro jest, pochmurnie. Stoję czas jakiś. Ruch niewielki. Większy widać u wylotu ulicy. Tam samochody. Pojawiają się i znikają. Podchodzę do rogu i staję przy pasach. Jakiś samochód się zatrzymuje. I to mnie zmusza do przejścia przez jezdnię. Jakoś ożywia. Zatrzymuję się po drugiej stronie i sięgam do kieszeni po telefon. Wciskam numer. Czekam. Niedługo. Najpierw cisza. Potem jej głos. Dźwięczny, jak zwykle, ale jakby przychmurzony. „Czy?…” – pyta. I milknie. Nie jest w stanie dokończyć. „Tak” – odpowiadam. Jakoś dziwnie spokojnie. I po chwili dodaję: „Przyjdę na wykład”. I natychmiast ona: „Jak to?…”. „Przyjdę” – powtarzam i wyłączam telefon.

Idę. Mijam przechodniów. Właściwie nogi. Patrzę w dół. Widzę stopy. Różne obuwie. W różnym rytmie idą. Śpiesznie i zwyczajnie. Pojedynczo i parami.

Podnoszę wzrok i popycham drzwi kawiarni. Na twarzy dziewczyny za barem serdeczny uśmiech, ale przede wszystkim – zaskoczenie. „Już myślałam…” „Ale jestem” – ucinam. I chyba się uśmiecham, ale jakoś tak, że jej uśmiech gaśnie. Nic już nie mówi, a ja siadam przy stoliku, który łatwo nazwać moim, bo widać, że zmierzam tam odruchowo. Tuż za mymi plecami wieszak z oprawionymi w uchwyty gazetami. Zdejmuję jedną z nich, też, widać, odruchowo. Nawet nie patrzę na tytuł. Odkładam na stojące obok krzesło. Siedzę zapatrzony w szybę witryny, za którą przesuwają się sylwetki przechodniów. Bliżej dziewczyna za barem. Ustawia na tacy filiżankę z espresso i szklaneczkę z wodą. Wiem, zaraz podejdzie. I podchodzi.

– Niepokoiliśmy się. Zwykle mówił pan, że gdzieś wyjeżdża.

– Nie wyjeżdżałem. Czekałem.

– Na co? – pyta. I natychmiast się reflektuje: – Przepraszam.

– Na śmierć – odpowiadam zgodnie z prawdą.

Patrzę przez szybę na mijanych przechodniów. Taksówka zatrzymuje się przed żeliwną, kutą bramą uniwersytetu. A ja wciąż siedzę wciśnięty w fotel auta, zapatrzony: godło u szczytu bramy, niżej grupki młodzieży. Niektórzy gestykulują, śmieją się. Inni są samotni, skupieni. Wchodzą i wychodzą przez bramę. „Osiemnaście” – wyrywa mnie z zapatrzenia głos kierowcy. Wyciągam banknot, podaję i wysiadam. Idę wejściową aleją, w szpalerze drzew. Przede mną budynek starej biblioteki. Przenoszę wzrok na idących z przeciwka. Twarze, twarze. Idą w grupach, dwójkami albo w większych, razem. I nagle zatrzymuję wzrok na samotnej dziewczynie. Smutna, zamyślona. Wpatruję się w nią – zupełnie nie wiem czemu – tak intensywnie, jakbym chciał zmusić ją, by na mnie spojrzała. I osiągam to. Patrzy. Zdziwiona. Zaskoczona. Jakby pytała: „Dlaczego?” albo „Słucham?”. Nie mogę już odwrócić wzroku. Ale ona znajduje wyjście. Po prostu się uśmiecha, choć prawie na pewno nie jest jej do śmiechu. Mnie też nie jest, ale też się uśmiecham. Mijamy się.

A oto ona. Widzę ją z daleka. I ona mnie widzi. Uśmiecha się niepewnie. Wydaje się, jakby chciała mi wyjść naprzeciw, może nawet podbiec. Ale opanowuje się. Kiedy się zbliżam, spuszcza wzrok. Milczymy przez chwilę, stojąc przed drzwiami instytutu. Widać, że męczy ją niemożność zapytania o to, co dla mnie, jej zdaniem, najważniejsze. Rzuca więc:

– Mieliśmy dziś kontynuować temat winy i kary.

– W porządku, Marysiu… Jest w porządku…

Teraz patrzy. Widzę jej wielkie sarnie oczy za przymglonymi, tak mi się wydaje, szkłami okularów. W jej spojrzeniu nieśmiałe podziękowanie.

– Ci, co zostali, to ciekawa grupa. Ale dziś pewno przyjdzie ich więcej. Dałam znać, że pan wraca.

– Nie powiedziałem, że wracam. Może właśnie odchodzę.

W jej oczach lęk, pytanie, niepewność. Mówię: „Chodźmy”. I ruszam. W drzwiach ją przepuszczam. Przechodzi obok, jakby skulona.

A oto sala, w której powinienem się czuć jak u siebie. Tymczasem, pewno to widać, rozglądam się tak, jakbym znalazł się tu po raz pierwszy. Ci, którzy już tu są – a jest ich niewiele, kilkanaście osób – zauważyli chyba tę inność w moim zachowaniu. Niektórzy uśmiechają się niepewnie.

I nagle śmiech, podniesione głosy. W drzwiach pojawia się duża grupa. Zauważają mnie. Milkną. Powoli zajmują miejsca. Wchodzą następni. Pojedynczo i po kilka osób. Ci już w ciszy. Niewielka sala wykładowa – kilka rzędów siedzeń z pulpitami, ustawionych amfiteatralnie – prawie cała wypełniona. Milczę. Oni czekają. Ktoś zamyka drzwi. Ogarniam wzrokiem całą salę. Zatrzymuję spojrzenie na siedzącej w drugim rzędzie, na brzegu, Marysi. Wpatruje się we mnie tak bardzo, bardzo intensywnie. Wiem, muszę zacząć.

– Unde malum?… Dlaczego zło?… Kto pyta? Filozof czy teolog?… Ci uważniejsi z was wiedzą, że zapytał Leibniz w swojej Teodycei. Ale tak naprawdę każdy, zdarzają się takie chwile, pyta… I nie dostaje odpowiedzi. No bo kto miałby odpowiedzieć? Bóg nie zwykł odpowiadać. Wystarczy, że jest. Dla tych, dla których jest…

Zrobiłem pauzę. Dłuższą. Czy dlatego, że wzrok mój trafił na niego? Niczym szczególnym się nie wyróżnia. Szary garnitur. Tylko ten szczegół: koloratka. Wytrzymuje moje spojrzenie. Jakby zachęcał. „No proszę, słucham. Mów dalej”. Więc mówię.

– Zło jest, zło istnieje, skutkiem wolności. Tak uważał ten stary mędrzec. Gdyby jej, wolności nie było, nie byłoby zła. Miałoby więc być zło niejako ceną wolności… Otóż to jest nieprawda. Leibniz nic nie wyjaśnił. I pytanie „skąd zło?” – trwa. Szukanie odpowiedzi przypomina wysiłek Syzyfa. Ale on, Syzyf, jest wszak naszym bohaterem. Nie można ustawać w próbach znalezienia odpowiedzi. Bo już szukając, bronimy się przed nim. Przed złem. – Zrobiłem pauzę, ale wiem, może się wydawać, że to już koniec. Bo mnie rzeczywiście nie chce się dalej mówić. A powinienem. I to nawet nie im, ale przede wszystkim sobie, samemu sobie, właśnie tu, teraz, dziś, powinienem coś wyjaśnić. Tylko co? Nie jestem w stanie tego ogarnąć, nazwać, czuję jedynie, jak mnie całego wypełnia i rozsadza zarazem jedno wielkie: „Dlaczego?”…

– Osobiście otrzymałem cios od Losu… Prawdziwy chrześcijanin powiedziałby zapewne, że Bóg go doświadczył. Ale ja nie sądzę, aby Bóg każdym z nas z osobna się zajmował. Myślę, że Los to rzucona na zielony stół kostka: bonus albo wpadka. I z tym jestem w stanie się pogodzić. Moi przyjaciele długo marzyli o wyspach na Pacyfiku. Spełnili marzenie. I pochłonęło ich tsunami. Ja wam dziś, na tym pożegnalnym wykładzie… – Oczywiście notuję poruszenie, szmery, prawie gwar, jakiś stłumiony okrzyk będący pytaniem: „Panie profesorze?!…”. – Pozwólcie, że myśl dokończę. Potem wyjaśnię, dlaczego to spotkanie jest pożegnalne. Otóż chcę was zostawić z tym wielkim pytaniem: „Skąd zło?”… Bo bywa zły czyn popełniony świadomie. I wyznanie winy. Bez przekonania. Potem pokonanie pychy. Ukorzenie się. To Dostojewski. Chrześcijanin. Tak chciał to widzieć. Ale bywa zło immanentne. Przekazywane. Od człowieka do człowieka. Jak jakaś niematerialna esencja. I tylko pomiędzy ludźmi ta esencja krąży. Warto zauważyć, że zwierzęta jej nie doświadczają. Tylko człowiek. Stworzony, jak głosi Biblia, na podobieństwo Boga. Zatem kto tę esencję, kto zło wypuścił w świat? Czyżby Stwórca?…

– Czy pan wierzy w Boga?!

No, tego pytania, w tym miejscu, nie mogłem się spodziewać. Odruchowo kieruję wzrok ku duchownemu w koloratce. Ale to nie on. Widzę, że też jest zaskoczony.

– Rozumiem pytanie – odpowiadam – bo jeśli tak, jeśli wierzę, to bluźnię, prawda?… Otóż nie nazwałbym siebie ateistą, ale wierzącym także nie. Pamiętam, kiedy zacząłem wątpić. To było jakby w obronie Boga. W Biblii problemem stała się dla mnie sprawa Judasza. Tak bardzo nie mogłem się z nią uporać, jak, przepraszam za porównanie, Søren Kierkegaard z ofiarą Izaaka. Gdybym nadal wierzył, nie mówiłbym o przypadkowości losu, tylko o wyrokach boskich. Zatem okazałoby się, że oto Judasz z wyroku boskiego został skazany na zdradę. Pamiętacie słowa Jezusa: „Lepiej, abyś się nie urodził”? A przecież z woli Boga Judasz się urodził, będąc od poczęcia skazanym na to, by zdradził. „Aby się wypełniło Pismo”. Przecież w Wieczerniku otrzymuje on polecenie, słyszy od Mistrza: „Czyń, co masz czynić”… Przepraszam, że tyle o Biblii. Ale zapytał pan. Odpowiedziałem. Nie chciałem widzieć Boga okrutnym, więc go od siebie oddaliłem. Ale… Być może On wierzy we mnie… – Albo mi się wydaje, albo widzę szeroki uśmiech u mego studenta w koloratce. I gest, jakby składał dłonie do oklasków. – Myślę, że nie mamy czego żałować. Ani wy, ani ja. Coś chyba warte były te nasze cztery semestry. Niecałe cztery. Prawie. Więcej tu padło pytań, niż uzyskaliśmy odpowiedzi. I to dobrze. Bo ważne, żeby dobrze sformułować pytania. Na tym się skupialiśmy. Bo odpowiedzi mogą być różne. Poszukujcie. Każdy, bywa, musi znaleźć swoją. Odpowiedź, bywa, staje się decyzją. Bądźcie odważni. Tyle mogę powiedzieć. Właśnie dotarło do mnie, że być może nie dość byłem odważny. Wyznam wam coś. Czyjaś śmierć, śmierć kogoś mi bliskiego, sprawiła, że doznałem, jak by to powiedzieć, iluminacji. Paradoksalnej iluminacji. Zostałem oświecony świadomością braku światła. Efektowny paradoks, prawda?… Wydawało mi się, że dość dużo wiem. Wystarczająco długo żyję, aby zgromadzić niemałą wiedzę. Nie wahałem się przeto tą moją wiedzą dzielić się z wami. Aż pojąłem miałkość całej mojej wiedzy. Nie, nie… To, co wam przekazałem, pewno ma swoją wartość. Chodzi o moje własne odczucie. – Tu następuje pauza. Niepokojąco długa, bo nie mogę znaleźć właściwych słów. To, co czuję, to nie popłoch, nie panika, raczej uczucie obezwładniającej niemocy. Rzucam spojrzenie, jak kotwicę, przed siebie, na salę. I widzę ich twarze. Zapatrzone. Jakby współodczuwali ze mną. Jakby czynili wspólny wysiłek, by mi pomóc. I pomagają. Dobywam z siebie słowa:

– Powszechnie znane jest takie kokieteryjne zdanie: „Wiem, że nic nie wiem”. Podobno to Sokrates. Ale skąd my wiemy, co on naprawdę mówił? Redagował go, a może i wymyślał, Platon. Ja tak o sobie nie powiem, bo wiem, że jednak coś wiem. Tylko odpowiedzi na najważniejsze pytania wciąż nie mam. Odchodzę, by ich szukać. Pora na samotność. – Znów pauza. Ale nie tak długa. Wiedzą, że już kończę. – Unde malum? Na to pytanie odpowiedzcie, proszę. – Skąd zło?… To ostatnie zadanie, jakie wam zostawiam. Wielkość prac dowolna. Może ktoś odpowie jednym zdaniem, może przedstawi obszerny esej. Złóżcie to na ręce pani asystent. – Wskazuję na Marysię. – Ocen nie będzie. Żegnam.

Chwila kompletnej ciszy. Milczymy. Ja i oni. I nagle dzieje się coś nieoczekiwanego. Wstają. Wszyscy. Prawie wszyscy naraz, w jednej chwili. I stoją tak. Trwają. Nieruchomo. Wychodzę.

Stoję przed budynkiem instytutu, wpatrzony w korony drzew, w ich bujną zieleń. Opuszczam wzrok niżej. Drzewo mija para młodych. Szczupli, wiotcy. Ich ręce krzyżują się na plecach. Idą objęci.

– Jest pan pewien, że czas na samotność?

Przenoszę spojrzenie na niego. To ów student-ksiądz w koloratce.

– Czas na czas dla siebie.

– Przez całe życie mamy czas dla siebie. Każdy. Pan też. Zostawi ją pan? – dodaje po pauzie i patrzy na grupę studentów, którzy otaczają Marysię. Ja również przenoszę tam wzrok. Ona, widać, odpowiada na jakieś pytania, ale chyba nie jest skupiona, raz po raz rzuca spojrzenie w moją stronę. Ksiądz-student zauważa moje zaskoczenie. Po chwili sprawia, że jest to już osłupienie.

– Ona pana kocha, profesorze.

– Nie, no…!

– Nie może pan o tym nie wiedzieć. Nie o zakochaniu, nie o erotycznej fascynacji mówię. Wydaje mi się, że jest pan kimś najważniejszym w jej życiu. Jest pan z nią i w niej na każdym seminarium, które z nami prowadzi. Trochę znam ludzi, konfesjonał potrafi czegoś nauczyć… Smutek nosi w sobie. Chciałem, żeby pan to wiedział.

– Zapamiętam.

Stoimy tak, milcząc i już wiem, że coś jeszcze, coś ważnego chce mi powiedzieć. Pomagam mu.

– Niech pan mówi, słucham. Możemy tam przysiąść. – Wskazuję ławkę stojącą nieopodal. Podchodzimy. Siadamy.

– Zło immanentne… Przekazywane… – podejmuje po dłuższej chwili milczenia. – Aż boję się panu przyznać rację, studiuję równolegle teologię, a to trochę trąci gnozą… Ale ja też podobnie myślę… Proszę mi pomóc. – Teraz przyspiesza, widząc moje zdziwienie. – Jestem kapelanem więziennym, w ramach obowiązków odwiedzam areszt śledczy, no i… Nie mogę się otrząsnąć, nie mogę się pozbierać… Może pan słyszał albo czytał, głośno o tym ostatnio, sprawa dwóch chłopaków, dwudziestoparoletni, zgwałcili i zamordowali sześciolatka… Jeden z nich chciał ze mną mówić… – Robi dłuższą pauzę. Siedzi nieruchomo, wpatrując się w ziemię. – Chcę, bardzo chcę, żeby pan się z nim spotkał… To straszna zbrodnia, ale…

– Wyspowiadał go ksiądz?

– Właściwie to nie była spowiedź… Ale on mi zaufał… To, co usłyszałem… On może… Może mu się wydawać, że to była spowiedź. Powtórzę, zaufał mi i… To straszne. Tym, co dziś pan powiedział, wydaje mi się, że trafił pan w sedno… I aż się boję, że tak to odbieram. Pan wciąż ma uprawnienia obrońcy, prawda? – pyta nagle, choć jest to bardziej stwierdzenie niż pytanie. – Nie, nie chodzi o to, żeby pan podjął się obrony tego chłopaka, chociaż… Nie, ja proszę o rozmowę z nim. Bardzo. Jako adwokat może pan dostać pozwolenie na widzenie. Niech pan sprawi, żeby się przed panem otworzył… Proszę… Nazywa się Pawlak. Jan Pawlak. Areszt śledczy na Rakowieckiej.

Znów jestem w swoim pokoju. I znów przy oknie, zapatrzony. Teraz, gdy przenoszę wzrok z szarej magmy blokowiska na parapet, zauważam już dwie martwe muchy – podobne do supełków czarnej nici. I nagle czuję ból. Ten obraz jest jak cios wymierzony pomiędzy oczy. Ona, Olga, żywa. Nie, jakby nadżywa, w ekstazie. Miota się w łóżku, pode mną. Jej oczy, jej poszerzone źrenice. Rozpacz i rozkosz. Ostry dźwięk dzwonka gwałtownie zmywa ten obraz. Znów widzę dwie martwe muchy na parapecie. Idę do przedpokoju. Mimo że staram się ominąć wzrokiem tapczan, na którym ona leży, widzę ją kątem oka. Martwą.

W drzwiach stoi Marysia. Patrzy na mnie przez chwilę, a potem spuszcza wzrok. Milczy. „Wejdź” – mówię. A ona wciąż stoi ze spuszczonymi oczami. I nagle podnosi je. „Przygotuję ją – mówi. – Umyję, ubiorę. Może pan iść. Na spacer”.

Zaraz po tych słowach wychodzi. Mija korytarz i wchodzi do sypialni. Zamyka drzwi za sobą.

Ulicą idę. Ale nie twarze widzę, tylko mrowie ludzkie. A potem zjeżdżam w dół, długo. W czeluść, ku stacji metra. Nieruchome sylwetki płyną w górę równoległymi schodami. A potem uderza we mnie fala ludzka, ci, którzy wysypali się z wagonów na peron. Napierają na mnie. Z trudem docieram do drzwi. Zamykają się za mną. Siadam i wzrok kładę na oknie. Ruszamy. Za szybą czerń tunelu i moja twarz. Zbliżam wzrok do niej – i jakbym czynił przewrót. Skowyt, jęk słyszę i znów jej, Olgi, twarz widzę pode mną. I znów jej poszerzone źrenice. Spazm. Łomot pędzącego wagonu.

– Ja… Nie, proszę mi darować, nie mogę pana zrozumieć, panie profesorze. Czyżby, doprawdy, chciał pan podjąć się obrony tych zboczeńców… To znaczy jednego z nich?…

– Tymczasem proszę tylko o zezwolenie na widzenie. Chcę z nim porozmawiać.

Zatrzymuje wzrok na bibliotecznej szafie, za plecami prokuratora, na której stoi tandetna rzeźba Temidy z zawiązanymi oczami i wagą trzymaną w lewej ręce. Prawa szalka osuwa się w dół. Potem przenoszę wzrok na obraz na ścianie. Jakby pędzące gdzieś barwne kule.

– Dominik – wtrącam. I widzę, że mój rozmówca nie wie, o czym mówię. Dopiero po chwili przenosi za mną spojrzenie na obraz. – Radość i energia. Tak to odbieram. Lubię go z tego okresu. – Jedno widzenie, panie kolego. Potem zdecyduję.

– Cóż… Jeśli pan sobie życzy…

Uśmiecham się, co ma znaczyć, że mu dziękuję.

Otwieram drzwi kluczem. Wchodzę. Cisza. Ruszam tam, do sypialni. Ale zatrzymuję się. Wracam i staję na progu kuchni. Marysia tam siedzi na stołku. Nieruchomo. Dłonie na kolanach. Głowa opuszczona. Czekam. I ona podnosi głowę. Patrzy na mnie. Tak boleśnie, przenikliwie patrzy. Długo. Wreszcie podnosi się, spuszcza oczy i mówi cicho: „Pójdę”. Mija mnie i słyszę, jak wychodzi. A ja wciąż stoję, wpatrzony w pusty stołek.

Popycham drzwi i patrzę. Stoję tak w progu sypialni i wpatruję się. W tej szafirowej sukni, którą Marysia wybrała, wygląda pięknie. A przez to jest jakby jeszcze bardziej martwa. Podchodzę, staję przy tapczanie, pochylam się, dotykam jej dłoni, jakbym się upewniał, że to ona, że materialnie istnieje. A potem układam się obok niej, na wznak. Dłonie składam podobnie. Zamykam oczy.

Idę na górę. Pierwsze, drugie piętro. Zatrzymuję się. Patrzę na trzymaną w ręku kartkę, sprawdzam numer: wyszukana emaliowana blaszka nad framugą mijanych drzwi. Ponura klatka schodowa. Kute żeliwne balustrady, wyszczerbiona poręcz, łuszcząca się farba na ścianach, resztki szybek witrażowych w mijanych na półpiętrach oknach. Trzecie piętro. Numer się zgadza. Naciskam dzwonek. Po chwili raz jeszcze. Czekam. Drzwi się otwierają. Stoi w nich Marysia. Oniemiała. Długo milczy, zanim powie: „Skąd pan…”. Nie daję jej dokończyć, wskazując na trzymaną w ręku kartkę. „Dali mi twój adres w dziekanacie”. Ona cofa się, wpuszcza mnie, więc wchodzę. Idę. Mijam długi ciemny przedpokój i wchodzę do mrocznego pokoju. Wysokie okno zasłonięte półprzezroczystą zasłoną. Mimo ciężkich starych mebli pokój wydaje się duży. Marysia wyprzedziła mnie. Stoi teraz przy stole, mała się wydaje, krucha w tym pokoju. „Można?” – pytam i nie czekając na odpowiedź, siadam na krześle. A ona wciąż stoi, jakby do niej nie dotarło jeszcze w pełni, że ja tu jestem. „Nikt tu nie bywa” – mówi. I po chwili dodaje: „Od czasu…”, ale nagle milknie. I dość długo milczy. Wciąż tak stoi. Nie przerywam tego milczenia. „Tu się urodziłam – pada nagle. – Tam – wskazuje ręką – są jeszcze dwa pokoje… – Milknie i po chwili rzuca: – Nienawidzę tego mieszkania”. „To dlaczego się nie wyniesiesz? Możesz przecież zamienić na mniejsze”.

Ona stoi tak jeszcze przez chwilę, a potem rusza ku oknu. Wolno tam idzie. Wydaje się, jakby to był film puszczony w zwolnionym tempie. Jednym ruchem odsłania zasłonę i patrząc w dół, za okno, mówi: „Stąd skoczyła”.

Nie od razu dociera do mnie sens tego, co powiedziała. Ale gdy wreszcie to się dzieje, a widzę, że ona wciąż stoi znieruchomiała, zapatrzona przed siebie, w dół, to ruszam ku niej. Obejmuję ją rękami i obracam ku sobie. Wydaje się bezwolna. Puste spojrzenie, ręce opuszczone. Potrząsam nią. „Marysiu!” – wołam intensywnym szeptem. I wtedy jej wzrok się wypełnia. Wygląda, jakby skądś wracała. Patrzy na mnie intensywnie, coraz intensywniej. Oczy napełniają się łzami i nagle przytula się do mnie, przywiera, mocno. Wstrząsa nią spazmatyczny szloch. „Dlaczego?! – wyrzuca z siebie rozpaczliwie i po chwili powtarza: – Dlaczego!?…”. A potem nagle chwyta mnie za rękę, pociąga za sobą. Wychodzimy, a właściwie to wybiegamy z mieszkania.

Schody, schody, schody – i wreszcie podwórze. Ona zatrzymuje się nagle i patrzy pod nogi. „Tu” – mówi martwym, matowym głosem. A potem podnosi wzrok ku górze. Widzę wypadającą z okna kobietę, leci w dół jak wielki czarny ptak. I ciężkie uderzenie o beton słyszę.

A potem idziemy, szybko, nienaturalnie szybko. To znaczy ona tak idzie, jakby ją coś gnało. A ja z trudem za nią nadążam. I słucham. Bo ona mówi. Nie przestaje mówić. Idzie wciąż, prawie biegnie. Do utraty tchu. I wyrzuca z siebie nagromadzone słowa. Myśli wyrzuca z siebie. Te, które ją rozsadzają.

– Ona… Nie chciała mnie… Nigdy nie chciała… Krzyczała… Tak strasznie. Tyle razy krzyczała… I szarpała mnie… Nie biła, nie. Tylko szarpała… Dlaczego, Boże drogi, dlaczego mnie tak nienawidziła?!… Za to, że jestem… Czy to ja się prosiłam na świat, czy to moja wina?!… A dla niej właśnie tak… Tak! To moja wina, że się urodziłam! I że zmarnowałam, spaprałam, tak mówiła, spaprałam jej życie… Miała przeze mnie spaprane życie… No i ukarała mnie, ukarała… Boże!… Nie!!… – Chyba nawet nie zauważyła, że samochód ledwie wyhamował z piskiem. Ona odbiła się od maski i idzie dalej. Kierowca wyskakuje z auta, przerażony, a ona przechodzi przez jezdnię i obijając się o przechodniów, idzie dalej. – Nie!… Nie!… Nie!!… – wykrzykuje. – Dłużej tego nie zniosę!… Zabić się, tak strasznie się zabić tylko po to, żeby mnie ukarać!… Za to, że jestem!… Żebym musiała tę winę nosić w sobie!… Jak długo!?… Jak długo jeszcze?!… – Nagle zatrzymuje się. Doganiam ją. Ona patrzy na mnie. Niesamowite to, po tak długim wybuchu. Bo odzywa się spokojnym głosem: – Po co ja żyję?… Nie powinnam…

Zatrzymaliśmy się przy niewielkim skwerze. Kilka tu ławek. Tylko na jednej siedzi kobieta. Koło jej nóg bawi się dziecko.

– Nie mogę na to patrzeć – mówi Marysia. – Matka, która kocha swoje dziecko… – Przysiada na ławce. Milczy przez chwilę. – Mnie chyba tylko babcia kochała. Chyba. Prawie jej nie pamiętam. Miałam cztery lata, kiedy zmarła. Potem już nikt. Czy pan wie, jak to jest, kiedy jest się niechcianym? I niczyim?… Kiedy się nikogo nie ma?…

– Masz mnie – mówię. I wtedy ona przenosi na mnie wzrok. Patrzy. Długo. Z uwagą. Chyba nie zdaję sobie sprawy z ciężaru, z wagi zdania, które wypowiedziałem. Wyczytuję to z jej spojrzenia.

Redaktorka inicjująca: Elżbieta Kalinowska

Redaktorka prowadząca: Dorota Zwierzchowska

Redakcja: Hanna Trubicka

Korekta: Małgorzata Denys, Katarzyna Bury

Projekt okładki: Olga Wojewódzka

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

02-672 Warszawa, ul. Domaniewska 48

tel. (22) 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

gwfoksal.pl

ISBN 978-83-8318-485-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.