Koncepcja okładki i zdjęcie
Piotr Lachmann

Wydawca, redakcja i korekty

Andrzej Chrzanowski

Projekt okładki, stron tytułowych i opracowanie typograficzne

Wojciech Stukonis

Wydano z finansowym wsparciem

Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej

Copyright © Piotr Lachmann

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Akademickie SEDNO

Warszawa 2024

Wszelkie prawa zastrzeżone

Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie w całości lub we fragmentach

jakąkolwiek techniką bez pisemnej zgody wydawcy zabronione

ISBN 978-83-7963-198-8

ISBN 978-83-7963-199-5 (e-book)

Wydawnictwo Akademickie SEDNO Spółka z o.o.

00-696 Warszawa

ul. J. Pankiewicza 3

www.wydawnictwosedno.pl

info@wydawnictwosedno.pl

⭒  ⭒  ⭒

Spis treści

⭒  ⭒  ⭒

MEDYTACJA DEFEKACYJNA

PRZEDWCZESNY EPILOG

KONIEC

KARTKA Z DZIENNIKA Z PODRÓŻY

TOPOGRAFIA CMENTARNA

KONIEC KOŃCÓW

Spis zdjęć

Odchodzę
cały w proszku
do prania mózgu
z brudnych myśli
o wieczności

Ty coś słyszysz?

Coś ci opowiem.

Nie powiem, że na ucho.

Ucho się twoje zmyło. Jest tam pod ziemią albo i uleciało. Samo ucho w niebie nad Milanówkiem. Teraz ja się tu zamelinowałem. Jakby nie było w Europie innych miejsc, kurdepologne, na co mi przyszło, na stare lata. Odejście się dłuży jak końcówka marnego meczu, a ja gram na czas, strzelam do własnej bramki, pustej. I wciąż pudłuję. O, znam się na metafizyce piłki nożnej bardziej niż na meta-fizyce Arystotelesa.

Przewidziałeś to, że i ja w tej poetyckiej niecce? Z jednej do drugiej, bo i w G. coś takiego musiało być albo i jeszcze jest, skoro rodzi się tam tylu poetów. Najbardziej zbędni już reprezentanci rodzaju ludzkiego.

Uciekłem stamtąd i wylądowałem tu. Ile to kilometrów w linii powietrznej? Nie prostej przecież, raczej pokrętnej.

No bo po drodze były inne stacje, dalsze, i gdzieś po drodze nasza stacja niespotkania, niedogadania: niewydarzona miłość prawiczka do konesera i kolekcjonera. I rutyniarza. Sorry. Odwrotnie. Nie, nie ja się zakochałem, oj, to ty byłeś owym spławionym amantem.

Po latach wszystko się myli.

Tak czy inaczej albo inaczej i tak czy owak: nie chciałem być seks-palimpsestem. Dlatego dałem dyla. Bo pewnie jakbyś spojrzał na mnie, na ciało takie, jakie wtedy było, to byś mimo woli albo i świadomie porównywał z ciałami poprzednimi, mojego członka z członkami poprzednimi, zakosztowanymi albo tylko chcianymi.Dość, że nie doszło, a czemu, to ci opowiem. Taka spowiedź moja wielkanocna, choć w kościołach coraz mniejszy tłok. Ludziska się zorientowali, przynajmniej co trzeźwiejsi, że spowiadają się gejom takim jak ty albo gorzej, pedofilom jak twój teść. Może nim wcale nie był, ale w jednym odcinku serialu dopiero co pokazanego w TVP twój teść grany przez XY (nazwisko można sobie wyklikać), dość namolnie opiekował się małą rudowłosą i jak się to teraz mówi – sponsorował jej studia. Do Warszawy wyskakiwał, a nie wiemy, czy nie było tam jakichś tajnych spotkań ze Sponsorowaną. No, nie na Ścianie Wschodniej, gdzie ty miałeś swoją metę, bo jej jeszcze nie było, tej ściany, ale w jakiejś komnacie specjalnie wynajętej na takie cele. Bo przecież nie w Bristolu, gdzie później sam ze sobą, no wiemy. A ja swoje też wiem, jeśli chodzi o ten właśnie hotel.

Jak on się pięknie nazywał. Nie hotel, teść.

Mój boże, tak się nazywać! Teraz nocami chodzę z Lubą, która jest Lubym, po tej ulicy noszącej imię, to jest nazwisko twojego teścia, i myślę o nim ijego przeźroczach. To najlepsze, co mógł zrobić dla oczu potomnych.

A ty, co? Słowa, tylko słowa.

Nasze zdjęcia, te dwie smutne fotki, choć jesteśmy na nich tak sztucznie roześmiani, nie mogą z nimi konkurować. To jedyne nasze zdjęcia – świeższe coraz bardziej od nas samych…

FOTKA

ona nas przeżyje
mógłbym ją spalić
jak mnie spalą
na dniach
to kiepski dowód
na nasze istnienie
ale zawsze coś
czy warto
zachować

patrzysz na mnie
jak wilk
na owcę
a owca kusi
wilka

to nie jest
tylko
„intelektualna przyjaźń”
jak pisałeś
chcąc mnie chronić
przed posądzeniem

jaka może być
intelektualna przyjaźń
między wilkiem
a owcą
no powiedz

a widać też
że wilk
patrzy z tej owcy
na wilka

ale obyło się
bez konsumpcji
i teraz
żałuję
jako twoja nie twoja
wilkoowca

Więc one nas przeżyją, jeśli je opublikuję tu w tym miejscu, to one będą naszą wspólną tarczą przed czasem. One nas jednak nie osłonią przed złym dotykiem wzroku nam niechętnych. Ale przed dotykiem samego czasu. Ten ma najgorszy dotyk.

Tu w Milanówku podobnie jak w Podkowie masz swoją ulicę, ale nie da się po niej spacerować i trudno jeździć autem. Wyboista, nie powiem, jak twoje życie. To by było trywialne, a stroni się, jak się jest skamandrytą, od takiej trywialności pospolitej, szuka się trywialności niepospolitej, ale się trzymać trywialności trzeba. Jest się wtedy komunikatywnym, nie jakimś pieprzonym awangardzistą, futurystą, anarchistą słowa.

Sprawdziłem, czy nie przesadzam z tą wyboistością. Naraziłem amortyzatory na więcej niż szwank, przejechałem całą (krótką) długość twojej ulicy przechodzącej w Letniskową (to Owczarnia), dopiero na Zachodniej (to już twoja Podkowa) jezdnia zrobiła się znośniejsza. Ale nie żałowałem tego testu. Po drodze, a był wieczór, spotkałem jadącą na nieoświetlonym rowerze „Śmierć”. Starzec starszy od nas, miał ze sobą masę jakichś tajemniczych tobołków i pakunków, ale mógł być właśnie Śmiercią z jakiegoś nienakręconego filmu Bergmana. W dodatku przebiegła niedaleko Śmierci młodziutka sarenka, którą oświetliły moje reflektory: teatr uliczny.

À propos. Gdybyś widział, jak rzucają się na tę biedną katedrę Notre Dame, która wczoraj stanęła w ogniu, jak się zwykło mówić, ktoś ją podpalił albo może sama się zapaliła od tego, że już ma dość tego stania i dawania się podziwiać. Tego megagapienia się. Jak długo można? Ale solidaryzują się z nią, chcą ogrzać się w jej płomieniach. W przeszłości wielokrotnie zaobserwowano próby jej oderwania się, wzlotu, gorące modły napełniły ją niby balon gazem, ale były to próby poronione. Za ciężka, za mocno bryłowata, za mocno zakorzeniona w ziemi, nie powiem, że jak twoja Urania.

Pani A., czyli Anna, twoja żona, pokazała mi jej wnętrze – nie Uranii, a katedry – zawsze piszę tak niejasno, prawda? – i musiałem chcąc nie chcąc udawać, że zachwycam się jednym tam witrażem, nawet nie pamiętam czyjego autorstwa, zawołałem: „to boskie!”, bo myślę, że oczekiwaliście tego od prowincjusza, który przybył do Paryża po raz pierwszy i chcieliście mu pokazać cuda świata. Nie wszystkie, ale i tak nie starczyło mi entuzjazmu nawet dla tego jednego cudu, by ci się „oddać”, jak tego najwyraźniej się spodziewałeś, albo może tylko tak od niechcenia zaproponowałeś? A co ja takiego miałem ci dać? Czego „tak naprawdę”, jak teraz się mówi, się spodziewałeś? Ale może nie zależało ci wcale na tym jednym, może chciałeś o wiele więcej, a ja już miałem powyżej nosa tego podziwiania cudów nad Sekwaną.

I dobrze, że się pali, i dobrze, że ugasili. Bo tak doszczętnie spalonej to nikt by odbudować już się nie kwapił, a tak to będzie znów jakaś europejska solidarność i Polska się wykaże swoim przywiązaniem do judeochrześcijańskich korzeni. Beżowym nic do tego i nic do nas. „Beżowi” to nowe słowo, nie znasz jego znaczenia, wtajemniczę, tylko sam sprawdzę w internecie. Nie ma go tam jeszcze, a jest stosowane. Właśnie w tym kontekście. Że beżowi podpalili, bo beżowi są be, są lenie i wszystko mają w dupie. Szczególnie naszą kulturę i jej ikony. Najchętniej oblaliby Giocondę kwasem siarkowym, ale im nie wolno nic podejrzanego wnosić do Luwru. Kontrola jest coraz dokładniejsza. Samoloty, „galerie”, przedszkola już nieco mniej.

Gioconda to Europa, to my wszyscy, ona jest naszą twarzą, nie jakiś stary baner. Kiedyś przypominałeś mi krowę z reklamy średnio pysznego sera La vache qui rit. Można ją było zobaczyć na każdej stacji paryskiego metra, uśmiechała się do mnie, trochę jak Gioconda, do mnie jadącego do ciebie. Nie mówiłem ci o tym, ale podobieństwo było.

To nie było bezczelne, szanowałem cię od początku, jak szanuje się ojca. Bo mi ojca przypominałeś. Dawno temu, w klasie blisko już maturalnej, zobaczyłem twoje zdjęcie, czołowego „obrońcy pokoju”. Pod nim wiersz o gołębicy. No wiesz, że niby „nie zstąpi na nas jak gołębica”. Pokój mianowicie. Zażartowałem z tego w cyklu „treny”, później zacytuję. Mało kto pamięta. Ale w „Twórczości” musieli wiedzieć o co chodzi, chcieli właśnie ten wiersz zamieścić. Jako jeden z nielicznych. Sto jeden wierszy to przesada. Kto tyle pisze. Ano ja. Piszę, bo mnie wybrałeś, wytypowałeś jako tego „kolegę po piórze”, któremu to tak łatwo idzie, któremu leją się słowa. Jak „Czesiowi”, czyli Miłoszowi. A idzie, a przynajmniej szło łatwo, bo już zaczynam się męczyć. Oczy nie, oczy operowane świeżo, zaćma poszła w niepamięć.

Klawiatura nie chce palcom już służyć? Palce się ślizgają po niej jak kiedyś po klawiaturze fortepianu, gdy nie chciałem wystąpić i zagrać na cztery ręce z moim nauczycielem gry, p. Bernhardem. Musiałem go spoliczkować, by odstąpił od zamiaru zagrania ze mną na koncercie publicznym na cztery ręce, pieprzony pedofil. Nie opowiedziałem ci o tym, ale to nie na twoje gusta. Miałeś wybredne; Skamander wiedział, jak należy bawić publiczność i samych siebie też. A zabawowy nie byłem tak znów bardzo. Pamiętam, jak popełniłem w Stawisku faux pas na herbatce po nobliwym obiedzie w salonie, przeszliśmy do jednego z bocznych pokoi, a ja zdecydowałem się opowiedzieć tę fatalną historię, jak to niezdarny Chorwat – nazywał się Hajduk – który gościł nas na bajecznej wyspie Mljet, postanowił pożegnać swoich wakacyjnych gości kolacją z homarami, ale jak wypłynęliśmy po te homary, których łowienie było nielegalne, i wyciągnęliśmy kosz, w którym były schowane, znalazła się zamiast nich nażarta, niejako nafaszerowana homarami ośmiornica. I ją to ugotowało się na kolację, mieliśmy homary z drugiego żołądka i było wcale zabawnie, ale was ta historia wyraźnie zdegustowała. Chyba zbyt sugestywnie opisałem klekot, który towarzyszył wyciąganiu kosza z głębokości. To były niejadalne „pozostałości” homarów.

Przypomina się w tym kontekście słowo „zabawnik”, które wymyśliliśmy z R., wtedy żoną, którą poznałeś i którą ceniłeś. Zabawnik to było nasze bożyszcze, służyło zabawom erotycznym, ba, explicite seksualnym, jako że zabawnik był ich głównym aktorem, agentem, deus ex machina, choć nigdy właściwie nie sprawdziłem się ja, jego właściciel i (pod)nośnik, w roli męża i ojca rodziny. Zabawnik w trakcie takiej jednej z wielu tysięcy zabaw zapłodnił i tyle. Nieważne, że niechcący, w wyniku drobnego potknięcia. W lesie, Odenwaldzie, a więc lesie Odyna. Ty się natomiast sprawdziłeś w tej roli, wyśmienicie. Dwie córki! Patrz pan… Trudno było pogodzić ją z innymi rolami? Choćby kochanka albo wiecznie poszukującego kochanków spoza łoża małżeńskiego? Ono wcześnie chyba opustoszało, w końcu psy je zdominowały. Ale z psami nie da się spłodzić potomstwa.

No to zasuwamy wieczorkiem po ulicy imienia, to jest nazwiska, twojego teścia (ale nie tej w Podkowie, a w Brwinowie, dłuższej i bardziej jakoś nocnej), które ma coś w sobie z popa, ale więcej nie zdradzę, zasuwamy i podziwiamy, jak długo trzymają te iluminacje gwiazdkowe, aż do Wielkanocy i dłużej, bo lubią ludziska patrzeć na światełka, a Luba, czyli Luby żartuje, że pewnie się i dzwonnik usmażył w tym pożarze. Ale to nie żarty. Okazuje się bowiem, że cały nakład Dzwonnika wyprzedany, nagły boom i pewnie film wznowią albo jakiś nowy nakręcą. Ja cię kręcę!

Niepojęte są takie zaskoki. To próchno nagle ożyło. To powieścidło. A twoja na ten przykład powieść, co musiałoby się stać, żeby ta powieść znalazła nowego czytelnika? Tak masowego jak Dzwonnik? No, a powieść twojego zięcia? Drugi Holokaust? To by pomogło „literaturze przedmiotu”? To by przypominało tę tak fatalnie zapomnianą powieść? Mało kto ją pamięta, a taka wielka, taka wielowątkowa i jednym słowem wspaniała, ale niekultowa. Podobny los ją spotkał jak Ród ludzki Staszica. Jakże nadal aktualny. A niekultowy. A jak niekultowy, to go nie ma. Po kulcie jednostki nastąpił kult jednostek i ich często marnych produktów. A moja powieść? Nie wiem, chyba tylko druga apokalipsa? Bo ja wciąż tylko o końcu, o końcu, a tu wszystko rozkwita, a jak się pali jakieś takie większe cacko, to tłum barykaduje ulice bardziej niż w czasie manif żółtych kamizelek, żeby sfotografować ten palący się dom boży. Mimo że przecież dostają to gratis na kompie. Ale ja, myśli sobie taki, muszę mieć jednak swoje prywatne nagranie, by móc pokazać to potem dzieciom, wnukom. Najlepiej selfie. Patrzcie, wasz dziadek był świadkiem, jak paliła się katedra. Jak waliły się wieże tego tam WTC! Przypomina się Herostrates, co to podpalił w starożytnej Grecji WC. Nie, to u Sartre’a było! Żeby go zapamiętano. Czyż nie jest dziadek teraz bohaterem? Wcisnął się w tłum, stał, nagrywał, inni obok niego też, wszyscy inni też nagrywali i mamy dzięki temu dokumentację zdarzenia na tysiące dziesiątki tysięcy smartfonów. I puścić to wszystko na jakimś wielkim ekranie symultanicznie i taka pętla pokaże wciąż na nowo, jak się zapala albo zapada. Nieskończoną liczbę razy, nieskończenie długo. Jak się zapala i zapada. Jak się zapala i zapada. Posłuchajcie, jak to by brzmiało w audiobooku. Jak się zapala i zapada.

To są perspektywy kosmiczne, prawo wielkich liczb, magia wielkich liczb. W Tanzanii bodajże, twój teść wiedziałby lepiej, gdzie jest taki rytuał, że kopie się dołek w ziemi i odbywa się zbiorowa masturbacja, to jest po prostu gromadne wirtualne w połowie pieprzenie Matki Ziemi. I może to, że się to robi wspólnie, dodaje erekcji siły, a tu też zbiorowo, ale czy komuś staje, jak filmuje palącą się katedrę?

Jedna Szkotka sfotografowała nawet widmo Jezusa na rusztowaniu po zgaszeniu pożaru, przypominające obraz, który powstał na podstawie wizji Faustyny: Jezus pozuje, ale wiadomo, że był niepodobny do tego, co widziała. „Nasza” święta skarżyła się: tak wcale nie wyglądał Zbawiciel, który ze mną rozmawiał. A jak – pytały siostry – wyglądał? „Sama namaluj, mądralo”, nawet kazały jej namalować, dały pędzel, farby, płótno, a biedactwo nie potrafiło namalować, ale świętą została tak czy inaczej za sprawą waszego papy, który też został świętym. A Popiełuszko nie?! Ten zaś, który nazwał go współczesnym Jezusem, znaczy się Popiełuszkę tak nazwał papa w pierwszym szoku – tak! Jakie tu priorytety? Nowy Jezus na dalszym miejscu w Kościele, papa przed nim? No, ale pewien kardynał, też Polak, potencjalny następca obecnego papy, o którym się mówi, że „ten kardynał ma jaja”, miał jako ceremoniarz w styku z obecnie już świętym papą wrażenie, że jest w styku ze świętym za życia. Boga, jak podkreśla, jednak nie zasłaniał. To i tak dobrze. Koło się zamyka. No i jak dotąd daremnie czeka się na cud Popiełuszki. Bez cudu cudów nie ma.

Pisząc to, co piszę, czytam to, co czytam. I „wpływowy” się staję, znaczy się wpływom wbrew semantyce tego słowa ulegam natychmiast. Jakby potok jakiś górski przetoczył się przez gały moje i one, te gały, nabrały od razu pędu i barwy, tego potoku słów nie słów, bardziej obrazów, bo on, czyli WG, którego czytam równolegle do pisania, pisząc filmuje, a ja filmując piszę, więc bliscy jesteśmy sobie, ale jak dalecy.

Bo on, to znaczy Gombro, wielki jest, a ja mały jestem i takim pozostanę do końca, choć może jest bliższy, niż mi się wydaje, i mógłbym przynajmniej w tej fazie postarać się, jeśli nie o wielkość, to przynajmniej o jakąś ponadprzeciętność, no nie? Tylko jak? Jakim sposobem? Najlepiej zabić, jako morderca „zaistnieć”. Kogokolwiek. Choćby Lubego/Lubą, bo jest pod ręką. Jednak jak zabić zjawę? Nie jest proste, więc nici ze sławy. Gombro, mówiąc jaśniej, wielkim chciał być i coraz większym, ale nie udało się mu dostać tej nagrody. Miałem „dolewać oliwy do ognia”. Ja! To, co miało mu pomóc w noblowaniu jego, nie wyszło jemu i bez tej oliwy by nie wyszło, bo pewnie wielu innych też dolewało. A okazało się, że olej magnezowy zupełnie bez oleju jest, trzeba mieć na tyle oleju w głowie, żeby to wiedzieć, nie miałem, i chciałem kupić olej, a ta pani w sklepie mi radzi: kup se pan dwuchlorek magnezu i rozpuść se pan w wodzie, będzie pan miał to samo, pan to ma taniej o wiele, oni tylko wyciągają kasę z głupich, niech pan nie będzie taki frajer.

Więc nabyłem kilo dwutlenku i będę go mieszał z wodą, rozpuszczał w wodzie i będę w tym moczył stopy i łydki, żeby mnie przestały łapać skurcze w nocy, gdy śnię o tym, że gram w piłkę z nieżyjącym ojcem, który był nie obrońcą pokoju, a piłkarzem, ale poetą też, jak się okazało później, i też wiersz o pokoju napisał, w dodatku światowym, pewnie takim w stylu niemieckim, bo był w trefnym mundurze, napisał jak ty, ale już bez gołębicy, czyżby obok podobieństwa jakieś takie małe zapętleńko kwantowe, kurdepologne?

Ale i w starości czasem jeszcze kpię sobie z tradycji i szacunku dla ojca, lokalnej gwiazdy piłkarskiej, ty nią byłeś, znaczy się gwiazdą, nie piłkarską, ty świeciłeś ponadlokalnie, ale tu, tu, to znaczy, gdzie mieszkam, blisko ciebie i domostwa, i grobu twojego najjaśniej, jednak świecić przestałeś, teraz świecą twoim światłem wiekuistym inni i nie udaje im się twojego świecenia wskrzesić, bo to zniknęło wraz z tobą, w tym no wiemy grobie „niewygodnym”, bo za ciasnym i zimnym, jak piszesz, a ja czytam w tym tomiku zamiast ubieralnia… umieralnia. Przed którym, znaczy się grobem, czasem staję i myślę, jakbyś też wyglądał w tym barbórkowym mundurze pewnie już zżartym, ale nie przez mole, jeno przez „przysłowiowe” robaki, które w miejscu akcji zrzucają swoją przysłowiowość….

Wciąż ta tematyka sepulkralna. Trzymam się tego, jestem starą hieną cmentarną, ale to nie mój pomysł był na życie. Sprawcą był ksiądz na Z. Ujawnię jednak nazwisko: Zaryczański. Imienia nie znam, zamiast mnie molestować, zabierał na pogrzeby. Stanowiliśmy „zgraną pakę”, jak to się mówi w jednej z piosenek disco polo dotyczącej jednak czegoś innego. Szło się więc głównie na Centralny, ale cmentarz, a nie dworzec, i grzebało się kogo popadnie. Niestety często też wpierw do szpitali i mieszkań, will i mniejszych domów, do „poniemieckich” mieszkań. Był to taki czas nieco barbarzyński, wiadomo, Dziki Zachód Polski i trzeba było patrzeć przez cały czas trwania modlitw na te twarze fiołkowe nabrzmiałe od śmierci, wykrzywione, zdezelowane. Rzadko kiedy znośne, poza jednym jedynym razem, kiedy chowało się Królewnę Śnieżkę miasta G., dziewczynę istotnie wyglądającą bajecznie. Musiałem się w niej zakochać, choć nie na pierwsze, a na ostatnie wejrzenie, widziałem, jak lekko poruszała wargami, jakby się modliła w tej swojej trumnie „między kwiatami”, że zacytuję dobrze wiesz co, razem z księdzem i ze mną, taki odruch warunkowy na znane słowa albo co, mogło to być oczywiście przywidzeniem. Po tym pogrzebie chodziłem na jej grób częściej niż dziś na twój, słuchając przez hałasowanie ptaków cmentarnych, czy czasem nie woła. À propos ptaki. Najgłośniej chyba i najczyściej śpiewają właśnie na cmentarzach, jakby chciały zbudzić tych pogrążonych w wiecznym śnie, w jakiejś gigantycznej klinice BUDZIK, może w śpiączce wiecznej są i do przebudzenia na Sądzie Ostatecznym. Ale ci powiem, bezkonkurencyjne, jeśli chodzi o czystość i głośność śpiewu, jest ptactwo w Brzezince, nie w tej twojej Brzezinie, a w Birkenau. Tam się nasłuchałem tego porannego koncertowania, choć przyznaję, że chyba tylko tam w ogóle słyszałem owo robactwo nieba, bo tam brzmi ten śpiew szczególnie obscenicznie, choć kojąco dla tych, którzy już go nie mogą usłyszeć.

Tu mała przerwa, coś dla „wymagających”, którzy już pewnie zdążyli posądzić no i osądzić autora o zdrożną nekrofilię. Lata po tych opisanych tu wyprawach z księdzem Z. przeczytałem u francuskiego psychoanalityka Jacquesa Lacana: „Pierwszym symbolem, w którym poznajemy humanizm w jego szczątkowej postaci, jest grób, a zapośredniczenie przez śmierć jest poznawalne w każdej relacji, w której człowiek dociera do życia swojej historii. Tylko to życie przetrwa i jest prawdziwe, ponieważ zostaje, nie zatracając siebie, przekazane w nieprzerwanej tradycji od podmiotu do podmiotu”. Przetłumaczyłem to sobie na własną rękę ze słynnej rozprawy Lacana Fonction et champ de la parole et du langage en psychanalyse. Lacan oznajmił to na kongresie psychoanalityków w Rzymie już we wrześniu 1953 roku, roku pochówku Stalina, i mam wrażenie, że symboliczną wartość pogrzebu zrozumieli głównie ceremoniarze pogrzebów państwowych, nie zaś ci, którzy nie z urzędu powinni dbać o ów szczątkowy „humanizm”, właśnie sepulkralny.

Przynajmniej mam alibi z wysokiej półki, no nie? I mamy klarowną sytuację mimo tego konfesyjnego bałaganu: są podmioty, jeden gada, drugi słucha i w tym słuchaniu się konstytuuje, nabiera rumieńców, mimo że nominalnie trup.

O czym to ja mówiłem, a, o zgranej pace, a raczej o duecie pijanym tą żałobą, w którą wtopiliśmy się symultanicznie, choć niejednakowo, jeśli chodzi o role i ich wagę.

Ja byłem statystą, a gdy miałem śpiewać razem z księdzem Z., który nawiasem był księdzem-patriotą. To on wymyślił, bo się broniłem, że on odpowie w moim imieniu swoim głosem przestawionym na mój. Taki teatrzyk sepulkralny, nikt tego nigdy chyba nie zauważył, choć miało to w sobie coś z komedii a nawet operetki. Operetka była na miejscu, ale nigdy ksiądz Z. nie zaprosił mnie, żebym poszedł z nim do tego przybytku niższej muzy. W ogóle nie było mowy o jakimkolwiek molestowaniu klasycznym, to, o którym jest mowa, miało swoje słodkie etapy szczytowania czysto akustycznego. Gdy intonował Salve Regina i żałobnicy przyłączali się do niego, miałem chyba coś w rodzaju wzwodu pod komżą, a już na pewno w bębenkach, bo czułem dionizyjskie uniesienie. Unisono, à propos, co to takiego, kojarzy się z Unią i Sony.

A jednak relacja z ks. Z. nie była zupełnie niewinna, jak to ci przedstawiłem, a nawet miała swoje dość zdrożne apogeum. Wyjechaliśmy pewnej niedzieli na cmentarz, tym razem nie jako duet pogrzebowy, a on jako gościnnie celebrujący mszę w ustronnym kościółku drewnianym na cmentarzu Centralnym, zwanym po niemiecku Schrotholzkirche. Ja jako jedyny ministrant, czyli jakby jego „asystent”. Było to jedno z bardziej magicznych miejsc mojej młodości, wielokrotnie wkradaliśmy się, wręcz włamywaliśmy do niego z kolegami, przy czym ja zachwycałem się głównie niezwykłym zapachem starego drewna i wyrafinowaną grą świateł na powierzchni jakby przestrzennych, miało się wrażenie że wielowiekowych witraży z pajęczyn, układających się w mobilne instalacje o niezwykłym wyrazie plastycznym. Stąd może moja reakcja na „boskie” witraże w Notre Dame, kiedy to przed p. Anną udawałem zachwyt, a de facto pozostałem wobec nich zupełnie obojętny np., bo takie były dla mnie démodé.

Rzeczonej niedzieli miała się tam odbyć niejako eksperymentalnie msza dla mieszkańców okolicznych domostw, od których daleko było do kościołów w samym mieście albo do okolicznych wsi. Taki gest parafii Wszystkich Świętych, jak mówię, pionierski, nigdy wcześniej nie praktykowany. Parafia z miasta wysłała swojego dyżurnego cmentarnego księdza, który z kolei sięgnął po swojego nagminnie cmentarnego towarzysza-ministranta, czyli młodego mnie, moją Mojość, używając słownictwa Witkacego. Wszystko przebiegało zgodnie z planem, frekwencja dopisała, atmosfera robiła swoje, eksperyment zdawał się być w pełni udany. Pojechaliśmy na cmentarz w drodze wyjątku jakąś dorożką, bo zazwyczaj piechotą, która czekała na nas na placu przed wejściem głównym, który obecnie jest parkingiem. Wtedy samochodów było tyle, co kot napłakał, ale i dorożka była wtedy wyjątkiem.

Msza dobiegała końca, gdy okazało się, że ks. Z., gdy chciałem przystąpić jako jeden z pierwszych do komunii, dał mi znak, bym się powstrzymał. Byłem posłuszny, wycofałem się z zamiaru, a przez jakiś czas pracowała we mnie konsternacja, czyżby odmówił mi przyjęcia komunii, jak ja w swoim czasie udaremniłem udzielenia komunii mojej babci, którą chciałem w ten sposób ukarać za dewocję i dać nauczkę po jej katastrofalnym zachowaniu w czasie jakiejś rodzinnej awantury. Mniejsza jednak o babcię, której udało się znaleźć cwane wyjście z tej sytuacji: po prostu na zaś schowała jedną hostię do swojego modlitewnika Droga do nieba w niemieckiej wersji, czyli Himmelfahrt, tyle że nie Himmelfahrtskommando.

Ks. Z. zwrócił się do mnie w ostatniej kolejności, szybko doskoczyłem do tego, co nazywano „Kommunionbank” – co nie ma nic wspólnego z bankiem – i wtedy za jednym zamachem załadował mi wszystkie „nadliczbowe” hostie, które zostały po ich wyświęceniu, do poddańczych ust. Źle oszacował liczbę chętnych do przyjęcia, a nie chciał konsekrowanych brać w drogę powrotną, posłużył się mną, będąc przyzwyczajony na podstawie licznych pogrzebów do mojej usłużności, którą później dopiero nazwałem pierdoloną kurtuazją. Dość, że miałem usta napchane hostiami, jeszcze w drodze powrotnej w dorożce językiem odklejałem z podniebienia najświętsze ciało Chrystusa.

Czułem się zgwałcony, czułem się tucznikiem boga i to doznanie czegoś niesamowitego, ni to szokującego, ni to wykraczającego poza rytuał zostało we mnie do dziś. Żaden obciąg nie był w stanie wymazać go z pamięci. Opowiadam ci o tym, żeby skorygować w innym miejscu sformułowane zdanie o ks. Z. jako tym, który w żaden sposób nie molestował młodego niewinnego ministranta, którym byłem. Byłem nie molestowany, byłem przez niego zbezczeszczony, nie, to raczej hostie zostały zbezczeszczone, ale moja pierdolona kurtuazja spowodowała, że nie tylko nie broniłem się przed tą nadmierną ilością, która odebrała mi oddech, ale jeszcze grzecznie, jakby chodziło o za duży kęs gruszki, dałem sobie ją wsunąć do buzi, a raczej gęby. A bliżej mi było przecież do strasburskiej gęsi tuczonej w ten sposób celem uzyskania otłuszczonej wątroby na pasztet. A w tej książce kosmicznej autor, ten Najnajnajbardziej Wybitny Gombro, pisze à propos skojarzeń: „Dlaczego jest się wydanym na łaskę i niełaskę skojarzeń?”.

No bo i ta jego powieść jest w zasadzie niczym innym jak zbeletryzowanym fenomenologicznym wykładem albo fenomenologicznym kryminałem. Ona bowiem, to jest fenomenologia, opierała się, o czym pisał sam Edmund H., na skojarzeniach tego, co język sam podpowiada piszącemu i pozornie tylko myślącemu. To się spisało, ja chcę inaczej innym torem nie-skojarzeń, bo czemu chcę ci teraz Jarku napisać, że opyliłem wczoraj złotą monetę. Ja jako handlarz złotem, to takie niepodobne do mnie, a trzeba właśnie robić rzeczy do nas niepodobne. Więc złoto opyliłem za dość znaczną sumę, można by za nią polecieć do Azji, albo i dalej, tylko po co, tyle że sprzedając myślałem o twoim złotym zegarku, który chciałeś sprzedać w Sztokholmie, gdy dowiedziałeś się, że jako „sługa komunistów” nie masz szans na Nobla, o czym napisałeś do mnie w liście z 1959 roku: „Ale jeszcze ta choroba przyjaciela, która zżera ogromne sumy”.

A tak naprawdę to myślałem, à propos złota, bardziej o złotym zębie, ostatniej desce ratunku niejednego więźnia w Gęsiówce, obozie najgorszym ze wszystkich, choć trudno tu o ranking.

A jednak podpowiadam badaczom epokowych horrorów: Gęsiówka! Macie tam materiał, starczy wam aż do habilitacji, ba, do członkostwa w PAN-ie.

Tak sobie gaworzymy, to znaczy ja mówię, a ty pozornie milczysz, ale odgaduję twoje wtręty, bierzesz udział w mowie, a mowa powinna – mówisz mi to bezustannie – mieć swoje reguły żelazne, a może tylko aluminiowe. To są znaki przestankowe, które właśnie skruszony wstawiam po czasie.

składnia
zdania pełne
zdania podporządkowane
zakończone
najlepiej jakąś myślą
ale myśli drogi
nie znają reguł
są jak strumyki górskie co mówię
ścieki.
Najlepiej obrazuje je mała Mrówka dawniej Wrowa
co się niedaleko domu w którym mieszkam i nie mieszkam
z Lubym czyli Lubą snuje przewija pod jezdnią nawet
pamiętasz Parów Sójek
tam tworzy wręcz mały wodospadzik
o którym była mowa w wierszu
więc ścieki i rozlewiska
takie a myśli żadnych reguł nawet tych najbardziej regularnie powracających nie znają

reguł gramatyki
więc czemu się domagasz
żeby było czytelniej.

W BRWINOWIE

na jasnej wypocznę polanie

J. Iwaszkiewicz

zabrałeś
czas przeżyty
złożyłeś go
w tym miejscu
pozornie
niewinnym

ale to wytwórnia
szkieletów
tłocznia soków
z duszy

pozorów
a za kulisami
walki
o odbyt
(smaczny)
oczodoły
(puste)
łokcie
(chrupkie)
kolana
(soczyste)
między myszami
a kretem
zanim dotrą
robaki dżdżownice
na końcu ślimaki

ciało
rozłożone
na części pierwsze
drugie
trzecie czwarte
dzieli się
z ziemią
pierwiastkami
trwa wymiana
ciemnej
materii

ile wody
wyparowało
z nerki
ile
atramentu
z ręki

a mocznik
wsiąka
w korzenie
drzew
które dają
ci kruchy cień
i fałszywe
laurowe
liście

A myślisz, że jakikolwiek czytelnik się znajdzie i odczyta to nabazgrane? Nie myśl o czytelniku, on chce prawdy, a interlinie ma w dupie. Pamiętasz, jak w listach domagałeś się ode mnie „interlinji” (sic!). Zapamiętałem to i w tym nieznanym mi z gruntu obcym słowie w twojej pisowni to był twój znak: J.

Więc postaram się również o składnię. O składną składnię! Dla ciebie, drogi, żebyś się nie przewracał w grobie, tym „niewygodnym”. Nie sądzę, by ten obraz myśl-rozlewisko był udany. W ogóle myśli, myślę, obrazom się wymykają. Jak się próbuje je zamykać w obrazach, to dopiero można spodziewać się zacieków i przecieków. A czemu w ogóle sięgam po takie porównanie? Czemu woda, płyny? Myśli są płynne? No tak, chyba tak. I się przelewają. Też „zlewają”? To trefne słowo, określające nie trefny stan nie rzeczy, a ciał. Więc raczej czasownikowo je ująć, nie w obrazach takich zakrzepłych. Mrówka, Mrówka to uregulowana rzeczułka, przypominająca moją Kłodnicę. Ale mniejsza jeszcze od Kłodnicy, gdzie zresztą, muszę to przyznać, przeżywałem chyba najbardziej wyuzdane chwile w moim długim życiu, niezakończone wszak żadną banalną niebanalną kolacją, podpowiada korektor kompa, ale chodziło mi jednak o kopulację, sorry, szanowny kompie. Po latach wykonałem tam coś w rodzaju wizji lokalnej i sfotografowałem to miejsce, tę moją platformę dionizyjską moich wielowielogodzinnych wielokrotnych uniesień (głównie członka), na którym to zdjęciu nie został najmniejszy ślad tego, co się tam działo z moją prawie narzeczoną, zanim rozstaliśmy się z powodu mojego niezdecydowania, które dla niej było dowodem impotencji.

Mój boże, życzę każdemu takiej impotencji. Patrząc na to zdjęcie, widzę nas w tym namiętnym splątaniu ciał, jakbyśmy chcieli przełamać w nich granice płci, a przy okazji i narodowości, wszak to partnerka widziała we mnie „szwaba”, o czym będzie zapewne jeszcze mowa w tej spowiedzi generalnej. Dość, że genitalia zostały jakby pominięte, zatopione w tym wodospadzie z boku albo z tyłu, w zależności od punktu widzenia, by się schłodziły, podczas gdy usta nadrabiały to wszystko, co wzbronione było dolnościom. To później nazywałoby się pewnie turbo pettingiem, tyle że my w naszej ludowo-demokratycznej naiwności uprawialiśmy to z zapałem, nieobarczonym żadnym nazewnictwem z podręczników seksuologii, żadną metawiedzą. Nieświadomością wyczynu. Z czasem jednak wyłaniają się inne obrazy, dowody innego pożądania, wynikłego pośrednio i po latach opisanego. Platforma pokrywa się w tym widzeniu przedmiotami, towarami, przede wszystkim stertą rajstop. One bowiem stały się głównym obiektem pożądania partnerki, tematem nieskończonej liczby listów, proszących, błagających, ale i domagających się coraz bardziej wymyślnych modeli. Stałem się dostarczycielem tych bardzo obcych mi „z natury” obiektów, a z listów bez problemu dałoby się ułożyć piękną współczesną sztukę implicite potępiającą system, który wzbudzał w swoich obywatelkach takie tęsknoty, zmuszające je do epistolarnej prostytucji. Zdumiewa do dziś repertuar środków i sposobów retorycznego nacisku, byleby tylko wydobyć jakieś nowe atrakcje „wolnego” rynku.

Było tam już wielu przede mną. Szczyny śmierdziały. Jak Tyber. Tyber mnie rozczarował. Tyber tak, ale nie Rzym, napisałem o Rzymie w grubej książce. Nie widziałeś jej na oczy. Szkoda, byłbyś zgorszony, nie tylko liczbą błędów. Wprowadziło wydawnictwo, które nie radziło sobie z konwersją. Narracjonowanie moje nieskładne mimo składnej składni. Męczy mnie to pisanie całymi zdaniami. To niezgodne z tym, co w moim wnętrzu. No ale skoro uzewnętrzniasz wnętrze, to trzymaj się reguł. Mówię pewnie do siebie? I bądź prosty. Jesteś przemądrzały i przestarzały w tym swoim pseudoawangardyzmie. To nie żadne écriture automatique. To jakiś nieapetyczny wylew wypocin.

Mówi On:

Weź się w garść, mój przyjacielu. Już nie mówię młody. Postarzałeś się. Jak patrzę na ciebie, to nie mogę się nadziwić. Ile się w twoim ciele stało przykrego. Zaczynasz przypominać mi siebie. Rozbierz się, pokaż, jak to wszystko wygląda. Nawet nie patrzysz już w lustro. I nie pokazujesz się Lubemu, czyli Lubej?

Ja:

Luby/Luba mnie widzi i nie widzi, ja się nie afiszuję. Ani brzuchem, bo jest brzuch, ani tymi zwiotczałymi coraz bardziej „partiami” ciała. Że też musiałem doczekać się takiego wieku. Trzeba było zawczasu. Ale kiedy jest ten najwłaściwszy moment?

On:

Ja też nie wiem. Nikt nie wie. Tylko ci, co robią to bez zastanowienia, bo wiedzą, że teraz albo nigdy, znają właściwy moment.

Ja:

Robert L. po zdobyciu drugiego gola ściągnął już nie tylko koszulkę, za co dostał żółtą kartkę, ale prawie spodenki. Armata by się jego ujawniła o włos. Włosów akurat nie było widać. Skandal wszechświatowy, ale i mocniejsze jeszcze oklaski dla zuchwałego snajpera. Widziałem kiedyś na Legii członka pewnego piłkarza. Długo pamiętałem jego nazwisko. Na O. Ale już zapomniałem. Może sprawdzę w historii klubu. W sieci. Ochman?

Właściwy moment. Nie o to mi jednak chodziło. O inny moment. O inny spontan. Skoczyłem na cmentarz. Zaskok. Niemiły. Wielki Piątek i ani śladu świątecznych porządków. Grób twojej córki – wielki śmietnik. Mści się ta szpanerska góra wieńców, ta góra kwiatów. Teraz powiędły i szpecą „środowisko”. Środowisko cmentarza, moje „naturalne środowisko”. Zastanawiałem się, czy te zeschnięte wieńce z jej grobu przenieść na twój. Albo zabrać się do sprzątania. Pogadam z Lubym/Lubą, on/a ma takie społecznikowskie zadęcie. Może pójdzie ze mną wieczorem i uprzątnie. Znicze – zające wielkanocne i potworne pisklęta po dwie dychy, nie nabyłem nic. Odkryłem natomiast, co byłoby nie lada gratką dla pedo- i nekrofila: poletko z grobami dzieci. Piękne. Urokliwe. Potworne. Czytam, że taka Agnieszka M. przeżyła 6 tygodni. A my o setki tysięcy tygodni więcej. Jesteśmy „do przodu”!

Czy też ona jest raczej do przodu, a my do tyłu o to przeżyte nie wiedzieć po co tak długie życie? No bo co nam przyszło z tych setek tysięcy tygodni „przewagi” nad nią? Co zrobiliśmy, w czym jesteśmy „lepsi” od Agnieszki M.? Że napisaliśmy masę wierszy, ty prozę i powieści, starocie, których nikt nie czyta? Poza tymi, którzy dorabiają się taką lekturą i „analizą” wyższej emerytury jako doktoranci i profesorowie. Pisze się dla polonistów? To koszmarna perspektywa. O mnie napisał pracę habilitacyjną taki zapaleniec. Teraz przestał się nawet odzywać. Ale ją wyda. I dzięki temu zaistnieje? Nie ja, on. Ale w jakim świecie? Papierów i wykładów, i rozpraw, i przypisów, głównie przypisów, które w moim języku nazywają się Fußnoten, a więc notki stopki.

A pewnie brudne. A ten święty fetyszysta miłości bliźniego myślał o całowania już nie stóp, a butów. Rzucał się z innej zupełnie religijnej beczki do nóg swoich gości, którzy przestraszyli się tego ataku, próbowali się bronić, wziął ich w kleszcze swoich pocałunków. Świat się zmienia, olbrzymieje, samochody robią się gigantyczne, choć nadal nazywają się osobowymi, osobówkami. Ale to już nie na te same osoby. Na naszym zdjęciu wzrostem jesteśmy sobie równi, ale teraz jakbyśmy stanęli w paryskim albo i warszawskim metrze, to bylibyśmy niezauważalni, otoczeni olbrzymami w dziwnych strojach. Stroje są kolorowe. Nikt nie nosi krawatów. Twój krawat z Via Veneto gdzieś przepadł. Trzeba było go włożyć do jakiejś szkatułki ze starociami. Zbieram pamiątki i nie zbieram. Wyrzucam najcenniejsze, jak ten krawat. Znalazłem w czytanym właśnie Wykopie Płatonowa takie zdanie o zbieractwie: „Pozbierał we wsi wszystkie nędzne, odtrącone przedmioty, wszystkie głupstewka zapoznania i wszelką niepamięć”. Ale te moje zachowane tandetne reprezentują te wyrzucone? Jak posłowie w demokracji, którzy reprezentują „suwerena”? Byłeś posłem. Jaki wstyd! Peerelowski! Ja pierdolę! To asonans? Skamandryta to wie. Po mnie nic nie zostanie, a mimo to zostawiam górę śmieci. Myślę że do tego poletka z malutką Agnieszką M. zaprowadził mnie z zaświatów ksiądz Z., mój stary patron cmentarny. Nie będziesz o niego zazdrosny, tak jak byłeś w swoim czasie o Jarka M., wtedy młodego poetę? Że to jego odwiedziłem w weekend, a nie ciebie. Trudno czasem wybrać między dwoma poetami. Musiałem wybrać między Zbigniewem H. a Tadeuszem R. Było dość proste. Teraz mogę w każdy jeden weekend odwiedzić ciebie na cmentarzu. I każdego dnia. To jedyny mój spacer, jeśli nie chodzę wieczorami z Lubym, czyli Lubą. Stale myślę, że to nie ty tam leżysz. Jakaś kukła, nawet nie ten szkielet, o którym pisałeś w wierszu tak „odważnie”. Teraz każde jedno przekroczenie poprawności nazywane jest „odwagą”. Wczoraj obejrzałem film, na którym ślepi Chińczycy bzykają się namiętnie. I krytyk napisał, że to „odważna scena”. A gdyby byli w dodatku głuchoniemi? Jeszcze by było „odważniej”? A twoje wiersze to już odwaga na miarę szwadronu pod Somosierrą. Czasy się zmieniają, czas pozostał, jaki był. Świat się zmienia i zmieniają się mózgi. Coraz głupsze. Coraz bardziej denne. I ciemne. Przeprowadzono badania nad mózgami świń, po uboju, po sześciu godzinach udało się z nich wykrzesać prawidłowe reakcje np. na leki, ale były już bez cienia świadomości, jak stwierdzono z żalem. To śmieszne, nie było mowy o jakiejkolwiek „świadomości” u świń żywych, czego więc spodziewano się po martwych? Że nagle odnajdzie się w ich mózgach jakiś dyskurs filozoficzny, jakaś schabowa metafizyka? Może robią to za życia, tylko że ich dzieła nie docierają do naszych bibliotek, tak beznadziejnie antropocentrycznych. Nawet do tych bogobojnych klasztornych z pierwszych wieków po Chrystusie. Podziwu godnych dokumentów czyjegoś, a raczej zbiorowego szaleństwa. Inna rzecz, że za życia uwielbiają słuchać Mozarta. Przybierają od tego na wadze. Dlatego hodowcy karmią je ariami z Don Giovanniego.

Medytacja defekacyjna

W trakcie defekacji naszła mnie taka refleksja, żadna tam medytacja. Olśnienie. Nagle zrozumiałem, dlaczego mamy taki pokrętny stosunek do kobiet, nie, nie do kobiet jako takich, a ich organów. Tych „rodnych”. Strach? I dlatego szukamy innego kanału ulgi. To one, to te ich chwy są winne naszej tragedii, tragedii istnienia. One nas, zanim nas wyrzuciły z ich ciała, ukształtowały, jesteśmy z ich krwi, z ich mięsa, jesteśmy ich odpadami. One wyrzuciły nas na świat, wyrwały nicości, a tylko w nicości byliśmy pełni, doskonali, skończeni. Może jest to kwestią tej czysto imaginacyjnej przepastności chwy, gdzie szybujący w niej czuje się podobnie jak astronauta, który opuszcza bezpieczny kokon statku kosmicznego, by udać się „na roboty” w kosmosie? I dlatego szukamy wciąż surogatu nicości i znajdujemy go w innych kanałach ulgi. Nie wiem, na ile podpisałbyś się pod tą refleksją, ale twoje wiersze, niektóre z nich, potwierdzają jej słuszność.

Dzieci to już ludzie? A czy mogą być dzieci nienarodzone? Odkryliśmy z Lubą, która jest Lubym, w Laskach na cmentarzu „Mogiłę dzieci nienarodzonych”, na ramionach krzyża po prawej siedzi kaczuszka, po lewej aniołek. Palił się znicz. A może chodzi tu o taki dość delikatny protest przeciwko aborcji? Bo chyba nie o pochowane tu „nienarodzone dzieci” sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża? Pamiętasz, spodobał ci się mój opis erotyki dziecięcej z naprawdę „śmiałym” jak na owe czasy wnioskiem, że wnet dzieci będą rodziły dzieci. I tak się stało. Miałem takie przeczucie, ale wniosek wynikał z nieznanego mi wtedy pobudzenia na widok tych mocno zdrożnych choć udawanych kopulacji, może nie do końca nawet kopulacji dzieci chyba ukraińskich, które widziałem z okna mojego mieszkania w G. z wysoka. Myślę, że raczej naśladowały dorosłych, pijanych rodziców albo gwałcących żołnierzy?

Ten cmentarz przypomina mi ten tekst, nie wiem, gdzie się zapodział, może jest w twoim archiwum i p. Robert P. trzyma go w ukryciu jako nazbyt „ryzykowny”, a był bardzo klarowny i nie było w nim cienia pornografii, a już na pewno nie pedofilii. Sam byłem dzieckiem – w „głębi ducha”. Musi to być zaburzenie nie wiadomo jakie, zawsze dziwię się, że napastują takie bez rozwiniętej świadomości, bardziej rozwinięte może w innych miejscach czysto erogennych, ale co może wiedzieć taka dziewczynka o sensie tego, co robi jej dorosły mężczyzna, wsadzając swój organ do jej ciasnej, niedorozwiniętej chwy. Mój „kanał ulgi” też nie był jeszcze do tego przystosowany i może dlatego odmówiłem ci wtedy, Jarku, za co przepraszam, chociaż są jeszcze inne zupełnie powody. Myślę, że nie chciałem zdradzić księdza Z., który wprawdzie nie polował na moją „rzyć”, jak tam mawiano, ale jednak głębiej niż w nią wszedł w moją świadomość albo i pod nią i zainfekował jedną i drugą zamiłowaniem do pogrzebów.

Już wspomniałem o twarzach umarłych, tych szpitalnych, ale i domowych. Paskudna tradycja zostawiania trumien bez pokrywy, którą dopiero po modlitwach zamykano na gwoździe. To były dosłowne gwoździe do trumny i przez lata słyszałem echo tego dźwięku gdziekolwiek byłem i postanowiłem nigdy nie umierać, by nie usłyszeć nigdy tego dźwięku po śmierci klinicznej od środka. Ale może nie robi się już tego tak drastycznie jak w latach powojennych, gdy wszystko było jeszcze przesiąknięte jakimś jaskiniowym barbarzyństwem, tak fascynującym dla dzieci, a może zaklejają jakimś specjalnym humanitarnym skoczem uszy i na wszelki wypadek też usta, zanim wsuną do pieca. Niech nie krzyczy za głośno i nie słyszy szumu ognia.

Śmierć jako taka nie straciła nic ze swego obscenicznego oblicza, mimo zdumiewającego rozwoju narzędzi elektronicznych i oszałamiającej liczby satelitów transmitujących internet, a raczej umożliwiających konwertowanie telewizyjnego sygnału satelitarnego do protokołu internetowego IP.

A nie szkoda trochę energii na te procedury? Obojętnie, ktoś musi na tym zarabiać, cackają się z nieboszczykami tak długo, jak na to patrzymy, a po wyjściu żałobników to wszystko to już przypomina praktyki Sonderkommando. Napisałem sztukę na ten temat, nawet dwie, po polsku jedną, po niemiecku drugą, inną, choć w „duchu” identyczną, ale język to właściwy, jedyny duch literatury, więc jednak dwie różne od siebie zdecydowanie. Nie wiem, kto to wystawi? Moja menedżerka mądrala mówi, że świat interesuje się teraz innymi rzeczami nie jakimś tam Holocaustem. Sądzisz, że ten temat już jestpassé? Czy może być passé coś, co było najbardziej spektakularnym aktem barbarzyństwa w wieku wysoko rozwiniętego humanizmu i humanistyki? Zawsze się mówiło o „moim” narodzie: das Volk der Dichter und Denker, czyli naród poetów i myślicieli, i powołują się na Goethego, ale co napisał Goethe w swoim projekcie wprowadzenia języka niemieckiego do polskich domów, to dość jednak zastanawiające:

Wenn man ein Land zu erobern gedenkt, so nimmt man keinen Anstand Truppen marschieren zu lassen, man rückt in die Provinzen ein, verzehrt was man vor sich findet, verwüstet gelegentlich ein paar Dörfer, verbrennt eine Stadt und schont keine Menschen, wie es Gebrauch und Notdurft des Krieges mit sich bringt; ist aber das Land in Besitz genommen und gehört es nun, durch Übereinkunft und Friedensschluß, dem neuen Fürsten, so glaubt man sogleich mitten im Frieden zu sein und alles auf die gewöhnlichste Friedensweise behandeln zu können, obgleich ein innerer Krieg noch lange fortdauert, besonders wenn der eroberte Staat von dem erobernden an Sprache und Sitte verschieden ist.

A tak tłumaczy to tłumacz Google’a:

Jeśli ktoś chce podbić kraj, nie waha się przed marszem żołnierzy, przenika do prowincji, pochłania to, co się przed sobą znajduje, czasami niszczy kilka wiosek, spala miasto i nie oszczędza ludzi, jak używa i potrzeba wojny niesie ze sobą; ale jeśli ziemia zostanie wzięta w posiadanie i należy, przez porozumienie i pokój, do nowego księcia, to wierzy się, że natychmiast znajdzie się w środku pokoju i będzie w stanie traktować wszystko w najzwyklejszy sposób pokoju, chociaż wojna wewnętrzna będzie trwała przez długi czas, zwłaszcza jeśli podbity stan różni się od zdobywcy językiem i zwyczajem.

Czyli to, co na wojnie się nie liczy dla poety, to normalka. Zaczyna się zastanawiać dopiero wtedy, kiedy już ofiary zostały pochowane. Wtedy wprowadza się język zdobywcy po zawarciu „pokoju” przy pomocy przedstawień, takie rozmówki polsko-niemieckie inscenizowane. Tak to widział ten Arcywielki, no bo Goethe był człowiekiem teatru, na tym przykładzie widać to wyśmienicie, ale i obydwie części Fausta o tym świadczą. Wiedział też, że dyrektor teatru nie powinien zadawać się z narzucającymi się aktoreczkami, bo to może być zgubne dla spektaklu. Obsadzi potem taką w roli głównej i wyjdzie z tego gówno.

Tu jest okienko na stary wiersz, jakby „w tym temacie”.

ODA DO ODBYTU

od bytu
do bytu
skupiony cały
w sobie
samotny w swej
materii
opuszczony przez
słowa
czasem jednak
mruczy
kotka
oblizuje się
po każdym posiłku
trzymany w stałym
napięciu
macza palce
w całości
odbiega od
światła
świeci w ukryciu
oka:
przysłona w ciemni
mrugająca do
całego gatunku
sygnalizuje
śmierć
wyśmiewając ją
potem na głos
on jeden
pozostaje dłużej
przy życiu
określenie
anus mundi
obraża go
i dyskredytuje
jego niepodważalne
zasługi
mechanizmy zastępcze
dalekie są
od jego
doskonałości

9.5.92

Nikt tego wiersza jeszcze nie czytał poza Lubą/Lubym. Nie wypowiada się, nie lubi ód, do czego czy do kogo by nie były. Zgadza się natomiast na to sprzątanie grobu Marii, najpierw nie chciał/a, że niby nie jesteśmy twoją rodziną, no to ja do niego: Jesteśmy rodziną w kościele ludzkim Gombra i spróbujemy to zrobić, chociaż jest nagły upał, wręcz sycylijski. Eliot nie wiedział nic o globalnym ociepleniu, gdy pisał Ziemię jałową i nazwał kwiecień „najokrutniejszym miesiącem”.

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Przedwczesny epilog

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Koniec

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Kartka z dziennika z podróży

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Topografia cmentarna

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Koniec końców

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Spis zdjęć

Jarosław Iwaszkiewicz i Piotr Lachmann w wydawnictwie Langen-Müller w Monachium, 1958 (archiwum autora)

Reklama francuskiego sera (zdjęcie Salorges Enchères)

Gliwice, nad rzeką Kłodnicą (zdjęcie autora)

Owczarnia, Ogród Rzeźb (zdj. Hanna Musiałówna)

⍟⍟⍟ ZAPRASZAMY DO ZAKUPU PEŁNEJ WERSJI KSIĄŻKI ⍟⍟⍟

Wydawnictwo Akademickie SEDNO Spółka z o.o.
Wydanie pierwsze
Liczba stron: 454
Skład i łamanie: Wojciech Stukonis
Druk i oprawa: Totem.com.pl