OBRÓT POWSZECHNY I GOSPODARCZY

PROBLEMY
PODATKOWOPRAWNE

REDAKCJA NAUKOWA:

Iwona Ramus

RECENZENCI

prof. nadzw. dr hab. HENRYK DZWONKOWSKI

Uniwersytet Łódzki

dr hab. WOJCIECH MORAWSKI

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

dr hab. prof. KUL PAWEŁ SMOLEŃ

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

prof. nadzw. dr hab. BOŻENA WIECZORSKA

Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Rzeszów–Przemyśl

Redaktor naukowy

Iwona Ramus

e-mail: iwona.ramus@gmail.com

REDAKTOR PROWADZĄCY

Szymon Gumienik

REDAKTOR TECHNICZNY

Paweł Banasiak

KOREKTA

Damian Kaja

PROJEKT OKŁADKI

Krzysztof Galus

© Copyright by Wydawnictwo Adam Marszałek

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Żadna jej część nie może być reprodukowana jakimkolwiek sposobem – mechanicznie, elektronicznie, drogą fotokopii itp. – bez pisemnego zezwolenia wydawcy. Jeśli cytujesz fragmenty tej książki, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło

Toruń 2014

ISBN 978-83-8019-035-1

Wydawnictwo prowadzi sprzedaż wysyłkową:
tel./fax 56 648 50 70, e-mail: marketing@marszalek.com.pl

Wydawnictwo Adam Marszałek, ul. Lubicka 44, 87–100 Toruń

tel./fax 56 648 50 70; tel. 56 660 81 60, 56 664 22 35

e-mail: info@marszalek.com.pl www.marszalek.com.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

Wprowadzenie

Wstęp

Część 1. WYBRANE PROBLEMY PRAWA PODATKOWEGO OGÓLNEGO

Rozdział 1. Ciężar dowodzenia w prawie podatkowym

1. Wstęp

2. Orzecznicze i doktrynalne koncepcje nakładania ciężaru dowodu na stronę postępowania podatkowego

3. Organ podatkowy jako podmiot obciążony powinnością dowodzenia

Rozdział 2. Obejście prawa podatkowego – zarys regulacji

1. Wstęp

2. Charakterystyka i znaczenie pojęcia – definicje

3. Klauzula In fraudem tributum legis, sens regulacji, rola organów podatkowych

4. Wnioski

Rozdział 3. Instytucje finansowe jako źródło informacji organów podatkowych

1. Wstęp

2. Finansowa tajemnica zawodowa

3. Organy podatkowe

4. Uprawnienia i kompetencje organów podatkowych związane z żądaniem udzielenia informacji przez instytucje finansowe w oparciu o art. 82 o.p.

5. Art. 182 – 185 o.p. jako podstawa żądania informacji przez organy podatkowe od instytucji finansowych

6. Informacje instytucji finansowych w trakcie czynności sprawdzających

7. Instrumenty ochrony informacji otrzymanych od instytucji finansowych

8. Wnioski

Rozdział 4. Normatywne uwarunkowania ponoszenia odpowiedzialności przez osoby trzecie w prawie podatkowym na przykładzie odpowiedzialności za zobowiązania spółek

1. Wstęp

2. Kategorie należności objętych odpowiedzialnością podatkową osób trzecich oraz sposób rozstrzygania o niej

3. Podmioty odpowiedzialne i szczegółowe warunki ich odpowiedzialności za należności podatkowe spółek wymienionych w art. 115 O.p.

4. Odpowiedzialność za należności podatkowe pozostałych spółek

5. Pozostałe (wspólne) uwarunkowania ponoszenia odpowiedzialności za należności podatkowe spółek

6. Wnioski

Rozdział 5. Sprzeciw przedsiębiorcy na czynności kontrolne. Uwagi de lege lata i  de lege ferend

1. Wstęp

2. Charakter i istota kontroli oraz nadzoru

3. Regulacje prawne dotyczące instytucji sprzeciwu w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej

4. Sprzeciw jako środek ochrony praw kontrolowanego przedsiębiorcy i spór o charakter procesowy sprzeciwu

5. Zarzuty w odniesieniu do instytucji sprzeciwu i jej skuteczności. Postulaty de lege ferenda

6. Wnioski

Rozdział 6. Zmiany w regulacji ogólnych interpretacji prawa podatkowego

1. Wstęp

2. Istota i funkcje interpretacji ogólnych

3. Zakres dokonanych zmian

4. Poprawność legislacyjna dokonanych zmian

5. Wnioski

Część 2. PODATEK OD TOWARÓW I USŁUG – WYBRANE ASPEKTY

Rozdział 7. Gmina jako podatnik podatku od towarów i usług – podmiot mający prawo do odliczenia podatku naliczonego

1. Prawo do odliczenia podatku naliczonego w jednostkach samorządu terytorialnego oraz gminnych jednostkach organizacyjnych

2. Status podatnika

3. Podatnikiem – gmina czy urząd gminy?

4. Samorządowe jednostki organizacyjne jako odrębni podatnicy podatku od towarów i usług

5. Samorządowe jednostki budżetowe a kwestia podmiotowości w podatku od towarów i usług

6. Czynności gminy jako organu władzy publicznej a obrót w świetle u.p.t.u.

7. Prawo do odliczenia – związek ze sprzedażą opodatkowaną

8. Problem odliczeń częściowych – liczenie struktury a „obrót” niepodlegający podatkowi od towarów i usług

9. Problem odliczeń częściowych od wytworzenia (zakupu) budowli i budynków – odliczenia częściowe

10. Zakupy (w których zawarty jest podatek naliczony) sfinansowane z dotacji

Rozdział 8. Ewolucja instytucji „ulgi na złe długi” w ustawie o podatku od towarów i usług w aspekcie przepisów wspólnotowych

1. Wstęp

2. Istota „złego długu” w prawie podatkowym

3. „Ulga na złe długi” w odniesieniu do zasad konstrukcyjnych wspólnotowego systemu VAT

4. Funkcjonowanie „ulgi na złe długi” w ustawie o podatku od towarów i usług

5. Wnioski

Rozdział 9. Zastosowanie klauzuli dobrej wiary w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie podatku VAT. Wybrane zagadnienia

1. Wstęp

2. Pojęcie dobrej wiary w prawie prywatnym – wybrane zagadnienia

3. Analiza wybranych orzeczeń Trybunału dotyczących dobrej wiary w opodatkowaniu VAT

4. Podsumowanie z orzecznictwa Trybunału

5. Wnioski

Rozdział 10. Dysfunkcyjność ekonomiczna podatku od wartości dodanej w transakcjach wewnątrzwspólnotowych Unii Europejskiej

1. Wstęp

2. Ocena sytemu VAT

3. Propozycje zmian

4. Wnioski

Rozdział 11. Przesłanki i warunki rozliczania podatku od towarów i usług przez gminy a kwalifikowalność podatku VAT w projektach unijnych

1. Wstęp

2. Przesłanki opodatkowania czynności wykonywanych przez jednostki samorządu terytorialnego

3. Powody rozliczania podatku od towarów i usług przez gminę

4. Warunki rozliczania podatku od towarów i usług przez gminę

5. Czynności opodatkowane wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ich jednostki organizacyjne

6. Warianty rozliczeń podatku od towarów i usług przez gminę

7. Kwalifikowalność podatku VAT

8. Wpływ uchwały siedmiu sędziów NSA z 24 czerwca 2013 roku na ocenę kwalifikowalności podatku VAT

9. Wnioski

Część 3. WYBRANE ASPEKTY OPODATKOWANIA DOCHODÓW OSÓB FIZYCZNYCH I PRAWNYCH

Rozdział 12. „Ulga meldunkowa” w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości a zasada równości wobec prawa – uwagi w zakresie konstytucyjności przepisów ustawy podatkowej

1. Zasada równości – kwestie zasadnicze

2. Opodatkowanie odpłatnego zbycia nieruchomości nabytych lub wybudowanych do 31 grudnia 2006 r.

3. Opodatkowanie odpłatnego zbycia nieruchomości nabytych lub wybudowanych w okresie od 1 stycznia 2009 r.

4. Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w zakresie „ulgi meldunkowej” (2007 – 2008)

5. Konstytucyjność przepisów ustawy podatkowej – próba analizy

6. Wnioski

Rozdział 13. Opodatkowanie dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 roku

1. Wstęp

2. Charakterystyka instytucji opodatkowania dochodów nieujawnionych

3. Sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego

4. Omówienie rozstrzygnięcia i uzasadnienia Trybunału Konstytucyjnego

5. Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego

Rozdział 14. Ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych a możliwość skorzystania z nich przez podatników o różnym statusie materialnym

1. Wstęp

2. Pojęcie ulgi

3. Cele ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych

4. Konstrukcja ulg

5. Nieefektywność ulg podatkowych

6. Wnioski

Rozdział 15. Rozliczenie straty zakładu zagranicznego przez podmiot krajowy. Przyczynek do badań nad wykładnią prounijną

1. Wstęp

2. Wykładnia prounijna

3. Swobody traktatowe

4. Pojęcie zakładu zagranicznego na gruncie Modelu Konwencji OECD oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

5. Rozliczenie straty zakładu zagranicznego na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

6. Rozliczenie straty zakładu zagranicznego w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE

7. Rozliczenie straty zakładu zagranicznego w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych

8. Wnioski

Część 4. PODATKI SAMORZĄDOWE – WYBRANE PROBLEMY

Rozdział 16. Działalność gospodarcza jako determinanta podatku od nieruchomości

1. Wstęp

2. Definiowanie działalności gospodarczej na potrzeby stosowania prawa podatkowego

3. Definicja działalności gospodarczej sformułowana dla celów stosowania podatków i opłat lokalnych

4. Działalność gospodarcza według przepisów publicznego prawa gospodarczego

5. Podatkowa kwalifikacja prowadzenia działalności gospodarczej przez podatnika podatku od nieruchomości z wykorzystaniem nieruchomości lub obiektów budowlanych

6. Wnioski

Rozdział 17. Zwolnienie od podatku od środków transportowych pojazdów samochodowych i przyczep przeznaczonych do nauki jazdy

1. Wstęp

3. Ustalanie stanu faktycznego w sprawach opodatkowania pojazdów przeznaczonych do nauki jazdy

4. Podatkowoprawna wykładnia pojęcia „pojazd specjalny”

5. Wnioski

Rozdział 18. Określenie wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych z uwzględnieniem opinii biegłego w podatkach lokalnych

1. Wstęp

2. Status biegłego w prawie podatkowym

3. Powołanie biegłego

4. Biegły a podatki lokalne

5. Zasada swobodnej oceny dowodów a opinia biegłego

6. Wnioski

Rozdział 19. Samorządowe kolegium odwoławcze jako szczególny organ podatkowy – wybrane zagadnienia

1. Wstęp

2. Charakter prawny i pozycja ustrojowa samorządowego kolegium odwoławczego

3. Model orzekania samorządowego kolegium odwoławczego

4. Samorządowe kolegium odwoławcze jako podatkowy organ odwoławczy

5. Wnioski

Rozdział 20. Sankcyjna stawka w podatku od czynności cywilnoprawnych oraz w podatku od spadków i darowizn

1. Wstęp

2. Stawka sankcyjna a instytucja przedawnienia w prawie podatkowym

3. Stosowanie sankcyjnej stawki w podatku od czynności cywilnoprawnych

4. Stosowanie sankcyjnej stawki w podatku od spadków i darowizn

5. Wnioski

Zakończenie

BIBLIOGRAFIA

Reklamy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Szanowny Czytelniku,

niniejsza monografia stanowi jedną z czterech zaproponowanych w cyklu Obrót powszechny i gospodarczy – problemy prawne i rynkowe. Składają się na niego następujące pozycje książkowe wydane pod redakcją Iwony Ramus (w wersji papierowej oraz w formie e-booka):

Obrót powszechny i gospodarczy – problemy publicznoprawne i ekonomiczne, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach, Kielce 2014, ISBN 987-83-60056-99-8

Obrót powszechny i gospodarczy – problemy karnomaterialne i procesowe, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach, Kielce 2014, ISBN 978-83-63634-00-1

wydane w ramach projektu pn. Specjalność Prawo administracji publicznej i gospodarcze, kursy przygotowujące do egzaminu aplikacyjnego oraz doszkalanie kadry naukowej z zakresu specjalistycznych języków obcych. Nr WND-POKL.04.01.01-00-168/09

ZAKAZ SPRZEDAŻY

Obrót powszechny i gospodarczy – problemy cywilnoprawne, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2014, ISBN 978-83-7780-961-7

Obrót powszechny i gospodarczy – problemy podatkowoprawne, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2014, ISBN 978-83-7780-960-0

Monografie zawierają pogłębioną analizę aktualnych problemów społecznych i rynkowych. Kryzys gospodarczy, wysokie bezrobocie, a także brak skoordynowanych mechanizmów przeciwdziałania tym zjawiskom przez państwo i wspólnoty lokalne stały się bodźcem do podjęcia dyskusji nad prawnymi i ekonomicznymi instrumentami przeciwdziałania tym negatywnym zjawiskom.

Celem redaktora było zintegrowanie środowiska naukowego i praktyków w dążeniu do opracowania optymalnych rozwiązań dla sektora gospodarczego i publicznego. Rezultatem inicjatywy było utworzenie grupy badawczej, w skład której weszli reprezentanci osiemnastu polskich ośrodków akademickich.

Adresatami lektury są przede wszystkim instytucje gospodarcze, przedsiębiorcy oraz przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego.

Koncepcja przedsięwzięcia zainspirowana została rozwiązaniami stworzonymi w Wielkiej Brytanii w latach osiemdziesiątych XX wieku. Reforma „Next Steps” stanowiła recepcję metod z zakresu zarządzania przedsiębiorstwami prywatnymi do sektora publicznego. Zmiany te powodują konieczność dostosowania do nich prawa. Nawiązując do sytuacji w Polsce, wydaje się, że pomimo dobrej woli władz lokalnych ciągle brakuje postrzegania samorządów w kategoriach przedsiębiorczych.

Założeniem monografii jest wskazanie tych instrumentów prawnych, które mogą służyć racjonalizacji gospodarki komunalnej m.in. poprzez odzyskiwanie podatku od towarów i usług, prawidłowe realizowanie procedury zamówień publicznych. Z zakresu problematyki obrotu gospodarczego poddano analizie m.in. zagadnienia z zakresu umów nienazwanych, w tym kontraktów menedżerskich, spółek prawa handlowego, małżeńskich ustrojów majątkowych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz kwestie podatkowe.

Honorowy patronat nad projektem objął prof. zw. dr hab. Aleksander Lichorowicz – wybitny prawnik, profesor nauk prawnych od 1984 r., specjalista w dziedzinie prawa rolnego, prawa cywilnego i prawa Unii Europejskiej, członek Rady Legislacyjnej. Pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W przedsięwzięciu uczestniczyło łącznie osiemdziesięciu Autorów, w tym jeden profesor zwyczajny, ośmiu doktorów habilitowanych, trzydziestu pięciu doktorów oraz trzydziestu sześciu praktyków bądź pracowników naukowo-dydaktycznych w stopniu magistra. Oceny naukowej rozdziałów dokonało dwudziestu czterech Recenzentów z ośrodków akademickich położonych na terenie całego kraju.

Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję do Jego Magnificencji Rektora Wyższej Szkoły Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach Pana dr. Tadeusza Dziekana oraz Prorektora ds. badań i współpracy regionalnej Pana dr. Zdobysława Kuleszyńskiego – za umożliwienie mi realizacji projektu według własnej koncepcji.

Jako redaktor naukowy dziękuję za opiekę merytoryczną Panu prof. zw. dr. hab. Aleksandrowi Lichorowiczowi, Pani prof. nadzw. dr hab. Bożenie Wieczorskiej, Pani dr hab. Kindze Fladze-Gieruszyńskiej prof. US, Panu dr. hab. Januszowi Gajdzie prof. WSPiA Rzeszów-Przemyśl oraz Panu dr. hab. Grzegorzowi Jędrejkowi prof. UKSW.

Pragnę podziękować również Recenzentom, którzy pomimo natłoku obowiązków znaleźli czas na ocenę naukową opracowań i wykazali się dużym zaangażowaniem oraz rzetelnością, co w znacznym stopniu wpłynęło na wysoką jakość proponowanych monografii. Dziękuję:

dr. hab. Markowi Andrzejewskiemu prof. US (Uniwersytet Szczeciński)

prof. nadzw. dr. hab. Pawłowi Chmielnickiemu (Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie)

prof. nadzw. dr. hab. Henrykowi Dzwonkowskiemu (Uniwersytet Łódzki)

dr. Damianowi Gilowi (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

dr. hab. Tomaszowi Justyńskiemu prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

prof. nadzw. dr. hab. Lechowi Kościeleckiemu (Akademia Obrony Narodowej w Warszawie)

prof. zw. dr. hab. Aleksandrowi Lichorowiczowi (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)

prof. nadzw. dr. hab. Romualdowi Mańkowskiemu (Akademia Obrony Narodowej w Warszawie)

dr. hab. Wojciechowi Morawskiemu (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

prof. nadzw. dr. hab. Eugeniuszowi Nowakowi (Akademia Obrony Narodowej w Warszawie)

prof. nadzw. dr. hab. Adamowi Opalskiemu (Uniwersytet Warszawski)

dr. hab. Krzysztofowi Oplustilowi (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)

dr hab. Hannie Paluszkiewicz prof. UAM (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)

dr. hab. Piotrowi Markowi Przybyszowi (Uniwersytet Warszawski)

dr hab. Agnieszce Skórze prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

prof. zw. dr. hab. Edwardowi Skrętowiczowi (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie)

dr. hab. Pawłowi Smoleniowi prof. KUL (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

prof. zw. dr. hab. Stanisławowi Śladkowskiemu (Akademia Obrony Narodowej w Warszawie)

dr hab. Danucie Tarnowskiej prof. US (Uniwersytet Szczeciński)

prof. zw. dr. hab. Romanowi Tokarczykowi (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie)

prof. nadzw. dr. hab. Marcinowi Trzebiatowskiemu (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

prof. nadzw. dr hab. Bożenie Wieczorskiej (Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Rzeszów–Przemyśl)

prof. nadzw. dr. hab. Mariuszowi Załuckiemu (Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie)

prof. nadzw. dr. hab. Andrzejowi Antoniemu Zielińskiemu

Realizacja przedsięwzięcia wymagała zaangażowania i wsparcia wielu osób. Za wkład pracy i okazaną życzliwość dziękuję:

dr Ewelinie Całej-Wacinkiewicz (Uniwersytet Szczeciński)

dr. Michałowi Chajdzie (Uniwersytet Rzeszowski)

dr Katarzynie Dadańskiej (Uniwersytet Szczeciński)

dr. Karolowi Dąbrowskiemu (Pracownia Badań nad Samorządami przy Fundacji Obywatelskiego Rozwoju – Ryki w Rykach)

dr Iwonie Długoszewskiej-Kruk (Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach)

mgr Małgorzacie Futerze (Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Rzeszów-Przemyśl)

dr. Damianowi Gilowi (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)

mgr Magdalenie Górskiej (Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach)

dr Dorocie Kaczorkiewicz (Uniwersytet Szczeciński)

mgr. Łukaszowi Młynarkiewiczowi (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

mgr Alicji Moskale-Dudek (Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach)

dr. Ireneuszowi Nowakowi (Uniwersytet Łódzki)

mec. Robertowi Pabisowi (AMICUS Kancelaria Radców Prawnych W. Kuziel, R. Pabis, Kielce)

dr. Michałowi Pietkiewiczowi (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie)

mec. Arkadiuszowi Płoskiemu (Kancelaria Radców Prawnych Płoski i Pięta, Kielce)

dr. Bogdanowi Rutkowskiemu (Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach)

dr. Piotrowi Ruczkowskiemu (Wyższa Szkoła, Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach)

mgr. Pawłowi Stokłosie (Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Rzeszów-Przemyśl)

mgr Małgorzacie Szostkiewicz (Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach).

Mojej siostrze Noemi Ramus.

Iwona Ramus

Wstęp

Znaczenia zagadnień opodatkowania obrotu powszechnego i gospodarczego trudno jest niedoceniać. Powstawanie zobowiązań podatkowych to jedno z zasadniczych następstw realizacji umów zawieranych w oparciu o przepisy prawa cywilnego i gospodarczego. W dzisiejszym świecie, w którym, z założenia, ma być opodatkowane wszystko, trudno wskazać umowę zawieraną w ramach obrotu prawnego, która nie rodziłaby również skutków podatkowych. Rezultatem ciągłego wzrostu poziomu obciążeń podatkowych jest stały wysiłek podatników mający na celu obniżenie tego ciężaru. Sprawienie, aby mniej pieniędzy oddać władzy publicznej, a więcej zostawić sobie. Wysiłek z jednej strony zrozumiały, bo w końcu pracujemy dla siebie, a nie dla Państwa reprezentowanego przez urzędników. Z drugiej strony, często jest to wysiłek mający ograniczyć oddanie tego, co się Państwu należy w świetle przepisów podatkowych. Są to działania będące zarówno unikaniem opodatkowania przy wykorzystaniu legalnych instrumentów podatkowych (ulgi, koszty, zwolnienia), jak i uchylaniem się od płacenia podatków przez całościowe lub częściowe przejście do szarej strefy. Jawi się ona obecnie jako oaza wolności podatkowej, z której korzystanie jest jednakże okupione stresem związanym z ponoszeniem ryzyka nie tylko ekonomicznego, ale również i prawnego, związanego z coraz bardziej doskonałymi instrumentami wykorzystywanymi przez organy podatkowe do zwalczania szarej strefy.

Skąd ten permanentny wyścig pomiędzy władzą podatkową a podatnikami, którego stawką są dodatkowe zasoby finansowe władzy, osiągane często kosztem bankrutujących przedsiębiorców? Gdzie tkwią jego przyczyny? Nie ulega wątpliwości, że główną przyczyną wysokich obciążeń podatkowych jest sam charakter współczesnego państwa, którego ustrój gospodarczy ujęty został w ramy społecznej gospodarki rynkowej. Przy czym aspekt społeczny tej gospodarki przeważa nad jej aspektem rynkowym. Współczesne państwo wzięło na swoje barki olbrzymi zakres zadań, których realizacja teoretycznie ma na celu zaspokojenie wielu różnych potrzeb społecznych. Na przykład tych związanych z zapewnieniem obywatelom wysokiego materialnego standardu życia, zarówno w czasie aktywności zawodowej, jak i w wieku emerytalnym. Państwo przepisami zapewnia swoim obywatelom będącym konsumentami bezpieczeństwo przed nieodpowiedzialnymi działaniami przedsiębiorców, nastawionych przecież tylko i wyłącznie na zysk.

Chroniąc obywateli przed nimi samymi, państwo zmuszone jest ponosić olbrzymie koszty swojego funkcjonowania. Koszty te, poprzez podatki, oczywiście przerzuca na barki społeczeństwa, a przede wszystkim na przedsiębiorców, którzy są zasadniczą bazą podatkową współczesnego państwa. Niestety, dla państwa konsekwencje działań podejmowanych w celu zapewnienia stałego dopływu odpowiedniej wysokości środków publicznych są najczęściej odwrotne do zamierzonych. Działają tu żelazne prawa ekonomii oraz ekonomiki ludzkiej aktywności. Człowiek pracuje przede wszystkim dla siebie czyli w celu osiągnięcia zysku. W gospodarce rynkowej zysk ten osiąga się, zaspokajając potrzeby innych członków społeczeństwa. Im przedsiębiorca jest w stanie lepiej te potrzeby zaspokoić, tym większy osiągnie zysk. Jeżeli państwo zaczyna w coraz większym stopniu ten zysk przejmować, to podatnik zaczyna poszukiwać sposobów mających umożliwić oddanie państwu tym mniej podatków, im więcej ono od niego żąda. Podatnicy chętniej i rzetelniej płacą niskie i proste podatki niż wysokie i skomplikowane. Natomiast współczesne państwo widzi sposób poprawy swojej sytuacji finansowej w dalszym podwyższaniu podatków i wprowadzaniu do systemu prawnego instrumentów umożliwiających skuteczniejsze egzekwowanie coraz wyższych i bardziej skomplikowanych ciężarów podatkowych.

Niniejsza monografia jest rezultatem prac grupy badawczej, której większość stanowili prelegenci ogólnopolskiej konferencji naukowej. Sesja odbyła się w październiku ub. r. w Wyższej Szkole Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach, poświęconej problemom prawnym i rynkowym obrotu powszechnego i gospodarczego. Wśród licznego grona przedstawicieli zarówno nauki, jak i praktyki prawnej oraz ekonomicznej znalazła się niemała grupa osób zajmująca się prawem podatkowym. To właśnie ich badania i analizy stały się podstawą, na której oparte są rozdziały tej monografii.

Autorzy opracowania postawili sobie za cel próbę ukazania dwudziestu reprezentatywnych obszarów funkcjonowania współczesnego prawa i systemu podatkowego. Są to obszary o szczególnym stopniu skomplikowania, spowodowanym wskazanymi powyżej przyczynami. Z obszaru prawa podatkowego ogólnego (I część) wybrano zagadnienia związane z przysługującymi organom podatkowym instrumentami umożliwiającymi sprawne znajdowanie ukrytych przedmiotów opodatkowania oraz skuteczną egzekucję powstających na tym gruncie zobowiązań podatkowych. Ponadto w monografii znajdują się rozdziały poświęcone wybranym problemom funkcjonowania podatku VAT, zarówno w aspekcie krajowym, jak i unijnym (II część), podatku dochodowego od osób prawnych i od osób fizycznych (III część), a także niektórych podatków lokalnych i samorządowych organów podatkowych (IV część).

Opracowanie skierowane jest do szerokiego kręgu odbiorców, którzy na co dzień analizują i rozwiązują różnego rodzaju problemy podatkowe. Dotyczy to zarówno profesjonalnych pełnomocników zastępujących swoich klientów w kontaktach z organami podatkowymi, jak i pracowników państwowej i samorządowej administracji podatkowej. Kolejną grupę odbiorców, do których kierowana jest monografia, stanowią osoby przekazujące studentom wiedzę z zakresu podatków i prawa podatkowego w szkołach wyższych. Poruszone tu zagadnienia niewątpliwie mogą przyczynić się do wzbogacenia o ciekawe i specjalistyczne zagadnienia prowadzonych zajęć wszelkiego typu, a więc wykładów, ćwiczeń, konwersatoriów czy też seminariów. W oparciu o monografię mogą poszerzać swoją wiedzę w końcu i sami podatnicy, w szczególności przedsiębiorcy, znajdując tu szereg rozważań bezpośrednio dotyczących podatkowych konsekwencji obrotu gospodarczego. Rozdziały w niniejszej monografii uwzględniają stan prawny na dzień 1 stycznia 2014 r. W imieniu Autorów i własnym życzymy przyjemnej i inspirującej lektury.

Iwona Ramus

Bogdan Rutkowski

Kielce 2014