Monika Góra

KRYPTONIM SKÓRA

Czy o brutalne morderstwo został oskarżony niewinny człowiek?

Copyright © Monika Góra, 2023

Wydanie I

Warszawa MMXXIII

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Jakie są różne drogi, jakimi Pan Bóg prowadzi ludzi do siebie. I tak sobie to tłumaczę, że może w tym, że tu jestem, w tych więzieniach, w tym pozornym bezsensie, może jest ukryty cel. Boski cel. Bo gdyby tak nie było, musiałbym pogodzić się z tym, że alkoholicy notowani dziś się śmieją ze mnie przy winie za trzy złote, że Janczewski jest kryminalistą.

Myślicie, że mnie to nie boli? Ale może w tym jest dopust boży, a z takiej racji, że najważniejsza jest w rozrachunku końcowym dusza ludzka. Bo inaczej wszystko i całe moje życie ziemskie byłoby przegrane. No jasna sprawa, że mnie jako człowieka od małego dziecka zmarnowano. Ale w końcu sam doszedłem do takich przemyśleń. I mówię sobie: w Bogu nadzieja. […]

Sprawa jest bardzo poważna. Ja po procesie albo będę uniewinniony, albo skończę swoje życie w celi.

Jestem już zamknięty trzeci rok. Zwróciłem się do Pana Boga już kilka razy, że jakbym miał być skazany na dożywocie, i to za coś, czego nie zrobiłem, za niewinność, to lepiej byłoby dla mnie, żebym po spowiedzi i komunii świętej położył się na żelazne łóżko i umarł podczas snu.

Robert Janczewski, z listu do rodziców¹

Prolog

Pamiętam zimę 1998 roku, kiedy to się stało. Bałam się, tak jak inne kobiety w Krakowie. Morderca, który zabił i oskórował Kasię, studentkę Uniwersytetu Jagiellońskiego, pozostawał na wolności. Nie było wiadomo, kim jest, jak wygląda ani czy znowu zaatakuje. Do lipca 1998 roku mieszkałam w akademiku przy ulicy Bydgoskiej, w tamtejszej salce komputerowej pisałam pracę magisterską. W tym samym domu studenckim, w piwnicy, działały klub Pod Przewiązką i giełda płyt. W niedziele przychodziła na nią Kasia. Być może kiedyś się minęłyśmy na ulicy przed akademikiem. Przez myśl mi wtedy nie przeszło, że dwadzieścia trzy lata później będę na krakowskim Rynku rozmawiała z ojcem mężczyzny oskarżonego o jej zabójstwo.

Józef Janczewski, ojciec Roberta, na spotkanie wybiera kultową knajpę Vis-à-vis, zwaną Zwisem. To lokal aktorów, poetów, malarzy i wszelkiej maści krakowskich artystów. Długo szukam w pobliżu Rynku miejsca do zaparkowania. Gdy zziajana docieram do Zwisu, jest pięć minut po czasie. Józef Janczewski siedzi zniecierpliwiony w knajpianym ogródku.

– Punktualność jest grzecznością królów – słyszę na powitanie.

Na szczęście nie zostaję zdyskwalifikowana przed startem, gdyż – jak się dowiaduję – pięć minut jest wybaczalne.

Po chwili okazuje się, dlaczego Józef Janczewski wybrał właśnie to miejsce. Ledwo zaczynamy rozmawiać, podchodzi do nas kręcący się po Rynku starszy mężczyzna. Wylewnie wita się z Józefem. Zostaje mi przedstawiony jako doktor habilitowany, poeta. Umawia się z Janczewskim, że zrecenzuje jego ostatni tomik wierszy. Kilka minut później podchodzi kolejny krakowski artysta i dowiaduję się, że Józef dostał od prezydenta odznaczenie Honoris Gratia przyznawane osobom zasłużonym.

– Najbardziej boli mnie, że nasze nazwisko zostało obrzucone błotem – mówi rozżalony Józef. – Moja duma i duma pokolenia. Obsmarowano nas. Jeszcze bym to mógł ścierpieć, ale ja wiem, że on jest niewinny. Ja wiem. Na dziewięćdziesiąt dziewięć i dziewięć dziesiątych procent.

Józef przypomina akwizytora starej daty. Wełniany sweter w serek, pod nim koszula z kołnierzykiem, spodnie w kant. Mocne okulary w srebrnych oprawkach, skórzany neseser. Zdecydowany ton głosu. Po krótkim sprawdzeniu moich intencji i zakazie nagrywania „dopóki mi nie zaufa” walizeczka ląduje na stoliku. Ze środka Janczewski wyjmuje dwa opasłe segregatory, jakby chciał ze mną podpisać umowę na prąd. W pierwszym są wpięte wszystkie troski związane ze sprawą jego syna: pisma Józefa do prokuratury i odpowiedzi, postanowienia i zażalenia na postanowienia, protokoły przeszukań – całość ułożona w idealnym porządku, poprzedzielana pocztowymi potwierdzeniami nadania. W drugim pękatym segregatorze – listy od Roberta z więzienia. Wszystkie ponumerowane. Pierwszych kilkunastu nie ma, bo zatrzymała je prokuratura. W kolejnych całe fragmenty są zamazane – podobno Robert ujawniał w nich informacje ze śledztwa. Są napisane dużymi, drukowanymi literami, pewnie po to, żeby starszym rodzicom łatwiej było je czytać. Nie ma błędów. Józef wypożyczy mi najpierw jeden segregator, potem drugi, i poprosi przy tym, aby żaden dokument przypadkiem nie zmienił swojego położenia względem innych.

Następnie na stoliku ląduje album ze zdjęciami. Rodzice Józefa, Matylda i Antoni Janczewscy, siedzący na fotelach jakby wypożyczonych z Wawelu w salonie ociekającym złotem. Na ścianach wymyślne świeczniki, obrazy świętych w bogato zdobionych złotych ramach, wielkie lustra. W stylizowanych na Ludwika XVI komodach zastawy obiadowe, na meblach rzeźby aniołów. Na kolejnym zdjęciu upozowana na gejszę Matylda gra na pianinie, czemu przysłuchuje się wpatrzony w nią, odziany w złotą kamizelkę małżonek. Następne zdjęcie – żona Józefa w welonie ślubnym. Piękna, przyznaję. Kolejne – Józef na spotkaniu autorskim w Wiedniu, podczas którego wręczane są mu złote medale.

Kilka zdjęć Roberta. Na wszystkich siedzi z poważną miną. Ma krótko ostrzyżone, ciemne włosy i okrągłą twarz. Na nosie prostokątne okulary w ciemnych oprawkach. Umięśniona sylwetka dziwnie kontrastuje z ładną, trochę dziewczęcą twarzą.

I te smutne, ciemne oczy, w których widać mieszaninę żalu, niechęci i bezgranicznego cierpienia.

Rankiem 4 października 2017 roku pogoda jest kiepska…

Rankiem 4 października 2017 roku pogoda jest kiepska. W Krakowie pada przelotny deszcz i wieje zimny wiatr. W południe temperatura dochodzi do kilkunastu stopni, ale niebo jest dalej zachmurzone. Później znowu się ochładza. Przed trzecią po południu na ulicy Trynitarskiej w dzielnicy Kazimierz stoi kilkanaście samochodów. Niektóre to nieoznakowane radiowozy. W jednym z nich, furgonetce koloru niebieski metalik, funkcjonariusze z brygady antyterrorystycznej obserwują okolicę. Na ulicy są rozstawione profesjonalne światła, jakby zaraz miało zacząć się przedstawienie.

Nagle antyterroryści naciągają na twarze kominiarki. Technik policyjny z tylnego siedzenia nagrywa ich rozmowę.

– Prowadzi rower?

– Jest!

– Teraz!

Nieoznakowany radiowóz włącza syrenę i gwałtownie rusza. Stojący na ulicy dźwiękowiec jakiejś telewizji z mikrofonem na tyczce ucieka spod kół. Auto z piskiem opon podjeżdża przed klatkę niepozornego peerelowskiego bloku. Stoją tu już dziennikarze i kilkunastu zamaskowanych policjantów. Trzech kryminalnych przyciska do szyby drzwi wejściowych Roberta Janczewskiego, który nie stawia żadnego oporu. Obok dwóch kolejnych policjantów w kominiarkach moro osłania akcję; trzymają ręce na broni, na wypadek gdyby mężczyzna nagle wyjął spod szarej puchówki kałasznikowa i rozpoczął ostrzał. Robert Janczewski ma rozłożone po bokach ręce, z pomarańczowo-czarnym plecaczkiem wygląda jak rozpłaszczona na szybie wielka mucha. Obok stoi jego oparty o ścianę budynku rower.

Całą akcję nagrywają podekscytowani operatorzy i dźwiękowcy telewizyjni stojący tuż za policjantami.

Niebieski van, który przed chwilą pędził ulicą Trynitarską, zatrzymuje się obok zbiegowiska. Siedzący w nim antyterroryści wyskakują z auta i podchodzą do unieruchomionego Roberta. Technik filmuje zakładanie mu kajdanek, do których jest przymocowany gruby łańcuch. Antyterroryści odwracają mężczyznę i na żelaznej smyczy prowadzą do vana.

Gdy oglądam później filmik z tej akcji, zastanawiam się, jaki był cel tej szopki. Po co ściągnięto brygadę antyterrorystyczną, skoro zatrzymania dokonali kryminalni? W jakim celu policyjny van pędził na sygnale ulicą Trynitarską, skoro nikogo nie ścigano? Odpowiedź na te pytania wydaje się oczywista: celem było nagranie efektownego filmiku, który później rzecznik policji wyśle do wszystkich redakcji.

Tymczasem antyterroryści z włączonym kogutem jadą przed miasto i kawalkadą wjeżdżają przed budynek komendy wojewódzkiej policji.

Tu Robert Janczewski dostaje łańcuch na nogi. Policjanci sprawdzają go detektorem metalu. Coś piszczy. Przeszukują go – znajdują klucze do mieszkania. Wjeżdżają windą na piętro komendy. Eskortowany przez pięciu policjantów, skuty mężczyzna małymi krokami posuwa się do pokoju przesłuchań. Siada na krześle. Czeka.

W tym samym czasie Maria Janczewska, kompletnie nieświadoma tego, co się dzieje przed blokiem, zabiera się do jakiejś domowej pracy. Nagle ktoś dobija się do drzwi.

Pewnie jakieś łazęgi, myśli. Przecież to nie do mnie, a Robert wyszedł…

Otwiera drzwi, widzi policjantów. Oznajmiają zdumionej kobiecie, że zabierają ją na komendę na przesłuchanie.

– Syna wywabili podstępnie – opowiada Maria. – Najpierw przyszedł dzielnicowy i przyniósł zawiadomienie, że ma wziąć okulary i stawić się na ulicy Grzegórzeckiej do badania. Więc syn zabrał całą teczkę papierów, bo może to w sprawie renty? No bo o co innego by im chodziło? Wywabili go na dół, a tam już czekali: policja, pełno dziennikarzy. I zrobili pokazówkę na całą ulicę.

Na komendzie Maria dowiaduje się, że jej syna aresztowano. Jest oszołomiona. Ktoś ją rewiduje, pyta, czy nie ma ostrych narzędzi, tasaka, peruki.

– Peruki? – dziwię się, gdy mi to opowiada.

– No żeby się maskować – tłumaczy. – Bo jako współwinna na pewno się maskuję. – Prowadzą ją do pokoju, prokurator, przesłuchanie. – Co chwilę mi się odgrażał – wspomina Maria. – Bo ja z tego wszystkiego zapominałam różne fakty, plątałam się, więc on mi mówił, że za fałszywe zeznania grozi mi osiem lat więzienia.

Pytania prokuratora latają w pokoju jak pociski:

„Czy znalazła pani jakieś ślady na podłodze?”,

„Czy były szczątki ciała lub skóry?”,

„Czy były ślady krwi?”,

„Czy miała pani maszynę do szycia, jak wróciła z Kanady?”,

„Czy coś pani szyła Robertowi?”,

„Czy Robert umie szyć?”,

„Czy się przyglądał, jak pani szyje?”.

Na koniec śledczy mówią: „Pani już do domu nie wróci. Proszę dać klucze. I proszę wyrazić zgodę na opuszczenie mieszkania, bo gdzieś panią musimy umieścić”.

Wywożą Marię, tak jak stoi, do Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Helclów w Krakowie. Spędzi tam prawie trzy miesiące.

– Zgodziłam się, bo byłam w takich nerwach… Poza tym gdzie indziej bym poszła?

– Prosto z komendy zawieźli panią do domu opieki społecznej? – upewniam się.

– Tak! Tak było. – Maria ciągle się denerwuje.

– A miała pani jakieś rzeczy osobiste, ubrania?

– Nic. Tak mnie przerazili masa tych chłopów i ten prokurator zamaskowany, że nic z sobą nie zabrałam. Dopiero po długim czasie dostałam jakieś majtki i rajtki, małe biustniki, sweterek i jakąś szmatę mi policjantka przyniosła, bo nie wiedziała, co jest na mnie dobre. Butów nie miałam, czapki nie miałam, szalika nie miałam. Wszystko trzeba było kupić.

*

Tego samego dnia wieczorem rozgrywa się trzecia scena spektaklu. Jedenastu policjantów przychodzi do mieszkania Józefa. Do dziś dźwięczą mu w uszach ich słowa:

„Czy pan wie, że pana syn jest aresztowany?”,

„A czy pan wie, że chodził na cmentarz i zostawił tam dwa listy pisane własną krwią?”,

„A czy pan wie, że znaleziono notes, w którym było sto sześćdziesiąt adresów różnych kobiet?”.

Ojcu Roberta włosy jeżą się na głowie. Kompletnie baranieje.

Policjanci wchodzą w butach na dywany. Ciągną wielkie maszyny. Jeżdżą nimi po ścianach, przesuwają meble. Janczewski z nerwów musi do toalety. Jeszcze nie kończy, a funkcjonariusz już otwiera drzwi i patrzy.

Funkcjonariusze zabezpieczają trzydzieści jeden pozycji, w tym jego komputer i telefon komórkowy, części od zegarków, baterie, kamyki montowane w bransoletkach, aparat fotograficzny. Kolejnego dnia znowu przychodzą i zabierają cholewę buta, w którym chodziła na grzyby jego znajoma.

Telefon i uszkodzony komputer oddadzą mu po kilku miesiącach.

Gdy trwa rewizja mieszkania, policyjny filmik z zatrzymania Roberta ogląda cała Polska.

Cela jasnożółta 5,5 × 5,5 kroku…

Cela jasnożółta 5,5 × 5,5 kroku, potężne kraty, stół maleńki, stołek, łóżko wąskie, twarde sienniki żelazne, umywalka, kibel. No i takie życie. […] Ile razy człowiek wychodzi za kratę z celi, jest procedura. Przychodzą strażnicy. Zdejmuje się bluzę (czerwoną), spodnie (czerwone), skarpetki, klapki. Bluzę więzienną (popielatą) sprawdzają wykrywaczem do metalu. Dostaje się bluzę więzienną (popielatą), zdejmuje się majtki i kuca, a majtki są sprawdzane detektorem (wykrywaczem metalu). Gdy się idzie do łaźni – wszędzie kamery – bierze się ręcznik, majtki zapasowe czyste, szamponik. Wychodząc tyłem z celi, przy murze, głową do ściany. Nie wszyscy, ale niektórzy biorą człowieka za ręce skute z tyłu, po bokach obydwaj naciskają tak, że głowę ma się na wysokości kolan i tak się idzie. A jak nie na łaźnię, to jeszcze w butach bez sznurówek. Na golenie się jest wyznaczony czas. Rozkucie, rozbieranie, golenie się (maszynką jednorazową w poniedziałki i czwartki), na tempo prysznic, mycie głowy, wycieranie się, ubieranie się. Wszystko ma zająć 10 minut, bo już następny czeka. Zakuwanie, otwieranie drzwi. Dwaj po bokach, blokada rąk, nacisk na barki, głowa do kolan i do celi.

Dziewiętnaście lat wcześniej…

Dziewiętnaście lat wcześniej, w czwartek 12 listopada 1998 roku, Katarzyna jak każdego ranka wygląda przez okno. Ohyda. Niebo zakryte chmurami, pada deszcz ze śniegiem. Mroźny wiatr dosłownie czuć przez szybę. Dziewczyna wzdycha.

Podchodzi do półki z kasetami. Queen, Sheryl Crow, Kate Bush, Enya, Peter Gabriel, Genesis… Co by tu puścić? Może Kate Bush? Pasuje do sennego, ciemnego, deszczowego dnia. Kasia wsuwa kasetę do magnetofonu. Łagodne dźwięki rozlewają się po pokoju.

Wkłada granatowy welurowy golf i czarne dżinsowe spodnie. Patrzy w lustro. Krytycznym spojrzeniem omiata swoje krągłości. Wciąga brzuch. W końcu wyjmuje sweter ze spodni, tak jest lepiej. Przenosi wzrok na rozjaśnione, kręcone kosmyki włosów. Ładnie podkreślają błękit oczu. Kasia niepewnie uśmiecha się do swojego odbicia w lustrze.

W przedpokoju zakłada długą, granatową, sztruksową kurtkę, zapina ją na metalowe klamry. Nogi wsuwa w czarne trzewiki, na plecy zarzuca czarny skórzany plecak.

– Idę na zajęcia! – krzyczy w stronę kuchni.

– A śniadanie? – słyszy głos matki.

– Nie jem – odpowiada.

– Pamiętaj o lekarzu wieczorem. – Kobieta wychodzi do przedpokoju. Patrzy zatroskana na córkę.

– Pamiętam – mówi Kasia i zamyka za sobą drzwi.

Wychodzi z bloku, idzie na przystanek. Zimno. Siąpi. Mocniej otula się kurtką.

*

O szóstej wieczorem Bogusława, matka Katarzyny, stoi przed przychodnią na osiedlu Uroczym na Nowej Hucie. Czeka na córkę. Dziewczyna ma umówioną wizytę u lekarza.

O tej porze roku jest już ciemno. Robi się coraz chłodniej. Bogusława rozgląda się nerwowo, ale córka nie nadchodzi. W końcu zaniepokojona wraca do mieszkania.

– Kasia? – nawołuje od progu.

Zagląda do wszystkich pokoi. Pusto. Sprawdza w notesie numery do koleżanek córki, podnosi słuchawkę telefonu stacjonarnego.

– Dzień dobry, Ulu, tu mama Kasi. Jest może u ciebie? Umówiłam się z nią w przychodni, ale nie przyszła. No dobrze, dziękuję.

Bogusława rozłącza się, wykręca kolejny numer.

– Ania? Dzień dobry, tu mama Kasi. Nie ma jej przypadkiem u ciebie? Nie wiesz, gdzie może być? No nic, jakby zadzwoniła albo przyszła, daj znać, dobrze?

Późnym wieczorem matka Katarzyny idzie na komisariat policji. Przez szybę mówi do dyżurnego:

– Córka do tej pory nie wróciła do domu. Nigdy wcześniej jej się to nie zdarzało.

– Ile ma lat?

– Dwadzieścia trzy. Musicie jej szukać…

– Ma pani jej zdjęcie? Proszę podać rysopis.

Bogusława wyjmuje z torebki fotografię Kasi. Dziewczyna ma na niej lekko kręcone, farbowane blond włosy.

– Jest dość wysoka, ma sto siedemdziesiąt centymetrów wzrostu. Studiuje religioznawstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim.

– Jak była ubrana? – pyta policjant.

– W granatową kurtkę i granatowy golf. Do tego czarne spodnie i czarne trzewiki.

Policjant zapisuje.

– Przyjmę zgłoszenie, ale wie pani… Córka jest dorosła. Może gdzieś pojechała? Do rodziny? Do koleżanki?

– Wszystkich już obdzwoniłam.

– Musi pani czekać.

*

Bogusława nie może zasnąć, stoi w oknie, w ciemności próbuje wypatrzyć sylwetkę córki. Rano jest już pewna, że stało się coś złego. Przed południem idzie do dominikanów na Starym Mieście. Działa tu Ośrodek Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach. Zakonnicy podpowiadają Bogusławie adresy, które powinna sprawdzić, ale nigdzie nie ma Kasi.

Kobieta miota się. Chodzi po całym mieście i wypytuje o córkę. W końcu ktoś jej podpowiada, żeby poprosiła o pomoc Grzegorza Bohosiewicza, prywatnego detektywa, który ma biuro nieopodal ulicy Bydgoskiej. Jest byłym bokserem Towarzystwa Sportowego Wisła Kraków i byłym kapitanem milicji z wydziału dochodzeniowo-śledczego komendy policji zwanej Biały Domek. Tę informację warto zapamiętać, bo być może detektyw nie trafił do tej sprawy przypadkiem.

Bohosiewicz przyjeżdża do mieszkania Bogusławy, chce zobaczyć pokój jej córki. Naprzeciwko wejścia znajduje się klasyczna peerelowska meblościanka, na półce kasety magnetofonowe i książki. Wyjmuje kilka, ogląda.

– Lubi fantastykę… – zwraca się do Bogusławy.

Kobieta kiwa głową. Detektyw przegląda leżące na wierzchu kasety Grateful Dead.

– Przegrywane.

– Jeździła na giełdę płyt, do akademika na Bydgoskiej.

– Pod Przewiązkę?

– Chyba tak…

Detektyw zagląda do szafy, widzi, że nie ma w niej zbyt wielu ubrań. Te, które wiszą, są ciemne: czarne, brązowe, granatowe.

– Niczego nie brakuje?

– Nie, tylko tego, co założyła.

Bohosiewicz siada na krześle przy biurku.

– Proszę mi opowiedzieć o córce.

– Cóż, jest raczej zamknięta w sobie, skryta, wycofana. Ostatnio trochę zagubiona… Nie wiedziała, co chce robić w życiu. Szukała, miotała się… – Bogusławie głos grzęźnie w gardle.

– Gdzie spędzała czas?

– Chodziła na zajęcia z religioznawstwa, do Collegium Broscianum przy Grodzkiej 52. Lubiła spotkania w Dyskusyjnym Klubie Filmowym przy kinie Pasaż. Czasem odwiedzała sklep muzyczny przy Szpitalnej, Księgarnię Hetmańską przy Rynku Głównym…

Detektyw zapisuje wszystko w notesie.

– Miała chłopaka?

– Nie, chociaż ostatnio zafarbowała włosy… Była na diecie…

– Może kogoś poznała?

Bogusława wzrusza ramionami.

– Nikogo mi nie przedstawiła.

„Była taka mądra, oczytana. W szkole nigdy nie miała problemów z nauką – powie potem dziennikarzom. – Była dla mnie intelektualnym partnerem. Potrafiłyśmy długo rozmawiać – o przeczytanej książce, filmie, sztuce teatralnej. Kochała góry, razem tam jeździłyśmy. Była taka spokojna, nieagresywna, przyjazna. Nikomu nic złego nie zrobiła…”²

Religioznawstwo to trzeci kierunek studiów Katarzyny. Po liceum wybiera psychologię, pewnie dlatego, że taki zawód wykonuje jej matka. W 1994 roku przez błąd systemu informatycznego na ten kierunek dostaje się ponad trzysta osób zamiast kilkudziesięciu. Między nimi Maciej Stuhr. Przez pierwszy rok trwa odsiew studentów. Katarzyna rezygnuje po semestrze. Nie podchodzi do któregoś egzaminu i skreślają ją z listy.

Na uczelni utrzymuje kontakt tylko z jedną koleżanką. Włóczy się z nią po muzeach i wystawach. Przyjaciółka jest zaskoczona, że Kaśka w ogóle nie zna swojego miasta, mimo że mieszka w nim od dziecka.

Poza znajomą ze studiów Kasia ma jeszcze dwie koleżanki z liceum. Urszula Ł. pracuje dziś w krakowskim sądzie rejonowym jako referentka, Anna G. jest nauczycielką angielskiego. Próbuję z nimi porozmawiać, ale żadna się na to nie zgadza. Reakcja Anny jest wręcz paniczna, jakby się czegoś bała.

Po rezygnacji z psychologii Katarzyna zdaje na historię. Tu też nie zagrzewa długo miejsca i przenosi się do szkoły pomaturalnej. W październiku 1998 roku zaczyna studiować religioznawstwo. Zawsze siada w ostatniej ławce. Na wykładowcach robi wrażenie zamkniętej w sobie.

Dziewczyna jest przygnębiona i apatyczna od śmierci ojca. Kilka lat wcześniej wybrała się z nim na wspólną wędrówkę po górach. Podczas wspinaczki mężczyzna poślizgnął się i uszkodził kręgosłup. Po wypadku zaczął poważnie chorować. Zmarł w 1996 roku. Kasia obwinia się o jego śmierć.

W chwili najgorszego nastroju próbuje odebrać sobie życie. Staje na moście, ale nie skacze.

11 grudnia 1997 roku przychodzi do domu brudna i mówi mamie, że jakiś facet ją zgwałcił pod mostem Grunwaldzkim.

*

Mija kilka kolejnych dni, ale Kasia nie wraca do domu. Bogusława odkrywa, że od trzech tygodni nie chodzi na zajęcia. Co wtedy robi? Raczej nie spaceruje po mieście. Jest późna jesień, zimno. Często pada.

Może pracuje? Na przykład w Instytucie Biochemii Lekarskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego przy ulicy Kopernika 7. Dziennikarz Onetu Dawid Serafin napisze wiele lat później: „Według relacji Kasia miała zostać w nim zatrudniona jako sprzątaczka. Kto i dlaczego miał pomóc jej znaleźć pracę, nie wiadomo. Pokazujemy zdjęcie kilkunastu pracownikom, którzy pod koniec lat 90. byli zatrudnieni w instytucie. Rozpoznają postać, jednak pod imieniem Agnieszka”³.

Śledczy uznają potem, że te trzy tygodnie to prawdopodobnie był okres jej znajomości ze sprawcą.

*

Maria Janczewska, matka Roberta, to niska kobieta o siwych włosach spiętych w gładki kok. Jest ubrana w spódnicę i obcisłą bluzkę odsłaniającą ramiona. Ma mocny makijaż i dużo biżuterii. Ręce i nogi całe w ranach po nerwowym drapaniu.

Spotykamy się w trójkę – razem z jej byłym mężem – w mieszkaniu przy ulicy Trynitarskiej. Józef Janczewski tym razem jest ubrany w koszulkę i dresowe spodnie, bo właśnie przyjechał naprawić Marii kran. Opowiada, co się działo po odwiezieniu jej do domu pomocy społecznej.

– Była w bardzo złym stanie. Oni ją kąpali, myli, czesali, przebierali, bo leżała jak bezwładna. Tylko w ścianę patrzyła. I być może to, że przychodziłem niemal dzień w dzień, podtrzymywało ją na duchu.

– No jasne, że tak – przytakuje kobieta.

Po kilku dniach przyjeżdża po nią radiowóz. Policjanci zabierają ją w jakieś miejsce, gdzie długo czekają na prokuratora.

– Wreszcie przyprowadzili mnie tutaj, całe schody były zastawione dryblasami w tych białych uniformach. Prokurator mówi, żebym otworzyła drzwi, a przecież oni mieli klucze.

Prokurator Tomasz Dudek, delegowany z Prokuratury Okręgowej w Krakowie do krakowskiego wydziału Prokuratury Krajowej, wręcza kobiecie postanowienie o żądaniu wydania rzeczy. Maria czyta: „Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i uzyskanych w toku niniejszego postępowania informacji stwierdzono, iż osobą mogącą posiadać wiedzę lub przedmioty mające znaczenie dla niniejszego postępowania lub mogącą być związaną z powyższym czynem jest Maria Janczewska, matka podejrzanego Roberta Janczewskiego”.

Maria pyta prokuratora, jak można zabić kogoś, kogo się nigdy nie znało ani nie widziało na oczy. Ale śledczy jest niewzruszony. Ekipa techników wchodzi do mieszkania, a Janczewska zostaje odwieziona z powrotem do ośrodka.

– Mogłam sobie zabrać jakieś rzeczy, ale nie myślałam o tym – opowiada – bo byłam pod taką presją psychiczną, że w ogóle nie wiedziałam, jak się nazywam.

Później Maria dostanie pismo informujące, że czynności procesowe w miejscu jej zamieszkania prowadzone były od 4 października – czyli od zatrzymania Roberta – do 20 listopada 2017 roku. Po co więc 10 października policjanci wieźli kobietę do mieszkania, nie wiadomo.

Śledczy zaczynają poszukiwanie śladów zabójstwa. Nikt im nie patrzy na ręce, bo Maria jest w domu pomocy społecznej, a na udział Józefa w przeszukaniu się nie zgadzają. 11 października policja przywozi do mieszkania zakonnika wskazanego przez Janczewską, ale ten szybko wraca do swoich obowiązków.

– Tu była piękna tapeta, bardzo droga. Zerwali. – Janczewscy oprowadzają mnie po mieszkaniu. – Wykładziny robiliśmy razem, Robert mi pomagał. Zerwali i zabrali. Potem zerwali też płytki PCV, które były pod wykładzinami.

Na podłogach zostaje goły beton. Na ścianach widać cegły.

– Łazienkę też skuli do betonu? – pytam Marię.

– Wszystko do betonu – potwierdza. – Wannę, muszlę, toaletę, całe wyposażenie. Wszystko to wywieźli dużymi autami.

W pokoju Roberta zostają tylko kanapa, rower, dwie figurki świętych, a na ścianie w złotych ramkach zdjęcie ślubne Marii.

Prokurator zabiera niemal wszystkie ubrania.

– Nawet moje majtki, które były w nakastliku w łazience, zostały zabrane. Do badania – opowiada kobieta.

Śledczy zabezpieczają jej kapelusze, lisie ogony, igły, nici, nożyczki. Całą szufladę biżuterii srebrnej i sztucznej. Noże. Modlitewniki, encyklopedie, książki religijne. Fotografie i obrazy.

– Najpierw zabrali taśmy magnetowidowe, a później przyszli z nakazem prokuratora i zabrali magnetowid – przypomina sobie Józef.

– Wszystko. Wszystko trzeba było kupować – unosi się matka Roberta. – Któryś z policjantów się wygadał, że było ponad pięćset pozycji.

Zarekwirowane zostają wszystkie klucze – w tym do skrzynki pocztowej i wiaty śmietnikowej. Józef nie może wejść do mieszkania. Funkcjonariusze siedzą przed blokiem dzień i noc i pilnują.

– A przecież do skrzynki przychodziły rachunki za mieszkanie, które trzeba było zapłacić – bulwersuje się Janczewski.

Józef boi się, że gazownia, która jest właścicielem bloku, wypowie Marii lokal. Po ciemku zakrada się do klatki i szybko, najciszej, jak potrafi, przez wąski otwór w skrzynce wyjmuje wszystko, co zdoła.

Ostatniego dnia przeszukania śledczy zabezpieczają jeszcze obrączkę ślubną matki Roberta.

– Zawołali nas, jak wszystko było rozkopane, zrujnowane – opowiada Maria. – Żebyśmy powiedzieli, co chcemy, żeby kupili.

Policjanci wiozą Janczewskich do Leroy Merlin w krakowskiej galerii Bonarka i każą im wybrać asortyment.

– Dali nam najgorszy. Nie to, co powiedzieliśmy – narzeka Józef.

Następnie prokuratura wynajmuje kilku Ukraińców, żeby doprowadzili gruzowisko do porządku.

– Podłogi położyli, wymalowali – relacjonuje dalej Józef. – Jeszcze musiałem poprawiać po nich.

Po prawie trzech miesiącach śledczy oddają im jeden komplet kluczy. Maria wciąż jest w ośrodku przy ulicy Helclów. Józef przez trzy dni sprząta.

– Szkoda gadać, ile było roboty – denerwuje się. – Myłem, odkurzałem, meble przesuwałem.

Maria wraca do mieszkania przed świętami Bożego Narodzenia 2017 roku.

Tłumaczenie fragmentu artykułu: Agnieszka Szling.

Redaktorka inicjująca: Elżbieta Kalinowska

Redaktorka prowadząca: Dorota Zwierzchowska

Redakcja: Emilia Radzyńska

Korekta: Małgorzata Denys, Alicja Laskowska

Projekt okładki: Paweł Sky

Zdjęcie wykorzystanie na okładce: fot. Beata Zawrzel/REPORTER

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

02-672 Warszawa, ul. Domaniewska 48

tel. (22) 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-8318-387-9

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.