Janusz

Drzewucki

Dwanaście

dni

Projekt graficzny: Andrzej Barecki

Korekta: zespól

Zdjęcia na okładce i w książce: Janusz Drzewucki

Zdjęcie autora na skrzydełku: Tadeusz Dąbrowski

Copyright © by Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2013

Copyright © by Janusz Drzewucki

ISBN 978-83-244-0308-0

Zrealizowano w ramach stypendium z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Wydawnictwo ISKRY

ul. Smolna 11,00-375 Warszawa

tel./faks (22) 827-94-15

iskry@iskry.com.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

List do L.

Przyjedź wreszcie do Polski,

nie mów, że nie masz czasu,

że jesteś ciągle zajęta albo

że może w przyszłym roku,

nie usprawiedliwiaj się,

nie wykręcaj się, spakuj

najpotrzebniejsze rzeczy,

wsiadaj do pociągu, przyjedź.

O nic się nie martw, niczym

się nie przejmuj, będziesz

miała gdzie spać, zawsze

się znajdzie kąt dla ciebie,

nikt też nie pozwoli tobie

umrzeć z głodu, dla nikogo

nie będziesz ani ciężarem,

ani zawadą, każdy z nas

ucieszy się na twój widok.

Zobaczysz, nie pożałujesz,

będzie wesoło, pokażemy ci

Warszawę, od tej i od tamtej

strony, puścimy się Nowym

Światem i Krakowskim

Przedmieściem albo Alejami

Ujazdowskimi w stronę

Wilanowa, posiedzimy

w Łazienkach, zajrzymy

do któregoś z barów

przy placu Trzech Krzyży,

do Szpilki, Szpulki, Szparki,

a jak już wypijemy co nieco,

obejrzymy sobie wreszcie

„Bitwę pod Grunwaldem”

w Muzeum Narodowym,

zresztą sama zdecydujesz.

Jak będziesz miała ochotę,

wyskoczymy nad Bałtyk,

do Ustki, do Łeby czy też

do Darłowa, będziesz miała

siły, pognamy w Bieszczady,

w Karkonosze, w Tatry,

pokażemy ci nasze miasta

i miasteczka: Sandomierz,

Kazimierz nad Wisłą, Zamość,

Bolesławiec, Iłżę i Przemyśl,

przemyśl dobrze to sobie.

Jeśli będzie ci mało wrażeń,

popędzimy w Kotlinę Kłodzką

albo na Pojezierze Drawskie,

pamiętaj o Podlasiu i o Śląsku

tym Górnym i Dolnym,

powiesz Kraków, będzie

Kraków, powiesz Poznań,

będzie Poznań i Wrocław

na dokładkę, czeka na ciebie

Bałamątek koło Słupska,

Samociążek za Bydgoszczą

i Boguchwała pod Rzeszowem,

wszystko przed tobą, nawet

Jasna Góra i Licheń Stary,

Opinogóra i Oblęgorek,

Żelazowa Wola i Stalowa.

Nie ma dnia, żebyśmy o tobie

nie rozmawiali, żebyśmy cię

nie wspominali, nie daj się

dłużej prosić, nie daj tak długo

na siebie czekać, zwłaszcza,

że czekamy na ciebie wszyscy,

jak jeden mqż, jak jedna żona,

myzewsi imyzmiasta,

a także bezdomni i bezrobotni.

Czekam na ciebie, mimo że

cię nie znam, nigdy cię

nie widziałem, ale się nie martw,

rozpoznam cię w szarym tłumie

na dworcu od razu, bo jakże

mógłbym ciebie nie rozpoznać,

tylko na ciebie spojrzę i już

będę wiedział, że ty to ty,

tak więc przyjedź wreszcie

do Polski, Litwo ojczyzno moja.

Głos w dyskusji Polska i Kościół

Historii nie da się cofnąć,

ani poprawić i właśnie dlatego

każdy naród może w historii

przejrzeć się jak w lustrze:

trzy rozbiory, półtora wieku

pod zaborami,

powstanie listopadowe,

Wiosna Ludów, potem

styczniowe, aresztowania,

przesłuchania, cytadela,

X pawilon, wywózki na Sybir,

rewolucja 1905, I wojna światowa,

wojna polsko-bolszewicka,

radość z odzyskanego śmietnika,

państwo w ruinie, zabójstwo

prezydenta, przewrót majowy,

II wojna światowa,

wywózki na roboty

przymusowe, deportacje

do obozów koncentracyjnych,

uliczne egzekucje, państwo

podziemne, powstanie w getcie,

powstanie warszawskie,

wreszcie wyzwolenie,

ale co to było za wyzwolenie,

państwo w jeszcze większej

ruinie, stalinizm, kult jednostki,

aresztowania, przesłuchania

na Koszykowej, więzienie

na Rakowieckiej, procesy

pokazowe, wyroki śmierci,

Czerwiec, Marzec, Grudzień,

znów Czerwiec, Radom i Ursus,

papież z Polski, Sierpień,

strajki na Wybrzeżu,

Solidarność, znów Grudzień,

stan wojenny, strzały w kopalni

Wujek, pacyfikacja Nowej Huty,

Boże coś Polskę, strajki

w całym kraju, wolne wybory,

koniec komunizmu, orzeł

w koronie, Armia Czerwona

wychodzi z Polski.

Czym bylibyśmy przez te

wszystkie lata jako naród,

gdyby nie Kościół,

pada wreszcie pytanie

z sejmowej mównicy,

powtarza się je na radiowej

antenie, w telewizyjnym studiu,

na łamach gazet i czasopism,

ile Polska ma do zawdzięczenia

Kościołowi, pada pytanie

i w tym momencie gasną

wszelkie swary i spory.

To dobre pytanie, jak każde

pytanie retoryczne,

pytanie bez odpowiedzi,

całkiem dobre pytanie,

a nawet bardzo dobre,

zmuszające, jak to się mówi,

do refleksji albo do zadumy,

podobnie jak: ile Kościół

ma do zawdzięczenia Polsce.

Jednym okiem, drugim uchem

Siedziałem na tarasie

drewnianego domu

w Sosnowym Ogrodzie,

na skraju lasu,

jednym okiem czytałem

„Gazetę Wyborczą”,

a drugim uchem

słuchałem Radia Maryja

ze świergotem rudzika

w tle. Wypiłem

herbatę z bergamotką,

zjadłem talerz moreli.

Potem zjadłem

talerz czereśni,

wypiłem herbatę

z malin, jednym uchem

słuchałem Radia dla Ciebie,

a drugim okiem czytałem

„Nasz Dziennik”,

ze świergotem paszkota

w tle. Odsuwałem

chwilę, kiedy będę musiał

wreszcie odpowiedzieć

sobie na pytanie:

co zrobić z tym dniem,

w którą stronę go

przepchnąć;

ciężkie pytanie,

zwłaszcza, że cały czas

nie umiałem udzielić

sensownej odpowiedzi

na pytanie, co zrobić

ze swoim życiem w ogóle.

Wtedy z głębi domu

wyszła na taras

moja żona

i postawiła przede mną,

bez jednego zbędnego

słowa, szklankę

soku ananasowego,

tym samym uwalniając

mnie z obowiązku

odpowiadania

sobie, i nie tylko sobie,

na jakiekolwiek pytanie.

Wiersze podróżne

Pierwsze godziny w Budapeszcie

Kiedy przyleciałem

do Budapesztu,

miasto huczało

w najlepsze

już od kilku dni.

Po przyjeździe

z lotniska Ferihegy

na Różane Wzgórze,

włączyłem telewizor,

właśnie szła

na żywo transmisja

z placu Kossutha

i już wiedziałem,

że nie wysiedzę

sam w pustym

pokoju, zebrałem się

w kilka minut

i poszedłem

przed siebie, pewny,

że prędzej czy później

znajdę swoją drogę.

Przeszedłem przez

most Małgorzaty,

potem bulwarem

wzdłuż Dunaju,

w którego wcale

nie modrych falach

odbijał się

gmach parlamentu,

na placu Kossutha rzeczywiście

huczało i wrzało.

Wzbierający

z minuty na minutę

tłum domagał się

natychmiastowego

ustąpienia rządu,

urągał zwłaszcza

premierowi,

który na tajnym

zebraniu wyklinał

swój naród

od najgorszych;

nagranie z tego

zebrania wyciekło

do prasy i się zaczęło.

Jak ciepłe

bułki sprzedawały się

koszulki z wizerunkiem

premiera z nosem

jak u Pinokia

i napisami:

–  Aki hazudik, az lop

oraz

–  Elkúrtad te böszme,

co znaczy:

–  Kto kłamie, ten kradnie!

oraz

–  Spieprzyłeś durniu.

Ktoś nawoływał,

aby wziąć siłą

parlament,

zaatakować koszary,

otworzyć więzienia,

zabarykadować się

w Zaułku Korwina

jak pięćdziesiąt lat temu,

ktoś inny nawoływał,

żeby zerwać

z traktatem w Trianon,

ktoś inny jeszcze,

żeby kupować

tylko i wyłącznie płyty

zespołu Kárpátia

i nie słuchać tych

starych pryków

z Omegi

i Locomotiv GT

Jánosa Kóbora

i Gâbora Pressera.

A jednak

w okolicznych

kawiarniach

przeboje sprzed lat

„Gyöngyhajú lany”

i „Ringasd el magad”

szły na okrągło

i na cały regulator,

bo też są to piosenki,

bez których

nie ma życia

na Węgrzech,

w Polsce,

w Europie.

Na moście Łańcuchowym

Nie mogłem sobie

znaleźć w Budapeszcie

miejsca, kręciłem się

po mieście jak oszalały,