Marka wydawnicza Bo.wiem

Seria z Żurawiem

Projekt okładki

Klara Szymczyk

Tytuł oryginału: Rosarium

© Charlotte Weitze

First published by Gutkind Forlag A/S, København, 2021

Published in agreement with Oslo Literary Agency and Book/lab Literary Agency

Copyright © for the Polish translation by Agata Lubowicka, 2025

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2025

Wydanie I, Kraków 2025

All rights reserved

Tłumaczenie książki dofinansowane przez Danish Arts Foundation

Niniejsza książka stanowi utwór chroniony na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Prawami do tego utworu dysponuje Wydawca – Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Bez zgody Wydawcy niedopuszczalne jest kopiowanie, rozpowszechnianie lub inne korzystanie z niniejszej książki w całości lub z jej fragmentów z wyjątkiem dozwolonego użytku osobistego lub publicznego.

ISBN 978-83-233-5547-2 (druk)

ISBN 978-83-233-7709-2 (mobi, epub)

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12 663 23 80 Dystrybucja: tel. 12 631 01 97 tel. kom. 506 006 674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 www.bowiem.wuj.pl

Powieść w trzech częściach

BRAT I SIOSTRA 7

J. 105

PANGEA 219

BRAT I SIOSTRA

Mama i tata pochylili się nad nami. Oczy brata były przepastnie księżycowoblade. W nocy skotłowaliśmy kołdrę w rzeczny wir. Miękka skóra brata była pode mną, przylegała do mojej skóry, i byliśmy niczym jakaś podwodna istota o czterech ramionach i czterech nogach.

Rodzice mieli na sobie ciepłe okrycia, zdarli z nas senną wodę. Mama wyciągnęła mnie z łóżka, tata zajął się bratem. Pomagali nam się ubrać: guziki spodni zapinało się szybko, sukienka została przewiązana paskiem. Zimowe palto, czapka, szalik i rękawice. Kozaki na nogi.

Ktoś zawołał po rosyjsku, głośno, i załomotał do drzwi sąsiadów.

Rodzice zaciągnęli nas do okna, tego wychodzącego na warzywnik i puszczę. Tata poodmykał haczyki i rozwarł to okno pchnięciem.

Puściłyśmy się z mamą biegiem za tatą i bratem, którzy popędzili pierwsi ku leśnej czeluści. Kiedy rozdeptywałyśmy ogołocony warzywnik, ujrzałam naszych wychudzonych sąsiadów zamarłych w bezruchu przed swoimi domami. Mężczyzn z dłońmi uniesionymi nad głowami i wzrokiem skierowanym w lufy karabinów żołnierzy. Kobiety leżące na ziemi z rozłożonymi nogami.

Jeden z żołnierzy był naszym sąsiadem z naprzeciwka, ten, który został najęty przez króla i znał las jak własną kieszeń. Wiedział, gdzie jest zwierzyna, i wymierzał kary kłusownikom. Nigdy wcześniej nie widziałam go w rosyjskim mundurze. Jego niebieskie oczy patrzyły prosto na mnie, gdy strzelił w naszą stronę i przy moim ramieniu świsnęła kula.

Mama przycisnęła mi dłoń do oczu i wszystko było czerwone, kiedy biegłyśmy dalej. Palce mamy czuć było oparami znad kotła z zupą zostawionego na piecu. Słyszałam wycie sąsiadki, wyzwiska rzucane przez jednego z żołnierzy, aż rozległy się uderzenia metalu o ciało i kości. Dłoń mamy przywarła jeszcze mocniej do mojej twarzy, moje nogi nieprzerwanie biegły przez ściernisko. Byłam niczym kura bez głowy.

– Szybciej! – krzyknął brat rozdygotanym głosem.

Tata syknął:

– Cicho!

Pod stopami szeleściły liście, trzaskały gałązki. Ostatni strzał. Wysoko lecąca kula zaświstała między konarami i została zatrzymana przez masyw pnia gdzieś w głębi lasu. Dłoń mamy przeskoczyła na moje włosy, przesunęła się w dół na usta i znowu w górę ku włosom. Na koniec zniknęła, a ja ujrzałam zieleń otaczającą nas niczym płonące światło. Najwyżej były sklepienia koron, pośrodku korowate siwe pnie, a na samym dole poduszki mchu. Puszcza zamknęła się wokół nas, ale myśmy się nie zatrzymywali. Tata z bratem nadal biegli na przedzie. Na polanach ich karki i dłonie jaśniały różowo niczym kwiaty kwitnących wiśni. W cieniu drzew znów stawały się szarozielone, pokolorowane blaskiem listowia.

Schylałyśmy się z mamą pod nisko zawieszonymi gałęziami. Ale jej głowa zalała się długimi pasmami czerwieni. Starałam się biec przed nią, żeby mieć pewność, że się nie zgubię. Mama kuśtykała, jakby miała drewnianą nogę.

1

Jesienna ciemność nieba i ciemność poszycia napierały na nich z obu stron. Tata musiał wcześniej przygotować tę ucieczkę, bo pod koniec dnia zatrzymał się pod skupiskiem świerków, których spódnice dotykały ziemi. Rodzina, ciężko dysząc, osunęła się na gładkie brązowe igliwie. Wszyscy czworo ułożyli się na jednym pledzie i nakryli drugim, próbowali wzajemnie się ogrzać, zamknęli oczy. W prawej dłoni, jedynej kończynie sterczącej z tego rodzinnego kokonu, tata trzymał pistolet. Broń lśniła pod drzewami w słabym blasku księżyca, siostra przycisnęła się jeszcze mocniej do mamy, od której biła silna woń żelaza. Chciała wsunąć dłoń w jej dłoń, ale palce były zaciśnięte. Spróbowała więc przytknąć do nich nos. Może nadal pachniały zupą? Jednak mama tylko odsunęła ręce, zsiniałe od zima.

Siostra marzła. Dopiero teraz poczuła, że została draśnięta. Na jednym ramieniu wisiało grono zakrzepłej krwi i tkwiło szczypiąco na swoim miejscu, kiedy spróbowała je oderwać. Przycisnęła policzek do rany, oddechy rodziny się uspokoiły. Spali, podczas gdy ona się obwąchiwała. Rana, otwarte ciało, była niczym zupa pozostawiona na piecu: mocna, słodka i aromatyczna. Dzięki niej siostra czuła dziwną sytość.

W pierwszych dniach tata bał się rozpalać ognisko, chociaż miał ostrzałkę i żeliwny kociołek, które musiał tutaj ukryć jeszcze przed ucieczką. Ognisko było znakiem życia. To, co mogło uczynić ich kryjówkę domem, mogło również ją zdradzić.

Sowy pohukiwały, gdzieś parsknęła sarna, zaszczekał lis. Z każdej strony majaczyły cienie leśnej zwierzyny. Rodzina znała te wszystkie dźwięki i ruchy, mama i tata także dorastali obok puszczy otaczającej ich wieś. Ich przodkowie mieszkali wręcz w samym lesie i żywili się tym, co zdołali zebrać czy upolować. Teraz jednak między nimi a puszczą nie było już ściany domu z drewnianych bali. Duchy przodków, które żyły na wiejskim cmentarzysku, też nie mogły ich chronić.

Mama i tata trzęśli się przy najcichszym dźwięku. Drgania lęku były przekazywane bratu i siostrze, którzy nadstawiali uszu i zaczęli sypiać w krótkich cyklach, niczym młode zwierzęta nauczone tego od narodzin.

Żaden drapieżnik nie zbliżał się do ich pledów, nawet wtedy, gdy na chwilę zapadali w sen i smakowite kończyny na zmianę sterczały z kokonu.

Czemu wilki zostawiały ich w spokoju? Czyżby oczy ludzkiej rodziny były tak mocno zamknięte, że żadne zwierzę nie zdołało ich dojrzeć? Czy też od uciekinierów biła tak niemiła woń strachu, że żaden wilk nie miał chęci nawet na kęs? Czy łkanie matki przerażało nie tylko siostrę? A może zwierzęta potrafią być łaskawsze od ludzi?

W mgławej ciemności mijało ich kilka saren. Trzaski spod kopyt, szare parostki, powiew wydychanego powietrza. Tata mógłby łatwo ustrzelić jedną z nich. Brat wyturlał się spod pledu i chwycił za kopyto. Ale zwierzę kopnęło go w czoło i musiał puścić, gdy przestraszone stadko rzuciło się do ucieczki.

Nazajutrz brat był zagniewany. Potrzebowali przecież jedzenia, ale tata powiedział coś, o czym brat już wiedział: zwierzyna nie należy do nich. I gdyby przyłapano ich na strzelaniu, byliby już nie tylko zwykłymi uciekinierami przebywającymi w puszczy, do której nie mieli prawa wstępu, ale też kłusownikami. A kara za kłusownictwo była gorsza niż śmierć z głodu. Pistoletu taty z jedną kulą mogli użyć tylko w ostateczności. Odbijający się echem huk wystrzału zdradziłby, że ktoś kryje się w lesie. Sidła również zwróciłyby uwagę.

Musiały im wystarczyć proce lub własne dłonie. Ich używanie było mniej ryzykowne, choć tak samo zakazane. Nie powinni ruszać zwierzyny płowej, dzików, wilków, łosi, rysi ani niedźwiedzi. Były to trofea władcy.

– Jak można mówić, że posiada się drzewa? – sarkał brat. – Jak można mówić, że posiada się zwierzęta?

Tydzień po ucieczce, pierwszego ranka z białym piśnięciem mrozu, tata odważył się nazbierać hub, patyków i gałęzi. Rozpalił ognisko i przyniósł wodę z pobliskiego źródła. Kilka dni później siostrze pozwolono pójść tam razem z nim. Po kolejnych paru dniach wolno jej było samej chodzić do źródła. Mogła się teraz opłukać i zerwać z ramienia strup zakrzepłej krwi.

Czy sąsiad z naprzeciwka, ten myśliwy na usługach króla, a teraz zapewne cara, strzelał do nich, bo siostra go rozpoznała? Czy może celowo pozwolił im uciec? Dlatego, że chciał ocalić mamę?

Z ramienia sączyła się strużka krwi, która spływała po piersi i znikała w ciemności ubrania. Siostra znowu przemyła ranę i ją osuszyła, przykładając suchy mech. Zaczęła ssać skórę w tym miejscu, poczuła smak mięsa i przełknęła ślinę.

Listowie wkrótce pożółkło i zbrązowiało. Mama wciąż powłóczyła nogą i miała czerwień na sukience. Przestała się myć i materiał zesztywniał. Kiedy chodziła, chwytała się drzew, żeby nie upaść. Jej policzki były blade, mówiła szeptem i piła wodę, jakby chciała opróżnić całe źródło.

Tata i brat kłócili się ze sobą. Czasem brat gdzieś przepadał i wracał dopiero po zmroku. Zjawiał się nagle – niespokojna postać w żółtym świetle ogniska.

– To zabronione – powtarzał tata.

2

Gdzieś pod drzewami pęka z trzaskiem gałązka. Siostra otwiera oczy, chociaż to bez znaczenia. Jest tak samo ciemno.

Chrapanie brata ustało. Ciało, które jest obudzone, zawsze ostrzega ciało śpiącego, jakby brat i siostra mieli wspólny krwiobieg. Czworo uszu nasłuchuje w ciemności, póki brat nie poklepie trzy razy dłoni siostry. To nic niebezpiecznego – uznaje i ponownie zasypia.

Siostra zamyka oczy, wstrząsa nią dreszcz. Czuje, że brat marznie. Jest głęboka noc. Siostra przyciska się plecami do jego brzucha i podciąga kolana pod klatkę piersiową. Pledy są nadal dość duże. Gdyby mogli się tutaj rozciągnąć, wełna wciąż zakrywałaby ich od stóp po szyję.

Znaleźli tę jamę w drzewie, jeszcze gdy towarzyszyli im rodzice. W pustym dębie było miejsce akurat dla dwojga dzieci i tata powiedział, że on i mama będą spali przy ognisku jak do tej pory. Mieli teraz skórę, którą zdarli z padłego łosia. Wystarczająco długą do nakrycia ich obojga.

Sowę przegnali kamieniem. Wiewiórka wszczęła bunt, ale została tak mocno ugodzona w głowę, że można ją było oskórować i zjeść. Żmija zapadła w sen zimowy i jej wiotkie ciało dało się unieść na patyku, a następnego ranka leżała w zaroślach martwa od mrozu. Owadów nigdy się nie pozbyli. Łaskoczą ich przez okrągły rok, ponieważ ciała brata i siostry grzeją drzewo od środka. Jest tutaj na przykład szczypawka, która właśnie w tej chwili wędruje siostrze po szyi. Ona strzepuje ją dłonią, z drzewa odrywa kawałek przegniłej twardzieli i rozkrusza między palcami. Zdaniem taty dąb może mieć ponad tysiąc lat.

Czy na wiosnę znowu pokryje się listowiem? Zeszłej wiosny jego liście były jak pomarszczone mysze uszka, zupełnie nie takie, jakie powinny być – wielkie jak dziecięce dłonie.

Siostra przewraca się na drugi bok, co budzi całą armię stonóg, które natychmiast rozpoczynają marsz po twarzy brata. On wciąga nosem trzech żołnierzy i wykasłuje ich ustami. Chrapanie trwa dalej, teraz przy jej ramieniu.

Od brata czuć mięsem z sierścią, gorzkim jak u drapieżników. Siostrę pewnie czuć tylko raną na ramieniu, która wciąż nie chce się goić.

Kiedy przyjdzie wiosna, znowu będą mogli się kąpać. Jeśli zrobiliby to teraz, nigdy by się nie rozgrzali.

Woda źródlana była kiedyś parą w niebie, która opadła ciepłym deszczem na najwyższe liście drzew. Krople wydzwaniały ku dołowi, piętro za piętrem, aż do samego poszycia. Tutaj przesiąkały między igliwiem, korzeniami, ziemią i żwirem do podziemnych rzek.

Z głębi gardła brata wydobywa się dźwięk. Przypomina trochę ryk nawołującego jelenia. Nogi brata mkną przez sen, chłopak unosi dłoń i bełkocze „pif”.

Siostra kładzie palce na jego wargach, przenosi pistolet na swoją stronę. Potem znów obraca się plecami do jego brzucha i przyciska tył głowy do jego ust. Brat mruczy coś swoim nowym głosem. Tym dorosłym, przypominającym głos taty.

Zegar w pokoju tykał, zasłona była zaciągnięta. Leżeliśmy z bratem w alkowie aż do końca poobiedniej drzemki.

Potem wyszliśmy na światło dzienne do ogródka, w którym pracowała mama. Wspięliśmy się na starą gruszę rosnącą przy drodze. Z jej czubka widzieliśmy wszystko, sami nie będąc widzianymi.

Były tam przedziałki, rozkloszowane sukienki, czubki butów i męskie łysiny. Patrzyliśmy z góry na mamę i sąsiada z naprzeciwka, królewskiego myśliwego, który przychodził pod nieobecność taty. Mama zwykle się wymawiała, miała coś do zrobienia w domu lub w ogrodzie. Zausznikowi króla nie spieszyło się jednak do ścigania zwierzyny ani kłusowników.

Brat strzelał, niemal bezdźwięcznie, z drewnianej strzelby do wszystkiego, co się ruszało w pobliżu drzewa. Ślina zwisała nitkami z jego ust. Kiedy grusza kołysała się na wietrze, trzymałam się mocno jej pnia.

Gdy w ogrodzie nie było już nikogo, schodziliśmy na ziemię. Brat ganiał wokół domu, strzelając na wszystkie strony. Ja szłam pobawić się z przyjaciółką o długich brązowych włosach i pięknych zielonych oczach. Siedziałyśmy na dworze. Z grubych letnich liści dębu szyłam ubranka dla lalek. Ona zamykała oczy i zwracała twarz ku słońcu.

Byliśmy chudzi jak szkielety na długo przed przybyciem rosyjskich żołdaków. Polska i Rosja prowadziły ze sobą wojnę: warzywnik, pole i obora zostały spustoszone przez naszych – polskich – żołnierzy, bo wojsko musiało przecież coś jeść.

Dwa dni przed naszą ucieczką jeden z sąsiadów zmarł z głodu i został pogrzebany obok dawnych grobów na skraju lasu. Tego samego wieczoru leżałam w alkowie i wyglądałam przez szparę między zasłonami. Mama wyszła po coś na dwór, tata siedział na jej krześle, lampa odbijała się podwójnie w szybie. Na stole leżał pistolet. Skóra na twarzy taty była napięta, kościste dłonie spoczywały obok broni. Oczy były dwoma świecącymi punktami.

Nagle tata wstał i otworzył drzwi. Do izby, słaniając się, weszła mama. Miała oczy jak spodki, a dół jej sukienki prawie cały zrobił się czerwony. W jednej ręce trzymała siekierę, a w drugiej wiadro, z którego wrzuciła coś z pluskiem do stojącego na piecu kociołka z zupą.

Tata chwycił mamę za ramiona, ale ona go odepchnęła, szepnęła, że ją nakryto. Szybko zdjęła sukienkę i umyła się nad miską. Po jej żółtawozielonych patykowatych nogach wciąż spływała krew. Była jasnoczerwona, rozcieńczona mydlinami. W alkowie rodziców mama powoli zawinęła się w kołdrę i zaciągnęła zasłonę.

Tata postał przez chwilę. Potem spakował coś z brzękiem do worka. Następnie podszedł do okna wychodzącego na warzywnik i puszczę. Słyszałam, jak się przez nie gramoli, chciałam go zawołać.

Następnego dnia mama przykuśtykała do kuchni i rozpaliła pod kotłem.

Tata zdążył już wrócić.

Bratu i mnie nalano zupy. Była aromatyczna i pożywna. Między okami tłuszczu pływały ciemne, zbite kawałki mięsa. Od dawna nie mieliśmy w ustach czegoś tak smakowitego. Mama i tata nie chcieli jeść. Powiedzieli, że wszystko jest dla nas, i tylko patrzyli, kiedy się posilaliśmy. Srebrzysty blask łyżek gasł wraz z każdym zanurzeniem. Łyżki znowu błyskały, kiedy wkładaliśmy je do ust i siorbaliśmy zupę.

Zawartość naszych misek raz po raz znikała. Nie mogliśmy się nasycić. Na koniec mama powiedziała, że musimy coś zostawić na następny dzień.

3

Siostra kłuje brata palcem. Jeśli sama ma zażyć trochę snu przed nastaniem ranka, to już najwyższy czas.

Brat nie reaguje. Siostra dźga go mocniej, lecz jest zimny jak kamień.

– Bracie – mówi głośno, chociaż powinni rozmawiać szeptem.

Dotyka jego zapadniętej twarzy i nie wyczuwa oddechu. Chwyta za kościsty nadgarstek – nie czuje pulsu. Przykłada ucho do szpiczastej klatki piersiowej, wygładza małe, kręcone włoski. Słychać bicie, ale co, jeśli to tylko echo jej własnego kołaczącego serca?

– Bracie!

Próbuje oddychać spokojnie, długo czeka z uchem między jego sutkami.

Jest uderzenie! I jeszcze jedno!

Obojgu wraca oddech. Siostra opada na plecy. Jak można być tak głupią i tak przestraszoną? Może brat miał szczęście zapaść w głęboki sen, który tak rzadko się zdarza, pogrążyć się w czarnym zapomnieniu.

Siostra składa pocałunek na jego policzku, a kiedy brat z chrapnięciem wciąga powietrze, ona mu szepcze, że może sobie spać, ile tylko chce.

4

Gdyby puszcza nie była lasem łowieckim, zostałaby wycięta wiele lat temu. Królowe, książęta, carowie i inni władcy potrzebują drewna, opału i pól pod uprawy. Tak samo jak ich poddani.

Puszcza została jednak lasem łowieckim, bo obszar jest tak podmokły, że trudno wywozić z niego wielkie kłody. Konie, drewno i ludzie utknęliby w błocie.

Podmokły grunt chroni przed większymi pożarami.

Po tym, jak sąsiedzi rodziny zostali zastrzeleni albo wywiezieni, tutejsza uboga rosyjskojęzyczna ludność leśna z pewnością pozajmowała ich domy. Dawna granica między Polską a Rosją przebiegała tuż przy wiosce.

Odkąd brat i siostra uciekli do puszczy, nie słyszeli więcej wystrzałów. Nie słyszeli maszerujących żołnierzy. Myśliwych też tutaj nie było. Na całym terenie najwyraźniej panował pokój.

– Władca jest tłusty – powiadał tata.

Zwykł nazywać ich króla, tego polskiego, „władcą”.

Nikt poza rodziną władcy, zaproszonymi gośćmi i najętymi myśliwymi nie mógł przebywać w puszczy. Kłusownikom wydłubywano oczy, łamano im kość za kością, a na koniec rozstrzeliwano ich albo wieszano. W rodzinnej wiosce siostry i brata amputowało się psom lewą tylną łapę, żeby nie płoszyły zwierzyny. Mieszkańcom wsi nie wolno było przepędzać z pól leśnych zwierząt, chociaż zjadały im plony. Nie wolno im też było stawiać ogrodzeń, bo jelenie mogły się na nie nadziać podczas prób przeskoczenia. Zimą mieli obowiązek wykładać w lesie siano, żeby zwierzyna nie padła z głodu.

Chociaż nad puszczą panuje teraz rosyjski car, a nie polski król, tutejszych z pewnością obowiązują te same przepisy. W tej kwestii nie ma większego znaczenia, kto rządzi.

Nadal więc istnieją przepisy dotyczące przygotowania przez miejscowych lasu do nadchodzącego polowania. Drzewa przewrócone w poprzek dróg i ścieżek łowieckich muszą zostać usunięte. Łowczy w zielonych liberiach przeczesują puszczę, żeby poznać siedliska dorodnej zwierzyny. Odbywa się to pod przewodnictwem tutejszego myśliwego. Władca zawsze ma we wsi swojego zausznika.

Tata miał kuzyna, który mieszkał w jednej z chałup wzdłuż Traktu Królewskiego prowadzącego do puszczy. Tego, który pewnie teraz nazywa się Traktem Carskim. Pewnego dnia, gdy władca, czyli polski król, zarządził polowanie i teren został przygotowany przez tutejszych, tata wybrał się do kuzyna w odwiedziny. Pomyśleć tylko, co by było, gdyby ten potężny człowiek zatrzymał się właśnie przy jego obejściu! Powiadano, że władca gustuje w chłopskim piwie i prostym jadle. Dlatego wszystkim mieszkającym wzdłuż Traktu Królewskiego nakazano oświetlić obejścia i mieć w pogotowiu ciepły posiłek.

Tata czekał na króla wraz z wujenką, wujem, kuzynem i ich głucho-ślepą babką. Odzież została wyprana, stół wyszorowany, gliniana polepa posypana piaskiem, a obok pieca ułożono dodatkowy opał. Zawieszona nad drzwiami lampa skrzypiała na wietrze.

W jednej chwili cała rodzina zerwała się na nogi. Zagrały rogi myśliwskie, nadjechały ciężkie wozy konne. Krzyk, prr! Wszyscy spojrzeli ku małej mętnej szybie.

Najpierw do domu wstąpili dwaj łowczy i kilku służących w czerwonych liberiach. Ustawili się wzdłuż pobielonych wapnem ścian. Następnie ubrany na błękitno sługa otworzył drzwi i wniósł ciemną szkatułę z rzeźbionymi rozetami. Została postawiona na końcu stołu.

Władca musiał się pochylić, by zmieścić się w drzwiach.

W szkatule leżały złote sztućce. A poza tym dwa talerze, głęboki i płaski, o brzegach przypominających koronki.

Wujenka nakładała strawę drżącymi rękami. Władca spoczywał ciężko pod swoim kożuchem z żubra. Włoski futra stroszyły się wraz z tym, co pojawiało się na stole: kasza, chleb, kapusta i zupa warzywna. Władca, rzecz jasna, celował widelcem w mięso. Parsknął, zapewne myśląc o jeleniu, niedźwiedziu, żubrze, dziku albo łosiu. Wuj zamierzał się wytłumaczyć, ale tylko na powrót zamknął usta i władca na krótką chwilę poczerwieniał.

Następnie wepchnął to wszystko w siebie. Policzki unosiły się i opadały, oczy wychodziły na wierzch, aż wreszcie król odsunął krzesło, wstał, położył na stole złotą monetę i dał tacie znak, żeby z nim poszedł.

Tata przytrzymał na wietrze białego konia, żeby władca się na niego wspiął. Brzuch zwierzęcia był na wysokości jego nosa, tak to zapamiętał. Król celowo upuścił na ziemię złotą monetę, po czym mlasnął i gromada zesztywniałych z zimna łowców i służących pociągnęła wśród skrzypienia śniegu ku pałacowi myśliwskiemu.

Tata podniósł monetę, nadal ciepłą. Wsunął ją do wewnętrznej kieszeni swojej kapoty, żeby nigdy nie wystygła.

Czuł pokusę za każdym razem, kiedy udawał się z ojcem na targ. Kiedy rodzina głodowała na przednówku, zanim rośliny wypuściły liście, i kiedy byli bliscy zarżnięcia krowy, tata obracał w palcach swój złoty krążek. Tak jak wtedy, gdy młodszy brat taty śmiertelnie zachorował i potrzebował lekarza. Ale dopiero gdy tata poznał mamę, zrozumiał, do czego moneta była przeznaczona. Mama była dla niego właściwie zbyt piękna. Oglądali się za nią wszyscy chłopcy we wsi. Dzięki złotu tata mógł nosić głowę wysoko, a mama nagle chciała splatać z nim trawę i palce na brzegu rowu, jeść poziomki na miedzy, zbierać grzyby przy karczach i obracać czarne jagody na języku.

Tata kazał więc przetopić monetę na dwa cienkie złote pierścionki. Każdy z nich miał białe oczko z kwarcu pochodzącego z pomarszczonych gór gdzieś na południu.

I tak tata pojął mamę za żonę.

Siostra ma teraz pierścionek taty. Wisi na jej szyi na cienkim sznurku z plecionej kory. Jej palce są zbyt kościste, żeby się z nich nie zsuwał.

5

Tamta zima nastąpiła po suchym lecie. Jesienny deszcz spadł późno, drzewa zaczęły już zrzucać liście. Ulewa ciągnęła się w nieskończoność. Rodzina była przemoczona, marzła i głodowała bardziej niż kiedykolwiek.

Siostra przycisnęła nos do rany, trochę to pomogło, ale nie wystarczało. Rodzice szeptali przy ognisku o odważeniu się i niezwracaniu uwagi. Mama była blada jak kość. Wstawała tylko, kiedy musiała pójść za drzewo.

Pewnego ranka bratu i siostrze powiedziano, że mają zostać wewnątrz dębu.

– Macie tylko oddychać, i nic poza tym. Oszczędzajcie siły. Czekajcie tutaj, braciszku i siostrzyczko.

Tata okrył dzieci wszystkimi skórami i pledami, ucałował je i zawiesił na szyi siostry sznurek ze swoim pierścionkiem.

Oczy mamy nie patrzyły w ich stronę. Swój pierścionek jak zawsze miała na szyi.

Tata postawił im w nogach dwie drewniane miski z wodą i położył między nimi ostrzałkę. Pistolet razem z kulą zostawił obok siostry.

Brat płakał ochryple, kiedy tata jeszcze raz ich ucałował, zanim odszedł, niosąc mamę na rękach.

Dzieci leżały nieruchomo, podczas gdy dąb ociupinę urósł. Oddychały coraz rzadziej. Przerwy pomiędzy jednym a drugim uderzeniem ich serc były bardzo długie.

Siostra śniła najpierw na zielono. Była to historia, którą tacie opowiedział jego tata, który usłyszał ją od swojego taty. O tym, że ich przodkowie należeli do ludu zamieszkującego puszczę, wiedzieli o niej wszystko i nigdy nie odwiedzali innych miejsc.

Siostra zapadła się w czerń. Korzenie dębu, mimo sędziwego wieku, zapuszczały się coraz głębiej w ziemię, korowate cielsko się prężyło. Dźwięki lasu słabły, lecz owady nadal ssały krew obojga dzieci, aż pamięć brata i siostry o ich prawdziwych imionach zniknęła wraz z imionami rodziców i wszystkich tych, którzy kiedyś zamieszkiwali w wiosce.

6

Mogło upłynąć tysiąc lat i coś musiało się w bracie odwrócić, bo któregoś ranka nagle wybudził się i usiadł. Siostra uchyliła powieki. Światło na zewnątrz było przeszywająco białe. Brat siedział przygarbiony i przez otwór w pniu spoglądał na zimowy krajobraz.

– Mieliśmy leżeć – upomniała go szeptem.

Odwrócił się skrzypiąco i przesłał jej pocałunek w powietrzu. Siostra ścisnęła pistolet. Przez brzozowy zagajnik rosnący na prawo od miejsca po ognisku przechodziło stado łani.

Ale brat nie był w stanie obezwładnić jelenia. Ani wyszarpać pistoletu z zaciśniętych dłoni siostry.

Obudziła się, kiedy brat rozdmuchiwał żar. Obudziła się ponownie, gdy włożył jej do ust biały kawałek ryby.

W kolejnych dniach złapał dwie ryby, potem cztery, potem osiem. W bracie znowu tętniła krew. Powiedział, że zajmie się polowaniem na ptaki i małe gryzonie. Tym, czego tata zaniechał z wyczerpania.

Wczoraj brat trafił z procy borsuka. Upiekł mięso na ciemnobrązowo, przeżuł kawałek i spróbował nakarmić nim siostrę. Swoje kawałki łykał wpół surowe, zabarwił sobie usta na czerwono, wyprostował plecy.

Brat został przy ognisku i dłubał w zębach okorowaną brzozową witką, aż pozbył się wszystkich włókien mięsa. Jego oczy wślepiały się jak ogień w ogień.

7

Na stronę siostry w dębowej jamie pada plama słońca. Siostra się odwraca, wyciąga rękę ku bratu, ale on zniknął.

Unosi się: brata nie ma przy ognisku, jednak ognisko dymi.

Nocny szron stopniał, zostawiając po sobie czarne błoto. Siostra odtwarza sygnał: dwa krucze krzyki, krótki i długi.

Żadnej odpowiedzi.

Gdzie jest pistolet? Pistolet też zniknął.

Siostra bierze głęboki wdech, muska nosem ranę, wydostaje się na zewnątrz i pierwszy raz od odejścia mamy i taty staje na dwóch nogach.

Las pachnie brązowo, słońce grzeje. Liście nadal kryją się pod łuskami pąkowymi, ale chłoną światło z nieba. Siostra podchodzi do krzaków leszczyny. Jest ich pięć i rosną w jednym skupisku. Może wykiełkowały z orzechów zgromadzonych, a później zapomnianych przez jakąś mysz. Siostra wkłada do ust pąk i gryzie, aż ślina zaczyna się pienić. Pąk smakuje zielono.

Trzeba jeść zielone, bo inaczej wypadają zęby, a później się umiera. Mama zawsze tak mówiła.

Do butów siostry przywierają placki błota. Stare jesienne liście nie chcą się odkleić. Błękit rozpłynął się w jesieni, zostały żółć i brąz. W ten sposób drzewa zamknęły swoje oczy. Robaki i larwy zżerają liście, po czym wydalają kupy o tej samej barwie.

Czy brat tak po prostu sobie poszedł, nie budząc jej? Albo się pożegnał, a ona odpowiedziała mu przez sen? Może mu się wydawało, że słyszała, co do niej mówił?

*

Między dwoma kamieniami bije źródło. Przestało parować, ale wciąż brzmi jak wiatr tarmoszący wierzchołki drzew.

Siostra przysiada między wiosennymi pędami skrzypu. Nabiera wody do drewnianej miski nad piaszczystym, bulgoczącym dnem. Woda smakuje trochę świerkiem, chlupocze w żołądku, źródlane zimno szczypie.

Siostra wstaje, już mniej zamroczona. Miażdży zębami kolejne pąki, przeżuwa i przeżuwa. Burczy jej w brzuchu, szuka więcej zielonego. Tam, gdzie wcześniej posilały się jelenie, pąki smakują gorzko i siostra trzyma się od nich z daleka. Drzewa wyczuły kwaśną ślinę zwierząt i stały się nieapetyczne.

Zawsze znajdą się wiecznie zielone liście, twarde jak skóra, a także kłujące igły świerków. Ale od nich psuje się żołądek. Siostra zdziera korę z młodych drzew, tylko tyle, żeby nikt nie pomyślał, że w lesie przebywają ludzie. Zjada jasną warstwę wewnętrzną. Pod sosną znajduje szyszki, ale wszystkie nasiona zostały wydłubane. Spomiędzy suchych gałęzi na polanie sterczy kilka pokrzyw. Siostra pozbywa się jadu, rozcierając palcami liście przez rąbek bluzki, i wkłada je do ust. U stóp jednego z głazów rosną dwa miodowosłodkie fiołki, a o tam jest rumian.

Siostra odrywa mech i ostrożnie zjada trochę zielonego z samego wierzchu. Niektóre rośliny da się spożywać w małych ilościach, ale jeśli zje się ich za dużo, mogą się okazać trujące. Rób tak jak zwierzęta, mawiała mama. Posmakuj i zaczekaj, co powie ci brzuch. Wybieraj najrozmaitsze gatunki i nigdy nie jedz tego samego przez dłuższy czas. Trucizna jest we wszystkim.

Łakome zwierzęta prędko umierają. Młode i głupie muszą uczyć się od starych. Młode, które żyje samo, może zginąć z powodu naiwnej ciekawości.

Z powrotem u źródła, w nieruchomej wodzie przy brzegu siostra przygląda się swojej twarzy. Rozwidlone włosy są dwiema gałęziami, oczodoły to sęki, nos i skóra mają szarawy kolor. Wargi wyginają się w górę i znowu opadają, kiedy próbuje się uśmiechać.

Siostra mąci swoje odbicie, myje się pod pachami. Zadziera sukienkę i opłukuje krocze. Nie pomija też rany na ramieniu, która znowu krwawi. Siostra zlizuje krew i ją połyka.

Obok gałązkowego śladu zostawionego przez średniej wielkości ptaka widać ślad małego jelenia odciśnięty głęboko w miękkiej glinie źródlanego brzegu. Siostra czuje na sobie czyiś wzrok. Ciało drętwieje, ale nozdrza wibrują.

Nie jest to drapieżnik. Od stworzenia, które ją obserwuje, bije woń roślinnej materii rozłożonej w żołądku, strawionej w jelitach i ulatniającej się między włoskami porastającymi skórę.

Człowiek? Mama, tata, myśliwy? Brat? Nie, on jadł wczoraj borsuka.

Siostra wolno unosi głowę i spogląda prosto w parę brązowych oczu. Niewielka łania przeżuwa szybko, strzygąc uszami. Kiwa głową w stronę wody, jakby czekała na swoją kolej, żeby się napić. Jakby wyczuwała, że siostra nie ma żadnej broni.

Jej brzuch jest napęczniały, życie pod skórą nie jest już uśpione. Wzrasta wiosennie na potęgę.

Kliknięcie, strzał. Siostra i łania wzdrygają się, ale to łania osuwa się na ziemię.

Siostra płacze przestraszona, kiedy z zarośli wyskakuje brat i wbija nóż między żebra łani, prosto w jej serce. Potem obejmuje siostrę, a z gardzieli zwierzęcia płynie krew.

– Wiesz, że to zakazane!

Brat zostawia czerwone ślady na ubraniu siostry. Obwiązuje łanię sznurem, zapiera się nogami, próbuje ciągnąć.

Siostra dyszy ze złości przez całą krótką drogę powrotną do obozowiska. Pomaga jednak bratu dźwigać zwierzynę. Głowa łani majta się na boki.

Wyczerpana, czując mdłości, którym towarzyszy trzęsawka, i z zatkanym nosem, siostra pomaga bratu przy krwawej robocie. Kiedy brat rozcina brzuch, z sutków pryska na niego mleko. Ociera sobie oczy. W macicy jest jeden płód. Przypomina larwę w kokonie.

Siostra ze złością gotuje wodę na najtwardsze partie mięsa. Dokłada opału, żeby mogli upiec je do miękkości.

Brat mówi i mówi. O tym, jak czatował w zaroślach. Że zdrętwiały mu nogi, ale krew znowu do nich napłynęła w chwili, gdy napiął kurek. I jak dobrze, że siostra była przy źródle. Dzięki temu łania skierowała uwagę na nią i w ogóle go nie dostrzegła.

Potrząsa przekrzywioną głową, naśladuje śmiertelne drgawki zwierzęcia, jego znieruchomiałe oczy i coraz wolniejsze kłapanie zębami.

Usuwa błonę płodową, uśmiecha się czule i opieka nad ogniskiem malutkiego cielaka dla siostry.

– Rozum ci odjęło!

Brat z dumą maże sobie na czole czerwoną plamę i zaczyna oskórowywać łanię. Dobrze sobie radzi, także z trudniejszymi okolicami warg. Na koniec tylne nogi wraz z udźcami zostają odcięte i podwieszone wysoko na wiązie. Dołącza do nich tusza niczym rozwinięty liść o wyraźnych żyłkach.

Siostra zbiera resztki kości i wyrzuca je daleko od obozowiska. Pistolet ukrywa pod kamieniem.

Siostra nie chce mięsa. Mimo to brat próbuje ją karmić małymi kawałkami serca. Ona odwraca głowę, ale czuje zapach i słyszy swój burczący brzuch. W końcu odgryza kęs, przeżuwa w nieskończoność. Potem bierze do ust kolejny kawałek, trafia zębami na ołowianą kulę i wypluwa ją daleko w las, podczas gdy brat układa nad ogniskiem więcej mięsa. Ma rozpalone poliki, oczy mu błyszczą.

– Tylko nie za wiele naraz – mówi, udając głos rodzica. – Jeśli się głodowało, trzeba uważać, żeby się nie przejeść.

Brat grzebie w kieszeni i ciska w ogień białożółty proszek, który wybucha wielkim płomieniem. Siostra mruga, wyrywa jej się „och”. Tata pokazał im kiedyś, co potrafią zarodniki widłaka – długiej rośliny o płożących się pędach, podobnej do bażyny. Zarodnie jej cienkich, walcowatych kłosów zawierają wybuchowy proszek taty.

Gwiazdy drepczą w studziennym kręgu nad głowami rodzeństwa. Siostra dokłada polan, blask ognia sprawia, że punkty na niebie znikają, pierś się rozgrzewa, twarz gotuje. Tylko plecy pozostają zimne.

– Brakuje mi ich.

Brat odcina ostatnią polędwicę i piecze ją nad ogniskiem. Krople krwi kapią z sykiem na płomienie.

– Teraz nigdy nie odważę się zasnąć!

– Za chwilę obydwoje będziemy spali.

– Strzeliłeś!

– Nigdy nie spotkaliśmy tutaj człowieka, ale codziennie cierpieliśmy głód. Nie ma tu nikogo, kto by coś słyszał, i pewnego dnia upoluję żubra.

Ich ciała pod pledami i skórami. Brat całuje siostrę po twarzy. Kocha ją, mówi, ponad wszystko na świecie.

– Nikogo innego tutaj nie ma.

– Siostrzyczko…

Oddech brata jest mięsem, upieczonym i przeżutym. W jego brzuchu skrzypi, w brzuchu siostry bulgocze. Siostra przyciska twarz do piersi brata i obejmuje go, najmocniej jak potrafi.

– Nigdy więcej tego nie rób.

– Mama i tata byli zbyt ostrożni. Dlatego tak się to skończyło.

– Kto powiedział, że oni nie żyją?

Uderza go po ustach i płacze, ale on trzyma ją mocno i mówi, że gdyby byli drzewami, zrośliby się ze sobą, właśnie teraz. Kiedy ją całuje, siostra przełyka łzy i odwzajemnia pocałunek. On wsuwa dłonie pod jej sweter, ona wtyka palce pod jego sweter. Jest pewna stara tradycja. Ta, że nigdy nie poślubia się kogoś z innego ludu.

Kiedy brat śpi, siostra wymyka się na zewnątrz i wymiotuje. Mięso wychodzi z niej podłużną kiełbasą, siostra posyła ją kopniakiem między drzewa. Chociaż w brzuchu czuje pustkę, odrobina strawy zdążyła dotrzeć do jelit. Przeniknęła do krwi i osadza się warstwą ciała na piersiach i biodrach.

Siostra kładzie się z powrotem w dębie. Znowu oplatają ją ramiona brata. Czuje słodką, wyrazistą woń. Czy to jej rana? Nie, woń dochodzi z zewnątrz. Może to reszta mięsa łani? Nie, to musi być coś innego. Siostra z uśmiechem zamyka oczy, składa dłonie na brzuchu i zapada w sen.

8

W górę, po pniach, ponad koronami drzew, z puszczy, przez pola i wioski. Dalej, rzekami aż do mokradeł, na których leży to wielkie miasto. Tam pośrodku równo wytyczonych ulic znajduje się pałac, a w jego północnym skrzydle syn rosyjskiego cara zrywa się nagle ze snu.

Księżyc wpatruje się w niego bladym i długim spojrzeniem. Jego zimne białe światło pada na łoże z baldachimem, pada na marszczenia i zagięcia pościeli.

Czy to tylko zegar bił na wieży? Zmiana warty, a może…?

Ostrożnie siada na łóżku. Róża zgubiła ostatni, mały płatek. Lekko wygięty kołysze się na stole przy wykuszu. W świetle dnia róża była ciemnoczerwona, w blasku księżyca jest szara. Jej gałązki pokazują zarówno na wschód, jak i zachód, ku niemu i ku niej, ku maleństwu i ku drzwiom. Wyciągają się w stronę okna, lampy i sufitu.

Czy ona w ogóle rejestruje jego obecność? Przecież do niej przemawia, podlewa ją i nawozi. Wczoraj nawet na nią krzyknął, zerwał jej jeden liść, podarł go i rzucił na podłogę. Małżonka weszła i spytała go, co robi. Rozpłakał się wtedy i przeprosinom nie było końca. Kobieta pokręciła głową i wróciła do swojego pokoju.

Palce jeszcze go swędzą, sok róży ma silne działanie. Zegar na wieży pokazuje za dwadzieścia czwartą.

Małżonka leży na plecach, ma otwarte usta i chrapie. On lekko ją trąca, może zdoła sprawić, że przekręci się na bok? Ale jej wyciągnięte ciało jest jak głaz.

Otula ją kołdrą, przez co wygląda nieomal jak mumia. Jednak w szczelinach między powiekami źrenice poruszają się w tę i we w tę. Oddech przez chwilę się rwie, czerwone wargi zaokrąglają się jakby do krzyku. Potem twarz się odpręża i małżonka znowu oddycha, jakby z ulgą.

Carski syn wychodzi się wysikać, po czym ostrożnie siada z powrotem na łóżku.

Śnił mu się jakiś las. Strzał i jeleń, łania, która padła na runo. Z jej gardzieli płynęła krew i wsiąkała w ziemię.

Powinni stąd wyjechać. On i małżonka z maleństwem w brzuchu. Na ulicach zasłabło dwoje ludzi, nazajutrz byli już martwi. Zdaniem lekarza epidemia zjadliwej grypy dotarła do miasta.

Jeśli będą czekali zbyt długo, podróż może być dla małżonki zbyt karkołomna. Wczoraj, tutaj, w łóżku, mówiła o wyjeździe nad morze, jednak teraz przychodzi mu na myśl, że przecież mogą pojechać do puszczy. Jeśli zabiorą ze sobą lekarza, mogą tam zostać na dłużej. Ona tam urodzi, a do miasta powrócą, gdy zagrożenie minie.

Ani on, ani jego ojciec jeszcze tam nie byli. Przed kilkoma laty puszcza została odbita z rąk Polaków wraz z innymi ziemiami należącymi kiedyś do jego pradziadka. Jego ojciec, car, objeżdża właśnie całe cesarstwo, żeby utrzymać je w ryzach.

Od epoki lodowcowej puszcza pozostaje prawie nietknięta. Drzewa w dziewiczych lasach są wytrzymalsze. Warstwa glebowa jest bogata w minerały, korzenie pobierają najlepszą wodę gruntową. W takim środowisku zwierzęta także rosną większe, są zdrowsze i mniej płochliwe.

Carski syn mógłby tam zdobyć wiele trofeów, chociaż do tej pory niczego nie upolował. Próbował tylko strzelać w parku do mechanicznych ruchomych drewnianych figur zwierzyny. Wtedy jeszcze żyli jego bracia. Oni w tym brylowali, podczas gdy on sam kiepsko trafiał do celu. A przecież przyszły władca powinien coś takiego umieć, bo polowanie jest przygotowaniem do wojny. Carski syn czytał dzienniki łowieckie swojego dziadka i pradziadka. O dramatycznej pogoni na końskim grzbiecie, o niedźwiedziach i jeleniach przechodzących do kontrataku. O trofeach, na które zasadzano się przez wiele tygodni. Widział wykazy liczonej w setkach sztuk zwierzyny upolowanej jednego dnia. Zestawienia podające czas trwania gonitwy za każdym zwierzęciem.

Carski syn próbuje wymazać z pamięci widok krwi zastrzelonej łani. We śnie czuł też woń, ciężką i słodkawą. Nie wspominał o tym nikomu, ale kiedyś, gdy zostanie carem, zamierza utworzyć w puszczy rezerwat przyrody i wyłączyć spod upraw otaczające ją pola, żeby jeszcze bardziej się rozrosła.

Ptactwo rozniesie na pola pierwsze nasiona, które spadną na ziemię wraz z jego odchodami. Inne nasiona trafią tam przyczepione do sierści ssaków.

Jarzębiny i brzozy, pionierskie drzewa, będą pierwszymi, które utworzą zarośla. Pod nimi wyrosną małe dęby. Dęby są niezwykle cierpliwe – czekają w cieniu, skrycie pobierając substancje odżywcze. Po trzystu latach, kiedy do brzóz i jarzębin dostaną się żyjątka i wydrążą je od wewnątrz, a grzyby pokryją korę jak wrzody, kiedy dzięcioły ostrymi jak igły dziobami przebiją się aż do rdzeni, tak że te stare, pionierskie drzewa prawie nie będą miały sił, by rozwinąć liście, zostaną powalone przez zimowe wichury, a tam, gdzie rosły, powstaną polany.

Dęby, wcześniej przypominające karły, zaczną wzrastać i szybko przerosną jakiekolwiek carskie dziecko. W ciągu kolejnych paruset lat, chronione przez swoją trującą korę, osiągną niebotyczne rozmiary. Zrzucą żołędzie, aby rozniosły je wiewiórki i myszy, a te pochowają je w swoich spiżarniach tak sekretnych, że same zapomną, gdzie się znajdują.

Może się wydawać, że dębowe matki nie dbają o swoje dzieci, ale jako tajny dowód miłości przesyłają one maluchom za pośrednictwem korzeni podziemne substancje odżywcze. Dębowe matki zacieniają leśne poszycie, zmuszając dzieci do zdrowego, powolnego wzrostu, żeby wykształciły grubą korę, nim wyciągną się w górę.

Jednak pewnego dnia, jakieś czterysta lat później, w słabsze miejsca na dębach wgryzą się pierwsze larwy. Na przykład tam, gdzie wcześniej tkwił konar odłamany uderzeniem pioruna. Po larwach nadciągną różni padlinożercy: stonogi, szczypawki i grzyby.

Drzewne olbrzymy zaczną zapadać się w sobie. Pogryziona wilgotna tkanka rozsypie się jak czerwonobrązowe wymiociny. Dęby staną się w środku puste, umrą i przewrócą się na szczątki innych drzew. Na nowych polanach znowu będzie dość światła i miejsca dla brzóz oraz jarzębin: praprawnucząt pionierskich drzew, które niegdyś tutaj rosły. Po wielu stuleciach pionierskie drzewa ponownie obejmą rządy i będą ocieniać nowe pokolenie dębów. Później brzozy i jarzębiny padną na ziemię, a dębowe dzieci wzrosną. Do tego czasu upłynie jakieś tysiąc lat, a do władzy dojdzie praprawnuk carskiego syna w trzydziestym ósmym pokoleniu.

Dopiero wtedy ten nowy fragment lasu nareszcie można będzie nazwać puszczą. I w ciągu tego tysiąca lat, który upłynie, tylko rodzina carska i wybrani botanicy będą mieli prawo wstępu do kniei. Nie będzie wolno ściąć żadnego drzewa, oddać ani jednego strzału, bo ja tak postanowiłem, myśli carski syn i z powrotem kładzie się na łóżku.

W głębi puszczy znajduje się stary pałac myśliwski. Ojciec car powiedział, że mgliście przypomina sobie swój pobyt tam w dzieciństwie. Zapamiętał miedziany dach i jedwabne chińskie tapety z motywami łowieckimi w sypialniach. Są tam meble z rzadkich gatunków drewna, wypchane trofea myśliwskie w jadalni i sala z bursztynowymi mozaikami na ścianach i suficie. Podobno są tam też drzwi ukryte w boazerii, które prowadzą do sekretnych korytarzy i izb, oraz gabinet osobliwości z niezwykłymi eksponatami przyrodniczymi.

Carski syn powinien wkrótce posłać tam ludzi, żeby wszystko przygotowali na przybycie jego i małżonki. Może nakazać łowczym zająć się polowaniem, a sam w tym czasie zapuścić się w głąb puszczy i posiedzieć tam w samotności oparty o drzewo. Poczuje pod sobą poduszkę z mchu i, chociaż jest carskim synem, las nie będzie się na niego gapił. Marzanki wonne zapachną sianem, a w górę po pniu wespnie się żółty wiciokrzew. Carski syn zostanie tam tak długo, aż ujrzy, jak kielichy kwiatów otwierają się i zamykają – to, czego żadne ludzkie oko nie jest w stanie wyśledzić. Pałacowy ogrodnik powiedział, że ludzie musieliby tysiąckrotnie zwolnić, by dojrzeć ruch rośliny. Dlatego on zamierza siedzieć w puszczy tysiąckrotnie dłużej ktokolwiek inny.

Inaczej zmiany można zarejestrować tylko wtedy, jeśli bezpośrednio na kogoś oddziałują. Carski syn nie wyczuł zmysłami tego, co zaszło, dopóki maleńkie dziecko w brzuchu małżonki nie kopnęło pierwszy raz w spód jego dłoni.

Czas to coś osobliwego. Człowiek się cieszy, że może żyć przez osiemdziesiąt lat. Kamień może leżeć przez osiemdziesiąt lat i się nie zmienić. Ale gdyby obserwować go przez parę milionów lat, dojrzałoby się jego wietrzenie.

W te dni, których carski syn nie spędzi na obserwacji puszczy, zajmie się zrywaniem roślin każdego występującego tam gatunku. Zamierza je sprasować i stworzyć herbarium – największe, jakie widział świat.

O tak, powinien czuć się szczęśliwy z racji posiadania tego lasu. Ogrodnik też nie przestaje tego powtarzać. Gdyby spojrzeć na puszczę z wysokości balonu, przypominałaby mózg, twierdzi ogrodnik i ma na myśli, że las rzeczywiście jest swego rodzaju mózgiem.

Człowiek to ostatnie stworzenie, które pojawiło się na świecie, napisano tak nawet w Biblii. Rośliny istnieją znacznie dłużej, tak długo, że błędem byłoby nazywanie ich głupimi. Zwierzęta i ludzie mogą przetrwać tylko dzięki zjadaniu czegoś, co wcześniej żyło. Z roślinami jest inaczej. Potrafią w magiczny sposób zadowolić się dwutlenkiem węgla, wodą i odrobiną minerałów z ziemi. Co więcej, oddychają za dnia i nocą, prawie tak jak człowiek. Pobierają tlen przez aparaty szparkowe, które służą też do fotosyntezy, a tlen uwalnia energię z cukrów powstałych w jej wyniku. Nocą aparaty szparkowe się zamykają, żeby uniknąć utraty wody. Na szczęście korzenie też mogą oddychać i tak naprawdę to one wdychają najwięcej.

Ale żeby nazywać rośliny duchowymi, inteligentnymi czy wręcz strategicznie działającymi i przewidującymi istotami – do tego ogrodnik nie byłby skłonny. Rośliny żyją we własnym świecie i komunikowanie się z nimi, nie mówiąc o ich rozumieniu, nie jest dla nas możliwe.

Carski syn się rozgniewał. Takie słowa były hipokryzją w ustach ogrodnika, który sam przecież twierdził, że woli pielić klomby niż chadzać w niedzielę do kościoła. Carski syn udał się do parku i spoczął w najgłębszej ciemności bukszpanowego labiryntu. Czy to znaczyło, że zbliżenie się do natury było niemożliwe? Czy było niemożliwe stanie się jej częścią? Prychnął pośród gorzkiej woni wydzielanej przed małe grube listki.

*

Carski syn powoli ściąga na bok kołdrę małżonki i zbliża dłoń do jej brzucha. Koszula nocna jest cienka, a skóra na brzuchu twardsza, niż zapamiętał.

Lekarz mówi, że zimą zostanie ojcem.

Ostrożnie kładzie kciuk na jej pępku. Drugim palcem przyłożonym do szyi liczy uderzenia własnego serca. Nagle pod skórą brzucha coś się prześlizguje. Mała dłoń, stopa, głowa?

Odsuwa się, długo siedzi, na przemian zginając i rozprostowując zimne palce u rąk. Później znowu zbliża się do brzucha, ale nic się tam teraz nie dzieje.

– Chodź – szepcze na ślepo.

Nic.

Obok dziecka znajduje się łożysko – małe drzewko z żyłkami, w kształcie liścia, które carski syn oglądał w księgach lekarskich. Kiedy w dziecko wstępuje świadomość? Kiedy świadomość wstąpiła w ludzi i odróżniła nas od reszty ziemskich istot?

Carski syn znowu się wzdryga: strzał, las i leżąca tam łania.

Małżonka otwiera oczy. Głos jest wyraźny.

– Co robisz?

On się wyciąga, prosto, jak lunatyk, kładzie się na plecach, dłonie składa na piersi. Małżonka drży, okrywa się kołdrą, przewraca na bok.

– Botanik Friedrich Siegmund Voigt twierdzi, że rośliny powstają w świetle, a zwierzęta powstają w ciemności.

Czuje zapach spływającej na ziemię krwi, która miesza się z wonią suchych liści.

– Najdoskonalszą postać roślina osiąga w drzewie, a zwierzę – w człowieku.

Ona wzdycha, nie odpowiada.

– Kocham cię – szepcze carski syn do nich obojga, chociaż nie jest absolutnie pewny.

Małżonka parska, oplata dziecko kończynami.

Przynajmniej do niego wróciła, myśli carski syn, bo gdy róża kwitła i emitowała na całą sypialnię słodki, intensywny zapach, małżonka ciągle się budziła, nie mogąc swobodnie oddychać. Mówiła, że czuje się tak, jakby ktoś usiadł jej na piersi.

Położyła się wtedy we własnej sypialni. Lekarz wyjaśnił, że ciężarne, które śpią na plecach, mogą mieć problemy z oddychaniem. Macica uciska wielką żyłę ciągnącą się między dołem ciała a sercem.

Jednak małżonka obwiniała o to roślinę. I jego.

Może jest tak wrażliwa, jak niektóre damy z dawnych czasów? – zastanawiał się carski syn. Jego babka od strony ojca opowiadała, że kiedy była dzieckiem, wśród wytwornych pań panowała moda na mdlenie z zachwytu po powąchaniu róży.

Carski syn leżał przy otwartym oknie, żeby móc oddychać, podczas gdy buchające w piecu kaflowym płomienie zapewniały mu ciepło. Mimo to nadal ciężko dyszał, śniąc chaotyczne sny o łodygach, które okręcały się wokół siebie. Były też puste dęby, które się zamykały. Były kamienie miażdżone korzeniami. Carski syn ciągle otwierał piekące oczy i wpatrywał się w różę, żeby sprawdzić, czy się porusza. Ale jej drobne ruchy odbywały się tylko wtedy, gdy oczy miał zamknięte.

9

Rankiem las płonie żółcią.

Brzozy i czeremchy przebudziły się i pachną deszczem. W koronie wiązu, na który wciągnęli łanię, wściekle brzęczy chmara much. Na dole rozkwitły zawilce. Tak łatwo się oddycha. Niebo zeszło na ziemię, wszędzie ścielą się białe plamy słońca!

– Wiosna, wiosna, wiosna – mówi siostra i wyskakuje z dębu do brata, który unosi znad ogniska okopconą twarz. Podnosi siostrę i ją obraca, aż zaczerpnięte powietrze zostaje wyrzucone z płuc wraz ze śmiechem.

Na widok piekącego się boku łani z bielejącymi żebrami siostra kręci głową. Woli zrywać zielone, próbuje też skłonić brata do jedzenia roślin.

Razem wdrapują się na drzewa i zjadają słodkie, pastelowe jajka. Skóra napina się pod wpływem słońca, wyskakują na niej piegi. Brat dorobił się mięśni, ona trochę się zaokrągliła. W sekretnych miejscach włosy kiełkują i skręcają się w spirale.

Pod wieczór pieśń kosa nabiera melodyjności. Zimą słychać było tylko długie, zawiłe gwizdy. Po ucieczce mama i tata śpiewali im szeptem przed snem. Ale przestali, bo ludzkie piosenki brzmiały w puszczy osobliwie.

Brat obraca nad ogniskiem płat mięsa, siostra mówi, że jest syta.

– Ten, kto najbardziej głoduje, najmniej odczuwa głód – burczy do niej brat.

Nagle z bardzo daleka dobiega ich głośne „huu”. Kiedy wiatr nadciąga dokładnie z południowego wschodu, z letniej strony ziemi, przepływa przez inny stary dąb. Rośnie on nad rzeką i jest cały podziurawiony, tak tłumaczył to tata.

Drzewa mogą tworzyć muzykę. Konary i gałęzie są strunami głosowymi, powietrze jest oddechem. Liście topoli szeleszczą, klon trzepocze, wiązowe liście drżą. Szkielet drzew i kształt listowia przesądzają o dźwięku. Także podczas deszczu tony się od siebie różnią w zależności od kształtu i grubości liści. Zimowe brzmienia są inne niż letnie. Ma znaczenie, czy jest się nagim, czy ubranym? To, jakimi kwiatami lub owocami kuszą drzewa, decyduje o rodzaju ptaków, które przysiadają na nich i śpiewają. Las jest chórem.

– Psst.

Coś się skrada po poszyciu. Brat wygasza ogień i obydwoje szybko znikają w dębowym otworze.

Czy to myśliwy o niebieskich oczach, ten z ich dawnej wsi? Celuje zza drzewa w brata i siostrę, uciekinierów i kłusowników? Czy może to być wilk, który zwęszył ich mięso? Albo to mama i tata, czyżby tylko zabłądzili w lesie? Może zapadli gdzieś w sen zimowy, a teraz tarabanią się z powrotem jak wielkie kosmate niedźwiedzie, które zwietrzyły woń swoich dzieci.

Ale znowu nastaje cisza. Brat wyskakuje z kryjówki i rozdmuchuje żar.

Wczesnym rankiem dąb rozwija liście jako ostatnie drzewo w lesie i może po raz ostatni. Brat przyciska do siebie siostrę, niespokojnie. Całuje ją i głaszcze. Siostra też gładzi wszystko to, co nowe na ciele brata. Uśmiecha się i szepcze „więcej”, bo jego wargi i dłonie nadal są miękkie.

Drzewa tego nie potrafią. Ani woda, ani trawa, nawet w letnie upały. Nic nie potrafi być jak brat wobec ciała siostry. Dotyka jej małych różowych piersi i łuków bioder. Ona zaczyna się śmiać, rozwiera szeroko oczy. Kiedy brat rozsuwa jej nogi, a siostra się unosi, robią to, co robią wszystkie inne istoty, gdy przychodzi na to pora: jelenie, wilki i owady w ciemnych zaroślach. Ryby za kamieniami, wieczornik, który otwiera się przed nocnym motylem. Topola, tak ostentacyjnie wyprawiająca w świat swoje dzieci przystrojone w biały puch, albo lipa przyzywająca pszczoły miodowym zapachem. Lipa, której wieku nikt nie zna, bo ciągle wytwarza odrośla, wyrastają jej nowe gałęzie, nowe dzieci, i tym sposobem może żyć prawie w nieskończoność.

Gdyby żadne z nich tego nie robiło, puszczy wcale by tutaj nie było.

To, co robią siostra i brat, nie wydaje się takie dziwne. Może tylko trochę spóźnione, bo większość ssaków robiła to późną jesienią albo wczesną zimą. Wszakże młode potrzebują i wiosny, i lata, żeby wyrosnąć na silne osobniki.

Jednak siostra wzdryga się z krzykiem. Brat się wysuwa. Obydwoje zamykają oczy, odczołgują się od siebie najdalej, jak mogą. Czerwienią się i kulą się w sobie.

– Psst – znów odzywa się siostra.

Brat unosi się do połowy, wygląda na zewnątrz, ale nic tam nie ma. Bierze kamień z małej sterty, którą uzbierali do obrony, i ciska nim w ciemność. Małe szarpnięcie, coś się oddala. Brat opada z powrotem na bok.

Liście drzew grubieją, słońce ledwie dosięga ziemi. Zawilce więdną, topnieją jak śnieg. Marzanki wonne, które nie potrzebują tak dużo światła, otwierają swoje białe gwiazdy.

Pewnego dnia, kiedy siostra przykuca, żeby się wysikać, widzi strużkę krwi spływającą jej po nodze. Strużka zatrzymuje się i tężeje przy kostce. Czy to krew z blizny na ramieniu? Siostra obciąga bluzkę. Nie, dzisiaj strup jest twardy. Może krew wypłynęła z rany po ugryzieniu komara rozdrapanej przez nią we śnie?

Podciera się liściem. Wielka rana? Tam, u góry?

Krew może zwabić drapieżniki. Siostra idzie do źródła i podmywa się lodowato kłującą wodą.

– To na pewno ugryzienie komara – mówi do brata, który siedzi przy ognisku i obgryza kość.

Wypełnia jednak majtki mchem.

Czują dziwne zmęczenie letnim światłem, lecz mimo to leżą rozbudzeni w krótkiej ciemności nocy. Błysk późnoletniej błyskawicy rozświetla płasko wnętrze dębu i spada deszcz.

Brat i siostra robią to ponownie. Najpierw raz, później jeszcze jeden. Siostra myśli, że nigdy nie przestaną, nawet jeśli powinni. Ma go w sobie wieczorem i rano.

– Możeśmy się mylili – mówi brat. – Może wcale nie głodowaliśmy zimą? Może to tylko nasz wymysł?

Siostra kiwa głową, jej palce bębnią lekko o twardziel.

Chmary komarów gęstnieją. Niczym duch lasu chcący przegonić z puszczy zarówno ich dwoje, jak i wszystkie zwierzęta, żeby nikt nie wyjadał roślin aż do nagiej ziemi. Od tego ciągłego drapania zaostrzają się paznokcie.

Komary są najżarłoczniejsze w cieniu drzew albo przy bagiennych dziurach. Na polanach da się z nimi żyć, ale tylko u źródła, po zanurkowaniu pod wodą, ma się od nich całkowity spokój.

A kiedy siostra się wynurza, w zaroślach ciągle słychać te trzaski.

Szybko wkłada ubranie. Zaczęło ją opinać.

– Myślisz, że mama i tata by nas poznali?

Brat oblizuje usta, obejmuje ją. Ona go od siebie odpycha ku dębowej ścianie, przypominając sobie spojrzenie, które posłał im tata, zanim on i mama odeszli.

Siostra dotyka rany na ramieniu. Wciąż się nie zagoiła.

Brat poluje bezszelestnie. Pewną ręką łapie gryzonie, ryby i ptaki, najada się do syta. Strzał z pistoletu i zabita łania zmieniły wszystko.

– Trzeba cię podtuczyć – mówi i piecze dla siostry serca.

Ona jednak nie chce ich zjadać, czasem nawet wymiotuje, kiedy brat siedzi obok niej i pałaszuje ze smakiem. Rozpryski wymiocin pstrzą mu onuce, którymi zastąpił za ciasne buty.

– Zielenieje ci skóra. A ja zbrązowiałem – stwierdza. – Ale, siostro, ciągle masz głodowy brzuch.

Siostra przykuca pod krzakiem, a w brązowej masie, którą z siebie wyciska, widać pełno nasion. Po jakimś czasie, gdy znów przychodzi tam za potrzebą, z bladozielonych kiełków sterczą dwugłowe liścienie.

Brzuch jednak nie maleje mimo pozbywania się odpadków. Kotłuje się w nim, jakby siostra ciągle zjadała coś, czego jej żołądek nie toleruje. Przypomina to zaskrońca prześlizgującego się po ścieżce, jaszczurkę zmykającą pod liść albo dżdżownicę szybko zawracającą po nagłym wychynięciu na słońce.

Teraz, gdy siostra zaczęła odpychać brata, jego członek się kurczy. Twarz jest jednocześnie rozgniewana i pełna smutku. Usta nie przestają powtarzać, że rodzice nigdy nie wrócą. Że oni, brat i siostra, są jedynymi ludźmi na świecie.

Czują się samotnie, kiedy każde z nich zwija się w kłębek po swojej stronie dębu.

Na błotnistym brzegu źródła znowu są ślady drobnych racic. Siostra czuje na sobie wzrok jakiegoś małego stworzenia.

Coś szeleści, rozciąga się, z zarośli wyrasta brązowa główka i wyłania się z nich jelonek. Jest przeraźliwie chudy, żebra mu sterczą. Pod oczami ma białe plamy, między sierścią prześwitują różowe placki nagiej skóry.

Siostra przykuca, wyciąga rękę i mało brakuje, by przemówiła ludzkim głosem. Cielak strzyże uszami. Wydaje się apetycznie miękki, a mimo to został oszczędzony przez drapieżniki. Jego serce mocno bije przy krtani, nos jest czarny jak trufla.

Siostra nie ma żadnego mleka, na które może liczy jelonek. Zwierzę przewraca się na trawę, trzęsie się i toczy pianę z pyska. Ona tylko się w nie wpatruje. Ma nadzieję, że cielak szybko umrze, ale konwulsje nie ustają. Z gardła dobywają się słabe popiskiwania, oczy robią się larwiobiałe.

– Przestań – mówi do niego.

Jest jeszcze gorzej.

Siostra unosi jelonka i przyciska do piersi. Rejestruje jego bezwonny zapach. Cielak się uspokaja, ale jest już za późno. Przesiąkł zapachem człowieka i nigdy nie będzie mógł wrócić, jeśli jego matka jest jednak gdzieś w pobliżu.

Małe serduszko tuż przy sercu siostry. Podwójny rytm.

Spod jej bluzki wystają długie, sztywne nogi. Jelonek schował nos w jej pasze.

Tata mówił, że im szybciej bije serce, tym prędzej się umiera. Każdej istocie jest dana określona liczba uderzeń. Czy ona właśnie przedłuża cielakowi życie? Czy je skraca?

Siostra stoi przed otworem w dębie, ociera oczy wierzchem dłoni. To szaleństwo kosztujące zbyt wiele trudu, ale jelonkowi pewnie spodobałoby się tam, w ciemności.

Tak, tak. Siostrze udaje się obrócić zwierzę i wepchnąć je do środka. Potem przeżuwa trawę i wypluwa ją obok jego pyska. Nalewa trochę wody do zagłębienia w drzewie. Na krótki czas zostawia cielaka samego i z miejsca przy ognisku zerka w stronę dziury. Widzi jego głowę. Zwierzę je. Siostra przeżuwa więcej trawy. Cielak je więcej i więcej pije.

Sowa pohukuje. Siostra odpowiada jak kruk. Kiedy w blasku księżyca staje przed nią brat, ona kładzie palce na wargach, pokazuje ku ich jamie do spania i mruga obojgiem oczu. Cielak wystawia głowę. Strzyże uszami.

– Zrobiłaś zapasy na zimę?

Brat się uśmiecha, podchodzi bliżej. Siostra kręci głową.

Cielak wyskakuje na zewnątrz i umyka w leśną ciemność.

Wraca, kiedy brat całuje i pieści biodro siostry. Drugą dłoń wkłada między jej nogi i zsuwa spodnie. Chwyta cielęcą głowę, lecz gdy całuje pomarszczony nos, budzi się nagle i kopie na oślep, aż ze ścian i sufitu sypią się kawałki zmurszałego drewna.

– Zabieraj go stąd!

Grad kamieni za jelonkiem z tupotem uciekającym do lasu.

Siostra szuka dzień i noc. Czyżby cielak znalazł miejsce, gdzie już zaczęły spadać bukwie i żołędzie? A może przygarnęło go jakieś stado jeleni?

– Przestań, siostro! Spanie z jeleniem jest wbrew naturze. Pożrę go, jeśli tutaj wróci.

Sposób, w jaki zachowuje się zwierzę, świadczy o tym, że jest ułomne. Może to wina chowu wsobnego, a może jego matka zjadła coś trującego, kiedy była cielna. Brat mówi nawet, że cielak wcale nie jest siostry, tylko należy do władcy.

Pogoda szarzeje. Pojedyncze drzewa żółkną na czubkach. Pewnej nocy przychodzi mróz. Część roślin, którymi posila się siostra, pokurczyła się czarnobrązowo.

Brat jest w stanie przetrwać zimę dzięki temu, czym się żywi. Ale ona?

Siostra zrywa nad wodą sitowie i plecie z niego wstęgę. Jest mocna, ze splotami wzdłuż i w poprzek. Owija nią sobie przegub ręki i już, gotowe. Próbuje się wyprostować, ale brzuch przechyla ją ku przodowi.

Któregoś wieczoru jelonek wraca. Punktualnie o zachodzie słońca. Kiedy kładzie się w jej nogach, siostra zawiązuje mu opaskę na szyi. Wisi na niej pierścionek taty. Nawet słońce nie błyszczy tak mocno jak złoto. Metal będzie widać z daleka.

– Zrobione – mówi do brata, którego skręca ze złości. – Cielak wędruje po lesie, ale kiedyś tutaj wróci. Jeżeli mama i tata są gdzieś daleko stąd, dokąd zabłądzili… Jeśli go zobaczą, jeśli ujrzą pierścionek, podążą za cielakiem, a wtedy…

Brat kiwa głową z otwartymi ustami i mówi:

– Dobranoc.

Całuje ją w usta długo i głęboko, dotyka jej piersi, które akurat mieszczą się w jego dłoniach, wodzi palcami po jej udach. Jelonek obwąchuje stopy siostry, brat kopie w jego stronę. Na koniec zabiera jeden z pledów i skórę, po czym kładzie się przy ognisku. Rozdmuchuje żar do ognia i leży z płonącym wzrokiem utkwionym w siostrę i cielaka.

Siostra gładzi sierść jelonka. Jest żywy, ciepły i tak inny w dotyku niż sztywna szczecina martwych zwierząt, pod którą i na której się śpi. Kiedy ma przy sobie cielaka, ma też dodatkową parę oczu i uszu. Mogłaby spać bez brata, gdyby tak miało być.

Cielaki się rozdzielają. Bracia i siostry z reguły się rozchodzą, znajdują własne stada i rewiry. Łanie trzymają się z innymi łaniami, samce jeleni chadzają same. Czy rodzeństwo potrafi się rozpoznać, jeśli spotkają się podczas wędrówek gdzieś na styku terytoriów? Czy w okresie godowym rozpoznają swoje głosy?

Opaska została zawiązana zbyt ciasno, już teraz wpija się w sierść. Ale błyszczący pierścionek rzuca się w oczy. Cielak liże siostrę po policzku szorstkim, pofałdowanym językiem. Zwierzę wie, gdzie znaleźć roślinność, nawet pod śniegiem. W jego towarzystwie siostra poradzi sobie także z długimi, samotnymi i wypełnionymi lękiem wieczorami przy ognisku. Chociaż… Nawet w półmroku widać silne ciało brata. On wszystko potrafi, wszystkiemu podoła.

W podpełzającej ciemności, w jednej chwili, wszystkie owady zatrzymują się na swoich nocnych trasach. Wewnątrz siostry rozlega się grzmot, gdy coś się w niej przewraca, i z jej gardła wydobywa się bańka powietrza.

Jeśli mama i tata trafią z powrotem do dębu, co sobie pomyślą o swoich dzieciach?

Rankiem siostra zbiera z pledu i skór jelenie kupy z minionej nocy. Wyrzuca je w krzaki.

Brat wraca z polowania i opowiada, że na przechodach poukładano skrzyżowane gałęzie. Są tam ślady ludzkich stóp, a wczesnym rankiem grupa ubranych na zielono myśliwych siedziała wysoko na drzewie, wypatrując zwierząt.

Siostra drży, ale brat ją uspokaja, że wycofał się zawczasu. Poza tym łachmany dobrze go maskują. Wytarzał się też w poszyciu, żeby nie zwietrzyły go psy. W drodze powrotnej przeciął kilka strumieni i przeszedł przez bagno. Brat przypomina jej o tym, co mówił im tata. Jeśli ścigają cię psy, trzeba zdjąć ubranie i rzucić je na niskie drzewo, wtedy to ono zostanie rozszarpane na strzępy.

Naśmiewa się z łowczych, którym się wydaje, że są niewidzialni tylko dlatego, że mają na sobie zielony strój!

Zwierzęta doskonale zdają sobie sprawę z obecności intruzów, bo bije od nich wyraźna woń miasta.

– Siostro – tłumaczy brat – ci ludzie każdego dnia muszą zaczynać poszukiwania od nowa. Kiedy rankiem opuszczają swoje ciepłe domostwa, zgubili już trop z poprzedniego dnia. Są ślepi i głusi, nie widzą tego, co znajduje się wokół nich.

Brat nie rozpala jednak ogniska. Przeżuwa suszone mięso i rozprawia o swoim pomyśle wędrowania po puszczy. Może powinni spędzać każdą noc w innym miejscu? Albo sypiać w koronach drzew, póki polowanie się nie skończy?

Nazajutrz brat zawędrował w pobliże jednej z rozchodzących się promieniście dróg – tej, która prowadzi do pałacu myśliwskiego. Kiedy tam leżał na czatach, zaobserwował pędzące konie ze smukłymi, pochylonymi jeźdźcami.

– Można by pomyśleć, że ścigała je wilcza sfora – opowiada. – Ale to myśliwi kłuli je ostrogami.

Obok koni biegły psy w kolczastych obrożach. Poujadały trochę w stronę jego kryjówki. Potem nadciągnęli kolejni ludzie, jedni wozami, inni pieszo. Zapewne była to służba, której polecono wyszorować pałacowe podłogi, umyć okna i wymieść pajęczyny. I może kucharze przygotowujący posiłki.

Któregoś ranka rozpoczyna się naganianie. Zwierzyna jest pędzona z zachodniej do wschodniej części lasu. Tereny zostały odgrodzone dużymi płachtami, które tworzą korytarze i pułapki.

Brat, siostra i jelonek siedzą nieruchomo w dębowej kryjówce, zasłaniając sobie nawzajem uszy i usta. Myśliwi chcą schwytać największego dzika, największego wilka, niedźwiedzia olbrzyma, byka łosia i jelenia szlachetnego o najbardziej rozgałęzionym porożu. Może liczą też na zabicie jednego z rzadkich żubrów? Zabierają wszystkie największe samce. Samice i młode zostawiają w spokoju.

Naganiacze stukają trzymanymi w rękach kawałkami drewna, walą o pnie drzew, aż trzęsie się ziemia. Krzyczą „ha-la-li!”. Towarzyszą im chłopcy w jednakowych fioletowych ubraniach. Nie są jeszcze myśliwymi, ale kiedyś nimi zostaną.

Zwierzyna przemyka ścieżkami. Psy szczekają, zostają spuszczone ze smyczy, śmigają niczym świeżo wystrugane strzały, z długą sierścią falującą wokół ciał. Wiedzą, że poroże i kły są ostre, ale podniecenie niweluje strach. Kąsają zwierzynę po nogach. Niektóre zostają kopnięte z taką siłą, że wzlatują w górę i upadają z piskiem. Większość się jednak podnosi i pędzi dalej.

Brat obejmuje siostrę ramieniem. Ona trzyma cielaka za obrożę. Zwierzę przewraca oczami i wierzga, robi siniaki na ich rękach i nogach.

Słychać huki i zduszone ryki. Trofea najwyraźniej schwytano do drewnianych klatek i w pułapki. Zwierzęta drapią deski, kopią, kłapią szczękami. Kiedy przybędzie władca i będzie gotów do polowania, zostaną wypuszczone w pobliżu gwiazdy – miejsca, w którym spotykają się wszystkie ścieżki łowieckie. On będzie tutaj czekał ze swoim kordelasem-hirschfängerem. Zwierzęta poczują wtedy, kto jest ich władcą.

Siostra bierze głęboki wdech. W chwili, gdy napełnia płuca powietrzem, puszcza obrożę i cielak czmycha do lasu.

10

Carski syn budzi się przed nastaniem dnia.

Zakwaterowali się z małżonką w pałacu myśliwskim. Ze wszystkich kątów bije woń stęchlizny.

Wciąż czuje się paskudnie, mimo że się wyspał w łóżku, które stoi nieruchomo.

Wcześniej było wiele dni podróżowania w karecie, było wymiotowanie przez otwór do załatwiania potrzeb, były bóle brzucha, zawroty głowy i utkwione w nim oczy małżonki.

Tę noc spędził sam. Ona chciała spać we własnym pokoju.

Róża podskakiwała na siedzeniu, czarna ziemia wypadała z doniczki na podłogę. Carski syn zmiatał ją dłońmi, ponownie zasypywał korzenie, a kiedy róża miała sucho, podlewał ją wodą z butelki wyjmowanej z wewnętrznej kieszeni surduta. Jedną ręką trzymał doniczkę, drugą stos książek. Małżonka wcisnęła się w siedzisko, uchyliła okno. Nie dotykała go. Bała się, że zaraził się grypą, czy po prostu miała go dosyć? Mruknęła, że ludzie myśli to tacy, którzy lubią tylko to, co się chyli ku upadkowi.

– Dajże sobie z tym spokój. Wszystko, co wydobywamy z mroku na światło dzienne, należy do przeszłości. Może olśniewać blaskiem, ale i tak zmierza ku śmierci.

Carski syn znowu zaczął wymiotować i tym razem lekarz zarządził postój w gospodzie. Jego położono w jednej izbie, ją w innej, najodleglejszej.

Kiedy leżał na białym prześcieradle, nakryty kołdrą, dolegliwości niemal całkiem ustały. Pojawiły się gładkość, klarowność, spokój.

Lekarz włożył rękawiczki i go zbadał. Nie stwierdził zaczerwienionego gardła ani gorączki. Węzły chłonne były miękkie zarówno w pachwinach, jak i na szyi. Osłuchał serce, pamiętając, gdzie ono jest umiejscowione.

– Choroba lokomocyjna – zawyrokował. – Podczas jazdy proszę wyglądać przez okno.

Z powrotem na dwór i do karety.

Grypa wtargnęła do pałacu wraz z jedną z praczek. Spora część służby zachorowała, nim carski syn ruszył z małżonką w podróż.

Łowczy pojechali zawczasu na szybkich wierzchowcach, żeby wyszukać w puszczy zwierzynę. Służba z zamków i pałaców, która nie miała objawów choroby, także udała się tam wcześniej, żeby przygotować siedzibę na ich przybycie. Wielki syn cara wybierał się na łowy, takie, o których miano mówić także poza granicami kraju.

W karecie, mimo zaleceń lekarza, powrócił do lektury. Sięgnął po książkę z legendami. Jej autor, badacz folkloru, napisał w przedmowie, że ludzie, którzy nie mają języka pisanego, potrafią przechowywać w pamięci opowiedziane im doświadczenia poprzednich pokoleń sprzed ponad siedmiuset lat. Co więcej, mogą być one bardzo dokładne.

Zatrzymali się na moment przy wielkiej drewnianej bramie. Pleciony monogram ojca na jej szczycie błyszczał w słońcu pozłoceniami.

W głąb lasu ciągnęła się szutrowa droga, mleczne pasmo wśród zielonkawej wszechobecnej czerni.

Puszcza znajdowała się bliżej niego niż wszystkie inne lasy, przez które do tej pory przejeżdżał. Pachniała nieobmyciem, za to polany były złocistymi kanałami, gdzie wilgoć wznosiła się z ziemi, prawie jak dym. Stukot kopyt i skrzypienie kół wydawały się teraz stłumione.

Wystawił twarz przez okno. Powykręcane martwe pnie wspierały się o te nadal żywe. Na rozłożystych dębach zagnieździły się jarzębiny samosiejki i paprotki. Korony były obgryzione na wysokości jelenich głów. Gdzieniegdzie na ziemi widniały porośnięte mchem zagłębienia, które mogły być wytopiskami lub lejami krasowymi.

Poza drogami wiodącymi ku gwieździe zauważało się tylko nieliczne ścieżki. Były wąskie, prawie niewidoczne. Zapewne wydeptała je zwierzyna.

W puszczy była śmierć i było też życie. Tylko co było czym i czym jest się samemu? Człowiekiem, zwierzęciem, jednym i drugim naraz? Czy carski syn był też trochę rośliną? Jako dziecko bardzo tego pragnął. Zdarzało mu się zjadać ziemię, potrafił też siedzieć nieruchomo dłużej nikt ktokolwiek inny i pił wodę zamiast wina. Uwielbiał światło słoneczne, zimą bladł i niemal zapadał w hibernację. Nie sypiał z przytulankami, tylko z patykami, łodygami, liśćmi albo kwiatami pod kołdrą.

Wszystkie pnie w tej puszczy z czasem obrócą się w proch. Czego więc tutaj szukał? Może małżonka miała rację? Czy puszcza to kraina śmierci?

Jego serce okryło się nagle nieprzeniknioną czernią, te stare gałęzie tam, w lesie, wywróciły go na nice. Przez krótką chwilę naszło go przeczucie, że dokona w puszczy żywota. Zarazem czuł, jakby dopiero tutaj miał żyć naprawdę.

Przez okno karety wlatywały komary, małżonka pocierała ramiona. Carski syn nie mógł się oderwać od lektury. Była to spisana przez Williama z Newburgh legenda o chłopcu i dziewczynce, którzy w tysiąc sto pięćdziesiątym roku pojawili się w Anglii Wschodniej w pobliżu wioski Woolpit w hrabstwie Suffolk. Dzieci zostały znalezione przez żeńców w leśnej jaskini. Ich skóra miała pozieleniały odcień, włosy były czarne, grube i tak samo zielonkawe. Dzieci nosiły szaty o osobliwej barwie, wykonane z nieznanego materiału. Mówiły obcym językiem. Kiedy zostały zaprowadzone do miasta, nie chciały jeść niczego poza surowym bobem. Z czasem nauczyły się spożywać mięso, ich skóra zbrązowiała, wypadła im większość dawnych włosów i zaczęły mówić po angielsku. Chłopiec zmarł niedługo po chrzcie. Jego siostra zaś żyła dalej i później wyszła za mąż, chociaż powiadano, że źle się prowadziła. Twierdziła, że oboje pochodzą z Ziemi Świętego Marcina, gdzie zawsze panował zmierzch i wszyscy ludzie mieli zieloną skórę. Nie wiedziała, w jaki sposób ona i brat trafili do naszego świata.

Na temat tych dzieci powstały różne teorie naukowe: czy cierpiały one na chorobę skóry wskutek niedożywienia, czy też zielony lud naprawdę istniał, może nawet w innych miejscach na świecie?

Carski syn zamknął książkę. Zapatrzył się przez okno.

Jeszcze nim źle się poczuł, nim dotarli do puszczy, małżonka mówiła o łowach i o tym, jak dobrze im tam będzie. Jakby zupełnie zapomniała, że gdyby nie ta podróż, przebywałaby teraz nad morzem. Szczebiotała o zwierzynie, którą on miał położyć trupem, chociaż musiała się przecież domyślać, że nie był z niego wytrawny myśliwy

Teraz przewracała oczami za każdym razem, kiedy kareta podskakiwała na wybojach. Może w nią też wstąpiła ta czerń? Carski syn nasłuchiwał ptaków, ale wychwycił tylko pojedyncze niemelodyjne poćwierkiwania, i oczywiście skrzeczenie srok.

W przypałacowych szklarniach o każdej porze roku śpiewają kanarki. Między słońcem a roślinami jest szkło. Tutaj, w puszczy, powietrze jest tak samo gęste. W szklarniach zmywa się mydlinami atakujące grzyby, usuwa martwe gałęzie, odcina dzikie pędy. Park też się porządkuje tak starannie, jak tylko się da. W lesie natomiast panuje chaos.

Róża stała stabilniej w swojej doniczce. Kiedy carski syn leżał w gospodzie przekonany, że umiera, jeden ze służących skonstruował stojak, który przymocował pod oknem w karecie. Z gałązek zwisały trzy małe, jeszcze zielone, sercowate owoce. Były niezwykłe. Miały niewielkie kolce, trochę jak kasztany, i lepkie działki kielichów. Owoce nadal wiszą pod listkami, kiedy róża stoi tutaj, w pałacowej sypialni.

Kareta zatrzymała się nieco dalej, w głębi puszczańskich terenów łowieckich, i wsiadł do niej tutejszy myśliwy – niski mężczyzna o kręconych wąsach i przeszywająco niebieskich oczach. Mieszka we wsi na skraju lasu i zna okolicę jak własną kieszeń. Wie, gdzie występuje zwierzyna, i trudni się ściganiem kłusowników.

Mężczyzna przedstawił im plan łowów. Małżonka, wyprostowana i uśmiechnięta, wypytywała go o broń myśliwych.

Carski syn jest świadomy, że trofea czekają przygotowane w skrzyniach i w leśnych zagrodach. Że zadbano o to, by wszystko było dla niego jak najłatwiejsze. Może nawet sprowadzono tu jakieś zwierzęta cyrkowe? Jedyne, co musi zrobić, to zatopić swój kordelas w sercu zwierzyny zapędzonej do gwiazdy. Myśliwy powiedział, że może też, rzecz jasna, uczestniczyć w naganianiu, jeśli przyjdzie mu na to ochota.

To spojrzenie, które posłał mu myśliwy, kiedy on postanowił nie reagować na tę uwagę. Carski syn kuli się w sobie. Mężczyzna patrzył na niego szyderczo, uśmiechał się za to przyjaźnie do małżonki i pocałował ją w rękę.

Na jego małym palcu coś błysnęło. Wąski pierścionek z białym oczkiem.

Małżonka oblała się rumieńcem. Kiedy ruszyli dalej, spojrzenie myśliwego zawisło na ich karkach. Jechał za karetą na jednym z białych koni.

Za oknem szarzeje świt, carski syn może teraz dojrzeć jeden ze słupków narożnych swojego łoża, stół, krzesło i różę przy oknie. Po korytarzach kręcą się ludzie, konie parskają na dziedzińcu.

Był najmłodszy spośród kilku carskich synów. Nikt nie zakładał, że będzie się od niego czegoś wymagać. Ale jeden brat poległ na wojnie, drugi zmarł wskutek zatrucia pokarmowego, trzeci z powodu gorączki wywołanej zakażeniem, i tak dalej.

Musiał się więc ożenić. Oczywiście miał dostać kobietę, która leży teraz w ciemności w pokoju obok i oddycha, nie czując strachu przed tym wszystkim, co ma się dzisiaj zdarzyć. Kobietę kulącą się wokół dziecka, które także jest jego. I którego on nie może dotknąć tak, żeby jej nie zbudzić.

Była tak piękna i mądra, jak głoszono w opowieściach. Była też posażna i wraz z nią otrzymał rozległe ziemie. Niektóre graniczą nawet z tą puszczą.

Odbyły się szybkie zaręczyny i ślub, który ich oszołomił. Kiedy małżonka w noc poślubną przyłożyła ucho do jego piersi, przeraziła się, bo nie usłyszała serca. Przesunął wtedy jej głowę na drugą stronę swojej klatki piersiowej. Powiedział, że serce znajduje się z prawej strony i że nie ma się czego bać. Reszta organów także leżała odwrotnie, niż powinna. Badało go wielu lekarzy, którzy orzekli, że to nic groźnego. Jeden nawet stwierdził, że to sekretny atut. Gdyby doszło do zamachu, carski syn mógłby zwieść napastnika. Nóż albo strzał trafiłyby w niewłaściwe miejsce.

Ona słuchała go ze sceptyczną miną. Od tamtej pory ani razu nie przyłożyła tam ucha. Upiera się przy lewej stronie, chociaż tam jest głucho.

Kilka miesięcy po ślubie lekarz poinformował, że małżonka spodziewa się dziecka.

Ojciec ciągle daje sobie radę z prowadzeniem wojen. Armatami i strzałami z karabinów. Okrętami wojennymi, które pływają po rzekach, wozami, które pędzą po gościńcach, wojskami, które muszą maszerować.

Carski syn powinien jednak interesować się rządzeniem. Wcześniej zajmowała go tylko botanika i wystarczało mu chodzenie z ogrodnikiem po szklarniach i po parku.

Zna go od dziecka. Ten starszy już mężczyzna znalazł go kiedyś w szklarni, gdzie carski syn skrył się po tym, jak zabrano go do kaplicy i ujrzał zmarłą babkę ze strony ojca wystawioną na widok publiczny. Przez wiele godzin służba szukała najmłodszego wnuka. A on po prostu sobie siedział pod rzadkim gatunkiem sagowca i gapił się na ludzi wyglądających jak cienie, kiedy szukali go w świetle słońca.

Matka carskiego syna zmarła przy jego narodzinach. Z pierwszych lat życia pamięta on tylko babkę, która czasem, kiedy płakał, tuliła go do swojej czarnej jedwabnej sukni. Z biegiem lat na poły ogłuchła i oślepła, mówiono też, że miała kłopoty z pamięcią.

Babka opowiadała mu o pałacu, w którym mieszkała jako dziecko. Chodziła boso po parku swoich rodziców i całowała kwiaty. Mówiła do nich, a one jej odpowiadały.

– Na co komu towarzystwo ludzi, jeśli ma się irysa, konwalię, kwiat jabłoni, różę?

Kiedy się uśmiechała, w jej wyblakłych oczach pojawiały się błyski. Powiedziała, że z wiekiem widzi wszystko wyraźniej.

Z czasem babka zaczęła mówić nieskładnie i chwytać się go kurczowo. Brała go za rękę, dziecięcym głosikiem nazywała go „tatą”. Czy mógł jej obiecać, że będzie ją chronił? Że nigdy, przenigdy od niej nie odejdzie?

Carski syn się bał, ale naprawdę przeraził się tego dnia, gdy ciepła dłoń babki stała się zimna.

Odkąd ogrodnik znalazł go pod sagowcem, przebywali ze sobą codziennie. Mężczyzna opowiadał mu o wszystkich roślinach, a on próbował uczyć się tego na pamięć. Oglądali przechowywane w skrzynkach nasiona. Pomarszczone, gładkie, łezkowate, podłużne, okrągłe, szare, zielone, żółte albo białobrązowe jak skrzydła owadów. Każde delikatnie pachnące tym, czym mogły się kiedyś stać, jeśli tylko zapewniono by im wodę, ziemię i słońce.

Uczestniczył w skiełkowywaniu. Podlewał. Zimą, gdy pod szybami zbierała się wilgoć, siedział pochłonięty szkicowaniem roślin. Grabił klomby i przesadzał byliny. Szczepił i przycinał. Ustalał gatunki z pomocą ksiąg botanicznych. Czasami wczesnym rankiem obserwował z daleka długobrodego pustelnika, który zamieszkiwał najodleglejszy zakątek parku. Dokładnie o wschodzie słońca mężczyzna siadał przed wejściem do swojego małego szałasu. Zatrudnił go kiedyś dziadek carskiego syna. Panowała wtedy moda, żeby mieć u siebie w parku mieszkającego pustelnika.

Carski syn wystosował prośbę do botaników i misjonarzy, by przywozili mu z podróży sadzonki i nasiona. Zdarzało się, że podczas transportu jakieś nasiono wypadło z woreczka.

Róża rosnąca przy oknie wykiełkowała z nasiona bez nazwy, takiego, które leżało samotnie na dnie jednej ze skrzyń. Carski syn doskonale je pamięta - było małe, żółtawe, łezkowate. Wraz z ogrodnikiem porównywali je z nasionami róż z przypałacowego rosarium. Carski syn napisał do ogrodnika zatrudnionego we francuskim zamku w Malmaison, gdzie znajduje się największy ogród różany w Europie, ale tam też nasienia nie rozpoznano. A przecież na okrągło sprowadzają tam nowe gatunki róż, nawet podczas wojen, kiedy żadne towary nie mają prawa przekroczyć granicy.

Ogrodnik i carski syn sprawdzili także gatunki dzikich róż i napisali do kolekcjonerów mających w swoich zbiorach odmiany z Himalajów. Tak samo bezskutecznie.

Ogrodnikowi nie podoba się ta róża. Uważa, że nie ma dla niej miejsca w szklarni i w żadnym wypadku nie powinna trafić do parku.

– Jest gorsza niż jeżyny. Jeśli się rozpleni, będziemy potrzebowali całej armii, żeby jej się pozbyć.

Ale decyzję podejmuje on, carski syn.

Czyżby doczekał się własnej, unikatowej rośliny? Może ta róża jest jedyna w swoim rodzaju, może nie ma takiej drugiej na całym świecie? Carski syn chce ją dobrze poznać, chce, żeby wolała go bardziej niż innych. Może jest pierwszym człowiekiem, który widział ją w rozkwicie tej wrześniowej nocy, gdy spowiła sypialnię słodkim, silnym zapachem, przepędzając jego małżonkę, a o mały włos także i jego?

O szybę uderzał rój szarawych nocnych owadów.

Czy róża jakby nie skierowała ku niemu swoich gałązek? I to pomimo że przez okno wlewa się właśnie światło dnia.

Carski syn wymiotuje nagle na dywan. Próbuje wytrzeć ślady jedwabną pończochą.

Do sypialni wchodzi służący ze śniadaniem na tacy i stawia je na stoliku przy oknie, nie wspominając ani słowem na temat kwaskowatego odoru. Ma tylko napięte, zaczerwienione policzki.

– Na dziedzińcu wszyscy są gotowi. Wystarczy słowo waszej wysokości!

Carski syn otwiera okno, reguluje przytwierdzoną do ściany lornetę i zwraca ją w stronę puszczy. Chodzi o to, by wypatrywać zwierzyny, racząc się herbatą i porannym posiłkiem.

W żołądku ma zaledwie kęs pogryzionego chleba, kiedy wspina się na białego konia. Tutejszy myśliwy jedzie tuż za nim i wygląda jak ktoś zrośnięty ze swoim wierzchowcem.

Brama zostaje otwarta, konie stąpają po zamglonej łące otaczającej pałac. Carski syn szybko się rozgląda. Niskie chmury przypominają twarze. Jedna z nich, o wielkich pustych oczach, gapi się na niego. Usta otwierają się i zamykają.

Naganiacze i pozostali myśliwi czekają w lesie w gotowości. Carski syn ze świtą kłusuje do środka pajęczynowej gwiazdy, gdzie wzniesiono pawilon myśliwski. Pachnie w nim żywicą i świeżą farbą.

Jest tutaj ognisko, jest wino i strawa. Wszyscy kierują wzrok na carskiego syna, który kiwa im głową i zostaje w pawilonie. Może stąd patrzeć daleko w siedmiu kierunkach.

Krzyki, uderzenia i parskanie koni. Łowczy dmą w żubrze rogi i gwizdki z poroży jeleni i łosi. W pewien sposób zwierzęta same siebie przywołują. Carski syn i tutejszy myśliwy są gotowi, kiedy nadciągają pierwsze dwudziestaki ścigane przez rozwścieczone psy. Jeden z byków ma pod żebrami długą czarnoczerwoną ranę. Zwisają z niej poprzebijane jelita, sierść jest wymazana odchodami. Psy powalają jelenia na ziemię, kąsają go w gardło i po pysku. Kilku mężczyzn związuje mu kopyta. Carski syn wyciąga z pochwy hirschfänger.

Jeden z jego starszych braci zginął na polowaniu par force – jeleń nagle zarzucił łbem, akurat wtedy, gdy brat miał dźgnąć go w serce. Padł na zwierzę, był wleczony po lesie na porożu zwierzęcia, połamał nogi i już nigdy na nich nie stanął.

Tuż za nim stoi tutejszy myśliwy, gotowy do pomocy. Kiedy carski syn unosi kordelas, widzi coś, co odbija się w oczach jelenia. To szybkie mignięcie gwiazdy, małe usta, dłoń wyciągnięta ku górze. Jeleń wpatruje się w niego, jego rany pękają coraz szerzej, żebra błyszczą. Piana z ust, mocz między udźcami, kałuża krwi na żwirze.

Carski syn próbuje napiąć mięśnie ramion. Ludzie jazgoczą, a on krzyczy „nie!” w chwili, gdy głęboko zatapia ostrze w sercu, którego ostatnie uderzenie przeszywa mu ramię. Zostaje odtrąbiona fanfara. Carski syn powinien wyciągnąć kordelas z ciała zwierzęcia, ale sobie nie radzi. Myśliwy opiera but o jelenie żebra i nóż wysuwa się z cmoknięciem.

Carski syn musi splunąć, ma w ustach krew. Ludzie wiwatują, podczas gdy on się chwieje. Oto jeleń z otwartym sercem. Spojrzenie zwraca się do środka, w ciemność, która gęstnieje. Carski syn wyciąga rękę, patrzy w oczy czemuś, co spada coraz niżej, aby na koniec zniknąć głęboko w ziemi.

Myśliwi ćwiartują jelenia na miejscu. Serce zostaje pocięte na kawałki i zjedzone, póki jest ciepłe, z chlebem i usmażonymi na maśle borowikami. Carski syn wpycha serce do ust końcówką hirschfängera, skoro wielu myśliwych używa kordelasów jako sztućców. Upija duży łyk wina, przełyka i przełyka.

Dwudziestakowi zostaje odpiłowana głowa. Mięso dostaną psy, bo ścigana zwierzyna ma kwaśny smak. Odcięto prawe przednie kopyto i zapleciono zdarte z nogi paski skóry. On ma wręczyć to trofeum małżonce. To szybka zwierzęca racica, szybka stopa carskiego syna.

I oto nadjeżdża ona, w małej złoconej karecie. Carski syn pomaga jej zejść na ziemię i prowadzi do dużego rzeźbionego krzesła obitego zielonym aksamitem. Jej policzki mienią się jak w gorączce, lecz oczy promienieją. On skłania się przed nią, wręcza jej nogę. Ona przyjmuje ją przez chusteczkę, która barwi się czerwienią. Małżonka uśmiecha się i wypija z ulgą kieliszek wina, którego nalał jej służący.

– Przepraszam – mówi carski syn.

Ona się ku niemu pochyla:

– Co takiego?

Carski syn kręci głową, unosi dłoń, pokazuje palcem. Myśliwi to rozumieją. Reszta polowania należy do nich.

Brzuch małżonki sterczy. Jak to się potoczy? W świecie drzew tylko jedno na wiele tysięcy nasion ma możliwość urosnąć i dorównać rozmiarem matce. W świecie zwierząt przeżywa mniej niż połowa wszystkich młodych.

Małżonka się uśmiecha. Dziki, niedźwiedzie, łosie ryczą zarzynane kordelasami myśliwych. Nagle wygląda jak zakochana. Carski syn odwraca się i widzi, że ku nim zmierza tutejszy myśliwy.

Coraz więcej zwierzęcych ciał leży pokotem wokół pawilonu. Z ust zwisają im krzywo języki, jak u pędzących psów. Największe łby zostaną wypchane. Martwe oczy ożyją, kiedy wstawi się w nie szkło.

Jej szybkie pocałunki na jego policzku. Okrągły i zimny ślad po cofnięciu się ust i po poklepaniu go dłonią po lewej stronie klatki piersiowej.

Małżonka pozdrawia myśliwego. Jego ręce są czerwone aż po pachy. Pośrodku czoła widać rozprysk krwi ze zwierzęcej arterii.

Znowu fanfary. Pada kolejny łoś. Muchy oborowe siadają chmarami i ssą czerwonobrunatny środek gwiazdy.

Małżonka wspina się ze śmiechem na stopień karety. Tutejszy myśliwy jej pomaga i coś do niej mówi, podczas gdy ona rozsiada się wygodne. Konie ruszają z miejsca, myśliwy się odwraca i skłania przed swoim władcą.

W drodze powrotnej carski syn próbuje odjechać od świty. Wszak marzył o byciu samemu w lesie. Ale oni wszyscy za nim podążają, pilnują go, zawsze gotowi mu służyć. Carski syn jest przywódcą tej ławicy ryb, pierwszym ptakiem w kluczu dzikich gęsi.

Las jest tak samo czarny i złowrogi jak wtedy, gdy oglądał go z okna karety. Ale carski syn się zaparł i powarkuje na swój strach. Wybiera mniejsze drogi, gdzie trzeba się schylać pod gałęziami. Mała ścieżka odrywa się od pajęczynowego układu, jest kręta i lekko odbija w lewo. Carski syn postanawia nią podążyć i w następnej chwili znika.

Mógłby wbić pięty w boki wierzchowca i przepaść w głębi lasu, tam, gdzie nie ma nawet dróżek wydeptanych przez zwierzynę. Mógłby wznieść tam chatę i żywić się leśnymi darami. Mógłby zapuścić brodę i w królestwie puszczy zmienić się nie do poznania.

Mrowi go w brzuchu. Teraz wystarczy tylko otworzyć oczy i dostrzec ten inny świat, przywyknąć do niego i nie bać się go po zmroku. Trzeba przestać drżeć, siedząc samotnie przy nocnym ognisku z całym tym olbrzymim leśnym ciałem wokół siebie. Bo któż w gruncie rzeczy wie, co zwierzęta i kwiaty porabiają nocą? A może on nie ma racji? Może jest na odwrót i naprawdę spotkać się z lasem potrafi tylko ten, kto umie być słaby i się poddać? Może wystarczy tylko czekać, przestać pytać lub nawoływać?

Serce carskiego syna bije mocno w tym rozdarciu.

Dostawał w skórę od starszych braci, dla zabawy. Jeśli nie umiał tego, co powinien, nauczyciel wymierzał mu policzki. Już wtedy carski syn myślał: jeśli wszystko pójdzie nie tak, zbiegnę do lasu.

Tuż nad nim zwisają gałęzie. Liście niczym dłonie są ciemne z wierzchu, a pod spodem jasne. Koń stąpa pod tą powiewającą mozaiką. Ścieżka zniknęła, zamilkło wołanie myśliwych, dęcie w rogi i parskanie koni. Carski syn zsiada z konia. Jest bliski klepnięcia go w zad, żeby odbiegł do pałacu.

Przysiada na karczu, tylko na chwilę. To się nigdy nie uda. Poza nim nie ma innych dziedziców, zwłaszcza że dziecko jeszcze się nie narodziło. A co, jeśli ono umrze przy porodzie? Albo jeśli to dziewczynka? Co, jeśli dziecko przeżyje, ale nie będzie miało ojca, który by go strzegł?

Gdyby nie wrócił, na pewno wycięliby cały las, żeby go odnaleźć.

Carski syn opiera podbródek na dłoniach, zamyka oczy i głęboko oddycha.

Ktoś na niego w tym momencie patrzy. Carski syn zerka spod lekko uchylonych powiek. Gapi się na niego cielak jelenia. Raczej nie słyszał rogów myśliwskich i wygląda, jakby nie miał pojęcia o jego hirschfängerze. Zbliża się do niego przygarbiony. Jest o wiele za chudy, ale na jego szyi coś wisi i połyskuje. Na plecionej obroży tkwi wąski złoty pierścionek.

Podczas krótkiej, niezwykłej chwili jelonek wciska w dłoń mężczyzny swój mokry leśny nos. Potem odwraca się i znika między drzewami.

Dłoń pachnie zwierzęcym pocałunkiem. Carski syn zrywa liść buku, dmucha w niego, próbuje imitować dźwięk jeleniej matki. Potem z płaczem gwiżdże na konia, który pasie się na trawie i patrzy na niego otępiale spod grzywy opadającej mu na czoło.

Carski syn dosiada wierzchowca, odbiwszy się nogami od karcza, poluzowuje wodze, pozwala koniowi znaleźć drogę i dociera do jednej ze żwirowych ścieżek prowadzących do gwiazdy. Wtedy nadjeżdża kawalkada na białych koniach. Jego wierzchowiec przyspiesza, żeby wrócić na miejsce na przedzie. Tutejszy myśliwy znów jedzie tuż za nim.

Carski syn ociera oczy na widok pałacu jaśniejącego nad łąką. Długo przełyka ślinę, zsiada z konia i wchodzi do środka.

Na górze, w sypialni, wpatruje się w różę. Zrywa zielony listek i wałkuje go palcami. Na dłoni znów wykwita piekąca czerwona wysypka.

11

Brzuch siostry się napina. Nogi i ręce drżą.

Ciężko oddychając, siostra wyszukuje pod żółtym listowiem grzyby, orzechy i jagody. Pije dużo wody. Oblizuje ranę na ramieniu i trochę ją to uspokaja. Kładzie się w dębie, oszczędza siły, przykrywa dłońmi wydęty brzuch.

Brat idzie przez las. Skrada się równolegle z myśliwymi, osłaniany ich długimi cieniami.

Jelonek przyskakuje do siostry, przyciska nos do jej pulsującej szyi. Ciało drży, serce łomocze. Siostra obejmuje malucha, z westchnieniem zamyka oczy i mocno przytrzymuje mu nogi, żeby nie wierzgały.

Wewnątrz dębu zapada ciemność, kiedy nad otworem zawisa duża ludzka twarz. Patrzy na nią z góry mężczyzna o okrągłych brązowych oczach i bladych policzkach. Siostra wciąga z piskiem powietrze, zaciska wargi i przetacza się pod samą dębową ścianę.

Rozumie trochę po rosyjsku, chociaż to język wroga. Mężczyzna mówi, że wczoraj widział cielaka, a dziś szukał go przez cały dzień. Czyżby należał do niej?

Siostra chce zaprzeczyć, ale nie może się zdradzić ze swoją polszczyzną.

Mężczyzna odwraca się do kogoś z tyłu. Ciężkie buty cofają się między drzewa. Rozbrzmiewa kilka szorstkich psich szczeknięć.

– Pewnie jesteś głodna, leśna dziewczynko.

Ręce wchodzą do środka, paznokcie są krótkie z białymi półksiężycami. Mężczyzna nosi szerokie złote pierścienie z kamieniami w różnych kolorach.

Biały worek zostaje otwarty. Siostra rozpoznaje chleb, kiełbasę i ser.

– Jedz – mówi mężczyzna i wtyka głowę jeszcze głębiej.

Siostra nie jest w stanie się ruszyć, jej dłonie wciąż trzymają cielaka. Do sera pędzą mrówki. Wlecze się tam ślimak. Muchy wskakują na kiełbasę. Brat i siostra jadali coś takiego w czasach, gdy nie głodowali.

Skóra mężczyzny jest gładka, bez czarnych porów. Brwi równe, nie sterczy ani jeden włosek. Broda krótka i przystrzyżona w miejscu, gdzie kończy się podbródek. Zeszłej zimy zarost brata był pierzem, obecnie włoski są sztywne i bardzo różnej długości.

– Jeszcze tutaj przyjdę. – Mężczyzna się uśmiecha i pozwala słońcu znowu świecić.

Nieco później brat stoi i grzebie w ognisku. Czarna, okopcona postać.

– Był tu jakiś mężczyzna! Szybko, uciekaj!

Cielak też wpatruje się w brata. Siostra próbuje przytrzymać go za obrożę, ale plecionka wrzyna mu się głęboko w skórę.

– To ty? – warczy do cielaka brat. – Ty go tutaj zwabiłeś?

Chwyta pierścionek siostry, pierścionek ich taty i ciągnie ze wszystkich sił, ale nie może go zerwać.

– Był bardzo wytwornie odziany – dyszy siostra – i ma tutaj wrócić. Może uda mi się odwrócić jego uwagę, ale ty musisz uciekać!

Brat bije cielaka po twarzy i obrzuca wyzwiskami. Siostra nie może go dłużej utrzymać. Brat kopie go w bok, w zad. Ranny jelonek z krzykiem kuśtyka w głąb lasu.

Brat tupie nogą o ziemię, siostra biegnie za cielakiem. Krew na liściu tu, krew na liściu tam. Cała kałuża krwi. Ślady znikają, ona nawołuje.

Łzy pieką. Brat cały się rozmazuje, kiedy odwrócony plecami do niej pakuje swoje rzeczy.

Siostra dostaje jednak pożegnalny pocałunek, szybki, ale głęboki. Potem brat rusza na północ, tam, gdzie teren jest najbardziej bagnisty, gdzie światło nie dociera do podłoża. Udaje się w najciemniejsze rewiry puszczy, gdzie tylko zwierzęta widzą wszystko i nadal potrafią bezszelestnie wędrować między suchymi konarami i gałązkami poszycia.

12

Serce mu się rozdziera. Carski syn wstaje z łóżka. Róża stoi prosto i się stroszy.

Nakazał myśliwym dalej zdobywać trofea. Sam zamierza wrócić do jelonka i leśnej dziewczynki. Jakże ona wyglądała – oliwkowozielona skóra, bursztynowe oczy i na dodatek mieszka w dębie! Cielak wciskał nos w jej dłoń dokładnie tak samo jak wcześniej w jego rękę.

Tutejszy myśliwy mu towarzyszy, bo przecież można zabłądzić.

Przenikliwe błękitne oczy myśliwego, jego zamknięta twarz. Trzyma wodze dłońmi w rękawicach z jeleniej skóry.

Po dotarciu do źródła zeskakują z koni i podążają ścieżką do dębu.

Dziewczynka wciąż tam leży.

Za plecami carskiego syna rozlega się krzyk myśliwego. Jeden z psów coś zwietrzył, trop oddala się od obozowiska.

– Przynajmniej jeszcze jedna osoba bezprawnie tutaj mieszka – mówi myśliwy. – Niech wasza wysokość pozwoli mi się tym zająć. To może być kłusownik.

Ale carski syn patrzy siostrze w oczy i daje znak myśliwemu oraz służącym, żeby tego zaniechali. Mają uspokoić psy, a potem podejść do niego i mu pomóc.

13

– Jedz – mówi carski syn i wrzuca do wnętrza jeszcze jeden worek z prowiantem.

Jej kości i mięśnie jakby się zacięły. Siostra nie może wstać.

– Jak długo mieszkasz tutaj? Od zawsze? Masz jakieś imię? Leśna dziewczynko, niedługo przyjdzie zima…

Ona wpatruje się w twardzielowy sufit.

– Gdzie jest twój cielak? Uciekł? Nie martw się, nie zrobię mu krzywdy… Rozumiesz, co do ciebie mówię?

Odkrywa pled, kręci głową na widok jej ciała. Wtedy siostra odwraca głowę i napotyka jego spojrzenie: tam jest brzeg powieki, tam białko, tam brąz, a za nim przepastna czarna otchłań.

Carski syn zapada się w siostrę, prawie do samego dna. Oto i las, oto głębia mchu! Znalazł się w miejscu, o którym zawsze marzył. Wdycha jej delikatny, słodki zapach.

Siostra łapie jego spadające spojrzenie. Utrzymuje je w górze, żeby carskiego syna nie przeniknęła czerń. Czuje ból, kiedy go tak trzyma, długie szczypiące ukłucie. Prostuje ciało, szkielet znowu się unieruchamia, krew niemal tężeje w kwas.

– Pojedziesz ze mną do pałacu i w nim przezimujesz. – Carski syn się uśmiecha.

Dąb skrzypi i siostra skrzypi, kiedy on wydostaje ją na zewnątrz.

Sztywno wyprostowana, zostaje posadzona na koniu. W blasku słońca wydaje się jeszcze zieleńsza niż wcześniej.

Wokół niej zostaje zawinięty pled, jeźdźcy ostrożnie dojeżdżają do pajęczych ścieżek. Carski syn siedzi za nią i obejmuje jej wydęty brzuch. Tam, w środku, coś się rusza, jak liściaste gałęzie kołysane wiatrem.

*

Spojrzenie carskiego syna utkwione w karku siostry dociera aż do jej oczu po drugiej stronie. Siostra czuje gorący oddech z jego ust, zapach spotyka inny zapach. Siostra nie może patrzeć na boki, nie widzi tego, co się dzieje wzdłuż ściany lasu. Czy podąża za nimi jelonek, a może brat?

14

Brat dotarł na północ puszczy. W miejsce, gdzie nie ma polan, gdzie nie da się wyznaczyć drogi za pomocą słońca ani gwiazd. Podszyt jest miejscami stratowany, jakby przebywali tutaj ludzie. Czuć jednak woń zwierzyny. Brat natrafia na ciemne placki odchodów podobne do tych zostawianych przez bydło. Pewnie był tu żubr.

Brnie przez bagna, grzęźnie, uwalnia się. Dopiero gdy sam traci orientację, wie, że to niemożliwe, by ktoś go tutaj wytropił. Opada na mech. Czy ma teraz umrzeć, czy też nadal jest myśliwym, który czai się na zwierzynę?

Chmary komarów obsiadają go, pokrywają czernią, ssą jak wściekłe. Nogi śpią, ramiona śpią. Gałęzie nad nim pojękują ku sobie. Wiatr jest gdzieś wysoko pośród błękitu.

Coś świeci fosforową zielenią. Może to spróchniałe drzewo albo grzybnia opieniek miodowych? Nie, to kręgosłup. Szczątki jelenia? Młodego żubra? Umierające zwierzęta zwykły się izolować się od reszty, żeby nie przyciągać uwagi. Tak samo jak wtedy, gdy mają wydać na świat potomstwo.

Ale to nie jest zwierzę. Na końcu kręgosłupa tkwi ludzka czaszka.

Okazuje się, że brat siedzi obok grobu. Natychmiast porzuca myśli o polowaniu i śmierci. Rozkopuje ziemię kamieniem i układa poszczególne części: ramiona, nogi. Obojczyk, żebra, kości biodrowe. Niektóre są połamane, nie dokonało tego zwierzę, lecz topór. W jednym oczodole tkwi kula.

Brat unosi głowę. Wysoko w górze dostrzega jeszcze jeden świecący szkielet. Wspina się na sam czubek świerku i odcina zwłoki. Na ich szyi wisi na poły zbutwiały sznurek upleciony przez mamę. Jej pierścionek zniknął.

Brat grzebie w ziemi mamę i tatę. Płacz jest rykiem, który niesie się echem w ciemności.

Zostaje tu jeszcze trochę, a miejsce zaczyna mu coś przypominać. Wzdłuż ściany skalnej leżą ułożone kamienie, jeden na drugim. To zarośnięte paprociami i mchem ruiny dawnych siedzib ludzkich.

15

Droga się rozszerza, rozpościera się łąka, a za nią ukazuje się pałac ze swoim zielonym dachem. Po murach pną się mocne i ciemne pędy bluszczu.

Brama się otwiera, a siostra patrzy prosto przed siebie. W kamiennej przestrzeni pałacowego dziedzińca zostaje ściągnięta z końskiego grzbietu i wniesiona na schody, które wiją się i wiją. Na koniec zamykają się drewniane drzwi, a siostra ze skrzypnięciem zostaje ułożona na łóżku.

Jakaś kobieta obmywa ją gąbką umaczaną w ciepłej wodzie z mydłem. Szarpie grzebieniem jej włosy. Siostra poddaje się jej ruchom, chociaż kołtunów jest wiele i grzebień odrywa kawałki naskórka. Na lśniącą dębową podłogę spadają nasiona ostu, kulki łopianu i mała brzozowa witka.

Spojrzenie siostry prześlizguje się po ścianach. Pomieszczenie jest zamknięte, nie ma tu tlenu z drzew, ale jest kominek, a w nim ognisko, przez które panuje straszliwy gorąc. Drzwi, meble, podłoga, sufit i boazeria – wszystko ma sęki, które się gapią zarówno na siostrę, jak i w poszukiwaniu odrąbanych im kiedyś gałęzi. Komoda, wcześniej też będąca drzewem, wskutek tortur stoi na giętych nogach.

Wzdłuż sufitu biegnie fryz liści białych jak śnieg. Prześcieradło pod siostrą pachnie słońcem, poduszka wybrzusza się od wypełniających ją piór. Przez szybę słychać klucz gęsi odlatujących ponad dachem na południe.

Kobieta obcina siostrze włosy poniżej ramion. Końcówki wrzuca do pieca, tak że smród palonego człowieka uchodzi kominem nad łąkę i unosi się nad lasem.

Czy brat nadal przebywa w ciemnych zakamarkach puszczy? Czy może podążył jej tropem i wie, gdzie ona teraz jest?

Paznokcie siostry zostają oczyszczone i obcięte. Kobieta cała się trzęsie, że musi jej dotykać. Cóż to za stworzenie znalazł carski syn? Kiedy niechcący kaleczy siostrę w koniuszek palca i na prześcieradło kapią czerwone krople, przeprasza ją bliska płaczu, ale siostra wciąż się nie odzywa. Zaciska zęby, język przywiera do podniebienia.

Po zniknięciu cząsteczek spalonych włosów siostra wyczuwa słabą woń puszczy, która wciska się przez szczeliny w ramie okiennej. Wilgotne źdźbła łąki rosnącej gdzieś tam w dole właśnie się przemieniają w twarde lodowe szpikulce.

Siostra się poci, chociaż jest naga. Kobieta, w kompletnym ubraniu, nakrywa ją kołdrą. Potem szepcze coś do kąta i pokazuje z powrotem na siostrę. Zapala świeczki, dyga, otwiera drzwi i znika za nimi, kręcąc głową.

Ten, który ją znalazł w dębie, wychodzi z kąta razem z mężczyzną o krótkiej szpiczastej bródce. Siostra ciągle patrzy na tego pierwszego, młodzieńca o wytwornym wyglądzie. Jego brązowe oczy z uśmiechem odwzajemniają jej spojrzenie.

Mężczyzna ze szpiczastą brodą odkrywa kołdrę i siostra znowu jest dostępna dla każdego.

Osłuchuje się jej serce, mierzy puls na nadgarstku. Brązowooki notuje wszystko w zeszycie pismem tak drżącym, że jest wątpliwe, czy sam będzie w stanie je odczytać. Lekarz, bo ten drugi musi być lekarzem, mówi, że serce bije wolniej, niż powinno.

Każe siostrze otworzyć usta. Ona rozumie jego słowa, ale spełnia polecenie dopiero wtedy, gdy lekarz dwoma palcami zaciska jej nos. Zagląda wtedy do środka i liczy jej zęby.

– Ostatnie już jej wyrosły, ale poza tym trudno coś stwierdzić o wieku. Niski wzrost może być skutkiem głodu. Zielonkawa skóra może wynikać z niedożywienia, braku krwinek czerwonych. Język jest sprawny, więc mogłaby mówić, oczywiście o ile się tego nauczyła.

Spojrzenie wytwornego mężczyzny jest tu przez cały czas. Jest też okno ze światłem, którego ubywa. Są topiące się świece, które czuć zwierzęcym łojem.

Lekarz delikatnie smaruje maścią jej rany, zdrapania i ukłucia. Wyciska wrzody, oczyszcza je z ropy. Usuwa kolce, kamyki, kleszcze. Kiedy przechodzi do rany na ramieniu, mówi, że to poważne, zważywszy na jej stan.

Przemywa ranę mydłem, wielokrotnie. Potem smaruje ją maścią i zakłada opatrunek.

Następnie kiwa głową wytwornemu – chce posadzić siostrę na łóżku. I ona rzeczywiście siada, kiedy obaj zginają ją w pół.

Lekarz stuka małym młotkiem, tak że nogi same podskakują.

– Sprawdźmy, czy potrafi chodzić.

Trzymają ją z obu stron, każdy pod jedno ramię. Są od niej dwa razy wyżsi. Dłonie siostry zwisają bezwładnie, nogi się wyginają. Lekarz mówi wytwornemu, żeby ją puścił, ale wtedy siostra upada. Kolana, pierś i głowa uderzają o podłogę, tak że z pewnością słychać to piętro niżej.

Podnoszą ją z ziemi. Tym razem siostra patrzy prosto w lustro ustawione obok szafy.

Z początku nie ma pojęcia, kogo przed sobą widzi. Dopiero kiedy szeroko otwiera oczy, z gardła dobywa się wysoki ptasi krzyk, który wilgotnym kleksem osiada na szkle.

Wszystkie żebra sterczą białawo. Kolana są gruzłowate, na łydkach nie ma żadnego ciała, miednica jest widoczna. Brzuch wzdyma się nad nagim kroczem porośniętym drobnymi, zwiędłymi włoskami. Zgięte ramiona też nie mają ciała, przypominają dwie obłe gałązki, piersi są małe, ale twarde. Tchawica zapadnięta. Wszystko opina żółtawoszara, wręcz zielona skóra, jak u padliny. Jest usiana czerwonymi kropkami od ukłuć i ukąszeń owadów. I jeszcze ta twarz całkiem pozbawiona policzków. Bladoczerwone, półotwarte usta. Oczy przejrzyste, ale z brwi i rzęs nic nie zostało. Owszem, siostra ma włosy na głowie, ale między nimi mnóstwo łysych placków. Kości policzkowe pod oczami wyglądają jak dwie miski.

– Trzeba ją nakarmić – mówi lekarz.

– Dlaczego brzuch jest tak rozdęty?

Wytworny mężczyzna przystawia ucho do pępka. Siostra czuje coś długiego, co właśnie zwija się w kłębek.

Dochodzi ją zapach włosów i twarzy nieznajomego. Wyczuwa woń mydła, ale także jakąś słodką, aromatyczną nutę.

Mężczyzna powoli kładzie dłoń na jej brzuchu, patrzy z przestrachem na lekarza.

– Brakuje jej białka. Kiedy byłem na wojnie, tak wyglądali jeńcy.

Lekarz popycha siostrę z powrotem na materac. Nakrywa ją kołdrą.

Do kominka dorzucono opału, dym wpada w jej nozdrza. Siostra nie chce kasłać, ale sadza w gardle wywołuje rzężenie. Oddychanie ustaje.

Lekarz to widzi i unosi siostrze głowę, żeby mogła się wykaszleć.

Kobieta, która była tutaj wcześniej, wnosi chleb, ser i kiełbasę. Jest też karafka z wodą.

Lekarz i kobieta zostają odesłani za drzwi. Wytworny mężczyzna zabiera się do karmienia siostry. Kiedy podaje jej kawałki kiełbasy, sera i chleba, ona zamyka usta. Nie może tego jeść.

– Jeśli nie to, to co?

Zaciska palce na jej nosie, tak jak wcześniej zrobił to lekarz, i ostrożnie wlewa jej do gardła wodę, która spływa dalej, do żołądka. Jest zimna jak woda źródlana. Jeszcze jeden łyk, i jeszcze jeden. Woda płynie do wszystkich arterii.

– Musisz powiedzieć mi wszystko, co wiesz o puszczy. O dębie i o swoim jelonku. Jak udało ci się go oswoić? Potrafisz z nim rozmawiać? Potrafisz rozmawiać z lasem, z roślinami?

Gładzi siostrę po policzkach, wodzi dłońmi po jej brzuchu. Nagle odwraca się od niej jak oparzony. Siostra widzi gęsią skórkę na jego karku, włoski drżące wraz z drganiem ciała.

Czyżby płakał?

Mężczyzna z powrotem odwraca się w jej stronę, bierze głęboki wdech i mówi, że jest carskim synem. Ta puszcza jest jego puszczą.

– Śpij sobie, a ja niedługo wrócę.

W następnej chwili wbiega lekarz. Ma twarz czerwoną jak burak, przeprasza i przeprasza. Carski syn ma odwrócić wzrok, podczas gdy on znowu unosi kołdrę znad ciała siostry, rozsuwa jej nogi i wtyka w nią długi, zimny palec, do samego końca.

Długo przypatruje się piersiom, naciska na brzuch.

– Spodziewa się dziecka.

Carski syn siada blady jak ściana.

Brat i siostra. Głęboko w słońcu, wysoko w niebie, szeroko w koronach drzew. Brat i siostra, ostatni i pierwsi ludzie na świecie. A teraz dziecko, tam w środku, w jej małym ciele?

Znowu się porusza. To, co wzięła za grające marsza kiszki i wściekły żołądek. Pełza po wszystkich zakątkach, błąka się w okolicach serca, uderza w stronę gwiezdnego otworu pępka. Ileż tam zaciskania i rozciągania. Silne piąstki skierowane ku sklepieniu nieba. Między wargami powstaje rozwarcie, rozlega się krzyk.

Ta mała istota otoczona wodą może wszystko i nie cofnie się przed niczym!

Siostra w myślach kładzie na brzuchu przyjazną dłoń i uśmiecha się z cichutkim skrzypnięciem. Czy to nadzieja na przyszłość? Czy dzieje się to w jakimś celu? I czy ona temu podoła? Czy obydwoje podołają, czy może jedno z nich zostanie na koniec samo?

– Brat – mówi siostra w swoim wnętrzu.

Na dole pod oknem rozciąga się łąka, a daleko na jej końcu widać wąskie czarne wrota puszczy. Padające z tyłu resztki światła barwią czubki drzew na czerwono, jak podczas pożaru. Czy on gdzieś tam stoi, albo czy stoi tam jelonek?

Tylko tutaj nie podchodźcie, myśli siostra, trzymajcie się z daleka, i miejcie się na baczności!

Nad pałac nadciąga chmura, twardy grad grzechocze o miedziany dach. Żółte oko kominka rośnie.

Mała istotko, nadciąga noc. Trzeba iść spać, ale czy mamy tyle odwagi? Może będziemy się ze sobą zmieniać? Pilnować siebie nawzajem?

W labiryncie pałacu panuje ruch, ktoś przemierza korytarze, przechodzi przez sale i wspina się po krętych schodach. Słowa płyną powietrznymi kanałami. Zdania wylatują przez komin. Historie zataczają koło.

Siostra zamyka oczy na próbę.

Ktoś zatrzymuje się przy jej drzwiach, szarpie za klamkę. Dziecko w jej brzuchu się zrywa, kopnięciem otwiera siostrze oczy.

Nastaje cisza, carski syn zamknął drzwi na klucz. Ten, kto tam stał, odchodzi i człapie w dół po schodach. Mała istota się uspokaja. Siostra w podziękowaniu poklepuje ją biciem swojego serca.

Potem zamyka oczy i osuwa się w ciemność, tam, gdzie wszystko, choć przez chwilę, jest zapomnieniem.

16

Carski syn idzie po małżonkę, która zdrzemnęła się przed kolacją.

Policzki są rozpalone, pierś nabrzmiała, suknia ciasno ją opina. Przed lustrem wsuwa szpilki we włosy. Nawet te umieszczane z tyłu głowy trafiają bez pudła. Jej spojrzenie to długa, zimna błyskawica.

Znowu się użala. Że bluszcz zacienia okna. Że w nocy słychać przerażające dźwięki. Że panuje tutaj przeraźliwy ziąb i wszystko jest przesiąknięte ziemistym smrodem.

Boi się rodzić w lesie.

I jeszcze te wszystkie rzeczy, które wygadują służące, damy dworu i reszta kobiet. O dzieciach ułożonych pupą do przodu. O rozwarciach i utracie krwi. O porodach ciągnących się dniami i nocami. O infekcjach, które mogą pojawić się później, i o zapaleniu piersi. O płodach, które można wydobyć tylko dzięki cesarskiemu cięciu, i o tym, że czasem poświęca się matkę, a nie dziecko.

Kopyto jelenia z plecioną skórą wisi nad wezgłowiem i cuchnie.

Carski syn ściska jej dłoń, a służący kłaniają się i dygają, kiedy on i małżonka podążają korytarzami, holami, salami i szerokimi schodami w dół, do jadalni.

Gdy wstępują na szachownicową marmurową posadzkę, tutejszy myśliwy odtrąbia fanfarę. Wokół stołu, którego nie ma, stoi komplet krzeseł. Każdy zna swoje miejsce i wielka sztuczka zostaje powtórzona przy akompaniamencie zgrzytów, trzasków i pobrzękiwania. Z przepaści w dole wyłania się jedzenie.

Ludzie biją brawo, gdy wykwintnie nakryty stół staje na swoim miejscu. Wspaniale uczestniczyć w kolacji, podczas której nie potrzeba służących w każdym kącie jadalni. Stół-winda to wynalazek pradziadka. Pałac został zbudowany tak, żeby go pomieścić.

Ze ścian dookoła gapią się wypchane łby trofeów łowieckich. Trzydziestak, odyniec ze sterczącymi kłami, niedźwiedź o sennym, szklistym spojrzeniu. Jest też potężny byk żubra z długą brodą. Wiele żubrów zabito podczas wojen. Na trofea, na jedzenie dla głodnych żołnierzy. Nikt nie wie, czy w puszczy ostały się jakieś osobniki.

Na ścianach wiszą landszafty. W ozdobnym pasie wzdłuż sufitu biegną jeden za drugim malowane stwory: zwierzęce ciała z ludzkimi nogami – albo na odwrót: ludzie z kopytami zamiast dłoni i stóp. Młode piersi, sterczące penisy, jędrne pośladki. Nie brakuje tam myśliwego Akteona i bogini Artemidy. Kiedy Akteon zaskoczył kąpiącą się Artemidę, ta zamieniła go w jelenia i został rozszarpany przez własne psy myśliwskie.

Na suficie jest namalowana wielka chmura, a otaczające ją półnagie amorki patrzą w dół, podpierając dłońmi tłuste podbródki. Pośrodku tego wszystkiego, wokół kryształowego żyrandola, króluje stiukowa róża. Róża na suficie oznacza poufność. Nic z tego, o czym się tutaj rozmawia, nie może wyjść poza te mury.

Pierwszymi daniami są grzywacz w cieście z truflami, raki i tołpyga w szampanie. Toasty wznosi się szampanem w kieliszkach na długich nóżkach.

Carski syn dzwoni srebrnym dzwonkiem. Stół znów zostaje opuszczony, po czym wraca z bażantem, młodym jeleniem i dodatkami. Teraz pije się czerwone wino.

Obowiązkiem myśliwego jest opowiedzieć o polowaniu, zanim zwierzę zostanie zjedzone.

– Cielę jelenia – mówi z ukłonem w stronę carskiego syna – pochodzi świeżo z lasu. Serce leży osobno, jest przeznaczone dla waszej wysokości. Ustrzeliłem tego cielaka głęboko w puszczy. Znieruchomiał, kiedy się zbliżyłem, i strzeliłem mu prosto w pierś. Nie ma lepszego mięsa niż to z młodych i głupich zwierząt.

Na małym palcu myśliwego pobłyskuje wąski złoty pierścionek z małym kwarcowym oczkiem.

Carski syn spuszcza wzrok na swój talerz. Leży przed nim serce, tylko odrobinę podpieczone i polane krwią zamiast sosem. Mężczyzna opróżnia kielich z winem, szybko odsuwa talerz ku osobie siedzącej obok:

– Za moją ukochaną małżonkę i za to nowe życie!

Kielich się trzęsie, kiedy carski syn nalewa sobie wina i ponownie wznosi toast

Goście ciągle patrzą na swoje puste talerze. Nie rozmawia się o tym, co się znajduje w macicach wysoko urodzonych, póki się to z nich nie wydostanie.

Małżonka wkłada kawałeczek serca do ust. Przeżuwa powoli, uśmiechając się do myśliwego.

Carski syn nakłada sobie dodatków i nakłuwa faszerowanego bażanta. Półmisek z resztą cielaka okrąża stół. Carski syn unosi widelcem powietrze i zachowuje się tak, jakby na jego talerzu leżał kawałek mięsa. Tnie nożem powietrze, przeżuwa czyste nic.

Następnie wypija kolejny kielich wina. To on tutaj decyduje, więc dzwoni dzwonkiem, nim wszyscy skończą jeść. Talerze z leżącym na nich mięsem zapadają się pod podłogę. Tarty ananasowe, które wjeżdżają na górę, są lekko niedopieczone, lody kokosowe zamarznięte na kość.

– Puszcza – bełkocze carski syn. – Opowiem wam o puszczy.

Towarzystwo zajmuje miejsca w salonie ze ścianami i sufitem inkrustowanymi bursztynem. Jego kawałki gapią się niczym prehistoryczne oczy. W żółtobrązowej bryłce są uwięzione mrówki, komar, liście i kwiaty.

Carski syn otwiera wielką, ciemno bejcowaną dębową szafę i wyjmuje z niej słój z ludzkim płodem w spirytusie. Przypomina centaura, bo ma na czole spiralnie skręcony róg.

Potem kolej na rysunek przedstawiający Hindusa. Obrazek w ramce robi rundę po salonie. Całe ciało starca pokrywają długie, obwisłe brodawki. Czy jest on w rzeczywistości czymś w rodzaju drzewa?

Zebrani wypijają po kieliszku koniaku. Carski syn wypija dwa.

Wyciąga z szafy dużą skrzynkę z długą rurą podobną do rogu myśliwskiego.

– A to – mówi, kładąc na skrzynce drewnianą tarczę – to jest drzewo z puszczy, i zaraz jej posłuchacie.

Ostrożnie unosi mały kijek i z rogu wydobywa się szept. Po nim rozbrzmiewają świsty, trzaski i huki.

– To był jeden rok, teraz będzie następny.

Przenosi mały kijek na kolejny słój roczny: gałęzie szurają o siebie podczas wichury, liście trzepoczą na letnim wietrze. Następują po sobie kolejne lata: głębokie dźwięki, wysokie dźwięki, mroźne zimy, gorące lata, zimy suche, wiosenne przymrozki i głodowa zima, kiedy zwierzęta nadgryzają pień. Lato, podczas którego pożar nadpala korę. Rok, w którym rosnące obok drzewo się przewraca, dzięki czemu nasze drzewo dostaje więcej światła i się rozrasta.

Carski syn wyjmuje z płóciennego worka suchą brązową kulę.

– Róża jerychońska. Należy do rodziny widliczkowatych.

Róża jerychońska zostaje włożona do głębokiego talerza z wodą.

– Za godzinę – zapowiada carski syn – zacznie się rozwijać i zielenieć. A za kilka dni wyjmę ją z wody i po wyschnięciu znowu zbrązowieje. Róża jerychońska może tak w robić w nieskończoność.

Następnie carski syn prezentuje wszystkim słój z zapieczętowaną nakrętką. W środku znajduje się kawałek drzewa manchineel. W czasie deszczu wystarczy stanąć pod jego koroną, a całe ciało pokryje się pęcherzami. Jeśli drewno zacznie płonąć, dym może wywołać trzydniową ślepotę.

– I jeszcze to – mówi carski syn, unosząc małą szklaną rurkę. – Ta roślina nazywa się Wolffia globosa. Ma tylko pół milimetra i przypomina rzęsę. Ale gdyby mogła rozmnażać się w sposób nieograniczony, bez wrogów i z zapewnioną dostateczną ilością pokarmu, w ciągu czterech miesięcy dorobiłaby się potomstwa o łącznej objętości równej całkowitym rozmiarom Ziemi.

Carski syn demonstruje zebranym kolejne instrumenty z drewna. Szarpie za struny i uderza w bębny z wydrążonego pnia. O tak! Rośliny potrafią coś powiedzieć. Potrafią zarówno śpiewać, jak i mówić. A gdyby zagrać na tych instrumentach w lesie – tam, gdzie rosły drzewa, z których je wykonano? Co las by na to powiedział?

Zadaje zagadkę: jak to możliwe, że krowa potrzebuje tylko trawy i wody, żeby z jej wymienia ciekło mleko? Cóż to jest za przemiana? I jak to możliwe, że roślinie wystarczą tylko światło, powietrze i woda, żeby się zazielenić?

Teraz pokazuje srebrną puszkę zawierającą jakiś proszek.

– Róża potrafi się odrodzić z własnego prochu – mówi i ostrożnie wstrząsa puszką. – Wysłuchacie teraz przepisu, który musi być ściśle przestrzegany.

Otwiera zniszczoną księgę alchemiczną i czyta na głos:

– W gwiaździstą noc bierze się dwa dojrzałe nasiona dzikiej róży, następnie miażdży się je i kładzie na białym prześcieradle rozciągniętym między czterema palami. Nasiona muszą namoknąć w rosie, zanim włoży się je do szklanej miski i doda zmiażdżonego szkła oraz sody. Miseczkę stawia się na stercie końskiego nawozu. Po miesiącu nasiona upodobnią się do grudki galarety, z wierzchu otulonej olejkami eterycznymi niczym wielobarwną skórką, a między tymi dwiema substancjami będzie widać zielonkawą rosę. Przez całe lato nasiona poddaje się nocą działaniu księżycowego światła, aż napęcznieją, a skórka się zmniejszy. Dopiero wtedy stawia się je na słońcu. Wyziewy w postaci obłoczków będą znakiem, że roślina zaczyna się odradzać. Obłoczki po pewnym czasie zmienią się w niebieski pył, z którego utworzą się łodyga, liście i kwiaty. Za każdym razem, kiedy róża zostanie zabrana ze słońca, rozsypie się na dnie miski w jeden wielki chaos. Ale po ponownym ogrzaniu ten roślinny Feniks ożyje!

Carski syn się chwieje, zwraca ku róży stojącej na hebanowym stoliku. Jej kolce rzucają cienie na bursztynowe ściany. Trzy kolczaste pomarańczowe owoce przypominają małe świece.

– Przemawiam do tej rośliny za każdym razem, kiedy ją podlewam.

Spod stolika bierze miedzianą konewkę i nawadnia różę. W salonie zapada taka cisza, że słychać mlaśnięcie chłonącej wodę ziemi.

– Teraz postawimy różę tutaj, a ja usiądę na drugim końcu pokoju i będę mówił. Zwróćcie uwagę, że jest równomiernie naświetlona z każdej strony. Jej ruchy nie powinny zatem mieć nic wspólnego ze światłem.

Małżonka zasiada w pierwszym rzędzie. Dłonie są splecione, a zastygła twarz zwrócona ku dywanowym esom-floresom, jakby kobieta pragnęła się w nie zapaść.

Carski syn opada z powrotem na krzesło. Rozwodzi się nad swoim samotnym dzieciństwem. Że uważano go za idiotę, ale taki ktoś nadal może zostać carem. Car nie musi być samotny, jeśli tylko ma w swoim posiadaniu mnóstwo roślin.

Wzdycha ze świstem, łapie się za czoło.

– No dalej, rusz się. Spójrz na mnie!

– Parę listków się odwróciło – mówi małżonka. – Tak, naprawdę się odwróciły…

Kobieta chowa twarz w chusteczce. Tutejszy myśliwy, który siedzi za nią, poklepuje ją ostrożnie po ramieniu.

– Dobrze – bełkocze carski syn i wychyla kolejny kielich – na chwilę zostawmy różę w spokoju. Zamiast o niej posłuchacie o dziewczynce z lasu. Czy wiecie, że zakwaterowałem tutaj, w pałacu dzikie dziecko o zielonkawej skórze? Ta dziewczynka od zawsze żyła w lesie i należy do jakiegoś osobnego ludzkiego rodu. Być może potrafi mówić językami zwierząt i roślin, a nawet i głosem Boga, bo nigdy nie żyła wśród ludzi. Kiedy ona i ja lepiej się zaznajomimy, spiszę wszystko, co mi powie. Sporządzę słownik…

Małżonka blednie coraz bardziej. Próbuje wstać.

– W czasach, gdy chodziliśmy bez ubrania, zanim wygnano nas z Raju, nigdy nie jadaliśmy mięsa. Ludzie żywili się nasionami i owocami, tak napisano w Biblii. Nie było nikogo, kto by pomyślał: zetnę drzewo i coś zbuduję; ustrzelę zwierzę i je zjem.

Carski syn pokazuje dłońmi budowę ciała i wzrost siostry.

– Jest taka malutka. I w dodatku ciężarna!

Małżonka chwyta za podłokietnik. Wstaje.

– Dobranoc!

Carski syn chce udać się do siebie, ale nie jest zdolny iść o własnych siłach. Stoi odrętwiały z plamami czerwonego wina na ubraniu.

Służący podtrzymują go w drodze do sypialni. On się upiera, żeby towarzyszyła mu małżonka, i woła, aż głos niesie się echem na korytarzach, że z dzieckiem wszystko pójdzie dobrze. Wykrzykuje to ponownie przez dziurkę do klucza, skoro ona zamknęła przed nim drzwi do swojej sypialni. Później carski syn się oswobadza, żegluje schodami w górę i w dół. Kuśtyka biegiem po korytarzach, przejściach i piętrach. Czerwone wino wznosi się z gardła niczym para, kiedy carski syn drze się wniebogłosy:

– Czy wy nic zupełnie nie rozumiecie?!

Krąży po pałacu, światła gasną, korytarze czernieją. Jedyna świeca, jaka mu została, to ta biała, którą niesie w ręce i w której blasku jego cień jest długi i zakrzywiony.

Gdzie ona jest, ta leśna dziewczynka, gdzież to się znajduje ten jej pokój? Ach tak, tam są schody, ciągną się i ciągną. Po wspięciu się na górę carski syn pada na kolana przed drzwiami. W kieszeni ma klucz, ale dłoń nie radzi sobie z wyjęciem go i trafieniem do zamka.

17

Siostra pije wodę ze szklanki, którą carski syn przyciska do jej warg. Sam też upija łyk. Wychudł, oczy wyglądają jak wessane w oczodoły. Dłonie są niepewne, głos cienki, oddech czuć kwaskowatą bagnistą ziemią.

– Tęsknisz za lasem, tęsknisz za swoim jelonkiem. Tęsknisz…

Kręci głową. Naznosił jej małych drzewek i innych roślin, które własnoręcznie wykopał na skraju puszczy. Są wśród nich gałązki z brunatnymi liśćmi, jest trochę trawy w doniczce. Jest gałąź z przemarzniętymi dzikimi jabłkami, jest wciąż zielony liść mlecza i lekko podeschnięta pokrzywa. Na stoliku obok łóżka carski syn stawia różę w doniczce. Przynosi siostrze najrozmaitszą roślinną strawę, jaką jest w stanie znaleźć: kapustę, grzyby, owoce i nasiona. Wkłada jej to do ust, ona rozgryza. Żuchwa jest jedyną częścią jej twarzy, która się porusza.

Carski syn chrupie razem z siostrą. Przestał jeść mięso mimo nalegań lekarza.

Później zwija kołdrę do połowy i wodzi dłonią po nagim brzuchu siostry. Przykłada do niego policzek, ucho, godzinami przemawia do maleństwa w środku. Mówi, że słyszy ptaki: tam jest kos, tam sójka, tam słowik, a tam dzięcioł. Potem zrywa się wiatr i potrząsa listkami. Jeden ze świerków gubi igłę. Jest tam też mięta wodna, która pobiera wodę ze źródła. Okoń skacze, jeleń obgryza i przeżuwa korę z drzewa.

Carski syn chichocze, gdy dziecko skacze, aż brzuch faluje jak trzęsawisko. Ojcowskim głosem pyta, kiedyż to zamierza przyjść na świat.

Siostra leży z bólem tkwiącym głęboko z tyłu głowy. Kiedy spogląda w górę, widok ręki carskiego syna miesza się z widokiem różanych pędów: palce, kolce i pazury.

Carski syn całkowicie ją odkrywa, przemywa ranę na ramieniu, smaruje ją maścią i zmienia opatrunek. Rana jest mniejsza, ale wciąż się nie zagoiła i sama też przypomina kwiat róży.

Carski syn składa na niej szybki pocałunek.

Każe służącemu umyć szyby, żeby do pokoju docierało więcej światła, a siostrze lepiej patrzyło się przez okno. Przystawia ucho do jej ust, ale nie słyszy nic poza powiewem oddechu.

– Opowiedz mi o puszczy…

Powieki siostry nigdy nie mrugają, ale łzy w równych odstępach czasu zalewają powierzchnie rogówek jak przypływ. Dzięki temu oczy nie wysychają.

Carski syn zamyka za sobą drzwi na klucz, nie słychać jednak kroków stawianych w dół schodów, bo mężczyzna nie rusza się z miejsca. Zagląda do pokoju przez dziurkę od klucza. Patrzy na swoją różę i nasłuchuje, czy dziewczynka przypadkiem czegoś nie powie.

Siostra wpatruje się w okno. Czy przy ścianie lasu nadal nikogo nie ma?

Wtedy on wchodzi do środka i mówi:

– Już wiem!

Przez ramię ma przewieszone futro, sam jest odziany w długi kożuch z żubra.

Unosi górną część tułowia siostry i ubiera ją w wilczy płaszcz, który sięga jej do kostek. Czuć go szarą skórą bez krwi i życia.

Carski syn zamyka kluczem drzwi od wewnątrz i otwiera szafę z ubraniami. Z tajemniczym uśmiechem usuwa tylną ściankę – za wieszakami jest dziura!

Zanosi siostrę na wąskie, strome schody.

– Jest tu mnóstwo sekretnych przejść – prycha w wilgotnym powietrzu przesyconym pleśnią, kiedy schodzą okrężnie w ciemność. Kilka razy stuka jej głową o ścianę, nie zdając sobie z tego sprawy.

Po dotarciu na sam dół kierują się ku białawej poświacie. Carski syn wypycha siostrę przez jakiś otwór, układa na ziemi.

Znajdują się na skraju puszczy. Z tyłu za nimi okno w pokoju siostry świeci jak gwiazda. Jesienne powietrze mrozi twarz, siostra drży pod zwierzęcą skórą.

Carski syn siada obok niej na karczu. Dopilnował, żeby jej twarz była zwrócona ku niemu.

– Dobrze jest wrócić?

Drzewa szumią, poszycie pachnie dębem. Carski syn mówi i mówi. O tym wszystkim, co słyszy, co wyczuwa węchem i o czym myśli, kiedy się tutaj znajduje. O tym, jak bardzo tęskni. Podczas tej jego gadaniny siostra lekko porusza gałkami ocznymi. W trawie widać ślady prawie dorosłego jelenia. Stał nieruchomo, właśnie tutaj. Patrzył w stronę pałacu? Z głębi jej brzucha wytacza się cichy okrzyk.

Między drzewami nic się nie porusza.

– Miła dziewczynko – szepcze carski syn – wrócisz tutaj na wiosnę. Zbuduję ci wtedy chatkę, w której będę mógł cię odwiedzać.

Rozgląda się po ciemnym, rozkołysanym kręgu drzew. Mówi o rozległości puszczy, która jest nieskończona, jeśli komuś zdarzy się chodzić w koło. Carski syn nabiera powietrza głęboko do płuc i opowiada o życiu pod ziemią. O tym, co się dzieje, gdy umieramy i zostajemy pogrzebani. Na ciałach żerują grzyby. Pożerają je też korzenie drzew. Przyroda jest żywym martwym światem.

Nagle carski syn kuli się ze strachu. Przez chwilę wygląda jak człowiek w konwulsjach. Ale kiedy spogląda na siostrę, na twarz wraca mu wyraz pogodnego szczęścia.

– Dobrze ci zrobiło wyjście na powietrze? – pyta z uśmiechem.

Siostra leży ze wzrokiem utkwionym w koronach drzew, a mężczyzna pochyla się nad nią i rozpina jej futro z wilczej skóry. Dotyka brzucha, próbuje znaleźć maleństwo. Potem rozpina swój kożuch i zsuwa spodnie. Próbuje rozsunąć jej nogi. Ktoś już musiał tam być, bo inaczej skąd wzięłoby się to dziecko? Nagle cały sztywnieje, pochyla się nad ciałem siostry wsparty na dłoniach i kolanach.

Potem się zrywa, pędzi za drzewo i nie rusza się stamtąd przez pewien czas.

Podczas tej krótkotrwałej samotności siostra wyczuwa, że coś pod nią leży. Zwinięty wąż? Duża ślimacza muszla?

To upleciony sznur. Z szyi jelonka czy mamy? Nie, ten jest znacznie dłuższy. Czy to prezent od brata? Splot jest nierówny, wygląda jak trzy rośliny wysokopienne, które same się ze sobą splątały.

Carski syn wraca z podciągniętymi spodniami. Wzdycha rozdzierająco i składa siostrę na kształt konika polnego. Lina zostaje wciągnięta między jej brzuch i uda.

Carski syn niesie siostrę z powrotem w górę krętych schodów i przez otwór w tyle szafy do pokoju. Układa ją na boku i nakrywa kołdrą. Siostra dostaje pocałunek na dobranoc. Mężczyzna zapala świeczkę obok wezgłowia i sprawdza, czy na talerzu zostało jeszcze trochę zielonego. Podlewa wszystkie rośliny, kiwa głową swojej róży.

Na koniec zamyka drzwi i przygarbiony idzie schodami w dół. Lina sterczy spod biodra siostry, z cichym pacnięciem spada na podłogę i znika pod łóżkiem.

18

Syk bąbelków w wodzie, dziesięć palców u nóg i dziesięć u rąk. Wszystkie kłują. Skóra brzucha jest skorupką jajka, słońce żółtkiem, siostra próbuje wejrzeć do środka. Przemarznięte młode w pustym dębie czy pocące się niemowlę w kołysce władcy? Co będzie lepsze? I czym się ono stanie? Najkruchszym, najdelikatniejszym pąkiem czy jakimś monstrum?

Lekarz znowu mówi, że powinna jeść mięso. Dziecko umrze, jeśli siostra nie będzie spożywać białka. Koloryt jej twarzy nie ma nic wspólnego z tym, że jest dziewczynką z lasu. To głód. Jej skóra pięknie zbrązowieje, jeśli tylko siostra zacznie dobrze się odżywiać.

Mimo to cieknie z niej śmietanowy sos. Kapie z piersi białozielonymi kroplami i spływa po bokach, słodki i aromatyczny.

– Wszystko będzie dobrze – mówi carski syn po wyjściu lekarza. – Prości ludzie świetnie sobie radzą z rodzeniem, tak jak zwierzęta. Słyszałaś kiedyś o zwierzęciu potrzebującym akuszerki? Samica odchodzi w ustronne miejsce, żeby nikt jej nie widział. Młode tuż po porodzie staje o własnych siłach. U jeleni dziecko już po krótkim czasie biega równie prędko jak matka.

Carski syn przykłada ucho do brzucha siostry i uśmiecha się wiosennie. Opowiada o ziębach, fiołkach i rumianie, o polanie, gdzie słońce rzuca długie żółte promienie, a zarazem pada deszcz, tak że suche liście pachną wilgotną ziemią.

Podczas każdej wizyty carskiego syna róża pochyla się nieznacznie ku siostrze. Pobrzękuje tuż nad jej twarzą swoimi trzema czerwonymi kolczastymi sercami.

– Spójrz – mówi on – róża też cię lubi!

*

Siostra przysypia, ale dziecko budzi ją nagłym skokiem. Ktoś podgląda przez dziurkę od klucza. Czy to carski syn? Nie, są tam para niebieskich i para szarych oczu. Wszystkie cztery zimne i wąskie.

Mężczyzna i kobieta stoją pod drzwiami i szepczą.

Myśliwy i małżonka carskiego syna przechadzają się w długich futrach po łące. Kobieta kręci jabłkowym brzuchem, futrzany czepek upodabnia ją do królika. Idzie wyprostowana, chwyta dłoń mężczyzny, spuszcza na nią wzrok i przysuwa swoją twarz do jego twarzy. Stoją dokładnie tam, gdzie kiedyś leżeli carski syn z siostrą. Kobieta robi jakieś gesty, mężczyzna kładzie jej dłoń na ramieniu. Kiedy oboje patrzą w stronę pałacu, siostra zamyka oczy.

Później myśliwy wraca z lasu z martwym jeleniem na wozie. Głowa zwierzęcia kiwa się na boki. Przez chwilę jest tak, jakby oczy brata, szare i martwe, patrzyły prosto na siostrę.

Płatki śniegu wiją się wężowymi ruchami na kołującym wietrze. Carski syn podnosi się ciężko z krzesła obok łóżka. Jego twarz ma kolor śniegu obsikanego przez zwierzęta.

Gałązki róży wyginają się. Owoce zwisają jak krople. Tak nisko, że drapią kolcami o brzuch siostry.

Pośród porannego światła, w chwili, gdy jego promienie docierają do okna, dziecko zrywa się, prawie że z piskiem, z jamy brzusznej. Siostra wypuszcza powietrze i robi się płaska. Jej gałki oczne przekręcają się i patrzą w stronę drzwi. Naprzeciwko, w dziurce od klucza, siostra widzi najpierw niebieskie oczy, później lśniącą lufę. Słychać kliknięcie, kurek zostaje naciągnięty, rozlega się huk i kula wbija się w wezgłowie wraz z odrywkiem różanej gałązki.

Siostra wyczuwa z przerażeniem zapach przebudzonej krwi starego drzewa.

Gałązka róży zmieniła kierunek kuli, a inny kolczasty pęd zgiął się i wczepił w skórę na brzuchu siostry. Maleństwo leży w środku i nadstawia uszu.

*

Wszystko, co carski syn przynosi jej do jedzenia, jest pożółkłe. Tłumaczy to ostrym mrozem.

Wiatr wdziera się do pałacu przez komin, w tym wiecznym przeciągu ogień w kominku wzbija się i opada.

Carski syn spostrzega, że gałązka róży zostawiła na brzuchu siostry czerwone ukłucia. Wyrywa kolce jeden za drugim i trochę odsuwa roślinę od leżącej. Teraz jej chyba nie dosięgnie? Jego dłonie pokrywa wysypka, na przedramionach ciągną się czerwone pasma. Brzuch siostry jest jak zwykle żółtawozielonkawy.

Wtedy to słyszą: z korytarzy, przez podłogę i przewody kominowe. Małżonka krzyczy wniebogłosy.

19

Wniesiono opał. Z komina dochodzą dźwięki i głosy. Jej wysokość rozkazuje napalić w obu kominkach.

– To już?

– Jaśnie pani chce się wykąpać. Tak słyszeliśmy.

Na dziedzińcu rąbią drewno.

Ani carski syn, ani lekarz nie przychodzą do siostry z poranną wizytą. Zjawia się tylko służąca. Szybko, z dzikim wzrokiem, nalewa jej świeżej wody i kładzie na talerzu dwa liście kapusty.

Siostra zasypia. Późnym popołudniem dziecko budzi ją kopaniem. W pokoju jest dym, a cały pałac trzeszczy i huczy.

Gałązki róży ponownie opadły, kolce drapią o brzuch siostry, owoce drżą tuż nad jej ustami. Dziecko rozciąga napiętą skórę do cienka, jakby próbowało wyjrzeć spomiędzy komórek.

Słychać krzyki, wycie, bieganie po schodach i chlapanie wody.

Siostra pokasłuje, po raz pierwszy próbuje wstać, jednak ciało jej nie słucha. Wstaje tylko dziecko. Ale ono nie ucieknie przecież bez niej.

Jesteś moje, myśli siostra, spośród tego, co kiedykolwiek miałam, tylko ty należysz do mnie.

Upleciona lina nadal leży pod łóżkiem i może sięgnąć kilku pięter w dół.

Dym w izbie gęstnieje coraz bardziej. Siostra musi nabrać sił, tylko jak? Nie jest w stanie dosięgnąć liści kapusty na talerzu, ale owoce dzikiej róży wiszą tuż nad jej głową. Otwiera usta i dmucha. Trzy lśniące serca odrywają się od łodyżek i spadają. Kłują ją w język i jamę ustną, kiedy miażdży je zębami wraz z suchymi, lepkimi działkami kielichów. Znajdujące się pod miąższem małe łezkowate nasiona wywołują pieczenie, a ich sok szybko przenika do krwi. Siostra czuje mrowienie w całym ciele, aż po czubki palców rąk, aż po czubki palców stóp. Mrowienie nie omija też dziecka.

Najpierw siostra unosi górną część tułowia i siedzi tak przez chwilę, oparta plecami o wezgłowie. Potem kładzie stopy na podłodze. Odpycha się dłońmi i staje pośrodku pokoju, a jej biała koszula nocna jednym ruchem opada na miejsce. Kilka próbnych kroków, błądzenie wśród dymu, aż w końcu zatrzymuje się przy oknie.

Moje ramiona powoli się unoszą i otwierają skrzypiące okno. Rozkasłana twarz wychyla się na dwór, powietrze dociera do płuc. Nagle uwiązałam już linę do jednego ze słupków narożnych łóżka, zaciskam kilka dodatkowych węzłów i patrzę w dół na trawę żółtą jak płomienie.

Kiedyś mieszkałam w lesie, byłam przyzwyczajona do drzew i chyba nigdy nie bałam się wysokości. Tylko co pozostało z mięśni w moim ciele?

Nogi oplatają jednak sznur i odrywam się od parapetu. Włókna kory wciąż są świeże, lina jest elastyczna. Jakaś niespodziewana siła trzyma razem moje kości i ścięgna, kiedy powoli opuszczam się ku ziemi. Za każdym razem, gdy mijam płomienie, z moich ust pryska ślina tak, że ogień syczy.

Schodzę niżej i niżej. Kiedy dotknę ziemi?

Nagle sznur się kończy. Jego koniec kiwa się między moimi nogami jak ogon, a ja huśtam się w tam i z powrotem: w przód ku ciemności, w tył ku ścianie. Trochę niżej znajduje się okno. Moja dłoń chwyta się gałęzi bluszczu, stopy opierają się o zewnętrzny parapet. Czoło uderza o szybę, aż szkło pęka na kawałki.

Pomieszczenie jest okopcone i czuć tam spalonym mięsem. W środku panuje taki gorąc, że można się roztopić, ale ogień musiał powędrować dalej, do innych pałacowych pokoi.

W kącie leży na wznak mężczyzna. Na jego małym palcu tkwi wąski złoty pierścionek z kwarcowym oczkiem.

Oczy nie mają już żadnej barwy. Twarz jest straszliwie poparzona.

Ciągnę za pierścionek, aż ten zsuwa się z palca. Złoto jest tak nagrzane, że parzy mi skórę, kiedy prawą ręką wkładam pierścionek na lewy palec serdeczny.

Moje stopy przechodzą przez rozżarzone sale. Wypchane głowy zwierząt pozapadały się w sobie, po ścianach jednej z komnat spływa roztopiony bursztyn, a w powietrzu, niczym przedziwne owady, fruwają iskry. Cegły jarzą się lawową czerwienią.

Schody za schodami, korytarz za korytarzem. Jak długo ciało może się poruszać na trzech owocach dzikiej róży?

Na dziedzińcu stoją w kręgu carski syn, jego małżonka i para służących. Jaśnieją złotawo w chorobliwym blasku ognia. Ona stoi obok niego, jej długi warkocz kładzie się na piersi i brzuchu. Włosy są odgarnięte z czoła opaską, ale dziecko nie przyszło jeszcze na świat.

Na widok pierścionka kobieta rozdzierająco krzyczy. Carski syn nic nie mówi, tylko wpatruje się we mnie martwym wzrokiem

Z pałacu buchają płomienie. Przypominają postaci aniołów, które ulatują do nieba i wnet dosięgną gwiazd.

Moje nogi zaczynają biec, brzuch sterczy przede mną. Ciało podskakuje jak u małego dziecka i znika w lesie, między zimnymi pniami drzew, sypiąc za sobą białą ścieżkę popiołu. Jestem prawie jak dym, który przemyka z wiatrem, nie ocierając się o gałęzie.

Wciąż tkwią we mnie oczy carskiego syna i moje senne myśli płoną.

Wyczuwam, że zwierzęta biegną obok mnie niczym cienie za drzewami: jelenie, dziki, wilki, łosie, niedźwiedzie, borsuki, żubr?

Pęd słabnie, zwierzęta kładą się i dyszą. Kiedy zwalniam, moje bose stopy znów czują pod sobą kamienie, liście, korzenie, gałązki, żołędzie i bukwie. Pojawiają się ciemne świerki, gładkie igły ścielą się gęsto niczym udeptana trawa.

Jest tutaj cicho. Bagno, znowu świerkowy las. Nogi się zatrzymują. Uszy słuchają. Osiadłe w nich krzyki i nawoływania cichną. Słychać tylko odwieczny szum wierzchołków drzew.

Dotarłam do czarnego jądra puszczy.

Przez długi czas nie widzę swoich rąk ani brzucha.

*

Na ziemi kładzie się porannobłękitna smuga. Leżę na malutkiej polanie wśród zarośniętych ruin. Pasmo słońca nie grzeje na tyle mocno, żeby roztopić śnieg lub ziemię, ale przenika przez białą koszulę nocną i moją bladą, rozdętą żółtozieloną skórę.

Ssaki żyją dłużej niż owady, ludzie żyją dłużej niż większość ssaków. Drzewa mogą żyć dłużej niż ludzie. Ziemia żyje dłużej niż drzewa. Słońce żyje dłużej niż Ziemia, a kryształy mogą świecić w nieskończoność.

Wiem, że nie wolno patrzeć w słońce, ale oczy mimowolnie się tam kierują, podczas gdy moje oddech i bicie serca są coraz wolniejsze. Błękitne niebo świeci na wskroś żółtawej skóry brzucha. Czy dziecko zabarwi się na zielono? Czuję, jak odwraca głowę, żeby spojrzeć przez gwiazdę pępka ku słońcu.

Znowu zapada noc. W moim ciele nadal tkwi odrobina dziennego ciepła, które się utrzymuje, dopóki znów nie wzejdzie słońce i nie wprawi w ruch serca i krwi.

Coś osiadło wewnątrz brzucha, tuż przy macicy. Drapie jak nasionko dzikiej róży. Czy jest tam także pęd, który kiełkuje i pieszczotliwie wnika w dziecko?

Jedną z ostatnich rzeczy, które czuję, jest chyba to, że rana na moim ramieniu się zasklepia. Może nie ma tam nawet blizny. Za to moje kości, moje mięso i skóra zaczynają wydzielać zapach i smak.

Stałam się gorącą zupą.

Na moim palcu tkwi pierścionek z kwarcowym oczkiem – mamy czy taty, myśliwego czy jelonka? Brata czy mój?

Słońce pada na oczko, światło odbłyskuje, odbija się w słońcu i znowu kieruje się w dół, na pewno trafiając w jakieś inne miejsce pośród czarnego lasu. Może tutaj rozświetlić oczko drugiego pierścionka.

20

Ktoś wychodzi na polanę. Głowa z porożem, które ma tylko po jednym odrostku z obu stron. Twarz, dłonie, ramiona i nogi są napuchnięte od ran i ukąszeń. Stwór ma ludzkie stopy, a mimo to zostawia ślady kopyt. Pod stopami owiniętymi w skórę tkwią kawałki drewna wystrugane w kształt jelenich racic.

Przednie nogi, czyli ramiona, zwisają wzdłuż ciała.

Zwierzęta, tak jak psy tropiące, potrafią wywęszyć w nim człowieka. Ale myśliwy może się pomylić.

Na palcu serdecznym nosi złoty pierścionek z kwarcowym oczkiem. Znalazł go niedaleko dębu. Leżał częściowo zapadnięty w kępkę mchu wraz z małą jelenią czaszką i wyblakłym kręgosłupem.

Tego dnia brat próbował umrzeć, lecz sznur go nie udźwignął.

Siostra spoczywa wśród swoich kolców i z rozjaśnioną twarzą patrzy na słońce, chociaż oczy wydają się ślepe.

Oddycha? Czy słychać bicie jej serca, czy może to leciutki powiew wiatru nad jej piersią wprawia w drżenie zielone liście różanego krzewu? Policzki są zarumienione, włosy się rozrosły.

Drugi złoty pierścionek luźno wisi na jej palcu serdecznym.

Brat klęka obok niej tak blisko, jak może, żeby się nie pokłuć. Sztywny niczym pal przygląda się wyrastającym z brzucha gałęziom. Siostra pachnie przecudownie.

– Siostro! – woła ją jasnym głosem.

Ona nie odpowiada, ale jego głód się wycisza.

Brat wstaje z kolan niczym leśny król pośrodku słonecznej plamy. Poroże się chwieje, przywiązuje je mocniej do głowy.

Brat chodzi po puszczy, ale zawsze jest w pobliżu.

21

Ruiny stoją samotnie. Cegły są okopcone, szyby powybijane, kosztowne meble, które dało się uratować, zostały wywiezione. Wszystko inne rozgrabiła pod osłoną nocy tutejsza ludność: stolik nocny, rżnięte szkło, rzeźbioną belkę stropową, pozostałości miedzianego dachu. Ruta skalna, pędy bluszczu i powoje przysysają się do ścian, podgryzając trawertynowy fundament. Buk, powalony podczas wichury, przebija się przez wnękę okienną. Mech się rozgaszcza, zadomawia.

Na łące i na pajęczynowej sieci dróg kiełkują małe brzozy i jarzębiny.

Car przemieszcza się z miasta do miasta w swoim cesarstwie, dogląda, czy wszystko jest tak, jak być powinno. W kraju obecnie panuje pokój i władca chce się zatrzymać na swoich terenach łowieckich.

Carski syn jest już dość duży, żeby obejrzeć polowanie, uznała jego matka, carska małżonka. Chłopiec pierwszy raz podróżuje bez niej i bez swojej piastunki.

Miejscowa ludność wyległa przed domy położone wzdłuż Traktu Carskiego. Wychudłe ogorzałe dłonie machają, wątłe plecy zginają się w ukłonach. Car odpowiada im skinieniem głowy, tak samo jego syn. Znad małych kominów unosi się apetyczna woń, uważają tak obydwaj, ale car nie chce się nigdzie zatrzymać.

Kiedy docierają do puszczy, zamykają okna i wychodzą z automobilu. Czekają już na nich konie.

Na ich grzbietach wjeżdżają w ciemność. Pajęczynowe drogi doprowadzono do porządku.

*

Namioty są tak wysokie, że można w nich stać. Są w nich stoły i krzesła, są łóżka polowe i kołdry. Obozowisko rozbito w zaciszu ruin z czarnymi rysunkami płomieni.

Tutejszy myśliwy mówi carskiemu synowi, żeby się nie bał. On sam nie wierzy w duchy. A może ten malec nigdy o nich nie słyszał. Ma dopiero sześć lat. Może myśliwy postąpił niemądrze, że w ogóle o tym wspomniał?

Konie pasą się na łące. Mężczyźni karczują drzewka, które wyrosły tutaj z biegiem lat. O zmierzchu przez otwarty teren przechodzi stado łań. Urodziły się kilka pokoleń po tym, jak pałac spłonął, i z pewnością zapomniały o doświadczeniach będących udziałem ich przodków i przodkiń. Trawa jest słodka, konie się w niej rozsmakowują. Oba stada na siebie zerkają.

Z carem nie jest jednak najlepiej. Zaraz po przybyciu do obozowiska musi się położyć. Następnego dnia zostaje na łóżku polowym. Wymiotuje do miednicy i trzeba go podpierać, żeby doszedł do dziury w ziemi służącej za toaletę. Wszyscy pili wodę z pałacowej studni, ale nikt inny nie zachorował. Lekarz bada cara, sprawdza puls, osłuchuje serce.

– Czy wasza wysokość może zaczerpnąć powietrza? Głęboko do płuc?

Zjedzenie miski kaszy trochę łagodzi dolegliwości żołądkowe, ale myśliwi się niecierpliwią. Wielu z nich przybyło kilka dni wcześniej, żeby nałapać trofeów, które czekają teraz w pobliżu w zagrodach i klatkach.

Tymczasem przybysze muszą żywić się przywiezionym ze sobą prowiantem. Nikt nie może oddać strzału przed rozpoczęciem polowania. Chodzi o to, żeby zanadto nie spłoszyć zwierzyny.

Suszone mięso, suchy chleb, obtłuczone owoce.

Myśliwi siedzą na trawie i grają w karty.

*

Puszcza jest łożem nakrytym kołdrą. Po pewnym czasie nikt nie potrafi sobie wyobrazić, że poza nią istnieje jakiś inny świat.

W środku nocy car wstaje z zapadniętym brzuchem z łóżka polowego. Z latarnią w ręce skrada się przez spalone pokoje. Oświetla kąty, zagląda między gruz, węszy.

Później wraca niepewnym krokiem, oświetlając sobie drogę. Parska i pojękuje, ubrudził sobie twarz i dłonie. Przez chwilę ten rosły mężczyzna gapi się w stronę czarnego lasu i paraliżująca trwoga niemal usuwa mu grunt spod stóp. Ten szpaler drzew wznoszący się w oddali jak ściana. Te ordynarne twarze pni, te długie i kłujące gałęziowe dłonie. Te wielkie, powykrzywiane stopy korzeni i ryk na wietrze: Nie jesteś tutaj mile widziany!

Małe dzieci wcześnie się budzą. Carski syn śpi w innym namiocie niż jego ojciec, nie tylko ze względu na ryzyko zarażenia się chorobą, ale również dlatego, że mają zwyczaj tak sypiać. Obok chłopca leży jeden ze służących i pochrapuje przez sen.

Czy carski syn tęskni za matką albo za piastunką? Na pewno chce mu się siku. Powiedziano mu, że nie może wchodzić sam do puszczy. Między drzewami łatwo stracić orientację, bo tam, w głębi lasu, wszystko jest do siebie podobne.

Chłopiec chce się wysikać za drzewem, tak jak inni mężczyźni. Ale wpierw przystaje przed nieruchomym brezentem namiotu i patrzy w stronę puszczy.

Delikatny podmuch wydobywający się ze szczeliny między parą warg wprawia płatek róży w leciutki ruch. Na płatku siedzi pająk, który właśnie zamierza się zsunąć po nici. Nić się napina, pająk przędzie jej więcej, żeby przejść po niej na inny płatek. Kowalik przycupnięty na jednej z wyższych gałązek róży spostrzega pająka i go zjada. Kolczaste pędy się kołyszą, kiedy ptak się zrywa do lotu i przysiada w gęstwinie na gałązce buczyny, o wiele za cienkiej, żeby unieść jego ciężar. Gałązka uderza o gałąź, która wzbija się w górę. Poranny wiatr, który zerwał się wraz ze wschodem słońca, przybiera na sile tak, że całe drzewo pochyla się i odrywa się od niego pierwszy jesienny liść. Nie spada prosto na ziemię, tylko frunie między drzewami, aż ląduje w strumieniu. Liść płynie z prądem, mijając po drodze inne gałęzie i liście uwięzione na zakrętach. Kiedy wypływa na jezioro, zostaje zgarnięty przez falę, przez którą jezioro lekko występuje z brzegów. Woda zalewa korzeń, od dawna tyle się nie napił. Drzewo odrobinę się powiększa, rośnie o ćwierć milimetra i wreszcie, po wieloletniej rywalizacji, zacienia inne drzewo. Wysoko na niebie nadciąga chmura deszczowa. Zanim spadną pierwsze krople, nad wierzchołkami drzew przemyka podmuch wiatru, unosząc ze sobą zapach siostry.

Jego powiew dociera aż do małego carskiego syna, który stoi, sam jeden, przed swoim namiotem.

Może jego nos jest wrażliwszy niż u innych? W półmroku pasą się konie. Przeżuwają trawę, nie unosząc łbów. Bardziej niż na ludzi mają baczenie na drapieżniki.

Chłopiec sika w majtki, rusza z miejsca i wkrótce znika w wysokiej trawie, zmierzając ku ciemnej ścianie lasu. Chociaż nie brakuje mu intuicji i instynktu, nie jest prawdziwym dzieckiem puszczy. Wtedy wyczułby tę woń znacznie wcześniej.

Carski syn idzie i idzie. Las zamyka się za nim niczym teatralna kurtyna, ale on nie ogląda się za siebie. Podąża za zapachem wijącym się wokół zarośli, jezior i bagien. Przeskakuje nad strumykami. W brzuchu burczy mu z głodu. Może malec myśli o mamce, która go wykarmiła?

– Zasnąłem – zanosi się łkaniem młody sługa, który miał pilnować chłopca.

– Znajdźcie go! – krzyczy car.

Co będzie, jeśli go nie znajdą? Małżonka wpadnie w rozpacz, stracili już dwoje dzieci. Poza tym chodzi o ród. Car ma przed oczami wiele pokoleń wstecz i myśli o pokoleniach, które najlepiej, gdyby nadeszły.

Psy węszą, wbiegają do lasu. Ślad urywa się przy pobliskim strumieniu.

Car pragnie uczestniczyć w poszukiwaniach.

– Pod warunkiem, że będziemy pilnować waszej wysokości – mówi wielki łowczy –żeby wasza wysokość też się nie zgubił.

Car zostaje posadzony pod jednym z drzew, strzeże go tam dwóch ludzi. Przykłada do pnia ucho i policzek, wsłuchuje się, ale słyszy tylko skrzypienie, żadnego dziecięcego głosu. Szepcze do wnętrza drzewa. Mężczyźni spoglądają na niego z góry. Czy to jest władca wielkiego cesarstwa?

A on idzie i idzie, ten mały człowieczek w jedwabnej piżamie z brzegami wykończonymi złotą lamówką. Lepiej, żeby się nie zatrzymywał, bo wtedy naprawdę usłyszy dźwięki puszczy, wtedy naprawdę poczuje, że znalazł się daleko od domu. Wystarczy stawiać jedną nogę za drugą: o tak. I patrzeć na ziemię.

Dociera do najciemniejszych leśnych ostępów i coraz bardziej się w nie zagłębia. Przez długi czas wędruje na oślep, a komary przysysają się do każdego skrawka odkrytej skóry.

Aż nagle, daleko przed nim, coś jaśnieje ciepłym, białawym blaskiem. Carski syn doszedł do polany z różanymi zaroślami, które rozgromiły wszystkie źdźbła trawy, porozpychały się wśród gałęzi świerków i uchwyciły się ramionami ich pni. Pędy sterczą na wszystkie strony, gotowe, by się uczepić kolejnego rzędu drzew.

Chłopiec wchodzi na czworaka pod kolczasty gąszcz i podąża kłującymi korytarzami. To stąd, z samego środka, dochodzi ten cudowny zapach.

Carski syn oddycha charkotliwie, podchodzi bliżej. Leży tam jakaś pani. Nie jest jego mamą, nie jest też jego piastunką ani mamką, tylko małą kobietą, która patrzy w słońce. Z boków jej brzucha wyrastają gałęzie, ma bladą skórę o żółtawozielonkawym odcieniu i oddycha bardzo wolno, spokojnie. Chłopiec ostrożnie dotyka dłoni, która leciutko drga.

Jego usta są coraz bliżej. Otwierają się. Woń jedzenia jest przytłaczająca: aromatyczna, tłusta, słodka. To, co kiedyś było pierwszym doznaniem zmysłowym jego nosa. To, na co noworodek musi zareagować. Dziecko, które nie nauczyło się jeszcze raczkować, bez trudu potrafi obrócić się i przywrzeć do piersi. Jej jasnoróżowa krągłość jest pierwszym, co rozpoznają oko, język i nos.

Chłopiec przysysa się do piersi kobiety: śmietanka, deser lodowy, zupa gotowana na kościach. Przyprawy. Róże. Uważa, żeby jej nie ugryźć, ale pije i pije.

W brzuchu przewraca się dziecko, on go jednak nie widzi. Żadne dziecko nie czeka na pojawienie się brata lub siostry. Chociaż czy mleko nie ma delikatnego posmaku, smaku kości?

Przez brzuch przetacza się drgnienie. Źrenice się rozszerzają, jak gdyby z bólu. Chłopiec przestaje ssać, gdy z ust kobiety wydobywa się dźwięk.

Carski syn wstaje. Kręci mu się w głowie, pali go w piersi i w żołądku. Zadziera głowę i patrzy w górę, widzi wokół siebie kolce. Próbuje zaczerpnąć duży haust powierza.

Teraz już wie, że się zgubił. Że jest w lesie zupełnie sam. To znaczy, jest tu jeszcze ta kobieta, ale ona na niego nie patrzy i nie podtrzymuje mu głowy, żeby nakarmić go także drugą piersią, a potem ułożyć do snu.

Chłopiec wyje, znowu sika w majtki i jest głupszy, niż młode zwierzę byłoby w jego sytuacji.

Brat stoi między świerkami. Zagląda do różanego gąszczu raz dziennie i raz w nocy, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. Czy siostra jeszcze żyje? Czy się zbudziła? A róże, może już rozkwitły?

Cóż to za pochlipywania dochodzą z głębi zarośli? Brat zna wszystkie przejścia i wczołguje się do wewnątrz.

Chłopiec od razu go dostrzega. Gramoli się do niego i przyciska mu twarz do brzucha.

Ludzkie dziecko o dwóch bladych pucułowatych policzkach i parze świdrujących niebieskich oczu. Brat wznosi wzrok do nieba. Czyżby z siostry wyszło dziecko? Ale chłopiec jest tylko trochę niższy od niej i ma na sobie ubranie.

Malca najwyraźniej niewiele już dziwi. Stoi przed nim mężczyzna, tylko o głowę wyższy od niego. Jest odziany w zwierzęce skóry, a na czubku głowy nosi przywiązane poroże. Mężczyzna ma wokół szyi delikatny czerwony ślad. Jego skóra jest zielonkawa, włosy długie i bujne.

Mógłbym go udusić, myśli brat, i porzucić ciało gdzieś w lesie na pożarcie drapieżnikom. Owszem, zostałby szkielet, ale ten też zniknąłby szybciej niż w przypadku dorosłego.

Ten malec musiał tu przybyć z uczestnikami polowania władcy.

Łzy chłopca są teraz gęstsze, powodują pieczenie zadrapań na policzkach. Brat zgina się wpół, jeleń nie chodzi przecież na dwóch nogach. Niebo ciemnieje, kontury lasu znikają. Nad puszczą przelatuje trąbiący klucz żurawi, które już dawno powinny znaleźć sobie miejsce na nocny odpoczynek.

Chłopiec wydaje się dobrze odżywiony, ale czy poradzi sobie w lesie? Nie wygląda, jakby próbował kiedyś samodzielnie rąbać drewno na opał, nosić wodę czy rozpalać ogień.

Carski syn wpatruje się w nieznajomego: czy w takiej sytuacji powinno się uciekać, udawać martwego, zaatakować czy zaspokoić ciekawość?

Dotyka ostrożnie długiego zarostu brata. Czy to aby na pewno jest prawdziwy człowiek?

Trudno zostawić na pastwę losu przedstawiciela własnego gatunku. Lecz jeśli brat uda się z chłopcem do obozowiska, ktoś mógłby go zauważyć. Może powinien wyprowadzić malca z różanego gąszczu, podążyć za nim w ukryciu i zobaczyć, czy da on radę wrócić samodzielnie – ewentualnie naprowadzając go czasem na właściwy kierunek. Problem w tym, że chłopiec widział siostrę. Co, jeśli tutaj wróci w towarzystwie dorosłych i zawoła:

– Widzicie? Oto ona!

Może trzeba namieszać mu w głowie, żeby stracił orientację?

Brat bierze chłopca na ręce, wynosi go na polanę. Malec wierzga odnóżami jak żuk, ale na koniec sam oplata nimi jego szyję i tak przemykają przez noc. Chłopiec trzyma się mocno poroża, którego dwa końce z odrostkami przypominają krzyże. Brat schyla się pod niskimi gałęziami albo, jeśli to konieczne, idzie na czworaka.

*

Po lesie niosą się nawoływania, ale dobiegają z tak daleka, że brat nie jest pewien, czy chłopiec je słyszy. Na rogach myśliwskich wygrywane są dziecięce piosenki.

Brat zachodzi ich od tyłu bezszelestnym biegiem. Zna wszystkie korytarze lasu, ścieżki skryte pod zieloną kopułą. Przekrada się obok myśliwych szukających chłopca.

Jakież to myśli przechodzą bratu przez głowę? Czy aby nie wpadł na to, że chłopiec może być synem władcy?

Dzieciak mocno się go trzyma, teraz już zmarzniętymi piąstkami. Brat wydycha obłoczki pary, ocieka potem. Chłopiec widzi leśne zwierzęta: samotnego dzika na wzgórzu, wilka kulącego się pod korzeniem drzewa. Kilka jelenich stad. Sowę z oczami wielkimi jak słońce i księżyc. Pojedynczego żubra pod świerkiem.

Wreszcie docierają na łąkę. Płoną tam ogniska, świecą latarnie.

Brat się schyla, żeby chłopiec zeskoczył sam. Potem przykuca i potrząsa głową, chcąc zrzucić dziecko na trawę. Ostatecznie musi odwiązać poroże i dopiero wtedy chłopiec staje na ziemi.

– Biegnij – mówi do niego po polsku. W języku, którego nauczył się jako dziecko i który z czasem przemieszał się z nawoływaniami zwierząt, brzęczeniem owadów, świstem wiatru w koronach drzew i szemraniem puszczańskich źródeł.

Chłopiec nie rusza się z miejsca. Brat popycha go w pupę i zaczyna się cofać.

– Biegnij, biegnij, biegnij.

Dopiero wtedy chłopiec rusza pędem, ale szybko wyhamowuje i się odwraca. Podbiega do brata, rzuca mu się na szyję, patrzy na niego swoją księżycową twarzyczką. Brat obraca malca ku łące, daje mu porządnego klapsa. Chłopiec z krzykiem zasuwa ku ognisku.

– Gdzie się podziewaliście? – łka. – Nie było was!

Co się stało? Komu chłopiec mógł coś powiedzieć?

Car nie posiada się ze szczęścia, z bijącym głośno sercem obejmuje syna. Ktoś dopilnowuje, żeby carski syn włożył ciepłe ubranie, ktoś inny oczyszcza ranki na jego skórze. Twarz jest obrzękła, oczy się w niej zapadły. Ramiona są czerwone, opuchnięte.

Zostaje mu przykazane, że nigdy, przenigdy nie może zdradzić mamie, że się zgubił. Także służącym i łowczym nie wolno o tym wspominać. Zupełnie jakby dziecko zostało podmienione i w rzeczywistości nie było już carskim synem, który pewnego dnia będzie władał tą puszczą.

– Jechałem na jeleniu, na jego barkach.

Trudno powiedzieć, ile chłopiec opowiada ojcu ustami, a ile przekazuje mu oczami. Ale także u cara dzieje się coś ze spojrzeniem. Małe kropki na rogówce łączą się w gwiazdozbiory.

– Nie było cię – ciągle powtarza ojcu chłopiec. – Nie było cię!

Spojrzenie cara prześlizguje się po leśnej gęstwinie. Mężczyzna przez chwilę wstydzi się tak bardzo, że miałby chęć spalić całą puszczę.

Zamiast tego postanawia, że wyjadą przed czasem.

Tej ostatniej nocy chłopiec dostaje gorączki. Ma problemy z oddychaniem. Gardło opuchło, twarz lekko pozieleniała. Oczy nabrały żółtawej barwy.

Wspomnienie lasu nadal w nim tkwi niczym półsen, kiedy na końskim grzbiecie zostaje wywieziony do miejsca, w którym stoi automobil. Pił mleko z piersi, ile osób pamięta, że kiedyś to robili?

Carski syn leży na tylnym siedzeniu, obok siedzi lekarz. Koc nakrywa malca aż pod same oczy. Chłopiec nie może złapać tchu, pojazd przyspiesza. Zanim dziecko straci przytomność, cała historia wytacza się z ukrycia.

Car siedzi z przodu. Powinien być innym samochodzie, gdyby okazało się to zaraźliwe. A może to on zaraził czymś syna?

Patrzy jednak do tyłu. Nie przestaje mówić do chłopca. Pomiędzy zdaniami obiecuje utworzyć w puszczy rezerwat przyrody.

22

W przyleśnych wioskach ludzie nadal głodują. Nie ma dla nich znaczenia, czy puszcza jest rezerwatem, czy terenem łowieckim. Przepisy prawie się nie zmieniły, a w dodatku nadciąga nowa wojna.

Nikt nie wie, skąd pochodzi ta historia. Może to brat otworzył ścieżkę? A może różane korzenie coś zdradziły, może nadały sygnał – delikatne wstrząsy elektryczne – do korzeni innych roślin, i dalej do leśnych drzew otaczających wieś. Czy to one zaczęły machać gałęziami do drzew owocowych w ogrodach, a te – skrobać o szyby domostw?

Opowiada się o kobiecie, która leży w głębi lasu i żywi się samym światłem.

Nocą mieszkańcy wsi przechodzą przez najciemniejszy ostęp puszczy. Po drodze nikt niczego nie zrywa, nikt nie zabija żadnej zwierzyny, nikt nie podnosi nawet najmniejszej gałązki na opał. Idą gęsiego małą krętą ścieżką. Nikt nie zostawia śladów.

Mieszkańcy wsi dochodzą do różanego gąszczu. Między kolcami widzą siostrę – leży tam w butwiejącej koszuli nocnej. Zatrzymują się, wdychają: kości, skóra, mięso. Zapach zupy. Tak gęsty, że z trudem łapią oddech. Późnym latem, kiedy kwitną róże, nie da się tego wytrzymać i ludzie trzymają się z daleka.

Jesienią i zimą wracają. Z gałązek różanych krzewów zwisają owoce wyglądające jak krople krwi, które zaraz skapną na śnieg.

W ciągu dnia głodujących nie opuszcza ten widok ani nadzieja, i oddychają swobodniej.

Na czym polegają zdolności tej kobiety? Jakim cudem potrafi przeżyć bez prawdziwego jedzenia, skoro oni nie umieją? Jak to się dzieje, że uspokaja ona ich żołądki?

Brat zawsze stoi z boku tego nocnego mrowia ludzi, w miejscu, gdzie nikt go nie widzi. Każdej nocy na polanę przybywa kobieta, którą kiedyś znał. Przyjaciółka siostry z tej samej wsi, o długich brązowych warkoczach i zielonych oczach. Ona też wędruje przez las w blasku księżyca, przyciągana przez siostrę – teraz, gdy słońce przebywa po drugiej stronie Ziemi.

Ani mieszkańcy wsi, ani brat tego nie dostrzegają: siostra chudnie i chudnie. Skóra wisi na kościach, włosy wypadają, żółtozielony kolor coraz bardziej blaknie. To mała istota w środku czerpie z niej ostatni pokarm. Zielone wody płodowe wsiąkają w ziemię i po poszyciu toczy się drobne kolczaste ciałko.

J.

Ocean Atlantycki, 27 maja 1970

Moje drogie córeczki!

Drogie Lilly i Violu!

Siedzę tutaj, na dolnej koi, w białej sukience. Łopatki na moich plecach sterczą, włosy kiełkują, a fale przesuwają mi pióro. Przepraszam Was najmocniej za swoje pismo. Mam nadzieję, że da się to wszystko odczytać.

Statek zbliża się do podwodnego łańcucha górskiego pod Atlantykiem – tam, gdzie płyty kontynentalne się rozchodzą, a gdzie może pewnego dnia znów się połączą. Najznamienitsi przedstawiciele świata nauki wreszcie uznali teorię dryfu kontynentów, którą próbowałam głosić wraz z innymi heretykami. A co ze mną? Czy też zostanę kiedyś uznana za osobę, którą jestem? A Esther?

Drogie córeczki, być może policja już się z Wami skontaktowała i wypytywała o mnie. Czy napisano o mnie w gazetach, o podejrzeniach o morderstwo? Czy dziennikarze rozmawiali z pracownikami Ogrodu Botanicznego? Czyżbyście się już zorientowały, jakim dziwnym człowiekiem jest Wasza matka?

Musiałam natychmiast wyjechać. Przepraszam, że się nie pożegnałam.

Upłynie wiele lat, nim znowu będziemy mogły się spotkać, i kto wie, czy właśnie nie potrzeba wielu lat, żebyście mogły przetrawić, a może i zrozumieć to wszystko, co zamierzam Wam opowiedzieć.

Mam nadzieję, że znajdę w sobie odwagę do nadania tego listu. Że nie spisuję historii swojego życia tylko dla własnej przyjemności, czy jak to nazwać.

Co będzie, jeśli zostanę zatrzymana podczas kontroli paszportowej? Może jestem poszukiwana na całym świecie? Albo co, jeśli zainteresują się Esther, mimo że mam zaproszenie od badacza z amerykańskiego uniwersytetu?

Kto wie, czy nie spotkamy się w więzieniu, o ile zechcecie mnie tam odwiedzić.

Czas płynie, kłamstwa śmierdzą, tak jak droga Esther, która leży w skrzynce u moich stóp.

Lilly i Violu, proszę Was, żebyście przeczytały ten list do końca. Znajdziecie w nim historię mojego życia opisaną w najintymniejszych szczegółach. Właśnie w tym, co wstydliwe, kryje się głęboka prawda, ale teraz, kiedy jesteście dorosłe, może jakoś z tym sobie poradzicie.

Otrzymacie odpowiedzi na wszystkie pytania, które zadawałyście mi na przestrzeni lat: Czemu tak wyglądamy? Kim jest nasz ojciec? Jak do tego doszło, że wychowywałyśmy się w domu dziecka? Dlaczego nie mogłyśmy cię odwiedzać?

Może na koniec zapałacie do mnie sympatią, której nigdy naprawdę nie czułyście. Bo, drogie dzieci, miłość jest i będzie najważniejsza. Nawet jeśli komuś przypadł w udziale ciężki los, to nie usprawiedliwia złego traktowania innych. Teraz to wiem.

Mam nadzieję, że dzięki pracy na amerykańskim uniwersytecie będę mogła zrehabilitować Esther, tym razem z całą miłością, na jaką zasłużyła.

Od wypłynięcia z Kopenhagi widać za bulajem tylko szarość. Woda w morzu i woda z nieba, słona i słodka, mieszają się tutaj, na powierzchni oceanu. Dociera do mnie łoskot silnika, a także dusząca woń ropy, która, mimo wszystko, zagłusza smród. Na skrzynce Esther siedzi szmaciany żółty miś Margrethe i się gapi. Jego szklane oczy nigdy nie mrugają.

*

Zanim przejdę do opowieści o swoim życiu, powtórzę to, co tak często mówiłam: Lilly i Violu, zostańcie razem, cokolwiek się stanie. Jako bliźniaczki zawsze będziecie miały siebie. Nigdy nie poczujecie się samotne, nawet po tym, jak Was opuściłam.

Z Esther wygląda to inaczej. Poza mną nie miała i nie ma nikogo, komu by na niej zależało, zwłaszcza po śmierci Margrethe.

I na koniec, drogie dzieci: czy możecie wciąż nazywać mnie mamą? Pragnę, żebyście myślały o mnie jak o matce.

Zanim na dobre się rozpiszę, przeniosę najpierw skrzynkę. Chcę postawić ją na górnej koi, pod samym bulajem. Otworzę ją tam, żeby Esther po śmierci nie brakowało światła. Żeby miała tyle słońca, ile tylko może dostać.

Najserdeczniejsze pozdrowienia od Waszej mamy

Johanne

MOJE PIERWSZE LATA 1918–1924

Mój ojciec był dyrektorem Wyższej Szkoły Ogólnokształcącej w gminie Helsingør.

Mama prowadziła dom i doglądała porządku w wielkiej nadmorskiej białej willi położonej na południe od Snekkersten i na północ od Waszego dawnego domu dziecka.

Za domem rósł las, wysoki jak katedra. Ogród był otoczony ogrodzeniem z kutego żelaza, żeby nie wchodziły tam sarny. Po drugiej stronie domu znajdowała się cieśnina Sund i przez pokoje przepływał migot morskich fal.

Ze swoich wczesnych lat pamiętam tylko mamę. Siedziałam jej na kolanach, leżałam obok niej, chodziłam, trzymając ją za rękę. Razem jadłyśmy, kąpałyśmy się, czytałyśmy, śpiewałyśmy i podlewałyśmy domowe rośliny. Może zawsze przebywałam w zasięgu jej wzroku? Może nigdy nie spuszczałyśmy się z oczu? Pociągałyśmy się nawzajem za złociste, spiralne loki. Mama całowała mnie w usta, a ja przytulałam głowę do jej piersi, wdychałam głęboko powietrze przesycone jej zapachem i miałam wrażenie, że nadal w niej jestem.

Ludzie najpierw dostrzegali mnie. Pamiętam, jak mówili, że jestem urocza. Mama przyznawała im rację, co sprawiało, że czułam się szczęśliwa.

Tej zimy, kiedy miałam pięć lat, mama była w ciąży. Nie pamiętam brzucha, ale widzę przed sobą palce mamy. Opromieniona światłem wlewającym się przez okno robiła na drutach jakieś białe ubranko. Kiedy spytałam, czy to dla mnie, tylko się uśmiechnęła.

Pamiętam też suchą skórę twarzy taty, jego okrągłe czarne okulary i dziennik „Berlingske Tidende”. Tata przerzucał strony w gazecie, byliśmy sami, naprzeciwko siebie.

Koronkowy bieżnik na mahoniowym stole. Gładkie, ale gryzące włosiankowe obicie siedziska na krześle pode mną. Tata przyniósł z piwnicy pomarańczową oranżadę. Stała na podkładce, żeby na stole nie został ślad po szklance. Pozwolono mi zajrzeć do Podręcznego leksykonu flory duńskiej, prezentu ślubnego rodziców, który dotąd mogli przeglądać tylko dorośli. Na podkładce taty stało piwo.

Mama przebywała na górze, tak mi powiedziano. Nie pozwolono mi tam pójść, a tata właśnie mnie nazwał „młodym człowiekiem”. Nagle coś przetoczyło się po podłodze, rozległo się szuranie, tupot szybkich kroków i ochrypłe wrzaski. Zeskoczyłam z krzesła i pobiegłam ku drzwiom.

Mosiężna klamka była zimna.

– Twoje narodziny wyglądały tak samo.

Tata posadził mnie z powrotem na krześle i wlał mi do szklanki resztę oranżady, z której uleciał gaz. W salonie zrobiło się tak ciemno, że nie mogłam dojrzeć kwiatów flory.

Potem byłam w sypialni. Głowa mamy spoczywała daleko, pośrodku wielkiego łóżka. W kołysce leżało białe niemowlę, samo jak palec.

– To twoja młodsza siostrzyczka – powiedział ktoś.

Przy każdym uchu miała mokry żółtawy wiórek loczka. Rzęsy niczym maluteńkie łodyżki wyciągały się ku policzkom. Pochyliłam się, serce biło mi jak szalone, i pocałowałam tę świecącą dziewczynkę tak żarliwie, jak parę dziesięcioleci później ucałowałam Wasze delikatne policzki.

Poczułam dotyk deszczowej skóry pokrytej puszkiem, poczułam różany zapach i, po oderwaniu warg, poczułam kościane zimno. Cofnęłam się gwałtownie, uderzając łopatkami o wytapetowaną ścianę.

– To było pożegnanie? – spytał tata z kąta pokoju.

Na kołdrze siostrzyczki leżały dwie śnieżyce wiosenne. Na parapecie jaśniał bukiet ranników.

Obróciłam się. Tata stał wpatrzony w mamę. Moje nogi stąpały niezbornie po brązowej podłodze i zatrzymały się przy głowie mamy.

– Musi mieć spokój.

Z czarnej dziury między wargami mamy dobył się cichy jęk.

Ktoś powtórzył, że mama potrzebuje snu, i wtedy nad kołdrą siostrzyczki coś zaszeleściło. Tak jakby anioł wygładzał swoje skrzydła.

Mama i tata byli ubrani na czarno. Wybierali się na cmentarz, a mnie najwyraźniej zostawiono w domu samą pośród śnieżnej ciszy.

Szerokie łóżko było zasłane. Komoda przyciskała się do ciemnoniebieskiej tapety w poskręcane gałęzie. W najwyższej szufladzie tkwił sterczący mosiężny klucz i dzięki pasiastemu chodnikowi mogłam tam podejść bezszelestnie.

Szuflada zapiszczała. Leżał w niej dziergany biały komplet opakowany w różową bibułę. Skąd mama wiedziała, że spodziewa się dziewczynki?

Rozebrałam się. Próbowałam wciągnąć na siebie te małe spodenki o koronkowym splocie, ale zawisły nad jednym kolanem. Chciałam włożyć sukieneczkę przez głowę, ale utknęła na niej jak kapelusz i spódnica opadała mi na oczy. Wzięłam sweterek, także biały, ale mogłam tylko otulić szyję jego rękawami.

Służąca krzyknęła po wejściu do pokoju. Jestem pewna, że mnie uderzyła.

Długie, czarne gałązki smagały powietrze. Rude liście leżały posklejane, przypominały rdzę. Wyszłam na dwór, żeby wymierzać temu wszystkiemu kopniaki, ale ziemia była twarda jak lód. Dłonie, na poły zsiniałe, na poły zaróżowione, wcisnęłam w kieszenie spodni.

Róże rosnące tuż przy domu nadal miały zielone łodyżki. Był nawet jeden kwiat, który wyglądał, jakby oszukał zimę. Kiedy zbliżyłam do niego nos, okazał się zwiędły i nie pachniał. Martwe, zbrązowiałe byliny leżały porozrzucane na rabatach niczym odnóża pająków ptaszników. Jedynie lampiony chińskie jarzyły się wciąż pomarańczowo, strzegąc znajdujących się w środku jagód.

Przez metalowe ogrodzenie zawiał wiatr z miejsca, gdzie rosły stare dęby. Coś szepnęło:

– Chodź tutaj, dziewczynko!

Lilly i Violu, byłam wtedy chłopcem. W takiej postaci urodziło się w każdym razie moje ciało. Pewnie się teraz przestraszyłyście, ale żywię wielką nadzieję, że siedzicie obok siebie, czytając ten list. Proszę, nie wyrzucajcie go. Mam Wam do opowiedzenia dużo więcej.

Obejmijcie się, bądźcie przy sobie.

Ogrodzenie było wykute w taki sposób, że nie przecisnęłoby się przezeń nawet małe dziecko. Ale może skurczyłam się na tym zimnie? W każdym razie udało mi się wsunąć między pręty i przejść na drugą stronę. Następnie przecięłam ścieżkę, powędrowałam w górę zbocza i weszłam między szarawe kolumny bukowych pni.

Im głębiej wstępowałam w leśne królestwo, tym robiło się zimniej. Nie czułam jednak strachu, tylko nadzieję.

Może zabrano mnie wcześniej na grób siostrzyczki i dlatego wiedziałam, gdzie się kierować? A może był to zwykły przypadek, że znalazłam go wśród innych grobów na cmentarzu Egebæksvang?

Położyłam się na plecach. Przed oczami rozbłysło mi czerwone światło i nie czułam już twarzy, nóg, ramion i tułowia. Otwarły mi się za to usta i wyszły z nich piwonie, hiacynty, konwalie. Światło zmieniło się na pomarańczowe, stało się żółte i białe. Następnie rozpierzchło się i ułożyło w miękki wzór żyłek stworzony przez cienie rozkołysanych gałęzi niskich drzew cmentarnych.

Nagle czyjeś dłonie podniosły mnie z ziemi i zaczęły nieść. Ktoś krztusił się płaczem. Zajaśniało ciemnożółte światło, to były nasze okna, a potem leżałam pod ciepłą kołdrą, a tata siedział na brzegu łóżka.

– To brzmiało jak dziewczęcy śpiew – powiedziała mama zza wezgłowia.

Mama nie spuszczała mnie z oka, kiedy leżałam w wannie na mosiężnych łapach. Większość mojego ciała skrywała się pod mydlaną pianą, podczas gdy mama myła mi włosy, szyję, palce u rąk i u stóp. Do tej pory zawsze wołano na mnie „skarbeńku”, ale teraz mama nazwała mnie nagle Johannesem. Podała mi gąbkę, żebym sama umyła się pod pępkiem.

Siostrzyczka zaistniała wraz z tym, jak siusiak taty znalazł się w dziurce mamy. Dziurce, przez którą także siostra wydostała na zewnątrz. Moi rodzice zrobili to, co było narysowane w książkach botanicznych: znaleźli siebie, tak jak pyłek znajduje obcy kwiat. To, co robią wysoko rozwinięte rośliny.

Nadeszła wiosna. Po jednej stronie znajdowało się morze z jego błękitnym blaskiem nieba. Po drugiej stronie był las, rudobrązowy od wyrastających pąków. Umarły białe przebiśniegi o sztywnych skrzydełkach i słonecznie żółte ranniki. Krokusy wystrojone jak na karnawał leżały rozczłonkowane na ziemi. Rozpanoszyły się chwasty, rozpleniła zieleń.

Odwiedzaliśmy grób siostrzyczki. Naprawdę wyrosły tam piwonie, hiacynty i konwalie – o wiele, wiele za wcześnie – a tata powiedział, że z siostrzyczki uleciała dusza.

Czy to znaczyło, że jej dusza znajdowała się teraz w roślinach? I czy mama myślała tak samo? Ona, która w ślepej ufności wydała siostrę na tlen całego świata. Tlen wytworzony przez rośliny. Wdychałam powietrze i śpiewałam swoim jasnym dziecięcym głosikiem Na siebie teraz zerka krasne drobne kwiecie.

Chodziłam z mamą do ogrodu w ciemnoniebieskich ogrodniczkach i starej kurtce, którą mogłam ubrudzić. Pomagałam w pracach swoimi grabkami albo łopatą o skróconym trzonku. Siałyśmy, wkładałyśmy w ziemię cebulki i sadzonki. Nawoziłyśmy krowim obornikiem i końskimi kupami. Podlewałyśmy, pieliłyśmy i podwiązywałyśmy. Zbierałyśmy plony, kompostowałyśmy. Głęboko w piwnicy chowałyśmy najlepsze nasiona. Miały zostać wysiane w kolejnym roku, a z tego, co z nich wyrośnie, planowałyśmy znowu wybrać najlepsze nasiona, dokładnie tak, jak od wieków hodowało się rośliny. Próbowałyśmy też samodzielnego zapylania, żeby u kolejnej generacji zachowały się pożądane przez nas cechy. W ten sposób, po dziecięcemu, doświadczałam praw Mendla o dziedziczeniu i czynnikach dominujących oraz recesywnych. Rysowałam rośliny z danego roku i porównywałam je ze sobą. Krzyżówki moje i mamy czasem się udawały, czasem nie. Okazywało się, że potrzebny był też łut szczęścia.

Zaobserwowałam, że rośliny nie mogą przenieść się gdzie indziej, jeśli tam, gdzie rosną, jest zbyt wietrznie, nie mają dość światła słonecznego, brakuje im substancji odżywczych albo mogą zostać przez kogoś zjedzone. Rozsiewają za to nasiona, którym może się na tyle poszczęścić, że zakiełkują w miejscu o bardziej sprzyjających warunkach.

Tak, rośliny w pewien sposób podążają ku przyszłości, ale jednocześnie większość ich architektury pochodzi sprzed kilkuset milionów lat. Można powiedzieć, że mają wspomnienia zachowane z czasów pierwotnych. Czy mają je też nasze ludzkie mózgi?

Zjadałyśmy to, co udało nam się wyhodować, a pokoje w domu dekorowałyśmy ciętymi kwiatami. Przebywałyśmy w ogrodzie od wschodu do zachodu słońca. Mama poruszała się szybko, pracowała zdecydowanymi ruchami.

Zza ogrodzenia przypatrywałam się machającym do mnie koronom drzew. Nie mogłam się już przecisnąć między żelaznymi prętami, a furtka skrzypiała demaskatorsko, kiedy próbowałam ją otworzyć.

Zimą pielęgnowałyśmy rośliny w pokojach: czerwone, białe i różowe pelargonie, geranium i przeróżne sukulenty. Niektóre z nich mama odziedziczyła po rodzicach, którzy z kolei otrzymali ich szczepki od swoich rodziców.

Rośliny zwracały liście ku morzu i ku rozświetlonemu niebu, rozgrzany piec kaflowy pykał od ciepła. Śpiewałyśmy, podlewając je albo skubiąc suche listki. Kwiaty były maleńkimi twarzyczkami, i może miały też uszy.

Któregoś dnia tata przywiózł z Kopenhagi prezent. Była to mimoza, rzadka roślina doniczkowa, która jego zdaniem mogła sprawić nam radość. Ja też Wam taką podarowałam, kiedy byłyście małe. Pamiętacie to?

Mimoza reaguje na dotyk, podobnie jak wiele roślin mięsożernych. Tylko że ona nie chce niczego upolować. Mimoza oszukuje wrogów udawaniem martwej. Zwija swoje małe, wąskie listki i zwiesza smętnie gałązki – tak szybko, jak człowiek poruszy dłonią. Wygląda wtedy na uschniętą, niewartą zjedzenia.

Mama płakała, gdy ostrożnie stawiała roślinę na parapecie.

CZASY SZKOLNE 1924–1938

Miałam niecałe sześć lat, kiedy poszłam do pierwszej klasy. W tym samym czasie zostałam przyjęta do chóru chłopięcego przy katedrze w Helsingør.

Wnętrze kościoła przesycała zimna, wilgotna woń wapna. Ustawiono nas w rzędach według wzrostu i dostało mi się miejsce obok organów. Przez pierwszy rok nie widziałam nic poza sękami na emporze, ale później dołączyły do nich ciemne plecy rodziców na dole oraz pastor, który odwracał się raz w jedną, raz w drugą stronę.

Była tam ciemnoczerwona ceglana posadzka z płytami nagrobnymi i były drzewa, daleko po drugiej stronie okien. Były bukiety przy ołtarzu, były kwietne esy-floresy wzdłuż epitafiów i na żyrandolach. W pozłacanej chrzcielnicy chrzczono niemowlęta, dziewczynki i chłopców w długich sukienkach. Mężczyźni i kobiety pobierali się, były też pogrzeby. Zmarli zawsze leżeli sami w trumnach.

Jeśli wierni nie płakali spontanicznie, to łzy pojawiały się wraz z tym, jak wznosiłam swój wysoki, jasny głos.

Dyrygent chóru chwalił mój słuch absolutny.

Kiedy rodzice wychodzili z domu, wstępowałam w kwaskowatą woń sypialni i podchodziłam do szafy na ubrania. Dotykałam jednej sukienki za drugą. Czemu mama tak rzadko nosiła te najelegantsze? W najniższej szufladzie komody leżała lśniąca jedwabna koszula nocna, która wyglądała, jakby nigdy nie była używana. Wkładałam ją pod kołdrą u siebie w pokoju i dłońmi złożonymi w miseczki wypychałam sutki ku górze.

Za moim łóżkiem znajdowała się skrytka, gdzie chowałam koszulę nocną, jakby była zamurowaną dziewicą. W moim pokoju żyły jasne marzenia. Przechadzałam się w koszuli ukrytej pod ubraniem, to znaczy – robiłam to w myślach, a mama obejmowała mnie z uśmiechem, jak gdyby wiedziała o wszystkim.

Kiedy ukończyłam osiem lat, obok mnie w chórze stanęła nagle Margrethe. Pozwolono jej śpiewać razem z nami ze względu na nieprzeciętny talent, a przy katedrze nie działał żaden chór żeński. Dyrygent uznał, że w naszym wieku i tak trudno usłyszeć różnicę między głosami chłopców i dziewcząt.

Margrethe miała długie złociste loki i brązowe rzęsy. Oczy były zawsze trochę zaczerwienione. Złapała mnie za rękę, gdy to usłyszała: nasze głosy miały identyczne brzmienie.

Śpiewałyśmy na wyścigi i przenosiłyśmy się do kolejnych rzędów. Kiedy stałyśmy blisko siebie, moje serce galopowało. Mogłabym być nią, a ona mogłaby być mną.

Margrethe też się uczyła w szkole taty, klasę wyżej ode mnie. W poprzek szkolnego podwórka przebiegała biała linia i bawiłyśmy się każda po swojej stronie – oddzielnej dla chłopców i dla dziewcząt. Spuszczałam wzrok, kiedy na mnie spoglądała, ona spuszczała wzrok, kiedy ja spoglądałam na nią.

Margrethe nosiła sukienki w drobne kwiatki, niektóre z guziczkami w kształcie owoców. Kiedy pewnego razu w kościele szepnęłam, że jest ładnie ubrana, spytała:

– A ja, też jestem ładna?

– Szkoda, że nie jestem tobą.

Zarumieniłam się, a Margrethe spojrzała na mnie ze zdziwieniem.

Tata Margrethe nigdy nie przychodził do kościoła. Jej mama podobno nie żyła. Od czasu do czasu spotykaliśmy Margrethe i jej tatę w centrum Helsingør. Trzymał ją za rękę i patrzył na mnie z góry, podszczypując ją pod brodą, tak że nie mogła powstrzymać chichotu.

Anioły występowały nie tylko w psalmach, ich wizerunki były wszędzie: na ołtarzu, na epitafiach, płytach nagrobnych i nad wejściem do kaplicy chrzcielnej. Wpatrywałam się w nie, podczas gdy oddechy moje i Margrethe mieszały się ze sobą. Anioły miały półdługie złote włosy i kwietne wianki na głowach. Nosiły jasne suknie albo samą tkaninę wokół bioder. Czy miały pod nimi siusiaki czy dziurki? Może jedno i drugie? Na samym szczycie złotego ołtarza stał zmartwychwstały Chrystus z wielkimi złotymi skrzydłami. Później, już w liceum, kiedy zainteresowałam się Platonem, przeczytałam u tego starożytnego Greka, że dusza nie ma płci. Pomyślałam o Adamie z czasów przed stworzeniem Ewy. Czy w takim razie nosił w sobie obie płci?

Anioły, posłańcy i pośrednicy. Białe łabędzie znad Sundu przelatujące obok miedzianej iglicy. Margrethe z długim złocistym warkoczem zwisającym wzdłuż pleców.

Łopatki sterczały mi pod skórą, nogi były blade i o wiele za długie. Mama regularnie strzygła moje złote loki i odczuwałam to tak, jakby włosy nie były naprawdę martwe. Piszczałam jak nożyce, wydawałam krótkie okrzyki, kiedy kosmyki spadały na podłogę. Zbierałam te kępki i chowałam pod łóżkiem w pudełku po butach.

– Moja ukochana córeczko – mówiła mama i mnie całowała.

Czerwieniłam się, uśmiechałam i zmieszana wciskałam się w siedzisko krzesła. Czy ona nadal tak o mnie myślała?

Mama szybko przechodziła do salonu, w którym rośliny rzucały na tapety rozkołysane zielone światło.

Na kredensie stała przez wiele lat fotografia mojej niemowlęcej siostrzyczki. Obecnie coś takiego uważa się za makabryczne, ale w tamtych czasach eksponowanie zdjęć zmarłych było czymś zwyczajnym.

Pod szkło ramki wciśnięto ususzoną różę stulistną.

Z czasem Margrethe wyrosły piersi. Zerkałam na nie z ukosa – z dołu, bo była teraz wyższa ode mnie. Za to ja śpiewałam lepiej. Moc, której nabrały moje tony dzięki rosnącym mięśniom, doprowadziłaby Margrethe do ochrypnięcia. Denerwowała się, kiedy powierzano mi wiele partii solowych. Dyrygent powiedział, żebym się tym cieszyła, póki jeszcze mogę.

Mama siedziała na dole w ławie kościelnej i pociągała za końce palców swoich rękawiczek.

Margrethe zaczęła chodzić na nauki przygotowujące do konfirmacji i często słuchałam o jej sukience. Nie ulegało wątpliwości, że sprawi sobie najdroższą i najpiękniejszą ze wszystkich. Mimo to Margrethe nie wyglądała na zadowoloną. Dziewczęta, już po tym ważnym dniu, miały zwyczaj farbowania sukienek na niebiesko, żeby nadawały się jeszcze do użytku.

– Nigdy tego nie rób – powiedziałam.

Furtka ogrodowa już nie skrzypiała, naoliwiłam ją. W letnie dni chodziłam do lasu Egebæksvang, rozbierałam się i kładłam na plecach na swojej sekretnej polanie. Wciskałam siusiaka między nogi, żeby moje krocze wyglądało jak u dziewczynki. On jednak nie dawał się tam utrzymać, ciągle wyskakiwał. Ale kiedy leżałam tam naga, skąpana w potężnym blasku słońca, przez kilka krótkich chwil przypominałam prawdziwą młodą dziewczynę.

Ptaki ciągnęły swoją pieśń. Otaczały mnie oczy przyrody i na mój widok nawet nie mrugnęły. Były tam sękowe oczy drzew, brązowe ślepia saren albo owady, które mogły mieć wiele setek oczu. Wszystko dookoła zdawało się nic sobie ze mnie nie robić, tak, jedynie trawa pieściła moje ciało, natomiast drapieżne ptaki kołowały w górze, nie widząc we mnie ofiary do upolowania. Roślinki pode mną były pewnie poirytowane, bo zasłaniałam im światło albo je przygniatałam. No ale dla nich mogłam być równie dobrze kamieniem lub śpiącym zwierzęciem.

Kilka razy wymknęłam się nocą z domu. Szukałam nocnych roślin, tak jak wielki szwedzki botanik Karol Linneusz. Nocne rośliny otwierają w ciemności swoje jasne kwiaty i pozwalają się zapylić nocnym owadom. Marzyłam o zobaczeniu lepnicy białej, ale w Egebæksvang nigdy się na nią nie natknęłam.

Linneusz nigdy nie spał, pracował bez przerwy. Chodził po ciemku, chociaż bał się mroku. Ale dzięki temu, że przez całą dobę był na nogach, dowiedział się, że każda roślina ma stałą godzinę, o której się otwiera.

Kładłam się na ziemi w blasku księżyca, naga i ze schowanym członkiem. Przyroda reagowała jak za dnia: sowa dalej pohukiwała, wiatr się nie wstrzymywał. Grzyby spędzające większość życia pod ziemią wynurzały swoje blade owocniki. Łosza, która przepłynęła ze Szwecji przez Sund i wiodła obecnie samotny żywot na północy Zelandii, przemknęła obok, nie odwróciwszy głowy.

W czasach Linneusza tęsknota była chorobą, na którą można było umrzeć. Objawiała się bladością, utratą łaknienia i wzdychaniem. Linneusz dążył do porządku, chciał rozwikłać i objaśnić system przyrody. Czy przeczuwał istnienie ewolucji, o której nie wolno było mówić ze względu na Kościół? Czy przeczuwał istnienie nieporządku i to, że nic nie stoi w miejscu? Czy takie przeczucia mogą przeobrazić się w chorobę? Czy Linneusz płakał w ciemnym lesie, tak jak ja? A wy, Violu i Lilly, co przeczuwałyście przez te wszystkie lata o mnie i o swoim pochodzeniu? Czy kiedy już poznacie moją opowieść, będziecie szczęśliwsze, w pewien sposób radośniejsze? A może znajomość Waszej i mojej historii uczyni Wasze życie bardziej chaotycznym?

Margrethe zniknęła z empory, a ja śpiewałam, kiedy klęczała przed ołtarzem, potwierdzając swój sakrament chrztu.

Mama już dawno przestała mi asystować przy kąpieli. Zostawiała tylko świeży ręcznik na taborecie i napełniała wodą wannę.

Minęły dwa lata i moje mięśnie zaczęły inaczej osadzać się w ciele. Wokół sutków, pod pachami i w kroczu wyrastały mi włosy. Wszystkie uparcie obcinałam.

Tata zabrał mnie do golarza, żeby doprowadził do porządku mój młodzieńczy zarost, ale cóż to pomogło? To, co zostało zakodowane w moich komórkach, chciało się ukazać. Miałam urosnąć i stać się dryblasem, tak jak inni szkolni koledzy o oczach jak węgle i z żelaznymi mięśniami, które falowały, gdy wspinali się po linach w sali gimnastycznej.

Głos mi ochrypł i drapał jak tarka. Unikałam wysokich tonów i tylko udawałam śpiew, lecz dyrygent doskonale zdawał sobie sprawę z sytuacji. Nie mogłam dłużej śpiewać w chórze, zaczynała się u mnie mutacja. Ale może chciałabym wstąpić do chóru męskiego, kiedy brzmienie głosu się ustabilizuje?

Błagałam go, żeby pozwolił mi zostać w chórze chłopięcym, on jednak kategorycznie odmówił. Padłam przed nim na kolana ze złożonymi dłońmi.

– Drogi chłopcze – westchnął – to niemożliwe, ale możesz pośpiewać sobie w domu falsetem.

Sprawdziłam „falset” w Leksykonie konwersacyjnym Salmonsena. Przeczytałam tam też o kastratach, którym usunięto jądra, zanim przeszli całkowitą mutację. Dzięki temu ich struny głosowe pozostały takie jak u chłopca, podczas gdy płuca miały moc jak u mężczyzny. Niektórzy śpiewacy kastraci występowali w Watykanie, w klasztorach albo na dworach królewskich, gdzie cieszyli się specjalnym statusem. Nieliczni stawali się kochankami królowych – niegroźnymi, bo nie mogli spłodzić dzieci. Większość z nich spotykał jednak tragiczny los.

Wślizgnęłam się pod kołdrę, spróbowałam zaśpiewać falsetem, ale bałam się, że usłyszą mnie na dole. Na szafce nocnej leżał nóż, którym zwykle przycinałam rośliny.

Moją uwagę bez reszty pochłonęła botanika. Przeczytałam wszystko, co mieli na ten temat w bibliotece w Helsingør. Bibliotekarka sprowadziła dla mnie z Biblioteki Królewskiej monumentalne dzieło Adolfa Englera i Karla von Prantla Naturalne rodziny roślin.

– Będziesz wielkim botanikiem – powiedziała mama i podarowała mi prasę do suszenia roślin.

Tata postanowił przenieść mnie o klasę wyżej. Zbierałam okazy do zielnika, który miał zawierać wyłącznie rośliny z lasu Egebæksvang. Były to między innymi zawilec gajowy, fiołek leśny, perłówka jednokwiatowa, kuklik pospolity, wierzbownica górska, skrzyp błotny, przetacznik bobowniczek.

Ze sprasowanych roślin znikały soki, tak jak wtedy, gdy wyciska się wodę z błota i zmienia się ono w pył. Prawie jak wtedy, gdy kamienie pod wpływem ciśnienia z czasem mogą zmienić się w kryształy.

Kiedy unosiłam suche rośliny w stronę światła, mogłam przejrzeć je na wskroś niczym skrzydełka owadów.

Tylko którędy przebiegała granica między florą leśną a resztą roślin? Czy do tej pierwszej można było zaliczyć żonkila, jeśli cebulka pochodziła z taczki z ziemią ogrodową, którą wysypał w lesie człowiek?

Studiowałam porządki. Linneusz sklasyfikował rodziny roślin na podstawie ich sposobu rozmnażania i organów płciowych. Te, których nie potrafił skategoryzować, nazwał roślinami kryptogamicznymi, czyli „zawierającymi potajemny związek”. Są wśród nich rośliny zarodnikowe, takie jak paprocie, widłaki i skrzypy. Nie mają one kwiatów ani nasion.

Czy to właśnie potrzeba porządkowania sprawiła, że Linneusz nigdy nie uwierzył w istnienie roślin mięsożernych? Tych, które występują w miejscach ciemnych i ubogich w substancje odżywcze i które z tego powodu musiały znaleźć jakiś sposób na uzupełnienie swojego jadłospisu. Może Linneusz uważał to jakiś rodzaj nieporządku? Mam na myśli to, że rośliny mogą być tak mądre, że potrafią oszukać zwierzęta?

A ja, myślałam. Czy Linneusza wściekłoby istnienie kogoś takiego jak ja?

Studiowałam początki królestwa roślin. W czasopiśmie „Monografie Naukowe Towarzystwa Historii Naturalnej” czytałam o nowych odkryciach, spośród których nie wszystkie zostały jeszcze ostatecznie dowiedzione. Na przykład koncepcja głosząca, że pierwsza roślina pojawiła się wskutek zjedzenia cyjanobakterii przez glon z praoceanu. Zamiast zostać strawioną, bakteria połączyła się z komórkami glonu, a z nich z kolei powstały chloroplasty. Nowy, mały organizm potrafił przeprowadzać fotosyntezę i być może to niezwykłe zdarzenie stało się zaczątkiem wszystkich roślin.

Ale zanim to nastąpiło, na świecie żyły cyjanobakterie i już one wynalazły fotosyntezę. Wydychany przez nie tlen przedostawał się do atmosfery, gdzie w zetknięciu z promieniowaniem słonecznym zmieniał się w ozon. W ten sposób powstała warstwa ozonowa, która obecnie otacza Ziemię, hamując większość niszczącego promieniowania ultrafioletowego. Jest ona utrzymywana przez tlen dostarczany przez rośliny z całej kuli ziemskiej.

To właśnie warstwa ozonowa sprawiła, że rośliny mogły zejść na ląd, ale jak wtedy, tak i teraz potrzebują one wbudowanej w swoją warstwę zewnętrzną osłony przed promieniowaniem słonecznym. Zwłaszcza gdy nie chroni ich już woda.

Pierwszymi roślinami lądowymi były zapewne mchy. Później dołączyły do nich rośliny zarodnikowe, a wśród nich paprocie, widłaki i skrzypy. Mają one grubą warstwę wierzchnią i chroniące przed słońcem pigmenty. Charakteryzują się tym, że rozprzestrzeniają się za pomocą zarodników. Rośliny, które powstały później, tak zwane nagonasienne i okrytonasienne, też mają zarodniki, jednak w ich wypadku zarodniki odgrywają tylko pośrednią rolę w rozmnażaniu. U roślin zarodnikowych są one po prostu komórkami rozrodczymi.

Rośliny nagonasienne stanowią następne stadium po roślinach zarodnikowych. Zalicza się do nich na przykład cisy, cykasy i sosnowce. Te z kolei można uznać za stadium poprzedzające rośliny okrytonasienne.

Strategie rozmnażania roślin są wielorakie. Wyróżnia się rozmnażanie płciowe i bezpłciowe. Jedno i drugie występuje zarówno u roślin zarodnikowych, jak i u nagonasiennych i okrytonasiennych. Rośliny okrytonasienne rozmnażają się płciowo za pomocą kwiatów i pyłku. W zalążni rozwijają się komórki jajowe, a ziarna pyłku zawierają komórki plemnikowe.

Poza tym wiele roślin potrafi rozmnażać się bezpłciowo, na przykład przez pączkowanie albo wytwarzanie rozłogów, które w pewnym sensie polega na produkowaniu własnych klonów.

Ziarna pyłku roślin okrytonasiennych, powstałe z mikrospor w woreczkach pyłkowych męskich organów rozrodczych, mają możliwość, by za pośrednictwem wiatru, wody albo zwierząt zapylać reprezentantów swojego gatunku, którzy znajdują się daleko, czasem nawet na innych kontynentach. Dzięki temu jako gatunek są w stanie uzyskać znaczne zróżnicowanie genetyczne.

Ogólnie wiele nasion może się roznosić na duże odległości. Niektóre rośliny wytwarzają wokół nich smakowity miąższ, który wabi ptaki do zjedzenia owoców i przenoszenia nasion w żołądkach. Inne nasiona przyklejają się do piór albo sierści przechodzących zwierząt. W przeciwieństwie do nich starodawne rośliny zarodnikowe, takie jak paprocie, widłaki i skrzypy, rzadko docierają dalej niż do stóp ich roślin matecznych. Zarodniki nie są w stanie przetrwać zbyt długo, ale za to dorosłe rośliny są nadzwyczaj wytrzymałe. Niektóre świetnie sobie radzą w okresach suszy dzięki zdolności magazynowania wody.

Przeczytałam o tym, że większość roślin okrytonasiennych nosi w sobie obie płci – żeńskie zalążki i męski pyłek. Są hermafrodytami i dlatego w wielu przypadkach mogą rozmnażać się same ze sobą. Ale przeczytałam też o roślinach dwupiennych, do których zaliczają się na przykład lepnica biała, wierzba iwa i cis. Te gatunki mają kwiaty jednopłciowe, czyli są albo osobnikami męskimi, albo żeńskimi. Pod tym względem można porównać je do ludzi, którzy też potrzebują do rozmnażania osobnika płci przeciwnej.

Zdarza się czasem, że roślina dwupienna zmienia płeć. Zaobserwowano takie osobniki cisów, na których przez stulecia zawiązywały się wyłącznie kwiaty żeńskie, po czym niespodziewanie zastępowały je kwiaty męskie. Są też i takie, które zmieniają płeć z roku na rok.

Po przestudiowaniu kwestii płci i rozmnażania roślin zaczęłam czytać o zwierzętach. Jeśli samica warana, indyka, pszczoły lub rekina nie znajdzie sobie samca, może zapłodnić komórkę jajową sąsiednią komórką i urodzić młode identyczne jak ona sama.

W królestwie zwierząt występują też zwierzęta hermafrodytyczne, które mają zarówno męskie, jak i żeńskie gonady, ale w okresie godowym wciąż muszą znaleźć partnera. Na przykład ślimaki i dżdżownice same decydują o swojej płci, kiedy spotykają przedstawiciela własnego gatunku.

W wielkiej księdze medycznej przeczytałam o ludzkich płodach, że te małe ludziki aż do ósmego tygodnia wyglądają na dwupłciowe. Jednak chromosomy od samego początku determinują, czy są chłopcami czy dziewczynkami.

Z jednej ze swoich lektur dowiedziałam się o płaskim, liściowatym ślimaku morskim z gatunku Elysia viridis, który żyje w cieśninie Kattegat. Jako młody osobnik wchłania z glonów chloroplasty i potrafi, także dzięki dużej powierzchni ciała, częściowo odżywiać się światłem. Woda chroni go przed działaniem promieni ultrafioletowych.

Zainteresowała mnie też geologia. Turmalin i kordieryt „wyłapują” światło słoneczne, dzięki czemu w pochmurny dzień widać przez nie tarczę słońca. A nie tak dawno przeczytałam o różowym minerale tugtupicie, który blaknie w ciemności, ale po krótkiej chwili leżenia na słońcu odzyskuje kolor.

*

Lilly i Violu, gubię wątek, ale chodzi mi o to, że wszystkie organizmy przyjmują coś od innych. Komórki jajowe mojej mamy przyjęły chromosomy mojego taty, z których powstałyśmy ja z siostrzyczką. Ja, moi rodzice i wszyscy inni ludzie jesteśmy także zmuszeni przyjmować jakiś rodzaj pokarmu, żeby utrzymać się przy życiu.

Przyjmowanie innych organizmów można postrzegać jako transformację. Kiedy ślimak Elysia viridis zjada glony, zmienia zachowanie ze zwierzęcego w roślinne. Kiedy tugtupit reaguje na światło, także przypomina w tym roślinę.

Kiedy dokładnie człowiek wystąpił mentalnie z królestwa zwierząt? Czy światło ludzkiego umysłu kiedyś zgaśnie i powrócimy tam, i poczujemy się znów jak zwierzęta? Albo może w przyszłości przestaniemy być ludźmi? Może z umysłami, o których jeszcze nic nie wiemy, wstąpimy w nowe królestwa?

Przeobrażenia zachodziły od zawsze. Niektóre działy się przypadkowo, inne występowały regularnie bądź nieregularnie. Płazy zeszły na ląd i na ich jajach wykształciły się twarde skorupki. Nasiona roślin zmieniały się, a ich łuski zewnętrzne twardniały w takim stopniu, że ptaki mogły przenosić je w odległe miejsca w swoich przewodach pokarmowych. Człowiek nauczył się okiełznywać ogień i gotować żywność, by była łatwiejsza do strawienia, i wykształcił swój duży mózg.

Wróciłam do oglądania różnych stadiów rozwoju płodu ludzkiego w leksykonie medycznym. Było to jak studiowanie samej ewolucji. Wczesny płód ma coś podobnego do szczelin skrzelowych. Na późniejszym etapie jego dwukomorowe serce przypomina to u gadów. Przez pewien czas wygląda, jakby miał ogon.

Ale jak powstało pierwsze życie? Kiedy pojawiły się pierwsze aminokwasy? Czy spadły na Ziemię wraz z meteorytem, czy też powstały w jej burzliwym dzieciństwie, kiedy reakcje chemiczne, być może będące następstwem potężnych uderzeń piorunów, doprowadziły do połączenia się pierwiastków na nowe sposoby?

Przeczytałam o rosyjskim biologu Nikołaju Kolcowie, który uważał, że cechy odziedziczone są przekazywane dalej poprzez dziedziczną, powielaną cząsteczkę zbudowaną z dwóch lustrzanych łańcuchów. W ten sposób przepowiedział istnienie cząsteczki DNA. Pewnego dnia, może w niedalekiej przyszłości, my, ludzie, będziemy zdolni do szybkiego i radykalnego udoskonalania wszystkich organizmów. Czasy, w których ogrodnik mozolnie zapyla swoje rośliny, a rolnik zwabia do reprodukcji najlepsze spośród swoich zwierząt, mogą wkrótce przeminąć.

Drogie Lilly i Violu, przez cały ten czas rosła kolekcja roślin doniczkowych mojej mamy. Kobiety z naszej rodziny, a także przyjaciółki mamy przynosiły nasiona i sadzonki. Nie mogły się nachwalić naszego drygu do ogrodnictwa.

Jednak Wy dwie nigdy nie interesowałyście się roślinami. Jako dzieci pozostawałyście głuche na moje słowa, a wszystkie zielone prezenty, które Wam przynosiłam, szybko usychały. Może chodzi o to, że tak naprawdę nienawidzicie mnie – swojej wiecznie nieobecnej matki? Czasami tak mi się wydaje.

Córeczki, powyższe informacje są bardzo ważne i mam nadzieję, że nie przeczytałyście ich zbyt pobieżnie.

Najpierw Margrethe, a później ja rozpoczęłyśmy naukę w liceum w Helsingør. Wstąpiłam w progi nowej szkoły w wieku niecałych czternastu lat, tydzień po wykluczeniu mnie z chóru chłopięcego.

Przez szkolne podwórko nie przebiegała żadna linia i Margrethe spytała, czy nie chciałabym jej odwiedzić.

Zgarbiłam się, bo byłam teraz wyższa od niej. Uśmiechała się, a mnie udało się wypowiedzieć głośne i jasne:

– Tak.

Margrethe otworzyła drzwi. Ku mojemu zdumieniu miała nową fryzurę, na pazia.

– Jak mogłaś to zrobić?! – wykrzyknęłam ochryple.

– Sądziłam, że ci się spodoba.

– Nie podoba mi się – oznajmiłam zaskakująco niskim głosem.

– Nie masz pojęcia, jak tata się wścieknie, kiedy to zobaczy – rzuciła w odpowiedzi Margrethe i pierwsza ruszyła na górę do swojego pokoju.

Spódnica jej sukienki była turkusowa w niebieskie kwiaty.

W wytapetowanym na różowo pokoju stały białe meble ze złoceniami, a zasłony podpięte po obu stronach okna układały się w wachlarze. Kiedy usiadłam na łóżku i złożyłam elegancko stopy, poczułam pod nimi miękki dywanik. Naprzeciwko nas, obok szafy, wisiało łukowate lustro. Odcięty długi warkocz Margrethe leżał wzdłuż krawędzi toaletki niczym ozdobne wykończenie.

Potem Margrethe poszła po herbatę, potem zapomniała o mleku, potem musiała wypuścić kota na dwór, potem się jej zdawało, że ktoś puka do drzwi. Potem nagle wyszła do łazienki, a teraz przypomniała sobie, że w spiżarni mogła zostać resztka ciasta. Gapiłam się na jej szafę z ubraniami.

Pod nieobecność Margrethe otworzyłam drzwi szafy. Przypomniała mi się sukienka z konfirmacji. Czy nadal tutaj wisi? Czy zmieniła kolor na niebieski?

Były tam ciemne sukienki w jasne kwiaty, były jasne sukienki w ciemne kwiaty. Były sukienki zimowe, sukienki letnie, sukienki wyjściowe i codzienne. Była tam półka z kapeluszami słomkowymi i przeciwsłonecznymi. Wszystko to pachniało mydłem lawendowym, a w materiałowym pokrowcu na grubym miękkim wieszaku wisiała nadal biała sukienka.

Uniosłam ją, podczas gdy na dole trzasnęły drzwi. Margrethe uprzedzała, że pobiegnie do piekarni, jeśli ciasta w kuchni nie będzie.

Nagle całe moje ubranie wylądowało na podłodze. Mogłam sama zapiąć guziki na plecach, dłonie aż tak mi nie drżały. W miejscu, gdzie powinny znajdować się piersi, materiał wybrzuszał się jak balon, więc wypchałam gorset dwiema zwiniętymi jedwabnymi pończochami. Kapelusz prawie całkowicie zasłaniał mi twarz. Stopy nie chciały zmieścić się w lakierkach, ale na szczęście nie było tego widać w lustrze. Ani tego, że brzeg spódnicy sięgał mi tylko do kolan. Wzięłam do ręki długi złocisty warkocz i przypięłam go sobie z tyłu głowy. Światło wlewało się przez okno na podłogę w miejscu między mną a lustrem. Na dworze rozpościerały się drzewa, a nad nimi błękitne niebo. Mimo późnej pory śpiewał jakiś ptak. Z moich ust wydobył się trel, głos miał znowu jasne brzmienie, a ona była tam, w głębi lustra!

Mała dziewczynka dorosła i stanęłyśmy naprzeciwko siebie. Jej twarz pod moim kapeluszem, moja twarz pod jej kapeluszem. Oto objawiła się Johanne.

Schody zaskrzypiały. Zdarłam z siebie sukienkę, jeden ze szwów pękł, guziki się oderwały. Stałam naga i gapiłam z przerażeniem na krągły marmur swoich pośladków, gładkie plecy i płaską pierś w lustrze. Włożyłam swoje ubranie i powiesiłam sukienkę konfirmacyjną na rozhuśtanym wieszaku. Zatrzasnęłam drzwi szafy, zapięłam krzywo guziki koszuli, ale nie zdążyłam włożyć jej w spodnie. Kapelusz z warkoczem nadal tkwił na mojej głowie.

Margrethe na mnie patrzyła. Taca z filiżankami i talerzykami upadła na podłogę. Bajaderki rozturlały się na wszystkie strony.

Z rozpaczliwym rykiem zrzuciłam na ziemię kapelusz, zbiegłam po schodach do swojego męskiego roweru i popedałowałam z powrotem do Snekkersten.

Czy było to jeszcze możliwe?

Czy mogłam uniknąć całkowitego obniżenia się głosu?

Czy mogłam pozostać Johanne? Czy mogłam stać się osobą, która może była mną?

W domu pachniało roladą wieprzową i ziemniakami. Mama zawołała mnie z salonu. Weszłam na górę do swojego pokoju, zabarykadowałam drzwi stosem książek, wzięłam z szafki nocnej nóż do roślin, wyciągnęłam go z pochwy, wślizgnęłam się pod kołdrę i chwyciłam przyrodzenie.

Wiedziałam, że nie da się tego zrobić szybkim cięciem. Chodziło nie tylko o członka, ale też o jądra. Jednocześnie byłam boleśnie świadoma, że nawet jeśli jakimś cudem się wszystkiego pozbędę, i tak będzie to w dużej mierze daremne. Reszta mojego ciała zdążyła już stać się męska i wszyscy znali mnie jako Johannesa.

Mimo to przecięłam naskórek i dotarłam do niebieskich żyłek. Czy można było to zrobić połowicznie, zostawiając resztę, by uwiędła? Odwróciłam głowę, zacisnęłam zęby na poduszce i szepnęłam, że ból to tylko sygnał, ale wola jest w moich rękach.

Czy ten ból był karą zesłaną przez Boga, czy przez naturę? A może tak naprawdę dokonałam próby samobójczej?

Lilly i Violu, przykro mi, że macie teraz przed oczami ten krwawy obraz.

Drzwi rozwarły się z hukiem, do pokoju wpadli rodzice, kołdra niczego nie zdradziła. Wszystko znajdowało się pod pierzem.

Podobno krzyczałam przez cały czas, lecz w moich uszach dźwięczała próżnia.

Tata uderzał mnie po twarzy. Mama łkała.

Lekarz przybył ze swoją torbą. Chwycił moje przyrodzenie, założył opatrunek i zaaplikował morfinę.

Noc była prawdziwym koszmarem. Mama lamentowała wilczym skowytem, wędrując tam i z powrotem po salonie. Głos ojca był stanowczy, przenikał między deskami.

W pewnej chwili drzwi frontowe trzasnęły i tata krzyknął za mamą. Oboje byli nieobecni przez długi czas, a ja słyszałam tylko wichurę i szum fal.

Było szczękanie zębów mamy, były ciężkie kroki ojca dźwigającego mamę po schodach. Było kapanie na podłogę kropel słonej wody, kiedy niósł ją do sypialni.

Płacz rozbrzmiewał dalej z ich szerokiego łóżka. W pewnym momencie zjawił się u mnie tata i wymierzył mi siarczysty policzek.

Później był lekarz w zimnym, wykafelkowanym pomieszczeniu Szpitala Królewskiego. Powąchał mnie pod pachami, zmierzył mi wzrost, długość i szerokość stóp oraz dłoni. Nacisnął na grdykę i obmacał jądra.

– Czy miał pan wzwód i wytrysk nasienia?

Pokręciłam głową.

– Na pierwszy rzut oka nie widać żadnego upośledzenia sprawności penisa. Rozwija się pan prawidłowo i ma pan przed sobą całe życie.

Potem kazał mi wyjść, a do środka poprosił mamę.

– Przepraszam. To moja wina – powiedziała, kiedy wychodziłyśmy szpitalną bramą.

– Nie – zaprotestowałam. – Wina jest tylko moja.

Po niedługim czasie przeszłam całkowitą mutację.

Trzy lata później, po ukończeniu liceum, zostałam przyjęta na studia z historii naturalnej.

– Czy pan aby nie zabłądził? – zaśmiał się profesor Jørgensen.

Byłam najmłodsza spośród wszystkich studentów, jakich kiedykolwiek mieli.

– Proszę poczekać, a sam się pan przekona – odparłam.

Uczyłam się tam o świetle, wodzie i dwutlenku węgla. O przemianie w cukry i w tlen. O tym, że rośliny dają nam życie i że my, ssaki, pomagamy im utrzymać się przy życiu dzięki wydychanemu przez nas dwutlenkowi węgla. Ale także i o tym, że rośliny mogą sobie świetnie poradzić bez człowieka. Poza nami źródeł dwutlenku węgla jest pod dostatkiem.

Nadal pomagałam mamie w ogrodzie. Przechadzałyśmy się po nim, rozmawiając o nowych roślinach, które chciałyśmy tam posadzić.

Na polach za lasem rosła pszenica, najmniej trująca i najbardziej uszlachetniana roślina ze wszystkich. Ta, która nigdy nie poradziłaby sobie bez nawożenia i odchwaszczania. Do ogrodu wybierałyśmy delikatne rośliny uprawne wymagające pielęgnacji, na przykład pomidory, ogórki i truskawki. Spośród roślin kwiatowych decydowałyśmy się często na te najbardziej egzotyczne, których trzeba było uważnie doglądać, bo pochodziły z miejsc o innych warunkach klimatycznych.

W taki właśnie sposób człowiek uprawiał i uprawia swoją wyjątkową florę, zmieniając przy tym przyrodę. W odległych zakątkach świata wycina się lasy deszczowe, aby zyskać ziemię pod uprawy roślin potrzebnych do wykarmienia zwierząt i ludzi. Czy to człowiek jest taki przebiegły, czy w rzeczywistości to rośliny nas przechytrzyły? Takie myśli też przychodziły mi do głowy. Czy pszenica się do nas wdzięczy, żebyśmy zechcieli jej pomóc w namnażaniu się? Czy kwiaty są piękne, by skusić nas do ich rozsiewania?

Zdarzało się, że mama przykładała do mojego policzka dłoń brudną od ziemi i patrzyła mi w oczy.

*

Moi koledzy ze studiów imprezowali. Palili, rozcieńczali spirytus i całowali się z dziewczynami. Rzadko zapraszali mnie do swojego grona, a nieliczne koleżanki nie zwracały na mnie uwagi. Za to byłam z nich wszystkich najbardziej oczytana, miałam najwyższe oceny i zawsze umiałam odpowiedzieć na pytania profesora Jørgensena.

Czy o mnie szeptano? Jak mnie nazywano? Obcięłam się na takiego samego pazia jak Margrethe. W latach trzydziestych żaden mężczyzna tak nie wyglądał.

Zaczęłam czytać o różnych podróżnikach. W połowie dziewiętnastego wieku Robert Fortune przebrał się za Chińczyka i nauczył chińskiego, żeby wykraść z wielkiego cesarstwa sadzonki herbaty.

Na początku dwudziestego wieku Ernest Henry Wilson przywiózł do Europy lilię królewską. Rosła w Himalajach na wysokości dwóch i pół kilometra. Ale osunięcie się głazu w górach na granicy Chin z Tybetem kosztowało Wilsona utratę sprawności jednej nogi.

Był też pochodzący z nieślubnego łoża syn angielskiego króla, George, wujek królowej Wiktorii. Na początku dziewiętnastego wieku został deportowany do Afryki Południowej, żeby nie rościł sobie praw do tronu. Poza uprawianiem wielożeństwa, tak jak jego ojciec, doprowadził do tego, że Streptocarpus rexii, czyli skrętnik okazały – roślina o fioletowych, różowych albo białych kwiatkach w kształcie trąbki – nie tylko rósł w angielskich doniczkach, ale też rozpowszechnił się na całym świecie. No tak, Henry’ego Davida Thoreau w zasadzie także można uznać za kogoś w rodzaju odkrywcy, chociaż wiódł żywot botanicznego pustelnika w jednym i tym samym miejscu nad stawem Walden w Massachusetts. Uważał, że szczęściem jest leżenie i unoszenie się na wodzie razem z nenufarami.

Każdego lata wyjeżdżałam gdzieś z rodzicami: do Hamburga, nad Atlantyk, do Bergen, do Amsterdamu. Raz wybraliśmy się nawet do Szwajcarii. Czy chcieli w ten sposób poprawić mi humor, czy też sami potrzebowali oderwać się od zgryzot, których byłam powodem?

Niektórzy studenci wyjeżdżali za granicę, żeby pisać tam rozprawę magisterską. Podróż mieli opłaconą przez rodziców, otrzymali na ten cel stypendium bądź sami pokrywali koszty dzięki dodatkowej pracy.

Ja uczęszczałam na wykłady w Duńskim Stowarzyszeniu Botanicznym i Duńskim Stowarzyszeniu Historii Naturalnej. Miałam najwyższe stopnie ze wszystkich przedmiotów. Profesor Jørgensen wziął mnie kiedyś na bok i pochwalił, nadmieniając, że dzięki swoim zdolnościom sama też może zostanę profesorem.

Odpowiedziałam, że marzę o dokonaniu botanicznego odkrycia, o którym mówiłby cały świat.

Jørgensen pokiwał głową, stwierdził, że w takim razie powinnam gdzieś wyjechać.

Napisałabym do Knuda Rasmussena, ale on już nie żył. Zoolożka Marie Hammer jako uczestniczka jego ekspedycji zbierała w Grenlandii mechowce. Miałam okazję z nią porozmawiać podczas spotkania w Duńskim Stowarzyszeniu Historii Naturalnej. Była bystra i rezolutna, ale uboga i nędznie ubrana. Urodziła czworo dzieci, jednak często je opuszczała, ponieważ jeździła na różne wyprawy. W tym czasie jej mąż, badacz much domowych, opiekował się całą gromadką. Zdarzało się, że najmłodsze z pociech nie poznawały matki, kiedy wreszcie wracała do domu.

Marie Hammer dała mi do zrozumienia, że może być coś na rzeczy z wyklętą ówcześnie teorią dryfu kontynentów Wegenera.

Mechowce to bardzo małe pierwotne zwierzęta, które żyją dość głęboko w ziemi i poruszają się niezwykle powoli. Hammer odkryła, że występują na wszystkich kontynentach. Z czasem, gdy objeździła cały świat, okazało się, że mechowce z, dajmy na to, zachodniego wybrzeża Afryki i wschodniego wybrzeża Ameryki Południowej są do siebie bardzo podobne. Góry w Brazylii i w Kongu także, z geologicznego punktu widzenia, mają ze sobą wiele wspólnego. Co więcej, wyraźnie widać, że linie brzegowe do siebie pasują. Na przykład Nizina Amazonki pasuje do niziny w afrykańskiej Gwinei.

Obecnie wiadomo, że jest tak, bo wszystkie kontynenty tworzyły kiedyś razem superkontynent – Pangeę. Później Pangea się porozrywała i rozeszła w różnych kierunkach. Wysoko w górach znajdowano skamieniałości zwierząt morskich – jak inaczej można to wyjaśnić, jeśli nie gwałtownymi przeobrażeniami kontynentów?

Przeczytałam artykuł niejakiego magistra Steena, który gorąco popierał teorie Wegenera.

Magister Steen także zjeździł większość globu. Zbierał przedwieczne rośliny zarodnikowe: paprocie, widłaki i skrzypy – zarówno skamieniałości, jak i obecnie występujące odmiany. Ich szczytowy okres rozwoju przypadł w karbonie trzysta sześćdziesiąt milionów lat temu, kiedy niektóre osiągały wysokość czterdziestu pięciu metrów. Wokół nich latały ważki o rozpiętości skrzydeł sięgającej nawet siedemdziesięciu centymetrów.

W późniejszym okresie karbonu gady przystosowały się do życia na lądzie i na ich jajach wykształciły się skorupki. Zanim to nastąpiło, sto osiemdziesiąt milionów lat wcześniej, w ordowiku, na lądzie żyły tylko rośliny. Jedynym istniejącym dźwiękiem poza pluskiem morza było skrzypienie gałęzi na wietrze.

Zdaniem magistra Steena pierwsze rośliny lądowe powstały na pierwotnym kontynencie. Ich lokalne odmiany wykształciły się natomiast po podziale Pangei i rozejściu się jej części w różne strony z roślinami na pokładzie. Na powstanie tych wariantów wpływał klimat, który, jak wiadomo, był różny w zależności od tego, dokąd rośliny podryfowały.

Indie i Australia, chociaż obecnie leżą daleko od siebie, były na przykład domem dla wymarłej paproci Glossopteris. Mniej więcej to samo tyczy się gadów, pisał magister Steen. W Afryce i Ameryce Południowej występuje dwadzieścia identycznych gatunków gadów, takich jak żółwie lądowe i węże. Czy zdołałyby one przepłynąć morze? Nie. Musiały pojawić się jeszcze na Pangei i rozprzestrzenić się po jej rozpadzie.

Po tym, jak poszczególne części Pangei odpłynęły każda w swoją stronę, nastąpiło masowe wymieranie. Być może z powodu uderzenia olbrzymiego meteorytu albo wybuchów wulkanów wywołanych ruchem kontynentów. A może masowe wymieranie było następstwem zmian klimatycznych, czyli gwałtownych wahań temperatury? Czy spowodował je ruch kontynentów? Kiedy kontynenty się przemieszczają, zmienia się geografia. Ich kształt i rozmiar decydują o kierunku i sile prądów morskich, a prądy morskie mają wpływ na klimat Ziemi.

Później nastał trias z pierwszymi gatunkami dinozaurów. Większość roślin zarodnikowych przetrwała masową zagładę, ale skurczyły się i skarłowaciały: paprocie, widłaki i skrzypy rosły teraz w miejscach, w których nie chciało wzrastać nic innego. Dużą część lądu zajęły natomiast nowe rośliny – nasienne, a dokładniej nagonasienne i okrytonasienne. Masowe wymieranie sprawiło, że gatunki wcześniej małe i zdominowane przez inne teraz mogły zyskać przewagę.

A jednak rośliny zarodnikowe z zamierzchłych czasów są wciąż obecne w naszym współczesnym świecie, bo to z ich martwych ciał powstały nasz węgiel, nasza ropa, nasz gaz.

Magister Steen pozwolił też sobie na nieco swobodniejsze rozwinięcie swoich teorii. A co ze ssakami, takimi jak na przykład te należące do rodzaju Bison? Przecież żyją one zarówno na kontynencie europejskim, jak i amerykańskim. Rodzaj Bison jest dużo młodszy niż gady, więc jego reprezentanci nie mogli porozpływać się w różne strony na rozerwanych częściach Pangei. Czy zatem między Europą a Ameryką Północną istniał jakiś korytarz lądowy, którym zwierzęta mogły wędrować – i czy towarzyszyli im ludzie? Czemu Mongołowie mieli rysy przypominające zarówno rysy Grenlandczyków, jak i rdzennych Amerykanów?

Magister Steen był starszym panem i podobno już jako student zachowywał się osobliwie. Po uzyskaniu tytułu magistra zjeździł cały świat dzięki spadkowi po rodzicach. W Danii prawie nie bywał, ale przesyłał wszystkie swoje znaleziska Laboratorium Botanicznemu. Jego kolekcja była prawie kompletna.

Poświęciłam się bez reszty studiowaniu teorii Wegenera, a Jørgensen mógł sobie narzekać. Podczas gdy wcześniej powtarzałam jak echo słowa profesora, obecnie cytowałam Wegenera przy każdej okazji. Profesor Jørgensen i moi współstudenci pukali się w czoła, naśmiewali się albo chcieli ze mną dyskutować. Podczas jednych zajęć wstałam i krzyknęłam:

– Tylko zaczekajcie, jeszcze wam wszystkim pokażę!

Dostałam od profesora ostrzeżenie, ale wyczuwałam też pewien szacunek, bo byłam tak pełna zapału.

Ani ja, ani ówcześni badacze nie mieliśmy możliwości sprawdzić, jak kontynenty się poruszają. Nikt w tamtych czasach nie mógł zanurkować i zbadać, co się dzieje na dnie mórz. A dopóki nic o tym nie wiedziano, dopóty wiara w dryfowanie kontynentów wydawała się bezcelowa. Zresztą czy lądy nie uległyby rozbiciu, gdyby zgodnie z teorią Wegenera zderzały się ze sobą w odstępach kilkuset milionów lat?

Wyjaśnia to w pewnej mierze, czemu ani Wegener, ani Steen, ani ja nie mogliśmy zdobyć uznania w kręgach naukowych.

Doszły mnie słuchy, że Margrethe chciała zdawać do konserwatorium, ale ojciec jej na to nie pozwolił. Margrethe nadal mieszkała w domu rodzinnym i patrzyła na mnie tak rozdzierająco smutno, kiedy mijałyśmy się czasem na ulicach Helsingør. Ojciec trzymał ją za rękę, mimo że była już dorosła. I wciąż nosiła fryzurę na pazia, taką jak moja.

Przychodziły od niej listy. Chciała się spotkać, tęskniła za mną, byłam jedynym przyjacielem, jakiego kiedykolwiek miała. Ignorowałam je, chociaż mama mówiła, że znaczki i papier listowy znajdę w sekretarzyku.

Pieliłam właśnie ogród, gdy ujrzałam Margrethe po drugiej stronie furtki. Miała na sobie długi szary płaszcz z dwoma rzędami brązowych guzików. Mimo to zdawała się jaśnieć.

– Chcę z tobą porozmawiać.

Nadal brakowało mi jednej grządki.

– Chodź – powiedziała.

Oparłam motykę o ścianę domu, dłonie mi się trzęsły.

Szłyśmy ścieżkami. Buki miały wiosenne zielone kropki, przez mgiełkowaty deszcz przebijały się ostatnie promienie słońca. Woda czerniała w zapadliskach.

– Czy człowiek może się zgubić? – spytała Margrethe.

Opowiedziałam jej o Davidzie Livingstonie, który zmarł w afrykańskim gąszczu, ale został przydźwigany na wybrzeże przez swoich lokalnych tragarzy i przewieziony statkiem do Anglii.

– Mam na myśli tutaj, w Egebæksvang. – Uśmiechnęła się.

– Jeśli będziesz szła mniej więcej w linii prostej, zawsze dojdziesz do jakiejś drogi albo torów kolejowych.

Słońce zniknęło, ponieważ Ziemia się obracała. Drzewa zakończyły już fotosyntezę i teraz oddychały. Uwalniały energię z wytworzonych w ciągu dnia cukrów i może rosły we śnie.

Margrethe wzięła mnie za rękę, nasze palce były zimne. Ścisnęłam mocno jej dłoń, żeby nie drżeć.

– Moja droga Margrethe – szepnęłam.

Doszłyśmy do drogi i nagle znalazłyśmy się na plaży. Usiadłyśmy. Margrethe patrzyła w stronę wybrzeża Szwecji po drugiej stronie Sundu. Przyglądałam się jej profilowi w słabym świetle księżyca, wyciągnęłam rękę.

– Johannesie, chcę uciec od ojca.

Opuściłam dłoń.

– Wolałbyś pocałować chłopaka czy dziewczynę? – spytała.

– I tak nikt mnie nie zechce.

– Posłuchaj…

Rozpłakała się. Otoczyłam ją rozdygotanymi ramionami. Poczułam krągły biust przyciskający się do mojej płaskiej piersi, jej włosy łaskotały mnie w szyję, skóra pachniała kwiatami jabłoni. Jaką sukienkę nosiła pod płaszczem? Czy były na niej koronki? Jakie miała pończochy? Jaki stanik?

Nasiona roślin umierają bardzo wolno, niektóre komórki giną, inne żyją nadal. Udało się skiełkować nasiona uśpione przez dwa tysiące lat. Nadal wiedziały, co i jak. Goethe pisał o odśrodkowej sile witalnej, która przeciwdziała sile ciężkości i może stanowić właściwą moc życiową zarówno roślin, zwierząt, jak i ludzi.

Margrethe przewróciła nas oboje na piasek. Rozpięła swój płaszcz i sięgnęła dłonią ku mojemu rozporkowi.

Pod spodem nosiła koszulę, szelki i szorstkie męskie spodnie.

– Chodź, Johannesie.

– Czemu masz na sobie coś takiego?

Cofnęłam ręce, wstałam, odbiegłam. Margrethe popędziła za mną.

*

Przed naszym domem parkował obcy samochód. Mama z ulgą otworzyła nam drzwi. Ojciec Margrethe przyciągnął do siebie córkę i powiedział, że Margrethe musi jutro wcześnie wstać.

– Udało wam się porozmawiać? – spytała mama, kiedy szłam schodami na górę.

Przez resztę tygodnia rower Margrethe stał niezabezpieczony w ogródku przed naszym domem.

Margrethe napisała, że gdybym spytała jej ojca o pozwolenie, może zgodziłby się na zaręczyny. Wyznała, że czuje do mnie pociąg.

Ale co ze mną, myślałam zagubiona, czy nie uschłabym z tęsknoty, gdybym każdego dnia musiała być z kobietą? Z drugiej strony, może ciągłe obcowanie z Margrethe uczyniłoby mnie szczęśliwą? Może dzięki małżeństwu z czasem stałabym się normalna. A przynajmniej ludzie z mojego otoczenia zaczęliby mnie postrzegać jako kogoś zupełnie zwyczajnego.

Zresztą, abstrahując od tego wszystkiego, gdybym miała kiedykolwiek wziąć z kimś ślub, Margrethe jako jedyna wchodziła w grę.

Ostatnia ze skrzyń nadanych przez magistra Steena dotarła do Laboratorium Botanicznego. Uczestniczyłam w jej odbiorze wraz z profesorem Jørgensenem. Tym razem magister zebrał okazy także na kontynencie południowoamerykańskim i, jak napisał, wraz z tym jego badania zostały ukończone. W skrzyni znajdowały się zarówno preparaty współczesnych paproci, widłaków i skrzypów, jak i wielki zbiór skamieniałości. W kopercie leżała jego rozprawa naukowa. Magister Steen znalazł rośliny zarodnikowe na każdym kontynencie, który przemierzył. Występowały we wszystkich strefach klimatycznych poza pustyniami i Antarktydą.

Poprosiłam profesora, żeby pozwolił mi przejrzeć zbiór i przeczytać rozprawę, ale wszystko pozostało zamknięte w jego gabinecie.

Była to długa wycieczka rowerem wzdłuż Sundu. Tego dnia nie tylko oświadczyłam się Margrethe, ale zwróciłam się też do jej ojca z prośbą o wsparcie finansowe dla córki, by mogła się kształcić na śpiewaczkę operową. Przynajmniej tyle mogłam dla niej zrobić.

Jej ojciec pyknął i odłożył cygaro, które przechyliło się na brzegu stolika do palenia. Odgonił dłonią dym, uśmiechnął się:

– Musisz wiedzieć, że nie oddałbym jej nikomu poza tobą.

Dostałam od taty sporą sumę pieniędzy. Była przeznaczona na dwa złote pierścionki, jeden z diamentami. Popedałowałam prosto do Kopenhagi i odwiedziłam kilku złotników, choć nie znałam rozmiaru palca Margrethe.

Dostałam też pieniądze, żeby zaprosić Margrethe do restauracji. Siedziała naprzeciwko mnie ze swoim wydatnym biustem w sukience w szkocką kratę i drobnymi stopami ukrytymi pod stolikiem. Na krótkie włosy nałożyła kapelusz. Był rok tysiąc dziewięćset trzydziesty siódmy, miałam dziewiętnaście lat, a ona dwadzieścia, kiedy oficjalnie się zaręczyłyśmy.

W tamtych latach zarabiałam trochę własnych pieniędzy: liczyłam ciałka zieleni u różnych roślin, wymieniałam alkohol konserwujący larwy, rysowałam plansze na wykłady, pilnowałam porządku w bibliotece i zbierałam w północnozelandzkich jeziorach ważki równoskrzydłe, które miały posłużyć jednemu badaczowi do rozprawy doktorskiej.

Większość pracy odbywała się w laboratorium w Ogrodzie Botanicznym. Przesiadywałam tam do późna z jednym okiem zamkniętym, a drugim przy okularze mikroskopu. Małe stawało się duże. Wszystko, co zarobiłam, chowałam do szuflady w szafce nocnej.

Podczas jednego z takich wieczorów w laboratorium wywieszono ogłoszenie.

– Przysłał je magister Steen – poinformował mnie profesor Jørgensen. – Może to coś dla pana? Niemniej to czyste szaleństwo.

Steen napisał, że zajął się badaniem życia duchowego roślin. Osobie, która zechce mu pomóc przy jego projekcie naukowym w Ameryce Południowej, grozi ryzyko okrycia się sławą. Magister poszukiwał asystentki – silnej, w dobrej kondycji fizycznej i mogącej jak najszybciej do niego przybyć.

Jørgensen zniknął w gabinecie, zatrzaskując za sobą drzwi.

Uchwyciłam się futryny.

Czy była to moja szansa?

Przycupnęłam w bibliotece. Trzęsącymi się rękami wyjęłam papier listowy, pióro i atrament. Dłonie pracowały same z siebie. Kiedy przedstawiłam się jako Johanne, moje pismo nabrało miękkości i krągłości, a słowa wręcz wylewały się na papier. Zupełnie jakby kierował mną jakiś duch. Napisałam, że pragnę zostać asystentką Steena, że jestem zwolenniczką teorii Wegenera i z całego serca podziwiam też samego magistra.

Następnego dnia nadałam list jako telegram.

Magister Steen odpisał: podał datę i propozycje kursów statków towarowych do Buenos Aires. Miałam opłacić podróż z własnej kieszeni, on zapewniał wyżywienie i zakwaterowanie. Dodał, że nie chce, bym opacznie zrozumiała jego zamiar zatrudnienia asystentki. Był on podyktowany wyłącznie tym, że kobiety zbyt często i w sposób absolutnie nieuzasadniony są pomijane w świecie nauki.

Przekręciłam na palcu pierścionek zaręczynowy, przyjrzałam się swojej bladej twarzy w lustrze, założyłam włosy za uszy.

– Ci, którzy są cali, mogą żyć w świetle dnia. Ci, którzy są podzieleni, muszą żyć w ciemności – szepnęłam.

Margrethe została przyjęta na uczennicę u śpiewaczki opery królewskiej. Zdążyła już zadebiutować w drugoplanowej roli w Teatrze Królewskim i pisano o niej z uznaniem w gazetach. Zapewne była szczęśliwa?

Miałam ją teraz porzucić? Na miesiące, na lata? Na zawsze? Czy mogłam porzucić mamę? I co powiedziałby tata?

Za każdym razem, gdy ja i Margrethe wychodziłyśmy gdzieś razem, musiałam najpierw zatwierdzić jej sukienkę, i dotykałam z dreszczem wszystkich tekstyliów. Były wśród nich jedwab, cieniutka bawełna albo tafta. Gładziłam kołnierzyki i ściegi, otwierałam pudełka ze stanikami i pasami do pończoch. Na samym tyle szafy wisiał pokrowiec z nazwą niemieckiego sklepu odzieżowego, ale miałam absolutny zakaz zaglądania do środka.

Tydzień po otrzymaniu telegramu od magistra Steena stałam przy szafie z ubraniami w pokoju Margrethe. Kiedy się odwróciłam, żeby podać jej sukienkę w kolorze czerwonego wina, którą wybrałam dla niej na wieczorne przyjęcie popremierowe, zobaczyłam, że stoi przede mną naga.

Piersi miały różowe czubki, talia się zwężała. Pod miękko zarysowanymi żebrami zachodziło oddychanie, a rowek poniżej zakrywały jasne kręcone włosy. Uda były szerokie, skóra wyglądała na tak jasną i miękką jak u noworodka.

W pomieszaniu uderzyłam głową o drzwi szafy. Margrethe bez ubrania pachniała inaczej, słodko i pikantnie, jakby nagle ukazała swoje ukryte oblicze. Opadła na łóżko, a ja usiadłam ostrożnie obok niej. Wzięła mnie za rękę i przyciągnęła ją do swojego łona. Zamarłam, kiedy poczułam ciepło bijące od wewnątrz.

Wtedy ona zaczęła śpiewać, a ja miałam do niej dołączyć. Nie robiłam tego od czasów kościelnego chóru. Na próbę zawtórowałam jej falsetem.

– Dziewczę – zaśpiewała trylem.

Mój ostatni ton był wyższy od jej ostatniego tonu i zadziwiająco dobrze się utrzymał. Margrethe wyciągnęła rękę, zaciągnęła zasłonę i zgasiła światło. Nasłuchiwałyśmy, czy z dołu nie dobiegają żadne dźwięki.

– Johannesie, musimy tego spróbować.

Powoli rozpięła mi spodnie, przyciągnęła mnie bliżej i zaczęła przesuwać dłonią po moim oklapłym członku, kierując go ku swojemu miejscu tam, w dole. Jej oddech przyspieszył, ale ze mną nic się nie działo.

– Kochasz mnie?

– Tak, Margrethe.

Leżała przede mną kobieta z rozwartą waginą. Pewnego dnia mogło wejść w nią dziecko i z niej wyjść, z moją pomocą. Pocierałam dalej, bez żadnego skutku. Mój materiał genetyczny pozostał w członku.

Margrethe włączyła światło i poszła do łazienki. Przebiegłam wzrokiem po sukienkach, podeszłam do szafy i rozpięłam pokrowiec z Niemiec. W środku była suknia ślubna.

Płacząc, zrzuciłam ubranie, włożyłam biustonosz i jedwabne pończochy Margrethe. Wciągnęłam przez głowę białą suknię, z trudem dopięłam ją z tyłu. Usiadłam przy lustrze i umalowałam twarz pudrem, cieniami i szminką. Jednocześnie uśmiechałam się i łkałam.

Na schodach rozległ się odgłos kroków Margrethe. Wstałam z krzesła.

Przez chwilę nie wiedziała, kim jestem.

– Margrethe – powiedziałam swoim falsetem.

Wyglądała, jakby jej twarz eksplodowała. Zaczęła gwałtownie szarpać za palec, po czym cisnęła mi w twarz pierścionek zaręczynowy. Miałam nigdy więcej nie pokazywać się jej na oczy.

Popędziłam schodami w dół do drzwi wychodzących na ogród. Musiałam je otworzyć kopniakiem, bo przymarzły. Zatrzymałam się za żywopłotem i skuliłam się z zimna.

Suknia ślubna miała rękawy za łokieć, pończochy były cienkie, buty pospadały mi z nóg. Miałam zaszyć się w lesie i położyć się tam, żeby umrzeć? Powiesić się na drzewie? Mogłam też wskoczyć do lodowatego morza i utopić się w blasku mrugających okien Helsingborga na drugim brzegu.

Niezależnie od tego, co bym zrobiła, znalezienie mnie martwej w sukni ślubnej wydawało mi się czymś potwornym. Nagle w pokoju Margrethe otworzyło się okno. Moja kurtka poszybowała w dół niczym wielki nietoperz. W jej ślady poszły spodnie i koszula. Buty i zwinięte skarpety opadły jak cztery ciężkie krople. Okno zamknęło się cicho, światło zgasło. Nie było już żadnego domu.

Pod osłoną żywopłotu włożyłam ubranie na sukienkę. Ojciec Margrethe wrócił do domu z teczką pod pachą, ale mnie nie dojrzał. W obu oponach mojego roweru brakowało powietrza, więc popedałowałam do domu na twardych felgach i przekradłam się do środka przez piwnicę.

Pakowałam się po kryjomu, podczas gdy rodzice jedli kolację. Wcisnęłam suknię ślubną za podszewkę walizki, którą zakleiłam. Spakowałam książki, nóż do roślin i pieniądze.

Rodzice spodziewali się, że wrócę dużo później. Kiedy położyli się spać, przemknęłam do ciemnego salonu, wyjęłam z sekretarzyka swoją książeczkę oszczędnościową i paszport. W liście pożegnalnym napisałam, że wyjeżdżam do Ameryki Południowej, żeby okryć się sławą. Przeprosiłam, że nie pożegnałam się jak należy i podziękowałam mamie: „i pomyśleć, że kochałaś mnie przez te wszystkie lata”.

Noc spędziłam w jednym z kopenhaskich zaułków – przykucnięta, z plecami opartymi o śmietnik. Makijaż zmyłam wodą z kałuży.

Po otwarciu sklepów sprzedałam oba pierścionki i podjęłam z książeczki wszystkie pieniądze. Kupiłam dwie sukienki: jedną z wełny i jedną bawełnianą. Do tego dziergane pończochy i ciepły damski płaszcz, wszystko o praktycznym kroju. Znalazłam puder do twarzy i spinkę odpowiednią dla moich włosów. Następnie nadałam telegram do magistra Steena, że Johanne Erichsen wyrusza w drogę. Udałam się porannym pociągiem do Odense, by w tamtejszym porcie wsiąść na pokład statku DFDS płynącego do Buenos Aires po ładunek pszenicy. Podróż miała zająć trzydzieści jeden dni.

Drogie Lilly i Violu, nie tylko Wam sprawiłam zawód.

PODRÓŻ Z MAGISTREM STEENEM 1938–1939

Rozkołysane morze. Mieć dziewiętnaście lat i wierzyć, że wszystko się uda, jak tylko wybrzeże zniknie ci z oczu. Nadzieja nie opuszczała mnie w mojej kajucie pod pokładem, lecz każdej nocy leżałam przerażona i nie mogłam spać. Koja była przytwierdzona do trzeszczącego kadłuba, który kołysał się nad nieznanymi wówczas głębiami Atlantyku. Nie wiedziano jeszcze o olbrzymich łańcuchach górskich na dnie oceanów. Dopiero w czasach współczesnych ludzie zdołali zanurkować na tyle głęboko, żeby odkryć, iż zewnętrzna powłoka Ziemi o grubości ponad stu kilometrów ślizga się po miękkiej, ciepłej podziemnej astenosferze. Dzięki temu kontynenty mogą się przemieszczać.

Przez większość drogi marynarze zdzierali rdzę. Statek spinała gigantyczna opaska przyspawana po tym, jak kiedyś złamał się na pół. Kiedy wychodziłam na pokład, żeby zaczerpnąć świeżego powietrza, widziałam latające ryby i delfiny, a później albatrosy.

Ukazał mi się może stuletni płetwal błękitny. Miał oko większe od głowy noworodka. Wieloryb ponownie zanurkował i zniknął. Jakim szacunkiem darzylibyśmy te zwierzęta, gdybyśmy wtedy wiedzieli, że ich podwodne głosy mogą pokonać odległość dwóch tysięcy kilometrów od jednego wybrzeża do drugiego? Albo gdybyśmy mieli świadomość, że nurkujące walenie przyczyniają się do natlenienia oceanów i w ten sposób podtrzymują życie w ich głębinach?

Zdusiłam w sobie wymioty i zniosłam chrzest równikowy, podczas którego wystrojono mnie w szaty Neptuna, usta i poliki wysmarowano mi keczupem i wrzucono mnie tyłem do wody. Marynarze rechotali, a ja marzłam mimo prażącego słońca.

Pewnego dnia zerwał się taki sztorm, że zasłony przy mojej koi układały się poziomo. Dalej obsesyjnie zgłębiałam książki o florze Ameryki Południowej i inne lektury o tym kontynencie.

Później wyszłam na pokład. Mijaliśmy statki transportujące drewno, bawełnę ze sztucznie nawadnianych pól, jedwab wytworzony przez uwięzione larwy owadów i skóry z zabitych zwierząt leśnych.

Biała suknia wzywała mnie zza walizkowej podszewki, a my zmierzaliśmy ku wybrzeżu. Pod statkiem rosły oceaniczne lasy wodorostów, które mogły osiągnąć wysokość lasów na lądzie.

Przymierzałam swoje nowe sukienki, pudrowałam się, przechadzałam się po kabinie, ćwiczyłam mówienie falsetem. Obejrzałam się w małym lusterku nad umywalką, pokiwałam głową, pomyślałam, że wszystko będzie dobrze. Johanne uśmiechnęła się do Johannesa na pożegnanie.

Po kontroli paszportowej znalazłam toaletę i nareszcie przebrałam się z męskiego stroju w sukienkę.

Magister Steen stał nieco dalej na kei. Był wysoki i chudy, miał przygarbione plecy i zapadniętą bladą twarz, chociaż musiał przecież spędzić większość życia na świeżym powietrzu. Jedna z okrągłych soczewek w jego okularach była stłuczona.

Mój głos nerwowo zmienił barwę z jasnej na ciemną. Spojrzenie magistra zmierzyło mnie od stóp do głowy.

Podążałam za nim, kiedy wolnym krokiem, jakby czegoś szukając, szedł alejami palmowymi i bulwarami. Powietrze było gorące, pełne aromatycznych woni, ludzie ciemni na twarzach. Nie rozumiałam hiszpańskiego, ale za każdym razem, gdy mijaliśmy jakąś uliczną kawiarnię, śmiano się i wznoszono okrzyki.

Po dojściu do schroniska magister Steen odwrócił się w moją stronę:

– Jak powiadał Goethe, przyroda nie ma tajemnic, których by nie odkryła przed uważnym obserwatorem. Erichsen, przecież każdy widzi, że jest pan mężczyzną.

Z płaczem pochyliłam głowę. Magister podparł się o ścianę i westchnął:

– Czy ma pan ze sobą jakiś praktyczny męski strój?

Pokręciłam głową, na co on zaprowadził mnie do pokoju.

– Wychodzę, żeby kupić panu jakieś ubranie. Wynająłem samochód z kierowcą. Jutro rano ruszamy ku Andom.

Dwa wąskie łóżka stały blisko siebie, magister Steen hałaśliwie rozsunął je kopnięciem.

– Erichsen. W oczach świata dzielenie pokoju z mężczyzną może czasem uchodzić za rzecz bardziej niezwykłą niż dzielenie go z kobietą.

Mówił przez całą drogę. To, że prawie na mnie nie patrzył, przyjęłam niemal z ulgą. Chętnie bym go spytała, na czym właściwie polegała nasza ekspedycja, ale siedziałam w milczeniu, pozwalając zalać się strumieniowi słów, odziana w nieszczęsne sztywne spodnie i koszulę zapiętą pod szyję. Kierowca, żeby nie zasnąć, żuł liście koki zmieszane z popiołem wulkanicznym. Kiedy chciał nas nimi poczęstować, magister odmówił, więc ja postąpiłam tak samo.

Często nie dawało się usłyszeć tego, co opowiadał Steen, bo auto gwałtownie podskakiwało na piaszczystych drogach. Cały wywód dotyczył jednak roślin, jego podróży i teorii.

Steen studiował przez rok u Wegenera w Grazu w Austrii. Wegener został wcześniej pozbawiony stanowiska w Marburgu, gdzie zaczęto uważać go za fantastę. Był z wykształcenia meteorologiem i geofizykiem. Bił rekordy w lotach balonem i uczestniczył w kilku ekspedycjach polarnych. W tysiąc dziewięćset trzydziestym roku zmarł na grenlandzkim lądolodzie. Nie z zimna, tylko na zawał, zapewne dlatego, że nałogowo palił. Za życia nie doczekał się więc uznania.

Wegener usiłował obliczyć wiek kontynentów. Współcześnie uważa się, że od rozpadu pierwszego superkontynentu, Rodinii, do uformowania się następnego superkontynentu, Pangei, upłynęło sześćset pięćdziesiąt milionów lat. Prace naukowe Marie Hammer przyczyniły się zarówno do ustalenia historii kontynentalnych wędrówek, jak i ich datowania. Niewykluczone, że roślinne zbiory magistra Steena mogłyby dokonać tego samego.

Magister mówił o tym, że cyjanobakterie, które przeprowadzały pierwsze fotosyntezy na kuli ziemskiej, zanieczyściły swoje otoczenie tlenem. Rosnące stężenie tlenu w powietrzu utrudniło egzystencję nawet samym cyjanobakteriom, tak że stały się gatunkiem mniej dominującym. To właśnie późniejsze królestwo roślin, które wydalało tlen, z czasem zaczęło jednak stanowić około dziewięćdziesięciu dziewięciu procent całkowitej ziemskiej biomasy.

Zdaniem magistra Steena wszystko, co istnieje na Ziemi, jest stworzone przez rośliny. Ich pojawienie się, a wraz z tym coraz większe upowszechnienie się fotosyntezy, zmieniło skład chemiczny praoceanu. Przedtem nie istniały żadne kontynenty, ale nowy skład chemiczny oddziaływał na skalną część skorupy ziemskiej, czyli na bazalt, który wietrzał. Wraz z uwalnianiem się ciepła, na przykład wskutek wybuchów wulkanów, zwietrzały bazalt zmieniał się w granit. Granit jako lżejszy odkładał się na bazalcie i tym samym tworzył kontynenty. Można zatem powiedzieć, że fotosynteza – czyli rośliny – przyczyniła się zarówno do powstania kontynentów, jak i do nadania im określonego wyglądu. Rzecz jasna, miały na to wpływ także trzęsienia ziemi i erupcje wulkanów, ale ich udział był w gruncie rzeczy dość skromny w porównaniu z tym, czego dokonały rośliny przez wiele milionów lat.

Pokręciłam głową. Gdyby magister Steen powiedział to wszystko profesorowi Jørgensenowi, wystawiłby się na jeszcze większe pośmiewisko. Jednak obecnie, biorąc pod uwagę wszystko, co się zdarzyło na polu nauk przyrodniczych, nie mogę przestać myśleć o tym, czy magister Steen nie miał racji także i w tej kwestii.

– Człowiek dzięki roślinom dysponuje gigantyczną ilością energii. Jesteśmy jedynym organizmem, który może wylegiwać się na szezlongu, podczas gdy ziemniaki gotują się na gazie, a pokój jest ogrzewany węglem w piecu. Albo tak jak teraz, Erichsen, kiedy siedzimy w automobilu i jedziemy naprzód, chociaż sami się nie poruszamy. To też jest dziełem roślin. Są naszym pożywieniem i naszym paliwem.

Kiedy zatrzymaliśmy się na noc, każde w swoim pokoju, próbowałam napisać do domu. Rodzice na pewno się o mnie martwili, myślałam i z piórem w ręku nieporadnie próbowałam formułować opowieść o swoich skłonnościach. Znaczek pocztowy mogłam dostać od magistra Steena, który pisał listy codziennie, jednak moje za każdym razem lądowały w walizce.

Listy magistra były przeznaczone dla profesora Krysy, botanika zatrudnionego w Puszczy Białowieskiej w Polsce. Steen przed wyprawieniem mnie na miejscową pocztę zawsze rysował z tyłu koperty różę i składał na niej pocałunek. Zwykle wracałam stamtąd z listem od Krysy, a na odwrocie koperty też widniała róża. Ona również była witana pocałunkiem.

Tych dwóch poznało się, kiedy studiowali u Wegenera. Krysa uczestniczył w wielu ekspedycjach Steena mających na celu poszukiwanie na całym świecie paproci, widłaków i skrzypów.

– Na tę wyprawę także mieliśmy wyruszyć razem – powiedział mi magister, kiedy w oddali ukazały się szczyty Andów – ale Krysa nie chciał wyjeżdżać z Białowieży. Obawia się, że niedługo wybuchnie wojna, a ktoś musi pilnować puszczy i muzeum przyrodniczego. Do tej pory to on zawsze dźwigał nasz plecak.

Magister Steen niespodziewanie zamilkł. Wyciągnął notes.

– W kilku starych dokumentach – zaczął z ustami tuż przy moim uchu – pochodzących z różnych kontynentów natrafiliśmy z Krysą na opisy róży o cechach, które mogą wydawać się ludzkie.

Przerzucił kartki aż do strony ze szkicem kolczastej gałązki z małym kwiatem na samej górze. Zielone listki miały nieliczne wiązki przewodzące. Rysunek pochodził z Tybetu.

W paryskiej Bibliotece Narodowej Krysa znalazł kopię średniowiecznego rękopisu Liber herbarum z opisem róży z Alp, która przypominała tę tybetańską. Podobno miała reagować na obecność i mowę człowieka. W długim wersecie poświęconym róży napisano, że lubiła ona niektórych ludzi bardziej niż innych. Steen dodał, że Wegener pokazał w tajemnicy swoim wiernym zwolennikom, Krysie i jemu, skamieniały odcisk róży, który znalazł w pobliżu grenlandzkiego lądolodu. Chodziło o dość wątłą i prymitywną roślinę o wyraźnym zarysie liści, kwiatu, owocu i kilku nasion. Kto by pomyślał, że róże są w stanie rosnąć w tak zimnych miejscach?

Przed paroma miesiącami Krysa natknął się w bibliotece szkoły dla leśników w Białowieży na dziennik zmarłego rosyjskiego botanika, który opisał roślinę będącą najprawdopodobniej tą samą różą. Miała rosnąć w pobliżu lodowca wysoko w Andach. W dzienniku starannie wyrysowano mapę i oznaczono krzyżykiem miejsce znalezienia rośliny. Krysa przesłał Steenowi tę mapę i odpis z dziennika. Podobno róża owinęła się wokół palców rosyjskiego botanika. Naukowiec wysłał carowi jej nasiona.

Patrzyłam na Steena ze sceptyczną miną. Wówczas, u schyłku lat trzydziestych dwudziestego wieku, nie uznawano nawet tego, że zwierzęta mają umysły. Uważano je za coś w rodzaju maszyn, które nie odczuwają bólu, ale wykazują reakcje odruchowe. Dopiero w ostatnich latach aktywistka Ruth Harrison opisała cierpienia zadawane zwierzętom z przemysłowych hodowli. Parlament brytyjski opublikował później raport Brambella przedstawiający pięć podstawowych praw zwierząt, zwanych obecnie pięcioma wolnościami.

– Rośliny też mają nasze pięć zmysłów. Czyż korzenie nie kierują się smakiem, by czerpać jak najlepszy pokarm? Czyż nie znają różnicy między kwasem a zasadą? Nie odróżniają dnia od nocy? Skoro emitują zapachy, czemu nie miałyby też wyczuwać woni innych istot? I oczywiście, że potrafią wyczuć, a także usłyszeć, kiedy trzęsie się ziemia.

– Czyli to właśnie ta róża ma przynieść nam sławę? – upewniłam się.

– Odnalezienie jej mogłoby zmienić świat. Byłoby to czymś jeszcze donioślejszym niż uznanie teorii Wegenera. Umysły ludzkie są tak ciasne, tak mało pojemne. Może wraz z pojawieniem się tej róży znalazłoby się w nich miejsce również dla uznania kogoś takiego jak ja i kogoś takiego jak pan. Kto wie?

Wzruszyłam ramionami. Wówczas nie pozostało mi w sercu zbyt wiele nadziei.

Roślinność stała się sucha i kłująca. Mijaliśmy kaktusy kolumnowe i słone jeziora. Były też nieliczne pola lucerny, ale tylko dlatego, że rolnicy stosowali sztuczne nawadnianie.

– To smutne – udało mi się wtrącić w czasie krótkiej chwili milczenia magistra. – Pewnego dnia na świecie nie będzie już żadnych dziewiczych terytoriów.

U podnóża Andów magister Steen najął gauczów z mułami i zaopatrzyliśmy się we wszystko, co potrzebne do odbycia kilkutygodniowej wyprawy.

*

Razem pięliśmy się mozolnie ku pierwszej przełęczy. Magister dyszał, ale zawsze jechał na przedzie, gdy podążaliśmy wzdłuż koryta wzburzonej rzeki Atuel. Przecięliśmy równinę porośniętą jasnofioletowymi liliami, nasze wierzchowce stąpały po chwiejnych poduszkach mchu, po trawiastych łąkach i wokół kryształowo czystych jezior. Naprzeciwko wodospadu zrobiliśmy postój, rozpaliliśmy ognisko z własnego opału, zjedliśmy pieczoną koźlinę z jajkami, serem i chlebem. Kiedy każde z nas rozbiło swój namiot, nad obozowisko nadleciały kondory wypatrujące padliny.

Dotarliśmy tak wysoko, że otaczały nas tylko skały i lód. Popręgi zaciągano okropnie ciasno, żeby siodła nie zsuwały się na stromych zboczach, a zwierzęta dostawały jeść i pić tylko raz dziennie. Obawiałam się, że mój muł w każdej chwili może spaść, ale gaucze kazali nam zdać się na nich. Na koniec musieliśmy pokonać odłamane po trzęsieniu ziemi, a może oderwane przez prehistoryczny lodowiec, wielkie bloki bazaltowe, które niebezpiecznie się huśtały. W dodatku przemokliśmy pod kolejnym wodospadem, który spływał z jeziora będącego źródłem rzeki Atuel.

Po drugiej stronie przesmyku patrzyliśmy z góry na dziewiczy obszar porośnięty kroplikami żółtymi, pantofelnikami, jaskrami i bujnym mchem.

Biała suknia spoczywała w walizce kołyszącej się na grzbiecie muła. Czy nadal mogłam się w nią zmieścić, czy też moje ciało na zawsze stało się zbyt męskie po tej karkołomnej podróży? Kiedy wspinałam się po kolejnym zboczu, czułam delikatne jedwabne włókna wokół swoich nóg. We śnie widziałam siebie, jak stoję w lesie, skąpana w księżycowym świetle, z długim białym warkoczem zwisającym na plecach.

Niekiedy budził mnie w nocy mój płacz.

Magistrowi rosła broda, ale włosy na głowie wypadały. Ja pozwalałam rosnąć swoim włosom na głowie, ale rano i wieczorem goliłam twarz. Nogi i ramiona też zaliczały golenie, jeśli mogłam zrobić to po kryjomu za jedną ze skał.

Wieczorem, w blasku ogniska, podczytywaliśmy sobie nawzajem zabrane przez nas książki botaniczne. Kiedy przekładaliśmy kartki, strony były mokre od śliny. Palec wskazujący magistra trafiał w moje ślady, mój palec trafiał w ślady Steena.

Przed pokonaniem ostatniego przesmyku musieliśmy rozstać się z mułami.

Zbocze było zbyt strome. Magister nie życzył też sobie dalszego towarzystwa gauczów.

Cały ekwipunek wylądował na moich plecach. Istniał dobry powód, dla którego Steenowi zależało na silnym pomocniku. Jednak nie uskarżałam się, a na swój sposób cieszyłam z tego morderczego wysiłku. To wszystko było tak wyczerpujące, że zdarzały się dni, kiedy nie myślałam o sukni w walizce. Nie miałam siły łamać sobie głowy nad tym, co się ze mną stanie po zakończeniu wyprawy.

Podczas tego etapu podróży ja i Steen sypialiśmy w jednym namiocie. Kiedy jedno z nas się rozbierało, drugie odwracało się plecami. Nigdy nie szarpałam magistra za ramię, nieważne, jak głośno by chrapał. Pewnej księżycowej nocy dojrzałam na jego lewym przegubie tatuaż, a właściwie bliznę w kształcie róży.

Następnej nocy rozszalała się wichura. Dygotałam, nie czułam palców u rąk i nóg, ale niczego nie proponowałam, chociaż ciepłe ciało magistra leżało obok mojego. Czy lepiej było umrzeć z zimna niż się do siebie przytulić? Jednak późną nocą Steen wstał, nakrył mnie swoją kurtką i otulił z obu stron. Łzy stanęły mi w oczach, bo nikt mnie nie dotykał, odkąd ja i Margrethe trzymałyśmy się za ręce. A mama, czy nigdy już nie miała pocałować mnie w policzek? Czy przez resztę życia byłam skazana na samotność?

Rano magister tupał wokół namiotu i wymachiwał ramionami. Miał posiniałą twarz. Zwróciłam mu jego kurtkę, ale czułabym się dziwnie, gdybym mu podziękowała.

W swoim o wiele zbyt obszernym ubraniu magister Steen wyglądał jak pacynka. Kiedy przystawaliśmy na odpoczynek, nie chciał nic jeść. Powietrze było rozrzedzone, dotarliśmy na wysokość pięciu kilometrów. Po tym, jak w pewnym momencie obydwoje sturlaliśmy się ze zbocza i poraniliśmy sobie twarze, dłonie oraz kolana, zaproponowałam, żebyśmy zrezygnowali. Magister Steen odsądził mnie jednak od czci i wiary, wetknął rękę do kieszeni i napchał sobie usta liśćmi koki.

Dotarliśmy do błękitnobiałego jęzora lodowca, który miażdżył kamienie na piasek. Panowało tam tak przeraźliwie zimno, że człowiek czuł się nagi. Z powodu kłębów mgły nie dawało się dojrzeć, jak daleko lodowiec rozciągał się na szczycie góry.

Starannie oczyściliśmy swoje trapery, otrzepaliśmy rękawy koszul, odwinęliśmy mankiety nogawek spodni. Nic nie powinno zanieczyścić tego dziewiczego terenu.

– A więc zniszczymy i to miejsce – zawyrokował mimo to magister.

Przyznałam mu rację, bo był przecież pot z naszych dłoni, były bakterie i grzyby w wydychanym przez nas powietrzu, był ciężar, z którym stawiało się stopy i który ubijał ziemię.

Magister wskazał zakrzywionym palcem – miałam szukać wzdłuż krawędzi lodowca. Kiedy przez kilka godzin chodziłam tam i z powrotem, lecz nie dostrzegłam żadnej zieleni, kazał mi obtłukiwać lód.

Twarz magistra poszarzała, z ran wciąż sączyła się krew, miał ją też w oczach. Kiedy kułam lód, aż odłamki wzlatywały w powietrze, zaczęłam się zastanawiać, kim tak naprawdę był mój przewodnik. Pośród tego pradawnego krajobrazu wyglądał jak troll, który wydostał się ze swojej skały. Spodziewałam się niemal, że zacznie krzyczeć i ciskać piorunami, jeśli go nie usłucham. Ale on nagle usiadł na kamieniu i powiedział ledwie słyszalnym głosem:

– Wie pan co, Erichsen, a może to zwykła bujda?

Przewrócił się na ziemię, skulił się i rozpłakał. Odeszłam na bok i zaczekałam, aż przestanie.

W nieprzeniknionej ciemności namiotu ramiona magistra Steena się wydłużyły, a dłonie oplotły moje ciało. Przez krótką chwilę leżał ciasno do mnie przytulony. Zdrętwiałam, wstrzymałam oddech. Słyszałam jego ciężkie dyszenie.

Nocą zwykłam uważać się za Johanne w białej sukni. Ale dłonie magistra Steena czuły to, co widziały jego oczy w świetle dnia: moje wydatne męskie mięśnie wyrobione przez góry, ścieżki i drogi. Wyrobione przez wysiłek włożony w poszukiwanie róży.

Pocałował mój kark, ramiona wypuściły mnie i zniknęły. Jego oddech się uspokoił, a ja leżałam zmarznięta i sama.

Schodzenie górskimi ścieżkami, kolejne szarawe dni. Na koniec nie miałam innego wyjścia niż kazać Steenowi wczołgać się do śpiwora. Sama sprowadziłam gauczów i muły. Zmusiłam ich do wspinaczki po ekstremalnie stromym zboczu.

Z magistrem Steenem na grzbiecie muła udało nam się zejść do podnóża And, gdzie czekał nasz kierowca.

Magister kasłał przez całą drogę do Buenos Aires. Po powrocie do naszego schroniska słyszałam za ścianą jego rzężenie.

Pewnego ranka zniknął. Szukałam dzień i noc. Dopiero następnego przedpołudnia znalazłam go w ciemnej gospodzie, gdzie zażywał opium i inne roślinne narkotyki. Bredził jak szaleniec, albo może mówił po polsku. Wśród spazmatycznych łkań powtarzał nazwisko „Krysa”, jakby mężczyzna, za którym tęsknił, siedział obok niego.

Pod koniec dnia upojenie narkotyczne minęło, więc pomogłam magistrowi wrócić do schroniska. Na zmianę spał albo prosił o nocnik. Podawałam mu wodę z cukrem i solą. Karmiłam go kawałeczkami banana. Kasłał tak mocno, że musiałam przynieść mu wiadro.

– Jedziemy teraz do Krysy – szeptał.

Podczas rejsu przez Atlantyk magister Steen słabł coraz bardziej. Czy powinnam była się uprzeć i zostać w Argentynie? Czy mogłam mu tam znaleźć najlepszego lekarza na całym latynoamerykańskim kontynencie?

Stopniowo traciłam masę mięśniową. W poplamionej walizce leżały niedokończone listy do mamy i Margrethe. Taśma sklejająca podszewkę się rozerwała i rąbek sukni ślubnej wysunął się z ukrycia. Tutaj, na pokładzie statku, z umierającym człowiekiem na dolnej koi i z kilometrami wody pod sobą, byłam bliska załamania. Kiedy oddychałam, miałam wrażenie, jakby przez moje usta i nos prześlizgiwał się biały jedwab. Jakby każdy kolejny oddech zabarwiał moje ciało.

*

W Maladze sprowadziłam magistra Steena na ląd. Ziemia się kołysała, w hotelowej recepcji czekał list od Krysy.

Steen położył się do łóżka, przeczytał list i przeciągle westchnął.

Ściany łuszczyły się dużymi płatami odpadającego wapna. Okna były umieszczone wysoko w górze i pomieszczenie przenikał zimowy chłód. Magister zdjął okulary i odłożył je na szafkę nocną. Biała ślina zwisała mu z kącików ust, oddech był rzężący. Podczas powtarzających się drgawek zęby tak mu szczękały, że pokój rozbrzmiewał dźwiękami tropikalnej cykadowej nocy.

Otworzyłam walizkę, wyciągnęłam suknię i uniosłam ją przed sobą. Miała ostre kanty od złożenia i przez chwilę stała sama z siebie. Wślizgnęłam się w nią i zapięłam guziki na plecach tak wysoko, jak dałam radę sięgnąć. Długie włosy, którym pozwoliłam rosnąć bez strzyżenia, zostały zaplecione, włożyłam za gorset dwie pary skarpet i obciągnęłam spódnicę, żeby sukienka ułożyła się odpowiednio w pasie. Materiał nie sparciał, nadal pachniał czysto i nowo. Odetchnęłam z ulgą.

– Na imię też mam Steen. – Dobiegł mnie szept z łóżka.

Magister zamknął oczy. Zrobiłam długi krok i przyklękłam za zanóżkiem.

Czoło leżącego na zmianę zalewało się potem i sztywniało z zimna. Stał się niemal przezroczysty, jakby najzewnętrzniejsza warstwa skóry powoli zaczynała zanikać.

Każdy potrzebuje skóry, drzewa potrzebują chroniącej je kory, lecz magister Steen wyglądał jak ktoś, kto właśnie stawał się aniołem.

– Krysa napisał, że istnieje szansa na znalezienie róży w Puszczy Białowieskiej. Odwiedziła go siostra Marusia, zakonnica z puszczańskiego klasztoru. Była przeraźliwie chuda, miała zadrapania na twarzy i ramionach. Opowiedziała mu o róży reagującej na mowę ludzką. O rosnącym w głębi puszczy różanym gąszczu, niepodobnym do żadnego znanego jej gatunku. Zakonnica narysowała liście i łodyżki. Krysa napisał, że róża przypominała tę naszą. Siostra Marusia nigdy nie widziała jej kwitnącej, więc nie mogła nic powiedzieć o koronie. Kiedy ją spytał, gdzie znaleźć ten gąszcz, nie był w stanie uzyskać żadnej odpowiedzi. Zakonnica ciągle mówiła o róży, lecz jej słowa były coraz bardziej pogmatwane, aż zaczęła dyszeć, posiniała na twarzy i upadła na ziemię. Krysa zapłacił lekarzowi ze szpitala wojskowego, żeby się nią zajął, ale kobieta zmarła po kilku dniach.

Magister Steen pokazał mi mapę puszczy załączoną do listu przez Krysę. Powinnam łatwo trafić do klasztoru, a zakonnice musiały wiedzieć więcej na temat róży.

– Jedź do Białowieży – wyszeptał – pomóż Krysie. Możesz podróżować jako Johanne, napisałem mu, że była ze mną na wyprawie.

Przysunęłam ucho do jego ust, żeby usłyszeć, czy ma mi coś więcej do powiedzenia. Steen chwycił mnie za suknię, niemal z ulgą. Wczepił się paznokciami w przegub mojej ręki.

– Kiedy spotkałem cię w porcie, wziąłem cię za kobietę. Sposób, w jaki szłaś, w jaki się uśmiechałaś. Byłaś taka piękna, że niewiele brakowało, bym dał się oszukać. Może będzie to łatwiejsze, niż ci się wydaje? Tylko ten twój głos.

Paznokcie magistra wpiły się w moją skórę. Zawyłam z bólu, ale wtedy pojawił się mój śpiew. Chociaż tego nie robiłam od tamtego razu u Margrethe, falset był pewny. Tony wznosiły się i opadały jak łuk elektryczny, podczas gdy magister z jękiem osunął się w objęcia śmierci. Uśmiechał się, jakby świeciło tam słońce, a jego natura zyskała teraz pełnię swobody. W następnej chwili jego usta stały się milczącym, pomarszczonym, czerwonym ujściem.

Oswobodziłam rękę, uwolniłam się od paznokci. Na moim przegubie została zasadzona róża.

Noc spędzona obok zesztywniałego ciała. Tren białej sukni ślubnej, który ciągnął się po podłodze. Steen zostawił dla mnie kopertę z plikiem banknotów: starczało na pogrzeb, powrót do domu i znacznie więcej.

Nie przebrałam się, póki nie zeszłam na dół, żeby wypytać portiera o zakład pogrzebowy i kamieniarza. Stałam wyprostowana i używałam wszystkich hiszpańskich słów, które znałam.

*

Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz. Na marmurowym cmentarzu kładła się smuga zachodzącego słońca, a ja stałam samotnie pośród jego odblasków.

Powędrowałam ulicami i zaułkami jako Johanne. Poszłam coś zjeść, wypiłam dwa kieliszki wina. Ludzkie oczy świdrowały mnie, smutek kąsał od wewnątrz.

Ćwiczyłam przez cały miesiąc. Dokupiłam dwie sukienki, parę butów, długi wełniany płaszcz, pończochy i bieliznę. Głos wytrzymywał, to jednak nie wystarczało. Goliłam się kilka razy dziennie, ale zbyt często się zacinałam.

Ćwiczyłam w tramwajach, w autobusach, w sklepach. Codziennie w nowych miejscach. Nigdy z nikim nie rozmawiałam, prosiłam tylko o różne towary. Kupiłam gazetę i przesylabizowałam wiadomości o Hitlerze i Stalinie. Najwyraźniej zbliżała się wojna.

W jednej z bocznych uliczek zleciłam usunięcie z paszportu litery „s”.

Na stacjach w całej Europie stali żołnierze. Dniami i nocami siedziałam prosto na twardej ławce, wszak chciałam zaoszczędzić pieniądze. Wzrok miałam spuszczony na podołek, nie pokazywałam twarzy. Po opuszczeniu Warszawy wokół mnie rozbrzmiewały głosy mówiące po niemiecku i po polsku. Czerwony dywan na korytarzu śmierdział psem. Odpływałam w sen jedynie na kilka sekund.

Światło dzienne, zielona trawa, lecz stracone plony. Wrześniowa mgła znad rzek wgryzała się w zęby i kości. Biała suknia była zbyt cienka na jesień. Napisałam nowe listy do mamy i Margrethe, ale wciąż nie zostały wysłane. Może lepiej było z tym zaczekać, aż znajdę różę?

Do wagonu wdarły się kłęby dymu, kiedy otworzyłam okno, żeby wyrzucić pestkę z ostatniej pomarańczy. Gdyby świeciło tam słońce, może kiedyś, po wielu latach, urosłoby drzewo?

BIAŁOWIEŻA 1939–1940

Polska wieś Białowieża jest położona w największej europejskiej puszczy, tuż przy granicy ze Związkiem Radzieckim.

Z pochyloną głową szłam główną ulicą. Brązowe drewniane domki miały misterne rzeźbienia i gontowe dachy. Za płotami widać było wypłowiałe ogródki. Pracownicy leśni i żołnierze łypali w moją stronę, wielu było naznaczonych głodem. Słyszałam zarówno jidysz, polski, rosyjski, jak i niemiecki, minęłam cerkiew o cebulastej kopule, kościół katolicki z iglicą i zbombardowany, wciąż dymiący, szpital polowy.

Muzeum przyrodnicze znajdowało się obok szkoły dla leśników. Otaczał je ogród botaniczny z okazami puszczańskich drzew i krzewów.

Podczas pierwszej wojny światowej rosyjski car utracił puszczę na rzecz Niemców, którzy wypędzili lokalną ludność, zaczęli wycinać lasy, osuszać bagna i próbowali uregulować bieg Narewki. Wraz z tutejszymi kłusownikami zabili setki dzikich zwierząt, redukując pogłowie żubra do minimum. W roku tysiąc dziewięćset dziewiętnastym na te tereny wkroczyła armia polska i Krysa jako pierwszy polski botanik zbadał stan puszczy. Na szczęście ostały się w niej rozległe obszary nietknięte przez człowieka, ale teraz z kolei nadciągali Sowieci. Przez dłuższy czas próbowali zjednać sobie lokalnych Polaków. Niemcy nadal byli zainteresowani puszczą. Hitler i Göring uważali, że jest równie nieskażona co rasa aryjska, i snuli marzenia o przywróceniu dawnych terenów łowieckich rosyjskiego cara oraz ich rozszerzeniu, by ciągnęły się od Niemiec aż po Litwę.

Kiedy przybyłam do mieszkania profesorskiego Krysy, drzwi były wyłamane, a wszystkie szyby leżały rozbite na ziemi. W następnej chwili zawołano po rosyjsku i żołnierz zaszedł mnie od tyłu. Instynktownie zaczęłam uciekać, biegłam w stronę lasu ścieżką na tyłach budynku, aż mężczyzna mnie dogonił. Na mój kark spadły uderzenia, usta zapchano mi śmierdzącymi palcami i pchnięto mnie na brzuch. Rozerwano mi podwiązki, pończochy majtały się wokół kostek, coś zderzyło się mocno z moim podbrzuszem. Żołnierz znieruchomiał, krzyknął pogardliwie. Odwróciłam się na tyle, na ile pozwalał mi plecak. Napastnik splunął na mnie i uciekł przestraszony.

Wstałam i z pończochami w rękach pokuśtykałam do puszczy.

Bo co innego mi pozostało?

Za jednym z krzaków umyłam się wodą z manierki. Płacząc, otrzepywałam ubranie, oczyściłam wszystkie zakładki z ziemi i fragmentów roślin, wyszorowałam do czysta podeszwy butów. Biała sukienka została zmieniona na brązową.

I tak przekroczyłam samotnie bramę do Puszczy Białowieskiej.

Rosjanie najprawdopodobniej deportowali Krysę wraz z wieloma innymi polskimi mieszkańcami Białowieży. Wywieziono ich wagonami bydlęcymi na Syberię, gdzie niewielu miało szansę przeżyć. Podczas gdy ja przebywałam w puszczy, ścięto drzewa w ogrodzie botanicznym. Później przybyli Niemcy i próbowali wcielić w życie pomysł z terenami łowieckimi. Pod koniec wojny puszczę zdobył Stalin, a obecnie jest ona podzielona między Polskę a Białoruś.

Lilly i Violu, kiedy wstępowałam do puszczy, nie znałam przyszłości. Nie mogłam wiedzieć, że Wy – moje córeczki – zostaniecie poczęte w tym lesie. Przedzierając się z nożem w dłoni przez gęste zarośla, myślałam tylko o tym, żeby przeżyć. Wszędzie mogłam natknąć się na żołnierzy z twarzami pokrytymi kamuflażem, gotowych do oddania strzału. Zapewne byli tam też głodni, zdesperowani uchodźcy, nie mówiąc o minach przeciwpiechotnych. I dzikiej zwierzynie.

Od dziecka rozczytywałam się w niezwykłych opisach Puszczy Białowieskiej, i może naprawdę rosła tutaj roślina, która mogłaby poszerzyć ludzkie postrzeganie świata. Byłam jednak przerażona i miałam odwagę wędrować jedynie po zmroku. Przez resztę doby leżałam skulona w namiocie.

Robiło się coraz zimniej, każdy dzień był kolejnym schodkiem w dół. Czułam się taka samotna. Krysa i Steen się kochali, a ja? Czy kiedykolwiek miałam poznać kogoś, do kogo czułabym prawdziwy pociąg – nie tylko emocjonalny, ale i fizyczny? Tylko komu ja mogłam się wydać pociągająca?

Drzewa zaczęły gubić liście. Gdyby ich teraz nie zrzuciły, przykryłby je zimowy śnieg i gałęzie załamałyby się pod jego ciężarem.

Zimno bijące od ziemi przenikało przez spódnicę podczas wędrówki i spoczynku. Skończył mi się prowiant i musiałam żywić się darami lasu: grzybami, liśćmi, jagodami i korzonkami. W zamian za to las dostawał mój mocz, mój pot, mój kał.

Były warkoty silników dobiegające znad rzek, były odgłosy strzelanin i huk bombowców. Mijałam na wpół zgaszone ogniska i stąpałam nad głębokimi śladami butów wojskowych. Starałam się chodzić okrężnymi drogami, ale nie miałam pojęcia, którędy przebiegały linie podziałów. Gdzie było terytorium wrogów, a gdzie przyjaciół? Analizowałam mapę Krysy i powoli zbliżałam się do klasztoru.

Kiedy ostrożnie wyszłam na polanę, poczułam swąd spalenizny, a w powietrze wzbił się otępiały rój much. Na ziemi widniały ślady kopania i pozostałości po ogniskach, a dookoła leżały łuski po nabojach. Ujrzałam w trawie poobcinane, opuchnięte kończyny, nadal w butach lub w rękawicach. Drzewa wokół mnie zdawały się milczeć ze zgrozy, na ich pniach widać było rozpryski. Zioła porastające poszycie ciężko zwieszały liście.

Nie podążałam już nawet zwierzęcymi ścieżkami. Pozwoliłam wchłonąć się puszczy jak ślimak, który cofa się do swojej muszli. Drogie Violu i Lilly, ani mapa Krysy, ani kompas nie dawały mi już sensownych wskazówek. W namiocie przeczytałam notatniki magistra Steena, przypatrywałam się wszystkim zgromadzonym przez niego opisom i rysunkom róży. Tam, na papierze, była wyraźna, ale także nieruchoma, niema, zimna i pachnąca niczym.

I jakby tego wszystkiego nie było dość, wycieńczona z głodu i pragnienia potknęłam się o korzeń dębu, który wykręcał się nad ziemską skorupą. Moja lewa stopa szybko opuchła i ból wkrótce uniemożliwił mi chodzenie.

Pomyślałam, że to już koniec, rozbiłam namiot i wsunęłam się głęboko w śpiwór.

W samym środku tej mroźnej nocy obudził mnie śpiew kosa i szmer przypominający kołysane wiatrem gałęzie buczyny o świeżych, jasnozielonych listkach. Komary brzęczały, w mojej głowie było wiosennie jasno. Usiadłam pełna zadziwienia i rozsznurowałam wejście do namiotu. Wśród kukania kukułek i śpiewu słowików dmuchnął mi w twarz pierwszy śnieg. Te odgłosy lata płynęły z jednego konkretnego kierunku.

Ułożyłam się z powrotem do snu. Wraz z nastaniem poranka usłyszałam bicie dzwonu. Dochodziło z tego samego miejsca i brzmiało, jakby ktoś walił młotem o górę.

Otoczona zaspami śniegu, stojąc na jednej nodze, spakowałam swoje rzeczy. Sukienka szeleściła sztywna od mrozu, gałązki drzew smagały po twarzy, zimne podmuchy wiatru pchały mnie w plecy, gdy wlekłam się przed siebie.

Spomiędzy drzew wyłoniły się kredowobiałe mury. Dzwon bił na czerwonej wieży o cebulastej kopule.

Kiedy doszłam do bramy, dzwon wierzgnął po raz ostatni. Dotknęłam swojej twarzy. Zarost był przeraźliwie długi. Pokuśtykałam z powrotem pod drzewa, wygrzebałam kieszonkowe lusterko i ogoliłam skórę nad górną wargą, na brodzie i policzkach. Zacięłam się w kilku miejscach, spróbowałam zamaskować to pudrem. Aż wreszcie upstrzonymi krwią, trzęsącymi się dłońmi, zapukałam do bramy klasztoru.

Otworzyło się okienko i ukazała się w nim wymizerowana twarz. Oczy zakonnicy były zwiędłozielone, a nad jej górną wargą wisiały długie czarne włoski.

– Czy to siostra Marusia? – spytała.

Brama zaskrzypiała, uśmiech zamarł na twarzy kobiety. Ścisnęłam dłonie za plecami, wypchnęłam pierś do przodu i przedstawiłam się po niemiecku jako duńska botaniczka Johanne Erichsen. Zabłądziłam w puszczy, nabawiłam się urazu stopy i pokancerowałam sobie twarz. Wszędzie było pełno żołnierzy, a ja okropnie się bałam.

Zakonnica przyjrzała się leśnej gęstwinie, zanim otworzyła bramę wielkim czarnym kluczem z żelaza, który wisiał na łańcuchu pod jej habitem.

– Jestem przeoryszą. – Skinęła mi głową.

Z trudem podążałam za nią korytarzami z szarych kamieni z odciśniętymi skamieniałościami ośmiornic i jeżowców z kambru i ordowiku. Przeszłyśmy przez dziedziniec z warzywnikiem. Rozpoznałam kapustę, rośliny cebulowe i martwe czubki ziemniaków. Nie dojrzałam żadnych róż.

Przeorysza otworzyła drzwi do wąskiej celi bez okien. Kiedy zapaliła świeczkę, z ledwością mogłam się zorientować w wysokości sufitu.

Musiałam usiąść na łóżku, a przeorysza przyniosła mi koc, którym prędko się okryłam. Opłukałam zakrwawioną twarz letnią wodą z miski. Kobieta chciała usztywnić mi stopę, ale ja nie ogoliłam nóg, a moje stopy są tak potwornie szerokie.

– Zrobię to sama.

Przeorysza przyniosła poduszkę, którą mogłam podłożyć pod zawiniętą kończynę. Potem chwyciła koc. Czy miałam rany w innych miejscach na ciele, może wymagały przemycia?

Ciągnęłyśmy każda za swój koniec koca, aż przeorysza poddała się zarumieniona, poklepała mnie po policzku i spytała łamanym niemieckim, czy nie natknęłam się może na siostrę Marusię. Wyszła późnym latem nazbierać ziół, ale nigdy nie wróciła. To dlatego zakonnice biły w dzwon, chociaż ryzykowały zwabieniem do klasztoru nieproszonych gości. Polscy, niemieccy i rosyjscy dezerterzy dobijali się od czasu do czasu do bramy.

Musiałam ją poinformować, że siostra Marusia zmarła w szpitalu wojskowym.

Przeorysza rozpłakała się, złożyła dłonie, wyszeptała modlitwę.

– Pani w każdym razie jest tutaj bezpieczna – pociągnęła nosem. – Do tej pory żaden mężczyzna nie postawił nogi w klasztorze i żaden nigdy nie zostanie tutaj wpuszczony. Fräulein Erichsen, może pani zostać, dopóki stopa się nie wygoi. Ale musi pani opowiedzieć mi wszystko, co pani wie o roślinach.

*

Zostałam zaproszona do spożywania wraz z resztą sióstr dwóch posiłków dziennie. Podczas śniadania słońce wpadało przez wschodnie okno, prosto na twarz przeoryszy. Wyobrażałam sobie, że podczas kolacji świeciło z zachodu, grzejąc ją w plecy. Zajmowała miejsce u szczytu stołu, a ja naprzeciwko niej na drugim końcu.

Między nami siedziało dwadzieścia wychudłych zakonnic. Ich dłonie, cienkie jak ptasie łapki, drżały, twarze były zapuszczone, brodawki, włosy, paznokcie i trądzik rozrastały się nieskrępowanie, zęby były zbrązowiałe, a worki pod oczami głębokie jak okopy.

Większość kobiet tylko podawała dalej półmiski z jedzeniem, nie nakładając sobie na talerze. Nieliczne spożywały małe kawałeczki kapusty, ziemniaków, rzepy, orzechów albo suszonych jagód. Powiedziano mi, żebym jadła do woli, ale odważyłam się wziąć jedynie odrobinę.

Dwie zakonnice zasnęły na twardych ławach, przy czym jedna osunęła się i upadła plecami na kamienną posadzkę. Obydwie miały długie, opuchnięte zadrapania na dłoniach i twarzach.

Nadeszła pora musztry na dziedzińcu. Każda zakonnica miała jakąś broń do ćwiczeń. Mogły to być karabin, ostry jak brzytwa topór albo widły. Kobiety chwiejnie siekały bele słomy albo strzelały do rzeźbionych w drewnie figur stojących mężczyzn.

Wycofałam się do swojej celi, ogoliłam się i upudrowałam. Potem zdmuchnęłam świeczkę i skryłam się w ciemności.

Liturgia godzin odbywała się w rytmie wschodów i zachodów słońca. Przeorysza przyszła mnie zabrać na modlitwę południową i nie miałam odwagi postąpić inaczej, niż jej towarzyszyć.

Ołtarz był szklaną trumną, w której przechowywano szczątki jakiejś świętej. Zakonnice wędrowały dookoła i całowały jej boki, równie nieprzejrzyste jak powietrze w kaplicy. Wnętrze spowijały kłęby dymu z kadzidła o różanym zapachu.

Wokół trumny stały wazony z zerwanymi w lesie gałązkami jemioły, ostrokrzewu, śnieguliczki białej i jarzębiny. Nad tym wszystkim wisiał złoty baldachim, podobny do tarczy słonecznej. Przez zrobiony w nim otwór i drugi w suficie sączył się długi, żółty promień oświetlający szczątki w trumnie.

Głosy zakonnic się wznosiły, a Ziemia się obracała, nawet kiedy siedziałyśmy w ławach. Wirowałam wraz z nią, zakonnice wyjęły różańce i zaczęły odmawiać modlitwę różańcową. Tradycyjnie jest ona kierowana do Maryi Dziewicy, ale tutaj modlono się do światła.

– Światło jest podstawą wszystkiego, przenika wszelkie życie na Ziemi – zaintonowała przeorysza. – Oblicze Boga ukazuje się w roślinach, bo wszystko, co zielone, rośnie dzięki słońcu. Rośliny łączą ze sobą niebo i ludzi.

Przyłączyłam się do śpiewu, a mój głos wznosił się przekonująco jasnymi tonami. Przeorysza uśmiechnęła się zdumiona i zaprosiła mnie do odwiedzenia biblioteki.

Przesunęła świeczką wzdłuż grzbietów książek, oświetlając ich złote litery. Płomień drżał z każdym naszym oddechem. Wypatrywałam tytułów dotyczących róż, a przeorysza spytała, czy chciałabym zostać zakonnicą.

Opowiedziałam jej o teoriach Wegenera i o ekspansji roślin zarodnikowych. Pokręciła głową. Powiedziała, że rośliny rozproszyły się po świecie dzięki wierze. To mnisi i zakonnice roznieśli nasiona i zarodniki na podeszwach swoich butów podczas wypraw misyjnych w różnych zakątkach świata.

Gapiłyśmy się na siebie. Tym razem spróbowałam teorii Darwina. Że wszystko jest dziełem przypadku i że nie ma innego sensu życia niż przetrwanie. Porządek nie jest niebezpieczny, chaos nie jest niebezpieczny. Śmierć nie jest przeciwieństwem życia. Nasze atomy znajdujące się w ziemi zostaną kiedyś zbudzone do życia i z tego, czym byliśmy, powstaną nowe organizmy. Można to nazwać rodzajem naturalnego zmartwychwstania.

Przeorysza mruknęła, że rośliny, ludzie i zwierzęta absolutnie nie muszą być przeciwieństwami. Wszystkie noszą przecież w sobie światło.

Kazała mi usiąść przy jednym z małych pulpitów, bo chciała mi opowiedzieć o ich świętej. Powiadano, że była dziewicą, która uciekła do lasu po napaści Rosjan na jej wieś. Żołdacy już ją doganiali, kiedy z wyczerpania osunęła się na ziemię. Jednak w chwili, gdy mieli się na nią rzucić, z ziemi wyrosła róża. Jej kłujące pędy otoczyły dziewczynę, która została zamknięta w różanym gąszczu. Zaczęła stamtąd wydzielać przecudowną woń, jak gdyby na jej kościach gotowano zupę.

Wyczuwali ją tylko biedni i głodni z okolicznych wsi. Budzili się w środku nocy, pielgrzymowali do zakazanej puszczy ich władcy, otaczali kręgiem różane zarośla i wciągali nosami powietrze głęboko do płuc.

Z biegiem lat skóra, włosy i odzież dziewczyny zaczęły gnić. Na koniec już nie oddychała.

– Ale przez cały ten czas utrzymywała się przy życiu bez jedzenia, czerpiąc pokarm tylko ze słońca. Różany gąszcz chronił ją przed ludźmi i leśną zwierzyną. Był wiecznie zielony, ale nigdy nie widziałam, żeby róże kwitły.

Przeorysza pochyliła się nad stołem. Ujęła moje dłonie, pogładziła różane znamię od magistra Steena i dotknęła palcem moich ciemnych, odrastających włosków.

– Sama też próbowałam ucieczki – powiedziała. – Rosjanie przybyli do mojej wioski pod lasem. Ocalałam z masakry, ale nie miałam tyle szczęścia co nasza święta. Gdy mnie dopadli, nie ochroniły mnie różane zarośla. Później zostałam służącą w pobliskiej wsi i nigdy nie najadałam się do syta. Pewnej nocy wymknęłam się do puszczy i nagle dołączyłam do grupy zakonnic przybywających tam co noc. Rano zostałam przyjęta do klasztoru. Kiedy nasza święta zmarła, wycięłyśmy gąszcz aż do samej ziemi, żeby dostać się do jej szczątków. Na koniec wykopałyśmy korzenie i spaliłyśmy to wszystko.

– Zachowałyście może jakiś fragment tej róży? Albo jej nasiona? – spytałam, delikatnie oswobadzając dłonie z uścisku przeoryszy.

Opowiedziałam, że słyszałam o róży, która reaguje na obecność człowieka i może rośnie tutaj, w Puszczy Białowieskiej.

Pokręciła głową.

Świeczka prawie się wypaliła, przeorysza poprosiła mnie o rady dotyczące warzywnika.

W drodze powrotnej do swojej celi szarpnęłam na próbę klasztorną bramę.

Nocą dźwięki wróciły – te same, które słyszałam wcześniej w lesie. Wiewiórka popiskiwała, źródło szemrało, kos śpiewał. Ciepły wiatr muskał wierzchołek drzewa pokryty pąkami gotowymi do rozkwitnięcia. Nagle rozległo się wołanie, a po nim miękki dźwięk skradających się zwierzęcych łap, ptasich pogwizdywań i deszczu padającego na grube liście. Słychać było kwilenie jaskółek i bzyczenie pszczół. Potem nastąpiły krzyki, odgłosy uderzeń o ludzkie ciało, aż wszystko zakończyło się przeciągłym, przeraźliwym wrzaskiem.

Rano przy stole z ledwością powstrzymywałam się, żeby nie zasnąć. Mimo to spytałam, czy mogę pójść do biblioteki. Ale nie, dzisiaj była niedziela.

Zakonnice wyniosły na dziedziniec łóżka polowe. Rozkładały je z kakofonicznymi zgrzytami i ustawiały między grządkami w kształt rozety. Następnie rozebrały się i położyły jak ukrzyżowane, z rozpostartymi ramionami. Zza wysokiego muru wychyliło się słońce i świeciło na ich zasuszone żółtawoblade ciała. Czuło się lodowaty powiew wiatru. Zakonnice miały maleńkie piersi, posiniałe nosy, fioletowe paznokcie i prawie nagie łona. Trzymały się za ręce między łóżkami, opierały podeszwy stóp o głowy tych leżących poniżej.

Większość kobiet po zdjęciu welonów okazała się łysiejąca albo całkiem łysa. Żółtawe ramiona i nogi wielu z nich pokrywały białe blizny. Przeorysza postała przez chwilę, przyglądając się swoim siostrom. Przywarłam do muru, który osłaniał mnie przed słońcem. Przeorysza rozłożyła dla mnie łóżko polowe i sama też zaczęła się rozbierać:

– Trzeba zdjąć ubranie, wtedy się pani nasyci.

Pokręciłam głową.

– Większość z nas przeszła na odżywianie światłem, a reszta jest na dobrej drodze.

– Jest zbyt zimno.

– Ależ pani pruderyjna!

Jej usta rozciągnęły się w szerokim uśmiechu. Stałam sztywno, podczas gdy przeorysza powoli położyła się na składanym łóżku. Przytrzymała moje spojrzenie, serce zabiło mi mocniej. Ona, ich przywódczyni, była najbardziej wychudzona ze wszystkich. Rozsunęła nieznacznie nogi, wargi sromowe przypominały pomarszczone liście. Długi czarny klucz do klasztoru spoczywał ciężko na żebrach.

Przestraszona przełknęłam kawałek liścia kapusty, który cofnął mi się do gardła.

Kiedy zakonnice leżały na słońcu, powróciły dźwięki z minionej nocy. Wiosna i lato spłynęły z wieży nad ich nagie ciała, które zaczęły niespokojnie przewracać się na łóżkach. Przeorysza uniosła głowę.

– Zróbcie z tym porządek! – krzyknęła.

Dwie siostry z zadrapaniami na ciałach szybko włożyły habity i zniknęły na krętych schodach. Po chwili znowu rozległy się krzyki i odgłosy uderzeń.

Pokuśtykałam stamtąd tak szybko, jak mogłam.

– W następną niedzielę, Fräulein Erichsen – zawołała za mną przeorysza – nie wymiga się pani od kąpieli słonecznej!

W nocy leżałam rozdygotana, bojąc się ujawienia prawdy o moim ciele. Raczej nie było szansy, by przeorysza zmieniła zdanie. A ponieważ zawsze nosiła klucz przy sobie, wydostanie się z klasztoru wydawało się niemożliwe. Zresztą czy w ogóle przeżyłabym ucieczkę przez las?

O świcie zatrzęsły się ściany, kiedy nad puszczą przeleciał bombowiec i pozbył się ładunku gdzieś na jej peryferiach. Po raz drugi w życiu przyłożyłam do podbrzusza nóż do przycinania roślin. A gdybym odcięła swoje przyrodzenie? Albo chociaż spróbowała? Czy wtedy przeorysza i zakonnice by zrozumiały, jak gorąco pragnęłam być taka jak one? Czy gdybym wręcz zaryzykowała dla tego własne życie, uznałyby mnie za równą sobie? Czy ból mógł się stać moją ofiarą?

Ale nadal miałam świeżo w pamięci tamten wieczór w domu rodzinnym. Skoro ci, którzy dali mi życie, nigdy mnie nie zaakceptowali, jak mogłam oczekiwać tego od zakonnic? Zrozpaczona odłożyłam nóż do plecaka i jeszcze raz dokładnie się ogoliłam.

*

Na krótko przed śniadaniem ktoś zapukał do drzwi. Przeorysza z uśmiechem usiadła na moim łóżku.

– Ludzie nie mają ciałek zieleni – oznajmiłam. – Te wasze niedzielne kąpiele słoneczne na nic się nie zdadzą. Wszystkie pomrzecie z głodu!

Ale ona ujęła moje dłonie, ucałowała je.

– Światło jest podstawą wszystkiego – odparła. – Nasze ciała składają się z energii świetlnej, skondensowanej do postaci materii organicznej. Jedzenie to tylko bodziec zmysłowy, od którego można się uniezależnić. Człowiek może się żywić samym światłem, jeśli jest na to gotowy duchowo.

– A pani żywi się samym światłem? – spytałam, wpatrując się w blade oczy przeoryszy.

– Niektórzy mają szczęście doznać wstrząsu, pod wpływem którego z miejsca przechodzą na odżywianie się słońcem. Inni muszą to sobie wypracować. Nawet sobie pani nie wyobraża, ile przeżyłam straszliwych nocy, kiedy myślałam, że umrę, i na koniec zjadałam kilka liści kapusty. Ale jeśli będę wytrwale dążyć do celu, kiedyś się to stanie. Ciało w okamgnieniu wypełni się białym światłem, które popłynie żyłami i nakarmi komórki. Odtąd nic nie będzie potrzebne poza cotygodniową kąpielą słoneczną i wypiciem jednej szklanki wody dziennie. Serce zwolni, ciśnienie krwi się obniży. Kiedy to osiągniemy, już nie będzie trzeba zarabiać na chleb. Nie będzie trzeba zmywać naczyń ani nakrywać do stołu. Zyskamy mnóstwo czasu na śpiew i odmawianie modlitw. W dniu, w którym odżywianie się światłem upowszechni się na całym świecie, ustaną wszystkie wojny.

– To niemożliwe. Gdyby człowiek rzeczywiście miał ciałka zieleni w swojej skórze, potrzebowałby jej tyle, że zakryłaby cały klasztorny dziedziniec. I to tylko żeby przetworzyć światło na ilość energii potrzebną do utrzymania się przy życiu. Natomiast gdyby człowiek chciał też się poruszać, potrzebowałby znacznie więcej skóry. Gdzie miałby ją pomieścić? Nosiłby ją na głowie?

– Wiele z nas od lat nie spożywało niczego poza dwoma liśćmi kapusty dziennie. Jak to pani wyjaśni?

Przeorysza wyglądała jak święta Łucja. Spróbowałam cofnąć dłonie.

– Chyba nie chce nas pani opuścić?

Odpowiedziałam, że najpierw muszę przeczytać wszystkie biblioteczne księgi o różach.

– Wpuściłam panią do klasztoru, bo sądziłam, że jest pani siostrą Marusią. Pozwoliłam zostać, bo wie pani dużo o roślinach. Spytałam panią, czy nie chciałaby zostać zakonnicą, a teraz mam nadzieję, że pani tutaj zostanie, bo… Fräulein Erichsen, Johanne, jest w pani coś, co trudno mi wyjaśnić…

Otoczyła mnie ramionami. Przywarła ciałem do mojego ciała.

– Przybyłam tutaj, żeby znaleźć różę – odparłam i wyrwałam się z jej objęć.

Przeorysza głęboko westchnęła.

– Nie mamy tu żadnej róży. Ale może mamy coś innego, co mogłoby zainteresować kobietę nauki.

Celę na wieży przenikała intensywna kwiatowa woń. Przez wielkie okna okalające pomieszczenie wpadało popołudniowe światło. Z łóżka po drugiej stronie kraty wpatrywało się we mnie dwoje bursztynowych oczu. Policzki się nadęły, z ust wydobyło się sowie pohukiwanie. Wargi zostały ściągnięte, ludzka istota zaszumiała teraz jak wierzchołek drzewa, zeskoczyła na podłogę i chwyciła oburącz za kratę.

Była to kobieta, bo miała dwie małe zielone piersi o ciemnofioletowych sutkach. Włosy na głowie wydawały się równie zielone jak te w dole, przy rowku. Sięgała mi prawie do piersi, była drobna, ale nie chorobliwie wychudzona jak zakonnice. Przyklękłam pełna zadziwienia i ostrożnie wsunęłam palce między kraty. Kobieta się cofnęła, pośpiesznie włożyła głowę do wiadra i długo z niego piła.

– Jak ci na imię? – spytałam szeptem.

– Znalazłyśmy ją tego lata – powiedziała przeorysza. – Siedziała na polanie, gdzie dokonano potwornej rzezi. Była cała umazana krwią. Może jej rodzina została zamordowana, może pomieszało jej się w głowie od tego, co widziała. A może mieszkała w puszczy w przez całe życie? Próbowałyśmy się z nią porozumieć wieloma językami, ale wypowiada tylko dźwięki lasu. Dawałyśmy jej kapustę i ziemniaki, lecz ona nie chce ich jeść. Widać, że radzi sobie lepiej z wykorzystaniem światła słonecznego niż my wszystkie razem wzięte. Z początku zastanawiałam się, czy nie mamy do czynienia z jakimś boskim dzieckiem. Jeśli tak, to byłybyśmy trochę jak Jan Chrzciciel, który utorował drogę Mesjaszowi.

Przeoryszy wyrwał się chichot przy wypowiadaniu niemieckiej wersji imienia Jan – Johannes.

– Nazywamy ją Esther, co znaczy „gwiazda”. To najładniejsze imię, jakie potrafiłyśmy dla niej wymyślić.

Esther miała na skórze nabrzmiałe kropki podobne do kolców. Paznokcie na placach stóp i rąk były długie, brunatne. Jej plecy, brzuch, ramiona i nogi pokrywały krwawe pręgi i białawe blizny.

Znowu podeszła do kraty, ostrożnie oplotła moje palce swoimi. Przez krótką chwilę patrzyła na mnie przyjaznym spojrzeniem, czułym i pełnym nadziei. Spojrzeniem, które zobaczyłam ponownie dopiero po wielu latach, o czym opowiem Wam później.

Dzisiaj uważam, że była to deklaracja zaufania. Esther miała nadzieję na miłość i kontakt. Gdybym zachowała się przyzwoicie, kto wie, czy nie mogłybyśmy mieszkać razem w zgodzie i harmonii. Może nawet Esther żyłaby do tej pory, a ja mogłabym Wam opowiedzieć, że zostałyście poczęte w akcie wzajemnej szczęśliwej miłości.

Wsunęłam ręce za kratę i dotknęłam sztywnej, kleistej czupryny w bujnym rozkwicie. Włosy były grube i zielonkawe. Kiedy lekko za jeden pociągnęłam, Esther drgnęła, jakby włos był unerwiony. Przycisnęła nos do mojej pachy, przesunęła wargami po wewnętrznej stronie mojego ramienia, a mnie przeszył nagły dreszcz. Jej oddech pachniał trawą, kwietny zapach przenikający całą celę najwyraźniej pochodził od jej ciała, Esther zamknęła oczy i pokazała na ścianę za moimi plecami. Obok pejcza wisiał na niej klucz.

– Czy mogę zostać z nią sama? – spytałam.

Przeorysza nakazała mi ostrożność. Musiałam obiecać, że ją zawołam, gdyby cokolwiek się działo. Na początku, tuż po znalezieniu Esther w puszczy, nie było tak źle. Wówczas opiekowała się nią siostra Marusia. Ale wraz z nadejściem późnego lata, i zwłaszcza teraz, zimą, Esther stała się niebezpieczna.

*

Weszłam za kratę i usiadłam. Nos tej małej kobiety znowu się do mnie zbliżył, wsunęła mi go teraz pod ramię. Domyślam się, że pachniałam inaczej niż zakonnice.

– Mogę cię trochę zbadać? – spytałam, chwyciłam ją za ręce i przyciągnęłam bliżej.

Ku mojemu zdumieniu wszystko wskazywało na to, że Esther mogła mieć w skórze coś podobnego do ciałek zieleni. Dłonie zaczęły mi drżeć.

Przypomniał mi się ślimak Elysia viridis, o którym czytałam jeszcze w Snekkersten. Czy w skórze tej kobiety w jakiś sposób wykształciły się chloroplasty, bo urodziła się w lesie i może żywiła się wyłącznie roślinami? Czy to możliwe, że dzięki fotosyntezie w ogóle nie musiała jeść? Jednak Elysia viridis musiał raz na jakiś czas przyjmować pokarm roślinny, żeby utrzymać swoje ciałka zieleni.

Musiałam sprawdzić, czy Esther oddycha. Zbliżyłam usta do jej ust. Owszem, wdychała tlen i wydychała dwutlenek węgla. Przyłożyłam ucho między jej małe piersi. Tak, miała płuca, czułam, jak klatka piersiowa unosi się i opada, słyszałam bicie serca. Tętno było regularne, ale szybsze niż moje. Ciekawiło mnie, czy Esther oddychała także przez skórę – tak jak rośliny, które zwłaszcza za dnia wchłaniają dwutlenek węgla przez aparaty szparkowe. Zbadanie tego było niemożliwe bez dostępu do laboratorium.

Wyczułam węchem, że Esther sikała w jednym z kątów, nie zauważyłam jednak żadnego kału.

Przyglądałam się jej podeszwom stóp i spodom dłoni, gdzie skóra była bledsza, tak jak u ludzi i małp. Anatomia oczu wydawała się normalna. Źrenice rozszerzały się w ciemności, a pod wpływem światła zwężały się do małych punkcików.

Esther to wszystko akceptowała i, muszę to powiedzieć na swoją obronę, wyglądała wręcz, jakby moje badania sprawiały jej przyjemność. Wpatrywała się w moją twarz, nie mrugnąwszy ani razu.

Kiedy skończyłam, odniosłam wrażenie, jakby Esther chciała teraz zbadać mnie. Powąchała mój biust, nacisnęła lekko jego wypełnienie. Następnie jej zimna dłoń wślizgnęła się powoli pod sukienkę i dotarła do mojego podbrzusza.

Zesztywniałam. Tak samo jak moje przyrodzenie.

Wymsknął mi się cichy krzyk. W jednej chwili Esther zadarła mi spódnicę i ściągnęła pończochy. Próbowałam ją odepchnąć, ale okazała się silna, a mój członek się ku niej uniósł. Chciałam go schować między nogi, ale zdarzyło się to, co się zdarza, kiedy owoce niecierpka eksplodują wskutek dotknięcia.

Drżałam, i to już nie z botanicznego zapału. To, czego doświadczyła większość ludzi, mnie do tej pory omijało. Ze zdziwieniem dotknęłam swojego lepkiego nasienia. Pachniało sokiem świeżo ściętej rośliny.

Esther przyglądała się oklapłemu członkowi, długo go obwąchiwała. Ona też była wyraźnie zafascynowana tym, co właśnie się stało. Jej usta zbliżyły się do ujścia i zaczęła zlizywać wciąż kapiącą białą substancję.

Wtedy bezradnie na nią opadłam, a z głowy uleciały mi wszelkie myśli o badaniach naukowych. Złączyłam się z Esther i kołysałam się na niej, aż na koniec ponownie eksplodowałam długim lśniącym strumieniem, przerażającym i jednocześnie przyprawiającym o rozkosz.

Wpatrywałyśmy się w siebie z zaskoczeniem. Czy któraś z nas w ogóle rozumiała, co właśnie się stało?

Och, ja i Esther byłyśmy jak światło. Tam, pośród zapadającej ciemności, byłyśmy słońcem. Zupełnie jakby patrzyły na nas wszystkie stworzenia świata i jakbyśmy to my dawały im życie. Tak to w każdym razie odczuwałam tego pierwszego razu w celi na wieży.

Powoli dochodziłam do siebie. Światło radości odrobinę przygasło. Zepchnęłam z siebie Esther, drżącymi dłońmi podciągnęłam pończochy i wygładziłam dół sukienki. Esther patrzyła na swoje krocze, z którego spływała po nodze strużka krwi wymieszana z moim nasieniem.

Znowu poczułam pożądanie, ale przekonałam swoje dłonie, by chwyciły za klamkę okratowanych drzwi. Wtedy Esther wszczęła borsuczy jazgot. Odwróciłam się, zakryłam jej usta. Ona się uwolniła i wlazła mi z powrotem się pod sukienkę.

Była cicho, kiedy ssała, ale uderzała w krzyk, gdy tylko próbowałam ją odepchnąć. Potem nastąpiła eksplozja i ujrzałam światło niemal tak jasne jak poprzednim razem.

*

Rankiem obie podrapane zakonnice stanęły po drugiej stronie kraty.

– Czy Esther śpi?

Spojrzałam w dół swojego ciała. Sukienka była na szczęście tam, gdzie powinna.

– Co noc staczałyśmy walkę.

– Esther czuje się dobrze – odpowiedziałam.

– Nie została pani zaatakowana?

– Po prostu traktowałam ją… przyjacielsko.

– Podrapała panią? Rany trzeba przemyć natychmiast.

Siostry szybko otworzyły drzwi i wstawiły do celi nowe wiadro z wodą, podczas gdy ja musiałam ją opuścić.

– Śpiewałam jej – skłamałam, kiedy przekręcały klucz.

Poranne słońce wlewało się przez okno na leżącą Esther. Usiadła, przeciągnęła się, rozwarła szeroko oczy, skierowała twarz ku górze. I tak siedziała w promieniach światła, mchowozielona na całym ciele niczym najpiękniejsza bogini, jaką oglądał świat.

– Pozwólcie mi się nią zajmować – poprosiłam.

Przeorysza dziękowała. Czy pachniałam naszymi nocnymi zbliżeniami? Czy to wyczuła? Ucałowała mnie w oba policzki.

Każdego dnia przebywałam teraz w świetle, na wieży. Na zewnątrz były słońce, chmury i kołujące ptaki drapieżne. Wewnątrz byłyśmy ja i Esther: skóra przy skórze, bladoróżowa przy zielonej. Esther pachniała kwiatami, ja wydzielałam roślinne soki. Były to chwile pełne szczęścia. Jej leśne dźwięki brzmiały teraz jak ciche szmery, jakby już nie potrzebowała podnosić głosu. Czy to dlatego, że może miała przy sobie osobę, którą przywoływała? I czy tą osobą byłam ja?

O tak, za dnia wydawała się najsłodszą istotą. Rankiem siedziała nieruchomo, jakby zapuściła korzenie. Koło południa wstawała i zaczynała się obracać. W ten sposób zapewne jej kolczaste ciało mogło zostać oświetlone ze wszystkich stron. Rozkładała ramiona, a jej naczynia krwionośne na wierzchu skóry przypominały wiązki przewodzące liści.

Zespalałyśmy się ze sobą w blasku słońca.

Nocą w Esther wstępowała dzikość. Musiałam mieć się na baczności tak jak zakonnice. Czy to brak światła wywoływał u niej agresję? Powinnam była na to wpaść, ale zaślepiona nowo odkrytą rozkoszą sądziłam, że Esther zachowuje się tak, bo jest zakochana. Że pragnie każdego skrawka mojego ciała.

W ten sposób wyświadczyłam przysługę zakonnicom, które mogły dłużej spać i w spokoju zajmować się swoją pracą oraz kąpielami słonecznymi. Miałam przy tym dobrą wymówkę, żeby nie leżeć nago na dziedzińcu, a przeorysza była mi bardzo wdzięczna.

Czy byłam zakochana? Nie, a przynajmniej nie duchowo. Wszystko, co łączyło mnie z Esther, miało charakter bardzo fizyczny. Chociaż gdy czekała na mnie czasem przy okratowanych drzwiach, czułam szczęście także w sercu. Ważne było oczywiście i to, że nie okazywała żadnego zdziwienia. Nie poświęcała najmniejszej myśli temu, że miałam piersi ze skarpet, a na dole penisa. Że natura obdarzyła mnie zarówno warkoczem, jak i zarostem na twarzy.

Wraz z upływem kolejnych tygodni owładnęła mną niemała obsesja na punkcie zbliżeń z Esther. Myślałam ze zgrozą o tym, jak pozbawione radości byłoby moje życie, gdyby powiódł się mój plan obcięcia wszystkiego, co miałam między nogami. Jednocześnie jakaś część mnie pałała osobliwym pragnieniem zemsty. To, czego świat ze wszystkimi jego uprzedzeniami wcześniej mi odmawiał, pragnęłam obecnie przeżyć w pełni.

Może właśnie dlatego z początku nie zauważyłam, że Esther zaczęła mnie odtrącać, kiedy spotykałyśmy się za dnia. Nie potrafiłam jednak przestać, nawet gdy ta myśl już zaświtała mi w głowie. Albo gdy Esther zmieniła kolor z zielonego na turkusowy, tak jak kwiat łubinu zmienia barwę z białożółtego na fioletowy po odwiedzinach pszczoły. Wtedy też nie zostawiłam jej w spokoju.

Po każdym razie Esther leżała bez ruchu. Jej bursztynowe oczy zwracały się ku oknom.

Kim była Esther? Filozofowałam tak, leżąc u jej boku szczęśliwa i zaspokojona. Czy mogła być jakąś boską istotą, która żyła dzięki światłu? I nie potrzebowała niczego poza blaskiem słońca? Czy rzeczywiście tak było?

Z drugiej strony Esther nie zachowywała się bosko, tylko dość prymitywnie. Czy to dlatego, że dorastała w puszczy sama jak palec? Czy nigdy nie doświadczyła miłości ani troski? Może nie miała obok siebie dużego, ochraniającego ją ciała, w które mogła się wtulić. Puste drzewo albo dziura w ziemi widocznie nie wystarczały, by uczynić z kogoś prawdziwego człowieka. I kimże mogli być rodzice Esther? Czy byli zwykłymi ludźmi, a ona stanowiła po prostu dziwaczny przypadek genetyczny, czy też na świecie żyły inne istoty takie jak ona?

Zastanawiały mnie też osobliwe dźwięki, które nadal z siebie wydawała, chociaż, jak już wspomniałam, trochę się wyciszyły. Czyżby w ten sposób komunikowała się z puszczą? Jeśli zamieszkiwała tam od niemowlęctwa, nie ulegało wątpliwości, że urodziła się z niezwykle rozwiniętym instynktem przetrwania.

Czasami siedziała z zastygniętą twarzą, kiwając się w przód i w tył. Może była opóźniona umysłowo albo doświadczyła jakiejś traumy?

Myślałam o tym, co by się zdarzyło, gdyby Esther od urodzenia zaznała dobrego życia i ogromu miłości. Czy byłaby wtedy prawdziwym dzieckiem Boga, czy mogłaby stać się większą i potężniejszą świętą niż czczona przez zakonnice kobieta z różanego gąszczu? Czy my dwie, ja i Esther, mogłybyśmy się zbliżyć ze sobą także duchowo? Próbowałam uczyć ją słów, żeby kultywować w niej to, co ludzkie, ale ona nigdy nie powtarzała za mną. Próbowałam języka gestów, także bezskutecznie.

Nadal nie odnalazłam róży, znalazłam za to Esther. Czy wiedza o jej istnieniu zmieniłaby świat? Czy mogłam pokazać ją innym?

Oddawałam się snuciu takich fantasmagorycznych myśli na cementowej podłodze celi na wieży, jeszcze zanim pojęłam, jak bezdusznie się zachowywałam.

Na zewnątrz wciąż toczyła się wojna. Nad klasztorem regularnie przelatywały bombowce. Słyszałyśmy strzały, a pewnego dnia przemaszerował obok oddział żołnierzy. Zakonnice wyciągnęły broń i zajęły pozycje na murach. Przeorysza zagotowała gar smoły.

Nieco później jeden z żołnierzy niemal przyczołgał się pod bramę i zaczął się do niej dobijać. Jego ubranie było w strzępach, ramię zwisało przekrzywione. Błagał, żeby go wpuścić.

Gapiłyśmy się na niego z góry.

– Pomóżcie mi – powiedziała przeorysza.

Przechyliła gar ze smołą. Żołnierz wrzasnął i odczołgał się w głąb puszczy.

Przeorysza przychodziła do mnie za każdym razem, kiedy próbowałam zasnąć. Czy dowiedziałam się czegoś o Esther? Czyż nie była ona interesującym zjawiskiem?

– Fräulein Erichsen, wydaje się pani taka zmęczona. Może powinna pani na kilka nocy dać sobie spokój z tą opieką. Nie ma już pani czasu na rozmowy ze mną. I te zadrapania na pani ciele, czy pamięta pani o ich przemywaniu? Poza tym chciała pani przestudiować nasze książki o różach, ale nigdy nie spotykam pani w bibliotece.

Przytaknęłam skinieniem głowy. Zawsze po wyjściu z wieży przemywałam się wodą z mydłem.

Przeorysza powąchała skórę na mojej szyi, uśmiechnęła się. Uniosła koc i chciała się pod niego wsunąć. Odepchnęłam ją od siebie.

– Co też panią ugryzło? – zaśmiała się.

Tamtej zimy wystąpiło czternaście pochmurnych dni. Esther z powolnej i zmęczonej w jednej chwili potrafiła zmienić się w niezwykle agresywną, także za dnia. Kiedy próbowałam się do niej zbliżyć, zdarzało jej się nawet pokąsać mi ramię i wyssać z niego trochę krwi.

Stan mojej stopy się poprawił, przestałam kuśtykać. Podczas posiłków nakładałam sobie tyle jedzenia z półmisków, na ile tylko starczało mi odwagi. Byłam przeraźliwie głodna, a musiałam nabrać trochę ciała na wypadek, gdyby nagle pojawiła się możliwość zabrania Esther i opuszczenia z nią klasztoru.

Dwie zakonnice nie przetrwały zimy. Zostały zawinięte w stare prześcieradła i wywiezione na taczkach. Każdą z nich pochowano pod małym drewnianym krzyżem sporządzonym z dwóch gałęzi, które wyglądały, jakby miały zmurszeć i się rozpaść do następnej zimy.

W ostatnich tygodniach ciała zakonnic były skrajnie zasuszone, co jednak nie martwiło przeoryszy. Opowiedziała wesołym tonem, jak to zakonnice na Dalekim Wschodzie miały własny sposób na zbliżenie się do królestwa roślin, a tym samym do Boga. Otóż mumifikowały się za życia. Przez długi czas jadły nasiona, świerkowe igły, korę i roślinny środek wywołujący wymioty, doprowadzając w ten sposób swoje ciała do wysuszenia. Potem dawały zakopać się żywcem, siedząc pozycji lotosu i odmawiając modlitwy. Miały pod ziemią rurki do oddychania i dzwonki, którymi sygnalizowały, że jeszcze żyją. Po śmierci zakonnice wykopywano i wystawiano na widok publiczny w klasztorze.

Sypiałam zawsze w swojej celi, nigdy nie zostawałam u Esther na noc. Zakonnice w żadnym wypadku nie mogły nas na niczym przyłapać, poza tym trudno było przewidzieć, co Esther mogłaby zrobić, gdybym zamknęła oczy.

Ale pewnej ciemnej nocy po kolejnym zbliżeniu, podczas którego Esther drapała mnie i podgryzała, sen jednak mnie zmorzył. Obudziło mnie dopiero ukąszenie w ramię. Kiedy próbowałam się uwolnić, Esther schwyciła mnie za szyję. Plułam i wierzgałam na wszystkie strony. Esther wbiła mi w udo paznokcie. Uwolniłam się kopniakiem, odrzucając ją w kąt pomieszczenia, gdzie przez chwilę leżała i popiskiwała. Kiedy znowu stanęła na nogi, w blasku księżyca ujrzałam ją w całej postaci.

Jęknęłam, zakręciło mi się w głowie. Zdążyłam usiąść, uprzedzając upadek.

Jej brzuch sterczał jak balon, piersi były nabrzmiałe.

Skóra zmieniła kolor na niebieskozielony.

Esther była w ciąży.

Czemu ani razu nie przeszło mi to przez myśl? Byłam przecież botaniczką!

Esther przez chwilę wyglądała tak, jakby się do mnie uśmiechała. Jej okrągłe, kolczaste ciało przypominało torebkę, która po dojrzeniu pęka, uwalniając nasiona. Bujne włosy podzielone przez środek głowy przedziałkiem kładły się na ramionach jak dwa liścienie.

Musiałyśmy uciekać, obydwie. Zakonnice szybko by mnie przejrzały i uznały, że jako mężczyzna podstępem wtargnęłam do ich klasztoru. Życie Esther także mogło być w niebezpieczeństwie.

Pod napiętą skórą brzucha odbywał się ruch, Esther zapiszczała, objęła się ciasno ramionami i uniosła brzuch ku białemu światłu, które sączyło się przez okna. Lilly i Violu, to wy byłyście tam w środku. Przeraziłyście mnie wtedy, bo jeszcze was nie znałam. Rozmyślałam o tym, co też mogło wyjść z ciała Esther i co, u diabła, miałam z tym zrobić.

W tym momencie uświadomiłam sobie, że skrzywdziłam Esther. Najprawdopodobniej gwałciłam ją już od dłuższego czasu, może odkąd doszło do zapłodnienia. To, co interpretowałam jako jej żarłoczne pożądanie, zapewne było aktem samoobrony?

Żarłoczność Esther miała się wyjaśnić dopiero po wielu latach.

– Przepraszam – powiedziałam, chociaż ona na pewno tego nie zrozumiała.

Podjęłam środki ostrożności, których stosowanie okazało się konieczne aż do teraz. Zanim kolejny raz udałam się na wieżę, owinęłam sobie ciasno krocze długim pasem tkaniny. Nie mogłam ulec pokusie i musiałam stłumić w sobie popęd.

Podczas kolejnych nocy Esther zachowywała się coraz agresywniej. Na koniec zerwała mi z dłoni spory fragment skóry, aż popłynęła krew. Oczyściłam i opatrzyłam ranę, ale przeorysza zauważyła ją podczas porannego posiłku.

– Nie może pani przebywać sama na wieży – zawyrokowała. – To zbyt niebezpieczne.

Na szczęście zbliżała się wiosna i przez wielkie okna znowu wlewało się światło. Esther stała się spokojniejsza, także nocą.

Kiedy do niej przychodziłam, przystawałam czasem w drzwiach i tylko napawałam się widokiem. Owszem, rwało mnie w zabandażowanym kroczu, ale nie ruszałam się z miejsca. Niebieskozielona Esther leżała pośrodku celi z rozpostartymi ramionami i nogami, przypominając gwiazdę. Jej małe kolce sterczały, bujne włosy okalały głowę niczym aureola. Wypukły brzuch kierował się w górę. To był najwyższy czas na ucieczkę.

Niebo jaśniało i grzało klasztorne mury. Ślady na śniegu już nie mogły nas zdradzić i wiedziałam, że łatwo znajdę w lesie jakieś jadalne rośliny. Na wszelki wypadek ukradłam ze spiżarni dwie z ostatnich, na wpół przegniłych główek kapusty, które spakowałam do plecaka wraz ze swoimi rzeczami. Przeszłam się po szczycie muru, ale skok stamtąd groziłby nam śmiercią.

Tamtego wieczoru, kiedy kos przysiadł na szczycie wieży i odśpiewał swoje pierwsze trele, przeorysza otworzyła drzwi do mojej celi. Nalegała, żeby mi towarzyszyć podczas wizyty u Esther. Na wieży zapanował cudowny spokój, powiedziała. Na moim ciele też nie było zbyt wielu zadrapań.

Nagle przeorysza zachichotała i rozebrała się do naga. Chyba nic się nie stanie, jeśli tego wieczoru Esther zajmie się sobą?

Cienka, blada skóra przeoryszy opinała sterczące kości. Nad zapadniętą piersią kołysał się klucz.

Zadrżałam, myśląc, że wybiła moja ostatnia godzina, kiedy kobieta przywarła do mojego ciała. Oczy błyszczały, sutki sterczały, dłoń powoli wsuwała się pod sukienkę.

Przeorysza spojrzała na mnie ze zdziwieniem, kiedy natknęła się na zabandażowane krocze. Później się uśmiechnęła i powoli rozwinęła materiał.

Jej oczy widziały wszystko w blasku świecy.

Z początku wyglądała, jakby chciała wzywać pomocy. Ale zamiast tego zaczęła pomstować, powietrze przecinały lękliwe słowa skierowane do czegoś, co zwała „demonem”. Syczała i kłapała zębami, ściskając mnie coraz mocniej. Potem zaczęła zmawiać modlitwy i śpiewać psalmy. Przez chwilę jej twarz nie była niczym więcej niż czaszką, aż nastąpił wybuch i grymas zmienił się w pożądanie. Oczy przeoryszy błyszczały wiosenną zielenią, włosy przybrały brązowawy odcień. Poliki były niemal krągłe, zarumienione. Naraz oczy się zamknęły, oddech zamarł i biedna skołowana kobieta osunęła się na łóżko.

Ze wstrzymanym oddechem spojrzałam w dół swojego ciała. Mój członek wciąż był mały i oklapły.

Czy powinnam była udzielić pomocy przeoryszy? Przywołać siostry?

Jednak musiałam postąpić tak, jak postąpiłam. Zdejmując jej z szyi klucz do klasztornej bramy, uratowałam też Wasze życie. Gdy ponownie obwiązywałam sobie krocze, spomiędzy bladych warg kobiety nie dobywał się żaden dźwięk. Zarzuciłam plecak na ramię i ruszyłam na wieżę po Esther.

Stałyśmy tak przez chwilę – ja i Esther, obok siebie – na stopniach za bramą. Księżyc był czarny i kiedy stawiałam pierwszy krok, czułam się, jakbym wstępowała w nicość.

Esther, w przeciwieństwie do mnie, uniosła nos i na czworaka popędziła do puszczy. Gnałam za nią ile sił. Gałązki smagały mnie po twarzy, kiedy podążałam za dźwiękiem jej stóp i rąk klaskających o wiosennie odtajałą ziemię.

W głębi lasu Esther przystanęła. Może chciała na mnie zaczekać? Rzeczywiście – mała, zimna dłoń nagle wsunęła się w moją i tutaj, pod drzewami, nareszcie stanęłam na twardym gruncie.

Dzwon klasztorny bił przywołująco, lecz my zanurzałyśmy się w wiosnę, coraz bardziej oddalając się od zakonnic. Jak długo mogły tam przetrwać? Czy wiosna miała okazać się dla nich łaskawa, tak jak wydawała się łaskawa dla Esther? Tak, i dla mnie też.

Wzeszło czerwone słońce i patrzyłyśmy przez ciemność ku światłu.

Esther co chwilę przystawała, żeby wytarzać się w soczystej trawie. Gładziła jaskrawozielone świerkowe pąki, przyciskała twarz do kory drzew, potruchtała do bagna i z uśmiechem rozmazała trochę błota na policzkach.

Kiedy światło zmieniło się na żółte, wyrwała do przodu.

Dokąd zmierzała Esther i dokąd zmierzałam ja? Co, gdyby nagle zaczęła rodzić? Noworodki potrzebują przecież jedzenia i ciepła. A na świecie chyba wciąż trwała wojna?

*

Ostrożnie pocałowałam Esther w głowę, kiedy układałyśmy się razem do snu w moim śpiworze. Naprawdę, nie zrobiłam nic poza tym. Do jej lepkich włosów poprzyklejały się liście, nasiona i gałązki. Noc przebiegła spokojnie, Esther nawet nie próbowała mnie kąsać. Każdego ranka wstawała i wychodziła z namiotu, a za każdym razem jej brzuch wydawał się jeszcze większy.

W czasie, który nastąpił po naszej ucieczce, żywiłam się liśćmi buczyny, resztkami wziętych z klasztoru główek kapusty, a także łapałam ryby w strumieniach. Esther przyglądała się nakłutym rybom, które ogień przemieniał z czerwonych w brązowe i białe. Kiedy się pożywiałam, ona spuszczała wzrok na główki kwiatów i gładziła ich łodyżki. Kładła się na plecach, szumiała wespół z drzewami, skrzypiała z korą i odpowiadała ptakom. Wydawała się równie szczęśliwa jak ja w Snekkersten, kiedy udawało mi się wymknąć samej do lasu.

Och, gdybyśmy tylko mogły wrócić do Danii, pomyślałam.

Po rozwinięciu śpiwora Esther układała się w nim obok mnie. Byłam dla niej ciepłem i ochroną. Byłam tym, do czego lgnęła.

Esther raźno wędrowała przez las przystrojony w letnią szatę. Raz na jakiś czas przystawiała ucho do jakiegoś drzewa lub korzenia. Węszyła w powietrzu, przegryzała parę liści. Wlekłam się za nią wyczerpana i chuda jak szkielet.

Nie jestem pewna, ile tygodni trwała nasza wędrówka przez puszczę. Niekiedy kryłyśmy się przed samolotami. Zdarzało nam się napotykać ślady zostawione przez wojskowe buty. Raz minęło nas dwóch żołnierzy, ale Esther w porę pociągnęła mnie za sobą w krzaki.

Pewnego popołudnia Wasza mama zaczęła utykać. Przystanęła, uchwyciła się brzozowego pnia. Z jej ust wydobyło się gulgotanie, twarz stała się sinofioletowa.

Niemożliwe, żeby upłynęło dziewięć miesięcy, było o wiele za wcześnie. Esther osunęła się na czworaka i weszła między skupisko młodych dębów. Tutaj przykucnęła z rozłożonymi nogami. Wypłynęła z niej zielonkawa ciecz, po czym Esther zaczęła krzyczeć jak prawdziwy człowiek.

Podpełzłam do niej i przycisnęłam dłonie do jej ust, aż wybałuszyła oczy. Jej paznokcie wpiły się w moje ramiona. Zacisnęłam wargi, żebym ja też przypadkiem nie krzyknęła.

Podczas gdy Esther rodziła, przypuszczalnie nie mając pojęcia o niczym poza odczuwanym bólem, słońce przeszło z wieczornej czerwieni w poranną. W godzinach ciemności paliłam małe ognisko, by móc obserwować, co się dzieje. Żałowałam swoich czynów, tego, że kiedykolwiek wtargnęłam w Esther.

Wtedy pojawiła się pierwsza różowa główka. Rozłożyłam na trawie kurtkę, złapałam też łożysko i całą resztę. Esther nie przestawała przeć i podczas gdy ogrzewałam Cię, Lilly, przy swojej piersi, pojawiłaś się Ty, Violu, i zostawiłaś czerwone plamy na mojej sukience. Nie było powodu do zmartwień. Strach, który odczuwałam przed zawartością brzucha Esther, okazał się nieuzasadniony. Wyglądałyście prawie zupełnie normalnie. Owszem, byłyście malutkie, ale tak samo różowe jak wszystkie ludzkie dzieci. Miałyście na główkach pojedyncze grube zielone włosy, ale miękkie i kręcone jak moje. Czułam radość, przekonana, że odziedziczyłyście po mnie błękitne oczy. Piszczałyście jak kocięta, a Wasze usta szukały jedzenia. Umościłam Esther w śpiworze, ułożyłam Was między jej piersiami i mocno się do nich przyssałyście. Esther zasnęła, a ja Wam pomagałam, kiedy sutek wymykał się z ust.

Na koniec ja też wcisnęłam się do śpiwora i ucałowałam swoje córeczki.

Ach, jakże byłyście mi drogie.

Esther szybko stanęła na nogi, ale kuśtykała i krwawiła. Na dole była cała rozerwana, aż do odbytu, i nie miałyśmy możliwości zszyć rany.

Niosłam Was, drogie dziewczynki, podczas gdy Esther musiała iść o własnych siłach.

Trochę się wstydziłam, kiedy przyłapałam się na myśleniu o niej jak o Waszym zapasie jedzenia. Próbowałam skłonić Was do ssania moich sutków i być dla Was smoczkiem, ale przecież nie mogłyście się od tego nasycić.

Czasami, kiedy mleko Esther nie chciało popłynąć, kładłam Was na polanie, żeby sprawdzić, czy pomoże Wam światło słoneczne. Ale Wy za każdym razem uderzałyście w krzyk, więc przenosiłam Was z powrotem w cień. A jednak… Kochane dzieci, może ta jasna pora roku miała swój udział w tym, że udało Wam się przeżyć.

To ja decydowałam teraz o celu naszej wędrówki. Po wyjściu z puszczy obrałyśmy kurs na Danię. Mimo że sama nie wiedziałam, jakiej przyszłości mogłam się spodziewać w swojej ojczyźnie, uznałam, że będzie to dla Was najlepsze miejsce. Naprowadzałam Esther na właściwy kierunek za każdym razem, gdy przychodziło jej do głowy coś innego.

Po drogach przemieszczały się długie kolumny maszerujących żołnierzy. Esther zawsze potrafiła je usłyszeć, a może zwietrzyć, dzięki czemu mogłyśmy zawczasu się ukryć.

Niekiedy trzęsła się ziemia, błyskały wybuchające bomby.

Chód Esther zrobił się dziwnie nierówny, trochę jak u starej kobiety. Rana wygoiła się na brzegach, ale Esther wciąż nie mogła utrzymać moczu. Cofała się jednak z piskiem, jeśli tylko próbowałam jej tam dotykać. Mój członek nadal reagował, choć nie tak często jak kiedyś. Miałam przecież Was i pełne ręce roboty.

Kiedy płakałyście, śpiewałam Wam swoim najjaśniejszym tonem. Gładziłam Was, całowałam i przytulałam. Patrzyłam w oczy i do Was mówiłam. Esther nie zwracała na Was uwagi, wydawała się jedynie zadowolona, że opróżniacie jej nabrzmiałe piersi.

Podbiegłam do jakiegoś miasta, z wielką obawą zostawiwszy Esther w rowie razem z Wami. Kupiłam ubranka dla dzieci i materiał na pieluchy, znalazłam też małą sukienkę, sweter i czapkę dla Esther.

Wasze maleńkie paluszki zaciskały się wokół moich, kiedy powoli zbliżałyśmy się do wybrzeża Bałtyku. Większość drogi pokonałyśmy pieszo, resztę pociągiem. Nadchodziła jesień. Naciągnęłam czapkę nisko na czoło Esther. Miałam nadzieję, że ludzie wezmą ją za moją ułomną młodszą siostrę.

WASZE PIERWSZE LATA 1940–1941

Lilly i Violu, pewnie jesteście teraz w szoku. Macie zatem dwie matki? Czy ojca i matkę? I jeszcze sposób, w jaki potraktowałam Esther, Waszą biologiczną matkę. Na swoje usprawiedliwienie mogę tylko powiedzieć, że gdybym nie zrobiła tego, co zrobiłam, może w ogóle nie przyszłybyście na świat? Albo nie miałybyście szansy na nim przeżyć?

Zdaję sobie sprawę, jak trudno to wszystko zaakceptować jako wyjaśnienie Waszego istnienia. Ale tyle razy wypytywałyście mnie o swoje pochodzenie, zapewne nie przypuszczając, jak zaskakująca może być prawda.

Mam Wam niestety o wiele więcej do wyznania.

W Kopenhadze wynajęłam dla nas mały pokój z widokiem na podwórze. Esther natychmiast wskoczyła na parapet i odchyliła głowę, wydając swoje leśne dźwięki, żeby nałapać światła. Siedziała nieruchomo z rękami w górze i szczupłymi palcami mocno przyciśniętymi do szyby. Nie było tam żadnej rynny ani bluszczu, po których mogłaby spuścić się dół, mimo to pozamykałam okna na haczyki i zabezpieczyłam je kłódkami.

Twarzyczki purpurowiały Wam od krzyku, sąsiedzi z obu stron walili w ściany, sąsiedzi z góry walili w podłogę, sąsiedzi z dołu w sufit. Esther opróżniała piersi, jej zielonkawe mleko pieniło się wokół waszych dziurek w nosie i w kącikach ust. Pod koniec dnia, kiedy przez szyby wreszcie wpadało trochę słońca, zaczynała się obracać. Nie odrywały jej od światła nawet Wasze najgłośniejsze wrzaski.

Po ścianach pokoju spływała wilgoć. Śmierdziało tam waszymi pieluchami, które prałam w wiadrze i próbowałam suszyć przy piecu kaflowym. Dywan był przesiąknięty sikami Esther. Kiedy spałyście, ciągle próbowałam do niej mówić i otaczałam ją przyjaźnie ramionami, ale często się przed tym wzbraniała. Pewnie z obawy, że znowu ją będę napastować.

Czy gdybym miała dosyć czasu i chęci, mogłabym zapewnić Esther tyle duchowej uwagi i pozytywnego kontaktu cielesnego, że jej umysł z czasem by znormalniał? Kiedy wracam myślami do tamtych czasów, nadal tego nie wykluczam.

Ale przez większość dni nawet nie byłam w stanie się ogolić ani ubrać. Całą swoją uwagę poświęcałam Wam. Nie mogłam się na Was napatrzyć. Wyglądałyście prawie identycznie, ale nigdy nie miałam wątpliwości, która jest którą. Istniały drobne cechy szczególne – Lilly, Twoje wykręcone prawe ucho, a u Ciebie, Violu, zezujące lewe oko. Lilly, Twój płacz był popiskujący. Twój płacz, Violu, miał znacznie większe natężenie.

Najlepiej spało się Wam obok siebie. Lepiej niż w moich ramionach. Pragnęłyście jedna drugiej, miało być jak wtedy, gdy leżałyście bezpiecznie splecione w brzuchu Esther. Kiedy Was rozdzielałam, rozlegały się bolesne krzyki. Czy w ogóle potrzebowałyście innych ludzi, poza tym, że ktoś musiał Was nakarmić i zmienić Wam pieluchy? Wpatrywałyście się sobie w oczy, naśladowałyście wydawane przez siebie dźwięki. Istotny dla rozwoju kontakt wzrokowy nawiązywałyście w głównej mierze z swoim lustrzanym odbiciem, którym dla siebie byłyście, podczas gdy ja czułam się często jak zupełna intruzka. Łącząca Was bliskość przyprawiała mnie niekiedy o płacz.

Zima zaczęła kąsać, słońce nie świeciło już ponad murem i wraz z tym zmalała ilość mleka, a skóra Esther wyblakła. Za to znów wzmogła się w niej agresja.

Pewnego dnia, kiedy wyszłam z domu po mleko i ziemniaki, zastałam po powrocie przeraźliwe wrzaski. Violu, brakowało Ci koniuszka palca serdecznego.

Esther tylko gapiła się przed siebie. Wydawała się w lepszej formie, niż w ciągu ostatnich dni, i znowu miała mleko. Opatrzyłam Ci ranę, Violu.

– Nie, nie, nie – zasyczałam do Esther, ale odpowiedziała mi pustym spojrzeniem.

Och, czemu sobie wtedy nie przyrzekłam, że już nigdy Was nie zostawię?

Jak mogłabym po tym wszystkim kiedykolwiek wyjść sama z mieszkania? Co nas czekało, kiedy skończą się pieniądze magistra Steena i będę musiała poszukać sobie pracy? Przez krótką chwilę rozważałam, czy nie napisać do Margrethe albo do mamy. Czy któraś z nich przyjęłaby mnie z otwartymi ramionami, gdybym zjawiła się z dwójką dzieci? Mama pewnie nie, bo co powiedziałby tata? Ale Margrethe? Może nadal mieszkała z ojcem.

Ja i Esther z pewnością nie byłyśmy nigdzie mile widziane.

Tego samego dnia zrobiłam coś, do czego również uciekały się zakonnice. W desperacji uderzyłam Esther. Czy to mogło oduczyć ją kąsania?

Odczołgała się ode mnie po podłodze.

– Przepraszam – powiedziałam. – Możesz mi wybaczyć?

Z gardłem ściśniętym płaczem uprzątnęłam mieszkanie i wytarłam podłogę. W kącie za drzwiami znalazłam grudkę kału i kość. Zdziwiło mnie to, bo nigdy wcześniej nie widziałam, żeby Esther zostawiała jakieś stałe odchody. Jednak wówczas nie miałam czasu zastanowić się dłużej nad tym odkryciem i wyrzuciłam wszystko do śmietnika.

Droga Violu, moja kochana córeczko. Dokładnie przemyłam wodą z mydłem kikut twojego palca i pieczołowicie go opatrzyłam.

Nazajutrz powzięłam decyzję.

Może teraz to rozumiecie? Że wsiadłam w pociąg do Helsingør, szarpnęłam za sznur dzwonka i zostałam wpuszczona do domu dziecka?

Kiedy niosłam Was korytarzem do biura dyrektorki, ze wszystkich drzwi wpatrywały się we mnie małe dzieciaki. Pachniało tam pastą do podłóg i wykrochmalonymi firanami.

– Chodzi o jedną czy o dwie?

Rozwinęłam Was. Byłyście brudne i wychudzone.

– Jest pani matką?

Potwierdziłam, ale poprosiłam o zapis „matka nieznana”.

– Czy oddaje je pani do adopcji?

– Chciałabym móc je odwiedzać.

Dyrektorka przyjrzała się opatrunkowi Lilly i długo na mnie patrzyła. Schowałam dłonie pod stołem.

– Muszą leżeć obok siebie – załkałam – w jednym łóżku. Nie może pani dopuścić, żeby je rozdzielono.

Dyrektorka pokiwała głową. Ucałowałam na pożegnanie Wasze jasne loczki i po cichu wyszłam, kiedy spałyście.

OGRÓD BOTANICZNY 1941–1970

Późnym wieczorem zapukałam do drzwi Laboratorium Botanicznego. Otworzył mi profesor Jørgensen. Podrapał się za uchem, poprawił okulary, zmierzył wzrokiem moją białą sukienkę, która jaśniała niczym świeżo rozwinięty księżycowy kwiat.

Przedstawiłam się jako Johanne Erichsen, jego była studentka.

Z nieba sypały się drobne płatki śniegu. Jørgensen zbliżył się do mnie, wychodząc za próg.

– Pamiętam Johannesa Erichsena.

Skinęłam głową i splotłam dłonie za plecami.

– Wyjechał do Ameryki Południowej. Jego matka przyszła do mnie zapłakana, żeby spytać, czy mam od niego jakieś wieści.

Wpiłam paznokcie we wnętrza dłoni, spuściłam wzrok i spytałam, czy skamieniałości magistra Steena nadal pokrywają się kurzem.

– Wszystkie badania zawieszono z powodu wojny. Nie mamy na to środków.

Powiedziałam, że magister Steen nie żyje. Że byłam zmuszona przezimować w żeńskim klasztorze i zostałam matką dwóch bliźniaczek, które przebywają teraz w domu dziecka. Czy profesor mógłby załatwić mi jakąś pracę?

Nie miałam odwagi unieść wzroku. Jørgensen bardzo długo milczał.

– Nie wiem, co powiedzieć.

– Rozumiem – odparłam i wyciągnęłam ku niemu dłoń. Ujął ją ze zdziwieniem i zapatrzył się w głąb Gothersgade.

– Straszliwie pan wychudł. Przed wyjazdem był pan duży i silny. Ale brakuje nam ogrodnika. O ile nadal może pan pracować fizycznie? Zapewniamy też mieszkanie.

*

Sprowadziłam Esther pod osłoną nocy. Niosłam ją w zasznurowanym plecaku ku zimnemu domkowi szachulcowemu. Budynek wraz z przylegającą do niego szopą był położony na wzgórzu obok obserwatorium astronomicznego przy ulicy Øster Voldgade, naprzeciwko pałacu Rosenborg. Weszłam na teren ogrodu przez furtkę, do której klucz wydano mi wcześniej. Pręty ogrodzenia z kutego żelaza zostały uformowane na kształt zastygniętych lilii. Chociaż były gęsto rozmieszczone, Esther mogłaby z łatwością przecisnąć się między nimi. Musiałam trzymać ją pod kluczem, za dnia i w nocy.

Esther popiskiwała i chwytała się za piersi. Smarowałam je naparem rumiankowym, aż obrzęk i mleko zniknęły. Drapała w drzwi. Tęskniła za Wami, czy potrzebowała więcej światła? Może chodziło o jedno i drugie?

Sama też umierałam ze zgryzoty. Czy oddając Was, postąpiłam słusznie? Czy w domu dziecka było wam dobrze? Czy jeszcze kiedyś miałam z Wami zamieszkać? Córeczki, musicie wiedzieć, że nie było mi łatwo.

Tuż po zachodzie słońca, po zamknięciu ogrodu i po wyjściu pracowników, lecz gdy wciąż było jasno, wkładałam Esther do plecaka. Niosłam ją pod jeden z modrzewi porastających kamieniste pagórki i tam przywiązywałam. Wcześniej Esther zdejmowała ubranie, pewnie po to, żeby wchłonąć jak najwięcej światła. Stała spokojnie, jak gdyby wrosła w ziemię, nie mniej nieporuszona niż odlana z brązu ogrodowa rzeźba Narcyza, który zastygł na widok swojego odbicia w wodzie.

Gapiłam się na nią, moje pożądanie nie zniknęło, lecz pozwalało się stłumić. Ramiona Esther oplatały miękko modrzew, stała w lekkim rozkroku, palce u stóp zagłębiały się w ziemi na parę centymetrów. Zarzucała głową, tak że włosy rozwiewały się na wszystkie strony.

Odpowiadała na ptasie nawoływania i szczekanie psów. Powtarzała dźwięki wiatru szarpiącego gałęzie drzew.

*

Mgła nadciągała i zawisała nad ogrodowym jeziorem. Wieże i kopuły Szpitala Gminnego, pałacu Rosenborg i kościoła świętego Andrzeja lśniły w świetle księżyca. Profesor Jørgensen przesiadywał w laboratorium do późnej nocy. Żółte światło sączyło się na zewnątrz wąziutką szczeliną pod zasłoną zaciemniającą.

Często kierowano mnie do ciężkiej pracy przy kruszarce do torfu przed budynkiem kotłowni. Potrzebowaliśmy opału, żeby ogrzać rośliny egzotyczne w szklarni. Poza tym zajmowałam się przesadzaniem sadzonek do wiszących donic w paprociarni i umacnianiem za pomocą linek odciągowych wielkiej palmy o wachlarzowatych liściach z wysp Pacyfiku. Oczyszczałam też z alg szyby palmiarni i wymieniałam te, które znowu przebił olbrzymi bambus. Potrafił w ciągu jednego dnia urosnąć trzydzieści centymetrów.

Starałam się być na bieżąco. Czytałam czasopismo „Physiologia Plantarum” i inne publikacje, które pozwalano mi wypożyczać. Interesowałam się postępami badań Marie Hammer nad mechowcami. Konkluzje magistra Steena dotyczące tego, gdzie i w jakim okresie kontynenty mogły się ze sobą łączyć, wyraźnie pokrywały się z jej wnioskami.

Oczywiście czytałam też wszystko, co tylko mogłam znaleźć, o różach. Nigdy jednak nie natknęłam się na gatunek choćby z wyglądu przypominający różę Krysy i Steena. Ciągle wracałam do rysunków i opisów z notatników magistra. Czy naprawdę istniała róża o ludzkich cechach? Z jednej strony myśl ta wciąż wydawała się absolutnie sprzeczna z nauką, z drugiej strony istnienie Esther też w pewnym sensie takie było.

Gawędziłam z Esther, trochę jej śpiewałam i poklepywałam ją delikatnie po plecach, jeśli tylko udawało mi się sprawić, że siedziała spokojnie na krześle, podczas gdy ja oddawałam się swoim studiom. Czasem próbowałam czytać jej na głos, ale słowa do niej nie docierały.

Każda z nas okrywała się swoim pledem, chociaż byłoby nam cieplej razem pod jednym.

Kiedy się posilałam, Esther patrzyła na moje jedzenie, ale nie wzbudzało jej zainteresowania. Moje posiłki były spartańskie – kasza, ziemniaki, grochówka. Nie było mnie stać na mięso. Wszelką nadwyżkę finansową przeznaczałam dla Was.

Podczas wojennych zim temperatura spadała niekiedy do minus dwudziestu stopni. Ziemia zamarzała na głębokość metra. Inne lokale mieszkalne w parku były uszczelniane albo instalowano w nich piece, lecz ja miałam tylko małą kuchnię węglową, a w szczelinach między oknami gwizdał wiatr. Często było mi cieplej wśród palm niż w domu, najgorsze było jednak wychodzenie w nocy do pracowniczych toalet. Nie miałam doprowadzonej bieżącej wody.

Esther spała w kącie w wiklinowym koszyku, który wyłożyłam poduszkami. Ostatnim, co widziałam, nim zgasiłam lampę, były jej mrugające bursztynowe oczy.

– Dobrej nocy – życzyłam jej szeptem.

Jeden jedyny raz zbadałam Esther, przywiązawszy jej nogi do słupków narożnych łóżka. Wrzeszczała na całe gardło, próbowała mnie kopać i bić. Jej krocze było tak zmasakrowane, że z pewnością nie mogła mieć więcej dzieci, i byłoby absolutnie niewybaczalne, gdybym jeszcze kiedyś próbowała tam wtargnąć. Na wszelki wypadek nadal bandażowałam sobie przyrodzenie, mimo związanych z tym uciążliwości. Ale czy nie była to dla mnie sprawiedliwa kara?

Skóra Esther wciąż miała turkusowy odcień, którego nabrała po zajściu w ciążę. W klasztorze bił od niej delikatny kwiatowy zapach, ale od czasu naszej ucieczki – może nawet od momentu zapłodnienia – już go nie wyczuwałam. Zastanawiałam się, jak było w moim przypadku. Czy woń mojego ciała też w jakiś sposób uległa zmianie, tak że Esther już się mną nie interesowała? Bo przecież kiedyś mnie pożądała. Czy nie? Tak, przecież to ona pierwsza próbowała się ze mną zbliżyć.

Pożyczyłam wagę i zważyłam Esther. Zmierzyłam wzrost. Zeskrobałam trochę jej naskórka i wypożyczyłam z Laboratorium Botanicznego mikroskop, także z myślą o Was, bo przecież w połowie pochodziłyście od niej.

Skóra rzeczywiście zawierała małe ciałka zieleni, których istnienia mogłam się jedynie domyślać podczas pobytu w klasztorze. To w nich Esther przetwarzała dwutlenek węgla, światło słoneczne i wodę w tlen i cukry. Oddychała przez małe aparaty szparkowe w skórze podobne do tych u roślin, ale także przez usta – i w ten sposób uwalniała energię z cukrów potrzebną do utrzymywania komórek i poruszania się. Ze względu na równoczesne oddychanie i fotosyntezę można było porównać Esther do małego perpetuum mobile.

Jej włosy też zawierały ciałka zieleni i nie były obumarłymi komórkami, które osiągnęły pełnię wzrostu. One nadal żyły. Miały malutkie haczykowate włoski o właściwościach kleistych, podobne do tych u przytulii czepnej.

Zimowa ciemność znowu dała się Esther mocno we znaki. Zrobiła się blada jak korzeniówka pospolita – roślina, która nie posiada chlorofilu umożliwiającego fotosyntezę i która żyje dzięki czerpaniu pokarmu z martwej materii organicznej. Gdyby Esther mogła biegać swobodnie na dworze, z pewnością byłoby inaczej.

Wzorzec, który zaobserwowałam w klasztorze, a także podczas naszej ucieczki i później, w ciasnym pokoju w Kopenhadze, wyraźnie się powtarzał. Kiedy Esther otaczało światło, siedziała nieruchomo, niemal uśmiechnięta, chłonąc energię słoneczną. Kiedy było ciemno, leżała jak martwa albo atakowała i kąsała do krwi.

Z czasem nabawiłam się tylu blizn, że róża magistra Steena na przegubie ręki wydawała się przy nich bardzo niepozorna. Trzymałam w domu motykę, zarówno do samoobrony, jak i po to, by móc zademonstrować wyraźny sprzeciw. W nocy zabierałam ją ze sobą pod kołdrę.

Wiem, że wydaje się to brutalne, ale co miałam zrobić?

Istniało wiele dobrych powodów, żeby trzymać Esther w zamknięciu. Co by się z nią stało, gdyby ktoś ją zobaczył? Trafiłaby do ogrodu zoologicznego, do jakiegoś laboratorium, a może do szpitala dla wariatów?

Z drugiej strony istniała możliwość okrycia się sławą. Z pewnością mogłyśmy trafić na czołówki gazet z całego świata. Ale tutaj problem stanowiłam ja – urodzona jako mężczyzna, nosząca kobiece stroje. Zostałabym odsądzona od czci i wiary, może nawet ukarana. Co więcej, mogło wyjść na jaw, jak postąpiłam z Esther.

Jednak najgorszą rzeczą był mój wstyd.

Za dnia, kiedy przebywałam w pracy, Esther lubiła przesiadywać na parapecie jedynego okna w naszym domu. Cała jej twarz zwracała się ku tej odrobinie światła, która docierała do szyby. Nie mogłam powstrzymać wzruszenia, kiedy widziałam ją w oknie: siedziała tam, zastygła w bezruchu. Czy słońce było dla Esther jak matka, albo jak miłość jej życia? Czy aby nie umierała tutaj z tęsknoty?

Niestety musiałam przepędzać ją z parapetu. Mogła zostać zauważona przez ogrodników lub na przykład gości odwiedzających park.

Ach, jakże ja byłam zmęczona. Zarówno z powodu ciężkiej pracy, jak i wiecznego lęku przed zdemaskowaniem. Poza tym tęskniłam za Wami i się o Was martwiłam. Czy w domu dziecka dobrze Was traktowano? Czy pozwalano Wam spać w jednym łóżku i czy nadal tuliłyście się do siebie? Czy potrafiłyście żyć ze sobą w zgodzie?

Tęskniłam też za mamą i za Margrethe. Niewysłane listy wciąż leżały w walizce. Próbowałam zapomnieć o mamie płaczącej w gabinecie profesora Jørgensena.

A co z pobudzeniem seksualnym, którego doznałam na klasztornej wieży? Chociaż było mi wtedy jak w niebie, obecnie coraz mniej doskwierał mi jego brak. Czerpałam przyjemność z pielęgnowania roślin, codziennego noszenia kobiecych strojów i tego, że zwracano się do mnie „Johanne”. Ludzie uważali mnie pewnie za dziwaczkę, ale ja to akceptowałam i nie oczekiwałam przyjaźni. Każdego ranka wkładałam spódnicę, zapinałam małe, delikatne guziki z przodu bluzki i zaplatałam warkocz, który sięgał mi prawie do pasa.

Kolejne zimy zabierały wiele starych drzew. Ich kora nie wytrzymywała na mrozie, ale ogólnie drzewostan ogrodu doskonale sobie radził. W latach występowania suszy drzewa, które przetrwały, produkują olbrzymie ilości nasion. Tak się dzieje, gdy przeczuwa się swoją śmierć. Dotyczy to też młodszych, przemarzniętych drzew.

Robiłam wszystko, co w mojej mocy, żeby chronić egzotyczne gatunki roślin, nieprzystosowane do duńskich warunków pogodowych. Ogród Botaniczny nigdy nie był tylko ozdobą, to także ośrodek badawczy. W ostatnich latach myślałam też o ogrodzie jako o czymś w rodzaju banku nasion. Miejscu, gdzie przyszli ludzie będą mogli ponownie wyhodować rośliny zagrożone wyginięciem wskutek naszej ekspansji na całym globie.

Do pracy zawsze wkładałam białą sukienkę. Za plecami byłam nazywana „białą damą”. Nie tylko przez pracowników, ale także przez stałych gości ogrodu. Wysiewałam nasiona w mnożarkach, pieliłam, grabiłam i podlewałam. Przeszczepiałam rośliny, kopałam w ziemi. Paliłam sterty chrustu i piekły mnie oczy. Świat przechodził z jasnozielonego w ciemnozielony, w żółty, brązowy i czerwony, w czarny i biały – i na powrót w jasnozielony. Gdy woda z konewki wsiąkała w ziemię, rozlegał się radosny szmer, i nie miałam wątpliwości, że rośliny cieszą się tym tak samo jak ja. Woda skroplona na suficie szklarni kapała na wielkie ciemnozielone liście niczym resztki tropikalnego deszczu. Unosząca się tam woń była gęsta, gorzkawa.

Przycinałam rośliny sekatorem i piłą. Być może odbierały to jako pieszczoty, bo gwałtownie puszczały nowe pędy. Karmiłam muchami gatunki mięsożerne. Owady zapylające brzęczały, a ja pomagałam im zapylać niektóre z najwrażliwszych roślin pędzlem z włosia gnu. Ostrożnie stawiałam stopę na liściu wiktorii królewskiej. Jej kwiaty wabiły owady swoim ciepłem, a nocą się zamykały, tak że owady mogły zapylać je w spokoju. Wiktoria królewska pojawiła się miliony lat temu, jest tylko trochę młodsza niż dinozaury. Cofałam stopę, jednak byłam zbyt ciężka. Ciekawe, czy Wy dwie mogłybyście usiąść razem na liściu wiktorii. To znaczy, gdybym zdobyła się na odwagę, żeby pokazać Wam swój dom.

Goście i ogrodnicy mijali się na krętych alejkach wyłożonych czerwonymi płytami ze skamieniałościami jeżowców i ośmiornic. Kratki nad rowami z rurami grzewczymi zgrzytały metalicznie, kiedy się po nich stąpało.

Dbałam o to, by nie zrobić krzywdy maleńkim ropuszym dzieciom skaczącym po kamiennych ścieżkach. Całowałam palmy, buki, porosty tundrowe, a nawet – bardzo ostrożnie – olbrzymie kaktusy. Wszystkie rośliny szklarniowe marzyły o wyjściu na słońce. Przywierały do szyb, nie zdając sobie sprawy, jaki ziąb panuje na dworze zimą.

Tocząca się wojna była wojną światową. Wówczas nikt nie mógł wiedzieć, czy w ogóle się skończy. Armie pokonywały łańcuchy górskie, statki i samoloty forsowały oceany, które także powstały wskutek wędrówki kontynentów, a tę z kolei spowodowało pojawienie się roślin przed miliardami lat. Oczywiście o ile ktoś wierzył się w te teorie.

W ten sposób stworzona przez rośliny geologia Ziemi współdecydowała o tym, w jakich miejscach dochodziło do wojen, którędy przebiegały granice i gdzie miano stoczyć bitwy. Lecz krajobrazy nie poruszały się dość szybko, by powstrzymać konflikty między ludźmi. Przy Sølvgade kopano kolejne bunkry, w których kopenhażanie mogli szukać schronienia, i postanowiono, że w razie wielkiej pożogi ogrodowe jezioro będzie wykorzystywane jako zbiornik przeciwpożarowy.

Ogród Botaniczny stanowił część dawnego zespołu fortyfikacji. Podczas pracy znajdowałam czasem w ziemi guziki od mundurów, odłamki granatów i łuski po nabojach. Pewnego dnia natknęłam się nawet na kość udową, która okazała się ludzka – może należała do jakiegoś żołnierza z czasów bombardowania Kopenhagi?

Wojna zakończyła się spowodowanym przez człowieka wybuchem atomowym. Wydawał się równie przerażający co siły, które stworzyły kiedyś Ziemię i które może kiedyś doprowadzą do jej zagłady.

Uchodźcy, żołnierze i więźniowie powrócili do domów, zmarli zostali upamiętnieni. Tylko dla mnie i Esther w zasadzie nic się nie zmieniło.

Rzadko spotykałam się z botanikami zatrudnionymi w laboratorium, ale w pierwszych latach bywałam zapraszana do gabinetu profesora na kawę albo herbatę. Jørgensen powierzał mi drobne zadania, które były dla mnie źródłem dodatkowego, niewielkiego dochodu. Byłam taka zdolna, mówił profesor. Klasyfikowałam nasiona otrzymywane z zagranicy i pomagałam magistrze Ingrid Muhl w doświadczeniach z wysuszaniem. Oddelegowano mnie też do prowadzenia korespondencji z pewnym profesorem z amerykańskiego uniwersytetu. Na początku dotyczyła ona sadzonek kaliny, o których przesłanie prosił naukowiec. Z wielkim entuzjazmem zareagował na moją wydatną pomoc i przez kolejne lata sporo ze sobą pisaliśmy. To także jego zasługa, że udaję się teraz do Stanów z obietnicą pracy w jego laboratorium.

Nie zajmowałam się już udowadnianiem żadnych teorii. Pieniędzy na badania nadal było niewiele, a ja bałam się stracić posadę. Dlatego postępowałam tak jak rośliny: przystosowałam się, najogólniej mówiąc, do otoczenia.

Doszłam do wniosku, że nocne spacery pomagają na zimową agresję Esther. Wybierałam późne godziny, podczas których wędrowałyśmy wokół jezior, w których falach niczym bioluminescencja migotały neony. Esther mogła sobie tutaj stać, przekręcać się i obracać.

Skradałyśmy się mostami, przez puste place, obok barów. Przystawałyśmy na krótko obok znieczulonych alkoholików i bezdomnych śpiących na ławkach, a także przy zesztywniałych z zimna prostytutkach stojących na chodniku. Esther obwąchiwała ich wszystkich, nim nie pociągnęłam jej dalej za sobą.

Niekiedy spotykałyśmy ludzi wyprowadzających nocą psy. Czworonogi nawet nie spoglądały na Esther. Czym mogła dla nich być?

Pewnego razu przycupnęłam na ławce za Søpavillonen, a wielki dog niemiecki uniósł przy małej Esther tylną łapę, żeby się wysikać.

W tamtych czasach były w stolicy bary i kręgi, w których osoby takie jak ja mogły spotkać ludzi podobnych do siebie, ale na gości często zastawiano zasadzki i dochodziło do pobić. Bałam się, zbyt wiele już doświadczyłam. Poza tym nie miałam w sobie dość energii ani ochoty.

Czy pogodziłam się z samotnością? W moich snach pojawiał się czasem dom rodzinny z mamą, tatą i Margrethe. Rośliny pokojowe przebijały się przez sufit, mama podlewała je ze śpiewem na ustach. Tata i Margrethe siedzieli naprzeciwko siebie przy stoliku kawowym, obydwoje się na mnie gapili.

*

Moje włosy, kiedyś złociste, obecnie były jak len. Warkocz sięgał mi za pas i ciągnął się równiutko wzdłuż pleców, żeby nikt zachodzący mnie od tyłu nie wziął mnie za nikogo innego niż kobietę. Zaczęłam łysieć na czubku głowy, ale kiedy nie wkładałam czapki ani kapelusza, zaplatałam część włosów jak wianek.

Pojaśniała mi skóra. Przebywałam dużo na dworze, ale ponieważ zawsze wkładałam na siebie jak najwięcej ubrań, skóra się chyba poddała. Jakby została odbarwiona białym materiałem sukienki.

Odwiedzałam Was regularnie, ale co kilka miesięcy. Czy Esther mogła wyczuwać, dokąd się wybieram? Rzucała się na mnie, kąsała po rękach, darła na strzępy drogie prezenty. Musiałam zamykać okiennice i barykadować drzwi taczką pełną ziemi. Wyjazdy do domu dziecka były moimi najdłuższymi wycieczkami poza teren ogrodu.

Czy dla Waszego dobra powinnam była pozwolić na adopcję, żebyście mogły całkiem o mnie zapomnieć i mieć prawdziwą rodzinę? Czy też mój jedyny błąd polegał na tym, że nie przychodziłam dość często?

Dyrektorka za każdym razem twierdziła, że macie się dobrze, a ja płaciłam jej na czas i tyle, ile powinnam.

Wszystko wskazywało na to, że nie rozstawałyście się ze sobą. Wasze łóżka stały w pewnej odległości od siebie, ale dyrektorka mnie zapewniła, że nikt Was nie karcił, jeśli po zgaszeniu światła jedna z Was wsuwała się do drugiej pod kołdrę.

Czupryny na Waszych głowach miały pojedyncze zielone włosy takie jak u Esther. Dyrektorka spytała mnie, czy znam tego powód. Byłyście też niskiego wzrostu. Powiedziałam, że to pewnie przez trudny początek życia.

Patrzyłyście na mnie drętwo, czasem próbowałyście mnie objąć, a ja tak pragnęłam to odwzajemnić. Sama też tego potrzebowałam, kontakt cielesny potrafi leczyć, pamiętałam to z czasów, kiedy miałam swoją mamę. Jednak zamiast Was przytulić, szybko chwytałam Wasze dłonie, poklepywałam Was po policzkach i wręczałam Wam swoje drobne podarunki. Czy wyczuwałyście we mnie jakiś fałsz? Dostrzegałyście mój sztuczny biust? Docierał do was ciężki zapach mojego zabandażowanego przyrodzenia? Dziwiłyście się odrastającym włosom na brodzie, które zaczynały kłuć, kiedy spędzałam z Wami cały dzień? A mój głos, zawsze tak piskliwie wysoki? I jabłko Adama, gdybyście wsunęły dłoń pod apaszkę?

Dusiłam w sobie płacz i Wam śpiewałam, siedząc na podłodze i bawiąc się drewnianymi klockami, szmacianymi lalkami albo kwiatami, które Wam przynosiłam.

Na korytarzu słychać było szelesty. Wydaje mi się, że nas obserwowano.

Wręczyłam Wam balony, żeby sprawdzić, czy oddychacie prawidłowo. Nadmuchiwałyście je, aż posiniały Wam twarzyczki, dwa z nich zawiązałam na supeł i zabrałam do dalszych badań. Bardzo się zezłościłyście, że nie pozwoliłam Wam ich zatrzymać.

Próbki kału i moczu zdobyłam w dniu, gdy pozwolono mi zaprowadzić Was do toalety. Kiedy trochę podrosłyście, zabrałam Was do cukierni w Helsingør. Długo oszczędzałam pieniądze, żebyście mogły zjeść wszystkie ciastka, które zechcecie, i wypić tyle gorącej czekolady, ile tylko będziecie w stanie. No i się udało: w drodze powrotnej zasnęłyście w autobusie. Wcześniej zadbałam o to, żebyśmy usiadły na samym tyle, i trzymałam w gotowości brzytwę, igłę oraz próbówki. Zeskrobanie naskórka było dość proste, ale kiedy wbiłam igłę w ucho jednej z Was, żeby pobrać odrobinę krwi, i odcięłam po jednym z Waszych zielonych włosów, obudziłyście się i zaczęłyście krzyczeć. Kopałyście, biłyście mnie po twarzy i zanosiłyście się płaczem do momentu, aż dotarłyśmy do domu dziecka, gdzie nie chciałyście się ze mną pożegnać.

Dyrektorka wciągnęła mnie do swojego gabinetu. Skąd się wzięły te zakrwawione uszy i ranki na skórze głowy?

Minął prawie rok, zanim znowu Was odwiedziłam.

Kiedy przyszłam do Was do ogrodu, patrzyłyście w inną stronę. A przyniosłam napoleonki i lalki celuloidowe. Kopałyście mnie po łydkach, zrzuciłyście ciastka na ziemię. Uderzałyście głowami lalek o ławkę. Wpatrywałyście się we mnie swoim czworgiem oczu. Czy ktokolwiek mógł stać się częścią Waszego świata? Czy było tam miejsce dla matki? Każda z Was miała przecież bliską osobę, w której mogła przeglądać się jak w lustrze.

Dowiedziałam się, że oddychacie wyłącznie za pomocą płuc i macie normalne stężenie tlenu we krwi. W zielonych nitkach włosów wykryłam ciałka zieleni, ale nie znalazłam ich w zeskrobinach skórnych. Włosy nie były jednak tak kleiste jak u Esther.

Chciałam także zbadać Wasz rozwój płciowy, ale miałoby to katastrofalne skutki dla naszych relacji.

Czy w ciągu tych wszystkich lat były momenty, kiedy mogłam Wam opowiedzieć o swoim życiu i o najwcześniejszym etapie Waszego dzieciństwa? Przedstawić to jako naszą wspólną tajemnicę? Nie, byłoby to dla Was zbyt trudne do zrozumienia, a kiedy weszłyście w wiek konfirmacyjny, traktowałyście mnie z tak wielką rezerwą, a moje kłamstwa urosły do tak wielkich rozmiarów, że gdybym nagle zaczęła Wam się zwierzać, najpewniej zerwałybyście ze mną kontakt. Sądzę, że historia taka jak moja mogłaby się spotkać z prawdziwym zrozumieniem tylko u osób o bardzo szerokim spojrzeniu na życie.

Jedyne, co mogłam zrobić, to powtarzać Wam w nieskończoność: Lilly i Violu, zostańcie razem, nie pozwólcie, żeby coś Was rozdzieliło. Bądźcie dla siebie ostoją, skoro ja nie mogę nią dla Was być. Mama Was kocha, mama Was kocha.

Wkroczyłam w wiek średni i zaczęto mnie trochę oszczędzać. Nie zlecano mi już najcięższych prac.

Pewnego dnia, gdy pieliłam różane klomby, ktoś idący alejką przystanął naprzeciwko mnie.

Nigdy nie patrzyłam na ludzi, o ile nie zwracali się do mnie bezpośrednio, a moja motyka zawsze była dobrze naostrzona.

W pobliżu swojej spódnicy ujrzałam inną białą spódnicę. Jakaś kobieta powiedziała „dzień dobry”, schyliła się i spojrzała mi w twarz.

„Dzień dobry”, które mi się wyrwało, było niskie i ciemne. Zasłoniłam dłonią usta. Od bardzo wielu lat mówiłam przecież falsetem.

– Johanne? – spytała Margrethe. Z ociąganiem dodała „s”.

Jej długi warkocz też miał barwę lnu. Chociaż jej twarz ocieniał kapelusz, dojrzałam, bladość, zmarszczki i cienie pod oczami.

Odrzuciłam motykę, podkasałam spódnicę i zaczęłam uciekać. Margrethe podążyła za mną.

– Czemu nie napisałeś? Sądziliśmy, że jesteś w Ameryce Południowej.

Wetknęłam klucz do zamka, ale po drugiej stronie Esther drapała w drzwi. Odwróciłam się plecami do nich.

– Johannes!

– Johanne – poprawiłam ją. Mój głos znowu przybrał jasną barwę.

– Tak się o ciebie martwiliśmy.

Byłyśmy teraz równego wzrostu. Czy to ja zapadłam się w sobie, czy może Margrethe się wyprostowała?

Margrethe objęła mnie zapłakana, a ja z przestrachem rozejrzałam się na wszystkie strony. Puściwszy mnie, wyszlochała „do zobaczenia”, odwróciła się i oddaliła alejką, machając do tyłu małą, białą dłonią.

Co miałam teraz zrobić? Skryć się w jutlandzkim lesie, gdzie pewnie i mogłybyśmy żyć we względnym spokoju, ale o głodzie i chłodzie? Co wtedy stałoby się z Wami? W tamtym czasie miałyście po dwadzieścia pięć lat i nadal mieszkałyście w domu dziecka, w małym pokoiku na poddaszu. Zajmowałyście się sprzątaniem i pomagałyście w kuchni, ale wiedziałam, że chcecie się kształcić. Dyrektorka też mówiła, że jesteście nieprzeciętnie uzdolnione. Tak bardzo pragnęłam jakoś Was wspomóc, ale udawało mi się jedynie posyłać Wam niewielkie ilości ubrań, książki botaniczne albo nasiona kwiatów.

Postanowiłam żyć tak, jak dotąd. Groziłam Esther motyką, aż ucichła. Później zaczęłam sprzątać. Umyłam parapety i drzwi. Powycierałam półki, wyszorowałam podłogę. Przeprałam zasłony i wytrzepałam dywany. Wywietrzyłam dom i zmieniłam pościel na świeżą.

Obrazy pojawiały się i znikały. Czerwone krocze Margrethe stojące przede mną otworem. Jej wybałuszone oczy, kiedy ujrzała mnie w swojej sukni ślubnej. Nocna ucieczka z domu bez pożegnania z rodzicami. Badający mnie lekarz. Scena na plaży, kiedy Margrethe spytała, kogo wolałabym pocałować. Krwawa łaźnia pod kołdrą. Dyrygent, który powiedział, że nie mogę już śpiewać w chórze. Służąca, która mnie ujrzała z malutką dzierganą sukieneczką na głowie. Siostrzyczka, która nie była ciepła, tylko zimna jak lód.

Dom pachniał mydlinami, a ja wzięłam się za urządzanie szopy dla Esther. Wysoko w górze było tam jedno malutkie okno, przez które właściwie nie dochodziło żadne światło. Na podłodze postawiłam dzbanek wody. Drzwi zamknęłam na kłódkę. Esther musiała tam pozostać przez najbliższy czas.

Dalej siałam, przesadzałam i plewiłam. Rozrzucałam nawóz, dźwigałam odłamane gałęzie. Kupiłam dwie identyczne filiżanki do kawy i umyłam krzesło, którego zwykle używała Esther. Upiekłam ciasteczka, włożyłam je do puszki i postawiłam na półce.

Drzewa rozwinęły liście, brakowało tylko dębu. Agawy były na swoim miejscu na trawniku, bulwy georginii tkwiły posadzone w ziemi, a burgmansje stały po obu stronach schodów prowadzących do palmiarni.

Margrethe nadchodziła brzegiem jeziora, tym razem powoli, niczym lustrzane odbicie łabędzia.

Grabiłam dalej ze wzrokiem spuszczonym na ziemię. Przestałam dopiero, gdy położyła dłoń na moim ramieniu.

– Johanne?

Wyrwałam z ziemi mlecz.

Bez słowa ruszyłam przodem z pochyloną głową. Taczkę zostawiłam na trawniku, moje paznokcie były czarne.

Wkrótce z czajnika uniosła się para, rozległ się gwizd, na stół padał zielony odblask listowia. Ułożyłam ciasteczka. Taca drżała, filiżanki brzęczały. Margrethe spytała o śmietankę, ale nie miałam nawet mleka.

Jej dłonie leżały na stole, moje dłonie leżały na stole. Wszystkie cztery były białe.

– Baliśmy się, że zginęłaś.

– Nie żyje tylko Johannes.

– Czy Johanne chce się przyjaźnić?

Nie odpowiedziałam.

– Johanne – zagadnęła – straciłaś oboje rodziców. Twój ojciec zmarł pięć lat temu, matka odeszła tej wiosny.

Odwróciłam twarz, zamknęłam oczy.

– Straszliwie za tobą tęskniła. Odziedziczyłam jej pieniądze, ale ty dostaniesz je po mojej śmierci.

Zanim wstała, pogładziła mnie po ogolonej na gładko dłoni.

W korytarzyku wisiało lustro. Przed wyjściem z domu miałam zwyczaj przeglądać się w nim z przodu, od tyłu i z obu stron. Teraz obok mnie stała Margrethe.

Naprawdę byłyśmy tego samego wzrostu, nasze biusty tak samo się uwypuklały, suknie były tak samo zapięte pod szyję. Margrethe rzeczywiście się wyprostowała, a ja się przygarbiłam, tak że łopatki sterczały z moich pleców, przypominając skrzydła. Nie skomentowała mojej sukienki, ale rozpuściła swój warkocz, uplotła z niego dwa i owinęła sobie jeden wokół głowy w miejscu, gdzie ja także miałam upięty jeden ze swoich warkoczy.

Po jej wyjściu usiadłam i rozpłakałam się.

Margrethe przyniosła pączki do kawy i kawałek po kawałku poznawałam jej historię.

Jej ojciec zmarł przed wielu laty. Wyszła za mąż za kogoś, kto, jak stwierdziła, był niemal gorszy od taty. Doczekała się trojga dzieci, które przyszły na świat za wcześnie. Pierwsza dwójka zmarła przed porodem, ostatnie przeżyło kilka godzin. Po tym wszystkim stan zdrowia Margrethe się pogorszył. Okazało się, że to cukrzyca. Obecnie Margrethe była leczona, ale już dawno przestała śpiewać, żyła z pieniędzy z kasy chorych i spadku po ojcu.

Podczas każdej wizyty Margrethe mówiła o swoich małych dzieciach. Miałam wrażenie, że dobrze jej to robiło, więc słuchałam. Opowiadała o ciążach, o radości dawania życia i o porodach, które były równie przerażające jak piękne.

Opisywała ciepły, delikatny zapach skóry dzieci i to, jak z piersi ciekło mleko, nawet wtedy, gdy groby zostały zasypane. Mówiła o tym, ile lat dzieci miałyby teraz – siedem, dziewięć i jedenaście. Że wołałyby do niej „mamo”, i że wszyscy moglibyśmy spacerować sobie tutaj, po ogrodzie.

Pewnego dnia przyniosła teczkę przewiązaną jedwabną białą wstążką. Znajdowały się w niej sporządzone własnoręcznie przez Margrethe rysunki jej dzieci, naturalnych rozmiarów. Dwoje pierwszych nie było dłuższe niż wyprostowany palec wskazujący, ostatnie miało wielkość dłoni. Pierwsze miało olbrzymi nos i zarys oka na czole, drugiemu brakowało rąk, a jego noga podwijała się jak u żaby, całe ciało trzeciego pokrywały włoski.

– Czyż nie są piękne? – westchnęła.

Nie wiedziałam, co powiedzieć. Próbowałam domyślić się płci dzieci, ale nie byłam w stanie tego rozpoznać. Spytałam Margrethe, czy ona to wiedziała. Pokręciła głową, jakby nigdy o czymś takim nie pomyślała. Schyliła się i ucałowała rysunki.

Dla Margrethe wszystko było jej dziećmi. Różowe kwiaty wiśni mogły być ich uśmiechami. Błękitny motyl, który przysiadł na samym dole jej warkocza, był niczym wysłany przez nie list. Zostawiony przez welonkę krąg na jeziorze Margrethe uznała za krzyk i sama krzyczała na mewy, kiedy nurkowały za rybami. Poprosiła mnie, żebym przeszła się z nią wieczorem nad jezioro, by przepędzić lisa polującego na kaczki krzyżówki, chociaż wiedziała, że miałam serdecznie dość niszczenia roślin przez te ptaki.

Czy u Margrethe zanikła bezwzględna ludzka skłonność do oddzielania i kategoryzowania? Czy sprawiły to jej życie i choroba? Tak jakby wąż opuścił swoją jamę, jakby łodyżka rośliny odpełzła w inne miejsce. Albo Margrethe stała się po prostu bardziej ludzka niż wszyscy ludzie razem wzięci?

Ale słuchanie Margrethe mówiącej o swoich dzieciach sprawiało mi też ból. Zaczynałam wtedy tęsknić za Wami i nie mogłam nikomu się z tego zwierzyć.

– Sądzisz, że wszystko potoczyłoby się inaczej, gdyby urodziły nam się dzieci? – spytała kiedyś Margrethe, chwytając mnie za rękę przez lustrem. Patrzyłyśmy na tę identyczność i przebiegł nas dreszcz. Gdy jedna z nas, ja albo Margrethe, odejdzie z tego świata, ta druga ciągle będzie mogła zobaczyć ją w lustrze.

Moje zabandażowane przyrodzenie nawet nie drgnęło, ale serce drżało mi ze szczęścia. Oto stała obok mnie jedyna prawdziwa przyjaciółka, jaką kiedykolwiek miałam.

– Mogę się wprowadzić? – spytała.

Zgodziłam się bez zastanowienia.

Pocałowała mnie w policzek i poszła. Spaliłam listy – te przeznaczone dla niej i mamy.

Margrethe przyniosła ze sobą poduszkę, kołdrę, trochę ubrań, książki, przybory do szycia, parę książek kucharskich i płyty gramofonowe. Na parapecie przy kuchence posadziła żółtego misia o szklanych oczach, które wpatrywały się w nas przez całą dobę. Miś miał być prezentem najpierw dla pierwszego dziecka, potem dla drugiego i w końcu dla trzeciego. Mało brakowało, by trafił z którymś z nich do trumny, ale za każdym razem Margrethe zmieniała zdanie.

– Słodki, prawda?

Nigdy nie przepadałam za maskotkami, może dlatego, że jestem przyrodniczką. Niedźwiedź nie ma takich krótkich i nieuzbrojonych kończyn. Nie ma przyjaznych oczu. Niedźwiedź ma pazury, ciemnobrązowe futro i jest niebezpieczny.

Powiedziałam innym ogrodnikom, że Margrethe jest moją kuzynką, chociaż wcześniej wspominałam, że nie mam żadnej rodziny. Oni, a także stali goście odwiedzający ogród, nie przestawali się gapić, kiedy przechadzałyśmy się razem alejkami.

Czy nazywano nas „białymi damami”?

Margrethe gotowała, sprzątała, trochę spacerowała po ogrodzie. Zasadziła wokół domu rząd astrów i wypieliła chwasty przy wejściu.

Każdego ranka i wieczoru szybko wstawiałam świeżą wodę do komórki Esther. Jeśli się na mnie rzucała, uderzałam ją motyką, którą zawsze nosiłam przy sobie. Wzmocniłam też drzwi, a kiedy Esther zaczynała drapać w ścianę, wyjaśniłam Margrethe, że to szczur i że się z nim rozprawię. Weszłam w ciemność szopy z motyką w pogotowiu, ale szepnęłam tylko „dobranoc”, nim zamknęłam drzwi na kłódkę. Jako dodatkowe zabezpieczenie przytoczyłam pod nie kamień.

Dzień i noc bolał mnie brzuch.

Mój dom miał jedno pomieszczenie, które służyło za sypialnię, pokój dzienny i kuchnię. Wymieniłam łóżko na szersze i ustawiłam je przy ścianie naprzeciwko tej sąsiadującej z szopą. Kładłyśmy się ostrożnie jedna obok drugiej. Tylko raz Margrethe próbowała mnie pocałować, odwróciłam wtedy twarz ku tapecie. Innym razem zakupiła drogi garnitur w moim rozmiarze i nałożyła mi go, zanim na dobre wybudziłam się ze snu.

Zerwałam z siebie ubranie i nakrzyczałam jej prosto w twarz.

Margrethe zaczęła mnie przepraszać, lecz zobaczyła moje liczne blizny po walkach staczanych z Esther. Wyjaśniłam, że często zacinam się przy goleniu. Zobaczyła też klucz do szopy, który nosiłam na szyi, ale odmówiłam odpowiedzi, do czego jest mi potrzebny.

Poskładała garnitur. Powiedziała, że powinna odzyskać wydane na niego pieniądze.

Z drzew spadły liście i nadeszła zima. Pewnej księżycowej nocy zbudził mnie krzyk. Zorientowałam się, że Margrethe zniknęła. Dotknęłam ręką piersi – klucza nie było. Usłyszałam trzask zamykanych drzwi i wybiegłam na mróz, gdzie przypadła do mnie Margrethe.

– Ktoś jest tam, w środku!

Zaprowadziłam ją do łóżka, podałam szklankę wody. Pokazała dłońmi, jak wysoka była ta istota.

– Nie większa niż starsze dziecko – powiedziała – i cała świeciła się na biało, jak jakiś nocny owad albo anioł.

Wpatrywała się w nią para bursztynowych oczu, stworzenie do niej doskoczyło.

– Wydaje mi się, że to ma skrzydła.

– Margrethe – wykrztusiłam, tuląc ją i przeczesując palcami jej długie, rozpuszczone włosy – coś ci się przywidziało.

Przez kolejne noce z szopy nie dochodził żaden dźwięk. Co się tam działo? Czyżby Esther całkiem uwiędła?

Margrethe zdjęła misia z parapetu i przez zaśnięciem zawsze go do siebie tuliła. Całowała go i mówiła o „tej istocie z szopy”. Zastanawiała się, czy nie potrzebuje ona ciepła. Może tęskniła za tym, by ktoś ją obejmował?

Esther była jednak zbyt niebezpieczna, poza tym Margrethe miałaby zbyt wiele pytań.

Udałam się do szopy i otworzyłam drzwi. Miałam przy sobie motykę. W pomieszczeniu było śmiertelnie cicho i przesycał je obrzydliwy odór rozkładu. Wstrzymałam oddech, kiedy trąciłam Esther latarką.

Zrobiła się jasnozielona niczym świeży kiełek, który przebił się przez ziemię. Uśmiechała się? W każdym razie wyciągnęła ku mnie ręce. Paznokcie miała czarne i długie jak szpony. Podeszła do mnie na czworaka i przycisnęła do moich kolan swoją zimną twarz.

Jak to możliwe, że zazieleniła się zimą? Przez malutkie okienko wpadała jedynie odrobina światła. Chociaż kolor był blady, Esther sprawiała wrażenie dobrze odżywionej. Skóra miała gdzieniegdzie jasnobrązowe plamy.

Oświetliłam kąty pomieszczenia. Obok koszyka leżała kupka kału. Przeniosłam go łopatą na taczkę. Następnego ranka, kiedy chciałam spuścić to w toalecie dla pracowników, odkryłam w zbitej masie łezkowate białe nasionka. Wyglądały jak nasiona dzikiej róży. Odtąd za każdym razem, gdy nadarzała się możliwość – w chwilach wolnych od pracy i w tajemnicy przez Margrethe – studiowałam ogrodowy katalog różanych nasion. Poddawałam też oględzinom krzewy w tutejszym rosarium. Nie znalazłam jednak gatunku, którego nasiona przypominałyby te znalezione u Esther, więc na długi czas pozostało to dla mnie zagadką.

Po tym, jak wprowadziła się do mnie Margrethe, odwiedziłam Was tylko kilka razy. Miałam tyle spraw na głowie, a opuszczanie ogrodu było coraz ryzykowniejsze. Czy Margrethe mogłaby wpaść na pomysł, żeby włamać się do szopy? Albo czy nie zaczęłaby dopytywać, dokąd to się udaję, gdybym skierowała się na stację?

Żadna z Was się do mnie nie odezwała, ale zjadłyście wszystkie przyniesione przeze mnie ciastka. Spojrzałam na parapet, ale nie zasadziłyście ani jednego spośród nasion, które Wam przysyłałam. Poprzednim razem pofarbowałyście się na platynowy blond i pomogłyście sobie nawzajem wyrwać pojedyncze zielone włosy. Ciekawiło mnie, czy macie teraz mniej energii, ale nie odważyłam się o to spytać. Kiedy wyciągnęłam do Was rękę na pożegnanie, założyłyście dłonie za plecami i stanęłyście bardzo blisko siebie.

Znowu to powiedziałam:

– Moje drogie dzieci, jak to dobrze, że macie siebie.

Nasz mały dom w Ogrodzie Botanicznym otaczała coraz większa ciemność. Także latem, bo Margrethe nie miała już dość sił, by pielić chwasty i podcinać rośliny w obejściu.

Krzaki się rozrosły, dach pokrył się grubą warstwą mchu. Wewnątrz stały brudne naczynia z poprzedniego dnia, a kąty zarastał brud. Sama też nie zajmowałam się domem, ledwo dawałam sobie radę ze wszystkimi pracami w ogrodzie. Zamknięta w szopie Esther żyła w ciemności, ale jak dotąd funkcjonowała dobrze. Jej skóra przez cały rok była bardziej lub mniej zielona i miała te jasnobrązowe plamy, które mogły być oznaką starzenia. Nie zauważyłam jednak żadnych zmarszczek.

Ciągle znajdowałam kał z nasionami dzikiej róży i wynosiłam go z szopy tak często, jak mogłam. Esther zapewne sama wytwarzała te nasiona, tylko skąd brała tę nadwyżkę energii? Czasem trochę jej śpiewałam. Mówiłam do niej przyjaznym głosem, poklepywałam ją delikatnie po głowie, podawałam kubek z wodą. Nie była już agresywna, co więcej, wydawała się zadowolona.

Pewnego dnia przeszkodził mi w pieleniu nowy profesor kierujący Ogrodem Botanicznym. Jørgensen odszedł już dawno i jego następca podczas porządków znalazł kolekcję magistra Steena. Ktoś mu powiedział, że podróżowałam w tamtych czasach z magistrem i przed laty broniłam głoszonej przez niego i Wegenera teorii o dryfowaniu kontynentów. Czy było mi wiadomo, że owe teorie zostały obecnie uznane na podstawie badań głębi oceanicznych?

Od dłuższego czasu nie czytałam artykułów naukowych ani gazet. Profesor wyraził ubolewanie, że materiały magistra Steena zostały głęboko schowane, chociaż mogły mieć istotne znaczenie dla nauki.

– A pani przez te wszystkie lata tylko zajmowała się ogrodem.

Nie mogłam powstrzymać przeciągłego, głębokiego śmiechu. Profesor spojrzał na mnie z przestrachem, spytał, czy mógłby coś dla mnie zrobić.

Odzyskałam panowanie nad sobą. Czy mogłabym pracować w niepełnym wymiarze godzin? Moja kuzynka jest poważnie chora.

Tak, Margrethe chudła coraz bardziej. Miała rany na stopach, które się nie goiły. Kuśtykała po omacku do ławki nad jeziorem, gdzie spędzała codziennie kilka minut, słuchając ćwierkania wróbli mieszającego się z brzęczeniem pszczół i samochodów. Wdychała wilgoć drzew, zapach kwiatów z klombów, a wkrótce i pierwsze mroźne powietrze.

Któregoś dnia jej zmysł węchu zupełnie zanikł i Margrethe straciła apetyt. Nie miała też czucia w czubkach palców rąk i w palcach u stóp, przez co bała się oddalać od domu.

Kroiłam dla niej owoce, zastanawiając się nad tym, jakie znaczenie dla ludzkości będzie miała świadomość ruchu kontynentów – to, że stale rozdzielają się i łączą. Może odkrycie, że nic nie jest statyczne, tylko podlega ciągłemu rozwojowi, było zwykłym rozwinięciem teorii Darwina? Tak czy owak, w porównaniu z długą historią kuli ziemskiej, życie ludzkie wydawało się żałośnie krótkie i tak mało istotne. Co jednak z poszerzaniem przestrzeni rozumienia? Czy to odkrycie, obecnie udowodnione, mogło zmienić ludzkie pojmowanie normalności? Przykro mi to mówić, ale już w to nie wierzyłam.

Margrethe osunęła się w ciemność jak nasiono, które spadło na ziemię i znalazło w niej szczelinę. W swoim azylu pod kołdrą, z zachowanym jedynie zmysłem słuchu, wróciła do śpiewu. Kiedy człowiek leży, nie może śpiewać pełnym głosem. Margrethe nie zostało też zbyt wiele mięśni, ale robiła to – tak dobrze, jak mogła.

Kiedy wracałam z pracy, Margrethe wyciągała ku mnie ręce. Ujmowałam je i śpiewałam razem z nią. Było tak jak wtedy, gdy stałyśmy obok siebie w kościele, ale teraz mogłyśmy się dotykać.

Czy to tylko nasza fizjologia zawsze była przeciwko nam? Margrethe znów zaczęła mówić o samotnej istocie zza ściany, która tęskni za miłością. Czy nie mogłabym tam pójść i ją zawołać, nie mogłabym zaprosić sąsiadki do domu?

*

Raz na jakiś czas Margrethe była badana przez lekarza, który kontrolował jej rany, poziom insuliny, ciśnienie krwi i tętno.

Kiedy siedziałam obok niej i wsłuchiwałam się w jej oddech, upewniałam się, że nadal przebywa na Ziemi. Czasem coś mówiłam albo trochę śpiewałam, żeby wiedziała, że ja też tu jestem.

Teraz, kiedy Margrethe spała lub odpoczywała, miałam trochę czasu, żeby wrócić do swoich naukowych lektur.

Cząsteczka DNA była, owszem, znana już od dawna, ale zobaczyłam teraz pierwsze rysunki trójwymiarowej podwójnej helisy człowieka, podobno kodującej cały organizm. Czytałam o próbach kopiowania nici i o doświadczeniach z komórkami drożdży, które usiłowano skłonić do produkowania insuliny poprzez wbudowanie im dodatkowego fragmentu DNA. Może człowiek z czasem potrafiłby wyleczyć cukrzycę? Może mógłby też ulepszać plony lub uodpornić je na szkodniki? Albo tworzyć zupełnie nowe organizmy, tak samo jak dzieci budują z klocków nowe konstrukcje?

Czytałam artykuły Herberta Boyera z Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii, który próbował znaleźć metodę przecinania nici DNA. Była też genetyczka Barbara McClintock badająca dziedziczenie cech fizycznych kukurydzy. Do dzisiaj jest uznawana za heretyczkę, ale jej ostatnie prace dowiodły, że niektóre części chromosomów mogą zostać aktywowane albo dezaktywowane. Pewne cechy dziedziczy się bezpośrednio, podczas gdy inne przeskakują kilka pokoleń, zanim zostaną aktywowane i się ujawnią. Bardzo ekscytujące rozwinięcie praw Mendla.

Czytałam też o eksperymencie Millera–Ureya na Uniwersytecie w Chicago. Próbowano w nim odtworzyć życie, tak jak ono wyglądało cztery miliardy lat temu. Naukowcy wymieszali ze sobą związki nieorganiczne: wodę, metan, amoniak i wodór, czyli pierwotne gazy z praoceanu i prawulkanów, które wyizolowali w szklanej kolbie. Następnie dodali wyładowania elektryczne i rzeczywiście doszło do reakcji chemicznej. W jej wyniku powstało kilkanaście różnych aminokwasów, czyli cząsteczek biochemicznych, które mogły zapoczątkować rozwój życia na Ziemi. Tylko czy wystarczyłoby do tego zwykłe uderzenie pioruna? Może to uderzenie komety albo meteorytu wywołało falę wstrząsu, która uruchomiła cały proces? A może kometa lub meteoryt dosłownie przeniosły na Ziemię pierwsze złożone biomolekuły?

Czytałam o badaczach, którzy martwili się zanieczyszczeniami powietrza w wielkich miastach i dokonywali analiz porównawczych ogrodów botanicznych w Tokio i w Kopenhadze. Okazało się, że w tokijskim ogrodzie zmarł wiekowy perełkowiec japoński, a kopenhaskie drzewa także nosiły ślady zmian. Do zaburzeń życia drzew przyczyniało się też oświetlenie miejskie, odpowiedzialne za zjawisko wiecznego dnia, przez które rośliny nigdy nie odpoczywały. W dodatku zanieczyszczenia zatrzymywały ciepło, dlatego temperatura w miastach było znacznie wyższa niż na wsi.

Pewien badacz podróżujący po Amazonii przekonał się na własne oczy o skali wycinek lasu deszczowego. Napisał o tak zwanym efekcie cieplarnianym, wywołanym spalaniem paliw kopalnych. Może kiedyś spowoduje on topnienie lodowców na biegunach?

Inny badacz martwił się przyszłością pszczół, bo ich miejsca bytowania były coraz bardziej ograniczane. Co będzie, jeśli kiedyś zabraknie pszczół do zapylania roślin uprawnych?

Inni z kolei pisali o UFO i Marsjanach. Statystycznie rzecz biorąc, musi istnieć życie poza Ziemią, więc pozostaje tylko kwestią czasu, kiedy zawitają do nas przybysze z innych planet.

Kiedy Margrethe spała, korespondowałam z badaczem z amerykańskiego uniwersytetu – tym, do którego właśnie się udaję. Zachęcał mnie w każdym liście, żebym przybyła do Ameryki i pomogła mu w jego badaniach.

Przed snem często rozmyślałam o dążeniu człowieka do sterowania naturą. Ujawniło się ono w eksperymencie Millera–Ureya i w badaniach genetycznych, którymi zajmuje się też mój zaprzyjaźniony naukowiec. Ludzie angażują swoją wolę i swój intelekt, by z roślin, minerałów, zwierząt, a nawet z siebie samych uczynić dokładnie to, czym pragniemy, żeby się stały, i czym pragniemy się stać.

Niekiedy nam się to udaje. Jako istoty ludzkie szybciej doprowadzamy do zmian niż większość innych stworzeń na Ziemi, i to pomimo że nasz gatunek istnieje stosunkowo niedługo.

Czy to strach przed śmiercią napędza tę naszą potrzebę tworzenia? Czy pewnego dnia uda nam się tak bardzo zmienić przyrodę, że będziemy mogli przejść przez najciemniejszy las bez najmniejszego śladu pierwotnego strachu, że zostaniemy pożarci?

A ja? Czy kiedyś w przyszłości będę mogła, także pod względem fizjologicznym, stać się osobą, którą naprawdę jestem? Czy każdy będzie mógł otrzymać ciało pasujące do jego duszy?

No i co z Esther, spoczywającą teraz w skrzynce na górnej koi? Czy będzie można odtworzyć kogoś takiego jak ona?

Kiedyś obserwowałam przemianę ciała Margrethe z dziewczynki w kobietę. Obecnie wraz z postępem choroby jej kobiece kształty zniknęły. Zupełnie jakby na powrót stawała się dzieckiem. Mnie też pozanikało wiele mięśni, odkąd przestałam tak dużo pracować. Tkanka tłuszczowa, która mi jeszcze pozostała, osadziła się za to na klatce piersiowej, biodrach i brzuchu jak u wielu starszych mężczyzn.

Czy różnice fizyczne między mężczyzną a kobietą z wiekiem zanikają ? Czy spotkałyśmy się w tym samym punkcie? Głos Margrethe cichł w bezsilności, mój – piszczał ze strachu.

U Margrethe utrzymywał się poważny stan zapalny ran, a ja dziękowałam w duchu wynalazcom penicyliny.

– Ale nie jest wystarczająco silna, żeby znieść operację – powiedział lekarz. – Jeśli zakażenia wymkną się spod kontroli, nie odważymy się amputować.

Może Margrethe poradziłaby sobie lepiej, gdyby miała takie właściwości jak rośliny. Czy gdyby człowiek mógł wypuścić nowe kończyny i wielokrotnie zakwitnąć, Margrethe mogłaby przeżyć kilkaset lat albo nawet kilka tysiącleci?

Któregoś wiosennego dnia, kiedy wróciłam do domu na lunch, żeby zjeść go razem z Margrethe, zastałam otwarte okno, a z wnętrza dobiegł mnie dźwięk jej głosu. Najpierw się uśmiechnęłam, bo pomyślałam, że rozmawia ze swoim misiem. Ale gdy zajrzałam przez okno, w objęciach Margrethe ujrzałam Esther.

Schwyciłam motykę i wpadłam do środka. Esther czmychnęła mi między nogami i zniknęła pod bukszpanem rosnącym obok szopy. Kiedy wetknęłam tam trzonek motyki, okryłam pod ziemią długi korytarz. Zerwałam z szyi klucz i otworzyłam kłódkę. Uniosłam motykę. Esther siedziała na podłodze. Wyglądała, jakby się śmiała. Przyparłam ją do ściany ostro zakończonym metalem i zasyczałam, żeby nie ważyła się poruszyć.

Sprawdziłam wszystkie kąty. Podziemne przejście zaczynało się pod koszykiem.

Najpierw wypełniłam otwór kamieniami. Potem rozrobiłam cement i rozprowadziłam go na podłodze. Margrethe nawoływała mnie rozdzierająco ze swojego łóżka, Esther pojękiwała z uchem przytkniętym do ściany. Zatrzasnęłam za sobą drzwi szopy.

Margrethe opowiedziała mi, że sąsiadka ponownie ją odwiedziła. Obejmowały się, Esther przycisnęła wargi do jej szyi.

– Śpiewałam jej, kołysałam ją. Jakże ona pachnie, poczułaś to?

Wciągnęłam nosem powietrze. Po tej ciężkiej pracy czułam tylko woń krwi.

– Mam nadzieję, że tutaj wróci. Nie powinnaś była tak na nią krzyczeć…

W kolejnych dniach Margrethe prosiła, żebym zawołała jej przyjaciółkę. Płakała, rzucała się na łóżku. Błagała i zawodziła.

Trudno mi było ją taką oglądać, więc z duszą na ramieniu uchyliłam drzwi szopy.

Esther powitała mnie warczeniem. Wychudła, pobladła, w kątach nie było już kału. Margrethe łkała coraz głośniej po drugiej stronie ściany. Alejką obok domu przechodziło kilku moich kolegów z ogrodu. Czy coś usłyszeli?

Kiedy wzięłam Waszą mamę na ręce, wyrywała mi się i zatopiła zęby w mojej dłoni. Ale na jej widok uszczęśliwiona Margrethe rozłożyła szeroko ramiona. Esther leżała skulona na jej piersi i pierwszy raz od dawna policzki Margrethe się zaróżowiły. Ucałowała Esther.

Poszłam do pompy i przemyłam rany, nie spuszczając wzroku z okna. Nagle uderzył mnie w nozdrza silny różany zapach i w tej samej chwili mnie olśniło.

Przed oczami stanęły mi notesy magistra Steena, jego rysunki nasion dzikiej róży.

Wsparta o ścianę powoli przesuwałam się ku drzwiom. Kiedy weszłam do środka, Esther obnażyła zęby.

Przykucnęłam i powoli wyciągnęłam ku niej ręce. Jej paznokcie zostawiły na nich pięć długich zadrapań.

– Nie odchodź – zawołała błagalnie Margrethe.

– Dosyć już na dziś – wyjąkałam.

Wśród wrzasków i krzyków zaniosłam Esther do szopy.

Przez resztę dnia miałam mętlik w głowie. Tuliłam do siebie Margrethe i musiałam jej obiecać, że nasza sąsiadka do niej wróci. Czy Esther była różą? Różą poszukiwaną przez Krysę i Steena, różą siostry Marusi? Tą, która reagowała na ludzką mowę? Która lubiła jednych ludzi bardziej niż innych i której ślady odkryto na całej kuli ziemskiej?

– Czujesz się lepiej? – spytałam.

Margrethe stanowczo pokręciła głową. Powiedziała, że nie ma już nikogo, kto mógłby to sprawić.

Zaczęła mówić o tym, że mogłabym poddać się operacji zmiany płci. Wykorzystać spadek po mamie. Przeprowadzono już kilka takich zabiegów w Danii i w Niemczech. Pokręciłam głową. Nie bardzo mogłam to sobie wyobrazić.

Dbałam o to, żeby Esther spędzała z Margrethe kilka godzin dziennie. Robiłyśmy to po zmroku, kiedy ogród był zamknięty dla odwiedzających. Margrethe wciąż miała zarumienione policzki, ale jej oczy szkliły się od gorączki.

Stałam na zewnątrz przed oknem. Wpatrywałam się w Esther i Margrethe, wdychając różany zapach. Próbowałam zrozumieć niezrozumiałe.

Rozpłakałam się, bo znowu poczułam się samotna. Odnalazłam różę, ale czy mogłam kiedykolwiek doświadczyć tego, co łączyło Esther i Margrethe? Tego, co także łączy Was obie? Co kiedyś łączyło mnie z mamą? I co przez krótką chwilę łączyło mnie z Margrethe, kiedy przeglądałyśmy się w lustrze?

Esther drapała i kopała, kiedy niosłam ją z powrotem do szopy. Później przemyłam wodą piekące rany. Esther wciąż była blada i nie wydalała nasion.

Podczas jesiennych wichur wiele drzew zostało powalonych na ziemię. Wraz z nastaniem wiosny nadszedł czas na wykopanie ich wielkich korzeni. Starałam się jak mogłam pomagać w piłowaniu, rąbaniu i noszeniu.

Podczas pracy natknęliśmy się na pierwszy szkielet. Zdaniem policji pochodził z czasów okupacji. Ale gdy w stercie kompostu znaleźliśmy kolejne zwłoki, i gdy jeden z ogrodowych strażników odkrył następny szkielet w jeziorze, wszczęto dochodzenie, o którym z pewnością czytałyście w prasie.

Ogród zamknięto dla odwiedzających. Stałam za węgłem, gdy przybyli policjanci w czarnych mundurach. Wszystkie trzy ciała okazały się szczątkami nędzarzy, stwierdzono to po kiepskim stanie ich uzębienia. Policja zaczęła kopać także w innych miejscach. Tuż przy budynku laboratorium znaleziono zwłoki prostytutki poszukiwanej od kilku miesięcy. Po tym zdarzeniu posłano do kopania wszystkich ogrodników. Pracowano nawet nocą, w blasku lamp elektrycznych.

W jednym z kwietników leżało niemowlę, które zostało wykradzione z wózka półtora roku wcześniej.

Gdyby zwłoki zakopywano w świetle dnia, ktoś powinien był to chyba zauważyć? Nocą też dałoby się to zrobić, ale wspięcie się na ogrodzenie wymagało sporo wysiłku. Zwłaszcza jeśli coś się przy tym niosło. No i czemu Kandy, pies strzegący ogrodu, w ogóle nie ujadał?

Szóste zwłoki znaleziono obok wielkiej palmiarni. Tylko połowa ciała zmieniła się w szkielet, resztę wciąż stanowiło rozkładające się mięso.

Trzynastego maja zwołano zebranie wszystkich pracowników laboratorium. Dzień był duszny, zbierało się na burzę. Pociłam się, drżałam i nie mogłam ukryć wypieków na policzkach. Zanim zostawiłam Margrethe, wyjątkowo starannie ogoliłam twarz i ręce, umyłam się przy toaletce i włożyłam swoją białą sukienkę.

Nakazano nam obserwować osoby zachowujące się podejrzanie na terenie ogrodu i wokół niego, mieliśmy też uważać, żeby nam samym nie stała się krzywda. Na zwłokach stwierdzono ślady po gryzieniu. Nie zostawiły ich zęby żadnego zwierzęcia, ich ułożenie przypominało zgryz człowieka.

Wśród moich współpracowników zapadło grobowe milczenie. Wszyscy wstrzymaliśmy oddech, a ja nagle znalazłam się z powrotem w małym ciemnym pokoju, gdzie Tobie, Violu, odgryziono kawałek palca i gdzie pierwszy raz zobaczyłam kał Esther. Nie miałam wtedy czasu się temu dziwić, ani tym bardziej wypatrywać nasion dzikiej róży.

Potem, po wielu latach, znalazłam w przydomowej szopie grubą warstwę kału z licznymi nasionami. To było wtedy, gdy Esther mogła wymykać się na dwór swoim podziemnym przejściem. Także jej skóra, wcześniej blada, nabrała zielonej barwy przetykanej brązowymi plamami – mimo braku światła w komórce. Po zabetonowaniu przeze mnie podłogi Esther znowu wyblakła. Przypomniała mi się też jej zimowa krwiożerczość w celi na klasztornej wieży. Do tego dochodziły pokaleczone ramiona zakonnic i jej agresywne ataki.

Czy kiedy słońce znikało, Esther musiała odżywiać się w inny sposób? Czy była mięsożerna i czy to ja zrobiłam z niej morderczynię? Czy energia pochodząca ze zjadanego mięsa sprawiała, że Esther wytwarzała nasiona? Czy stąd się brały brązowe plamy na skórze?

Po zakończeniu zebrania pracowników potknęłam się o nogę krzesła. Jeden z kolegów podał mi sztywno szklankę wody.

– Muszę wracać do domu – wykrztusiłam – z moją kuzynką nie jest najlepiej.

Wymacałam dłonią okolice biustonosza. Klucz do szopy zniknął. Czyżbym zostawiła go na toaletce?

Wracałam do domu w półmroku, gdy zaczął padać deszcz. Już przy uchylonych drzwiach poczułam różany zapach.

Leżały na łóżku. Margrethe z ustami otwartymi jak do śpiewu, Esther zastygnięta przy jej piersi. Skulone i splątane ze sobą, przypominały niedojrzałe serce dzikiej róży.

Były wychłodzone, niemal lodowate. Ich ramiona i palce splatały się ze sobą podobnie jak wtedy, gdy ja i Esther dotknęłyśmy się po raz pierwszy przez kratę w klasztornej wieży. Obie miały otwarte oczy, spojrzenia pogodne i ufne. Patrzyły w głąb królestwa miłości.

Zachrzęścił żwir, odezwały się głosy. Rozplątałam Esther i Margrethe, nim zesztywniały im kończyny. Usta Esther zaciskały się na piersi Margrethe. Pewnie wysysała z niej krew.

Z płaczem podwiązałam szczękę Margrethe i ucałowałam jej wargi. Zdjęłam swoją białą sukienkę, rozcięłam ją na plecach i ubrałam w nią zmarłą. Następnie przywdziałam czarną sukienkę w kropki i ostrożnie poskładałam ciało Esther. Jej włosy nadal się kleiły, ale kolce na skórze zmiękły. Opróżniłam drewnianą skrzynkę z książek i czasopism wypożyczonych z laboratorium i umieściłam w niej Esther.

W domu przestało już pachnieć.

Po ogrodzie nadal kręciła się policja i robotnicy przekopujący ziemię. Nad miastem zawisła burza. Powinnam była zaśpiewać głośno swoim zmarłym, ale nie miałam odwagi. Zamiast tego spakowałam do walizki ubrania i książki.

Miś Margrethe spadł za łóżko i gapił się swoimi szklanymi oczami. Obok leżał mój klucz do szopy. Margrethe musiała uwolnić Esther ostatnimi resztkami sił.

Moją pierwszą myślą było, że Margrethe powinna zabrać misia ze sobą do grobu, ale jego spojrzenie było tak świdrująco żywe, że nie mogłam postąpić inaczej niż go sobie zachować. Zostawiłam plik banknotów na opłacenie pogrzebu i włączyłam światło nad lustrem w korytarzyku, żeby się upewnić, że moje uczesanie wygląda jak należy, że na twarzy nie ma zarostu i że biust tkwi na swoim miejscu. Nie mogłam oderwać wzroku, także gdy zrobiłam półobrót i przyglądałam się swoim łopatkom, które sterczały na plecach tak podobnie do skrzydeł.

Postanowiłam wyjechać. Przyjąć pracę oferowaną mi przez amerykańskiego badacza. Esther miała udać się tam ze mną. Tamtejszy uniwersytet słynie z badań botanicznych i genetycznych. Może na nowym kontynencie będę mogła zrehabilitować Waszą matkę. Tym z razem z miłością, do której ma prawo każda istota.

Zadarłam sukienkę i zsunęłam majtki. Rozwiązałam zabandażowane przyrodzenie. Nie sprawdzałam, ale i tak to wiedziałam: nie było tam już nic, co mogłoby czegoś chcieć. Ten czas przeminął.

Stojąc tam, w ciasnym korytarzyku, ucałowałam swoje odbicie w lustrze jako pakt. Z moich ust rozeszła się para. Byłyśmy teraz dwie. Byłam ja, z krwi i kości, a w lustrze, za skroploną parą, był blady, półprzeźroczysty cień. Miał białe skrzydła. Obecnie myślę o nim jak o swego rodzaju twórczym miłosnym bycie, stwarzającej istocie miłości.

Stałam sztywno, czekając, aż zapadnie całkowita ciemność. Ułożyłam Esther i walizkę na wózku, którego zwykle używałam do przewożenia doniczek i narzędzi. Wyszłam furtką na Øster Voldgade, deszcz padał ciężkimi kroplami.

Zagrzmiało, usłyszałam trzask rozłupywanego drzewa i wkrótce nadjechały wozy strażackie.

Zostawiłam klucz w drzwiach wejściowych, a klucz do furtki – w furtce. Noc spędziłam ukryta za kościołem Świętej Trójcy.

Lilly i Violu, zapewne rozumiecie po przeczytaniu tych wielostronicowych opisów, że nie mogłam się z Wami pożegnać. Zjawienie się u Was z listem też byłoby niebezpieczne.

Nie mogę Wam napisać, gdzie zamieszkam ani gdzie dokładnie będę pracować. Może za kilka lat, kiedy sprawa morderstw w Ogrodzie Botanicznym przycichnie.

Mam oczywiście nadzieję, że nie przekażecie tego listu policji. Chciałabym, żeby to wszystko pozostało między nami.

Czy teraz rozumiecie, jak wiele rzeczy w swoim życiu robiłam z konieczności? I że dopiero w wieku pięćdziesięciu dwóch lat pojęłam, iż nic nie usprawiedliwia złego traktowania innych?

Margrethe wiedziała coś o miłości: że jest ona absolutnym oddaniem, które nie zważa na wygląd, gatunek ani płeć.

Margrethe potrafiła wyzbyć się ludzkiego strachu. Violu i Lilly, wy dwie macie siebie.

Esther ma tylko mnie.

Zanim w kopenhaskim porcie weszłam na pokład statku towarowego, przesłałam Wam część mojego spadku. Mam nadzieję, że pieniądze trafiły w Wasze ręce i że będziecie rozsądnie z nich korzystać.

Przed chwilą wstałam z dolnej koi i zajrzałam do Esther. Kiedy pisałam ten list, wydawało mi się, że zmienia się woń bijąca ze skrzynki. I rzeczywiście – teraz pachnie tutaj różami.

Cóż to za widok. Z ciała sterczą różane pędy. Jedne mają pąki, inne rozwinięte czerwone kwiaty zwrócone ku światłu z bulaja. Na jednej z gałązek wisi samotny owoc i kołysze się na rozfalowanym morzu. Rośliny wyrastają z podbrzusza Esther, z jelit. Zapewne wykiełkowały z jej własnych nasion i rosną w jej żyznym kale. Tym wytworzonym z krwi Margrethe.

Nie będę mogła zabrać ze sobą całego ciała Esther. Kto wie, czy nie zostanę zatrzymana do kontroli. Esther nadal wygląda jak zwłoki, nie uległa całkowitemu rozkładowi.

Można znaleźć wiele dobrych powodów, by wsadzić mnie do więzienia.

Wydobyłam z jelit Esther sporą garść nasion. Nożem do roślin wycięłam kilka małych kości. Za chwilę, kiedy napiszę ostatnią linijkę, udam się na pokład i wyrzucę resztę ciała Esther za burtę. Później rozpruję brzuch misiowi Margrethe i zastąpię kapokowe wypełnienie nasionami i kośćmi. Mam nadzieję, że taka ilość materiału wystarczy.

Przyroda, rośliny. Esther i Margrethe akceptowały mnie taką, jaka jestem. Co do reszty świata, nie pokładam w niej specjalnych nadziei. Czy za mojego życia coś w ogóle się zmieni? Czy coś może się zmienić dla Esther?

Drogie dzieci, co też sobie myślicie po przeczytaniu tego wszystkiego? Trudno mi wierzyć, że okażecie się bardziej dalekowzroczne niż reszta świata. I w gruncie rzeczy może nie powinnam tego od Was wymagać.

W tym miejscu kończę, zaklejam kopertę śliną. Mam nadzieję, że uda mi się wysłać ten list tuż po pomyślnym przejściu przez kontrolę celną i paszportową. O ile nie opuści mnie odwaga.

Moje drogie córeczki, Violu i Lilly, pilnujcie, by nie stała Wam się krzywda i bądźcie dla siebie opoką. Nigdy nie pozwólcie, by coś Was rozdzieliło.

Pozdrawiam Was serdecznie, Wasza mama

Johanne

PANGEA

1

Po starcie chwytam jej dłoń – małą i bladą jak kurczak. Zostaje ściśnięta w mojej dużej dłoni, gładkiej i opalonej na brązowo. Wpijam palce w skórę na wierzchu, ale twarz mamy ani drgnie. Mama po prostu sobie siedzi, spokojnie, ze wzrokiem skierowanym ku małemu oknu, i wie, że ją boli, bo ja się boję.

Samolot leci ukośnie w górę, daleko w dole jest morze, i gdy suniemy przez chmury z nadnaturalną prędkością, przez okna zagląda białożółte słońce, a koła z warkotem chowają się w kadłubie.

Stewardesy rozpinają pasy bezpieczeństwa, słychać kliknięcia i rozpoczyna się serwowanie kawy.

Powoli rozluźniam uścisk. Mama obydwiema wolnymi rękami rozrywa celofan, żeby zjeść swoją muffinkę.

Silniki mogą odetchnąć. Mkniemy teraz naprzód niemal bezszelestnie, a kiedy znika wybrzeże Anglii, nie ma już turbulencji.

Nad i pod nami krzyżują się ze sobą długie białe pasma. Samoloty, które je tworzą, są maleńkimi strzałkami.

Żaden człowiek nie powinien latać, może z wyjątkiem sytuacji ratującej życie. Ale nawet Jan był zdania, że powinnam wybrać się w tę podróż.

Ciągle nie mogę zasnąć, kiedy wlatujemy w czarną noc. Mama śpi głęboko z głową na nadmuchiwanej poduszce podróżnej. Jej stopy nie sięgają podpórek, tylko wiszą i dyndają w powietrzu. Przekręciłam się trochę, żeby położyć się na miejscu, które miała zajmować Fine.

Na dole łodzie rybackie, u góry gwiazdy. Atlantyk, którego pokonanie zajęłoby nam jakieś dwa, trzy tygodnie, gdybyśmy popłynęły statkiem. Europejczycy nie wiedzieli dawniej o Ameryce, bo ocean jest tak rozległy, że nie nikt nie potrafi sięgnąć wzrokiem na drugi brzeg. Jednak pewnego dnia oba kontynenty znowu się połączą, może na samym grzbiecie Ziemi.

Zostawiłam Fine – z gorączką, zawrotami głowy i bólem brzucha – u jej ojca. Wstyd mi podróżować, pod wieloma względami jest to dla mnie sprzeczne z naturą.

Widocznie jestem tak niegodziwa, jak tylko potrafi być człowiek. Rośliny i zwierzęta po prostu robią to, co robią, ale my mamy w sobie jeszcze coś więcej i możemy zadecydować, że zrobimy wszystko inaczej.

Są inni, którzy też tak myślą. Wiem o tym. Ale tutaj, na pokładzie samolotu, ludzie siedzą nieruchomo i śpią. Albo oglądają filmy na ekranach przed sobą.

Opadanie przy lądowaniu. Mama kładzie dłoń na mojej dłoni. Tutaj też jest dzień, tak jak w Danii, kiedy ją opuszczałyśmy, ale ja mam w oczach nocną czerń, a w głowie północ. Ostatniej nocy, tak jak poprzedniej, prawie nie zmrużyłam oka.

Samolot ląduje z hukiem na pasie startowym, mama liczy moje palce: jeden, dwa, trzy, cztery, pięć. Wiem, że widzi żałobę pod moimi paznokciami. W kącikach moich oczu na pewno tkwią grudki tuszu do rzęs, a pod podeszwami butów mam uliczny brud.

Tak wiele ze sobą niosę za ocean.

Powoli wstajemy i kierujemy się do wyjścia za resztą pasażerów. Kiedy przechodzimy przez kontrolę paszportową i bagażową, serce mi łomocze, dostaję zimnych potów i zawrotów głowy. Czy wieziemy ze sobą broń, prezenty albo materiał roślinny? Czy mamy coś do oclenia? Jaki jest cel naszego przyjazdu? Jak długo zamierzamy zostać, gdzie będziemy mieszkały? Czy byłyśmy tutaj wcześniej?

Popycham wózek bagażowy, próbując dojść do ładu ze swoim telefonem, ale wtedy staje przed nami ciocia Vibeke.

Pochylam się, przez moment zostaję w jej objęciach. Potem ciocia z mamą rzucają się sobie na szyje. Ich białe włosy, dwie stykające się ze sobą śnieżki. Płyną roztopowe łzy, usta cioci pomalowane szminką zostawiają czerwone serca na obu policzkach mamy. Bliźniaczki kołyszą się w przód i w tył, splatają się ze sobą i szepczą sobie do uszu.

Stoję przy wózku bagażowym, znieruchomiała na ten widok. Powinnam też się rozpłakać, ale czuję w sobie zimno. Otaczają mnie wezwania z głośników, mieniące się kolorami kawiarnie, sklepy i kioski. Ludzie zmierzający do miejsc na całej kuli ziemskiej. Ludzie wracający do domów z miejsc na całej kuli ziemskiej.

Siostry wyplątują się z siebie, nabierają głęboko powietrza i uśmiechnięte kierują wzrok z powrotem na mnie. Patrzę na ich szczęśliwe twarze, i ja też zaczynam płakać. Te dwie kobiety, bliźniaczki rozdzielone oceanem. Nie widziały się od wielu lat. I może więcej się nie zobaczą, bo nigdy nie wiadomo, jak długo będzie trwało czyjeś życie.

Także dlatego ta podróż jest taka ważna, myślę i nagle wszystko robi się czarne.

Wokół mnie stoją ludzie, wśród nich jakiś dobry samarytanin z butelką wody.

– Marie – mówi mama – słyszysz mnie?

Kiwam głową i próbuję się podnieść, ale mam przed oczami gwiezdne punkciki.

Samarytanin pomaga mi usiąść na wózku bagażowym i pcha go w zaciszny kąt, gdzie stoją fotele, na których mogę się położyć.

Piję zimną wodę. Samarytanin podaje mi tabletki glukozy, a ciocia mu wyjaśnia, że to tylko wyczerpanie fizyczne i że obie się mną zaopiekują. Słyszę, jakby z oddali, jak mama i ciocia rozmawiają o tym, czy Fine przypadkiem mnie nie zaraziła.

– Ale Fine miała gorączkę, a Marie nie jest rozpalona.

Za każdym razem, kiedy otwieram oczy, mama mówi, żebym odpoczywała. Nakrywa mnie swoją kurtką i podkłada mi pod głowę miękki szary kardigan cioci.

Nie możemy tutaj zostać, musimy dotrzeć do babci Johanne przed nocą. Wstaję, prostuję plecy.

– Usiądź na wózku – każe mi mama.

Siadam na walizkach. Mama i ciocia pchają wózek do samego wyjścia na piekielny upał, a stamtąd na chłodny parking.

Vibeke otacza mnie ramieniem, podczas gdy mama szamocze się z walizkami i umieszcza je w bagażniku starego kabrioletu w kolorze curry.

– Dziękuję wam, że przyjechałyście.

– Ja też się cieszę, że tutaj jestem.

– Tak mi przykro, że Fine nie mogła zabrać się z wami – mówi ciocia Vibeke. Wspina się na palce i cmoka mnie w policzek, po czym odprowadza wózek na miejsce.

Obie panie siadają z przodu, mnie dostaje się miękkie siedzenie z tyłu.

– Są tam poduszki i koce, możesz się zdrzemnąć – mówi ciocia. Wycofuje auto i kiedy przejeżdżamy przez bramkę, życzy parkingowemu dobrego dnia.

Mama pyta Vibeke, czy wie, jak jechać, a ciocia potakuje. Wtedy mama pyta o mapę drogową i znajduje ją w schowku.

– Jest coś, co mogę zrobić? – pytam. – Mam włączyć nawigację?

– Nie używamy jej – odpowiada ciocia.

Mój telefon nie ma zasięgu.

Ciocia Vibeke pochyla się do przodu. Siedzi na poduszce na tyle wysoko, że ma oczy tuż nad kierownicą, a ja wiem, że wujek Charles zamontował klocki na pedałach. Mama rozwija całą mapę, zasłaniając nią dół przedniej szyby po swojej stronie. Może obserwować drogę tylko przez boczne okna.

Samochód powoli wjeżdża na autostradę, ciocia ustawia się na środkowym pasie. Wielka ciężarówka głośno trąbi. Mama pokazuje palcem na boki, czyta na głos napisy na tabliczkach i spogląda na mapę. Przyciskam dłonie do czerwonego welurowego siedziska, wbijam kolana w fotele z przodu i zaciskam zęby. To ja powinnam teraz siedzieć za kierownicą.

Górują nad nami wszystkie samochody. Znajdujemy się blisko asfaltu, mam twarz na wysokości kół innych pojazdów. Autostrada zmienia się w sześciopasmówkę. Vibeke wlecze się ślimaczym tempem, kierowcy wyprzedzają ją z prawej strony, bo ciocia wciąż jedzie drugim pasem od lewej. Za mną przy prawym tylnym kole słychać stukanie. Nagle na przednią szybę spadają krople deszczu. Ciocia włącza wycieraczki, które zamiatają z piskiem tam i z powrotem.

– Mogę poprowadzić, jakby co.

Mój głos ma zmęczone brzmienie, ciocia kontynuuje jazdę.

– Jesteś niewyspana – rzuca do mnie mama.

Deszcz się wzmaga. Okna zaparowują, mama próbuje wycierać przednią szybę chusteczką. Z tyłu za nami świecą się nieprzerwanie światła samochodów. Znowu trąbienie i mruganie reflektorami.

– Moje okulary są w schowku – mówi ciocia.

Mama przegrzebuje schowek z głową zanurzoną pod mapą. Znalezione okulary wyciera w spodnie i umieszcza na nosie siostry.

– Jest jeszcze gorzej.

– To okulary Charlesa?

Na słowa mamy, że okulary są szare, Vibeke wzdycha. Wtedy mama zdejmuje własne okulary i zakłada je siostrze.

Ciocia kiwa głową, ale jedzie jak dotychczas. Mama co chwilę podskakuje, ciągle mówi „hamuj” albo „jedź”.

– Przestań!

– Prowadzisz tak niepewnie.

– Nigdy nie miałam wypadku.

– Dobrze się czujesz?

– Nic mi nie dolega.

– Może przenocujemy gdzieś po drodze? Wszystkie jesteśmy zmęczone. Zadzwonimy do mamy, że zjawimy się jutro.

– Powiedziałam jej, że przyjedziemy dzisiaj. Poza tym trzeba wstawić jedzenie do lodówki.

– Myślisz, że Johanne się rozgniewa, jeśli się spóźnimy?

Z dziury w zwijanym dachu kapie deszcz. Mama się martwi, że przemoknę, a ciocia mówi, że przy jednym z siedzeń leży pusta puszka, można ją podstawić pod spadające krople.

Z boku podjeżdża samochód terenowy, kierowca pokazuje nam środkowy palec. Mama go nie widzi, ale ja odwzajemniam jego zrozpaczone spojrzenie.

– On chce, żebyśmy zmieniły pas – mówię.

Ciocia włączyła teraz długie światła.

– Może zatrzymamy się gdzieś na obiad i przeczekamy deszcz?

– Ja też jestem głodna – popiera mnie mama.

– Okej – zgadza się ciocia. – Zjedziemy do restauracji.

Ciocia obraca się za siebie. Następnie przecina wszystkie kolejne pasy z prawej strony, gwałtownie hamuje i zjeżdża z autostrady przy billboardzie McDonalda.

Zaczynam myśleć, że to był głupi pomysł. Do babci zostały jakieś trzy godziny drogi. Zrobi się ciemno, zanim tam dojedziemy.

Kiedy wysiadam z auta, mam nogi jak z galarety. Mama bierze mnie za rękę, patrzy na mnie lękliwie. Razem z Vibeke wchodzimy w lodowate, klimatyzowane powietrze.

W rażącym świetle, z burzą rozszalałą na zewnątrz i z zestawem na tacy, przy którego zamawianiu musiałam pomóc, mama znowu mówi, że powinnyśmy przenocować w jakimś motelu przy autostradzie. Jutro wszystkie będziemy wypoczęte, zwłaszcza Vibeke, która się już dzisiaj najeździła, samo dotarcie na lotnisko zajęło jej trzy godziny.

– Zapłacę za motel – powtarza mama, kiedy siadamy przy stoliku ze swoimi tacami.

– Birgit, przestań.

Ciocia potrąca swój kubek z colą, brązowy płyn musuje na blacie.

– Dość już tego – mówi to w taki sposób, że pracownicy się odwracają i jeden z nich zaczyna iść w naszą stronę.

Vibeke pochyla głowę nad moim zestawem i zaczyna płakać. Mówi amerykańskim angielskim, pochodzącym gdzieś z głębi podświadomości, i nie przechodzi na duński, kiedy mama siada obok niej i ją obejmuje, przytula, całuje.

– Kocham cię. Tęskniłam za tobą. Chodzi mi tylko o to, że tak niepewnie prowadzisz. Co się z tobą dzieje?

Przełykam resztkę wegetariańskiego burgera skąpanego w sosie majonezowym i chrupię listek sałaty, która z całą pewnością nie oglądała słońca.

W toalecie jest wi-fi. Piszę do Jana i Fine, że doleciałam na miejsce. W odpowiedzi dostaję wiadomość, że Fine czuje się lepiej, ale jeszcze leży w łóżku.

Nie mam pojęcia, jak przekazać Johanne, że jej ukochana prawnuczka została w domu. Gdyby to mnie albo mamę coś zatrzymało na miejscu, z pewnością nie byłoby żadnej tragedii.

Fine miała cztery lata, kiedy ona, Jan i ja wybraliśmy się do Stanów. Od tamtej pory żadne z nas nie było tutaj ani razu, a Fine ma już trzynaście lat. Mieliśmy uciążliwą podróż. Fine nie chciała zasnąć i wczołgiwała się pod fotele. Różnica czasu okazała się zabójcza, mała nie mogła wpasować się w amerykański rytm. Ciągle zanosiła się histerycznym płaczem i moje kuzynostwo, wujek Charles, może nawet ciocia Vibeke poczuli chyba sporą ulgę, kiedy pojechaliśmy na kilka dni w odwiedziny do Johanne.

Jan nie mógł się doczekać poznania babci. Mówiłam mu, że nie mam na to siły, że powinniśmy dać sobie spokój i zamiast u Johanne zatrzymać się w hotelu. Może udałoby się nam uspokoić nerwy i wreszcie się wyspać. Ale ponieważ wcześniej się przechwalałam, że babcia pracowała na Uniwersytecie Cornella w Nowym Jorku, Jan się uparł. Właśnie kończył doktorat o równowadze między dwutlenkiem węgla a tlenem, a przecież babcia mogła mieć jakieś dobre znajomości. Jednak to nie Johanne pomogła mu dostać obecną pracę, dzięki której jeździ po całym świecie od Himalajów, przez Antarktydę, wyspy pacyficzne, po syberyjską tundrę, żeby mierzyć poziom dwutlenku węgla i tlenu.

Johanne wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, kiedy mama i ciocia miały prawie trzydzieści lat, a mnie i mojego kuzynostwa nie było jeszcze na świecie. Babcia najpierw pracowała przez kilka lat na Uniwersytecie Cornella jako asystentka. Mniej więcej w tym samym czasie zakupiła spory kawałek ziemi w południowozachodniej części stanu Nowy Jork i obsadziła go drzewami.

Jeszcze przed narodzinami mamy i Vibeke Johanne podróżowała po Ameryce Południowej. Towarzyszyła magistrowi Steenowi, który tak jak ona był zagorzałym zwolennikiem teorii dryfu kontynentów. Wówczas nie zostało jeszcze udowodnione, że kontynenty oddalają się od siebie z taką samą prędkością, z jaką wzrasta paznokieć, albo z jaką księżyc oddala się od Ziemi. Że trzęsienia ziemi wywoływane ruchem kontynentów stwarzają góry i doliny.

Potężne wybuchy wulkanów przyczyniły się do wymarcia dinozaurów kilkaset milionów lat po tym, jak ich przodkowie – płazy – zeszli na ląd. Wtedy, w okresie dewonu, płazy były czymś w rodzaju stworzeń pływowych. Zmienne przyciąganie Księżyca, powodujące przypływy i odpływy, skłoniło je do wyjrzenia nad powierzchnię wody. Przez pewien czas te płazopodobne stworzenia żyły w „świecie pomiędzy”, nim całkowicie zamieszkały na lądzie.

Rośliny pojawiły się jednak na długo przed zwierzętami. Zeszły na ląd już w sylurze. Były to wytrzymałe rośliny naczyniowe i zarodnikowe, a także ich potomkowie poszukiwani przez magistra Steena: paprocie, widłaki i skrzypy.

Kiedy wymierały dinozaury, paprocie, widłaki i skrzypy nie wymarły. I kto wie, czy nie przetrwają po wsze czasy? Zresztą większość roślin potrafi znieść najcięższe warunki, niektóre nawet brak światła. Choć z tym mogą sobie poradzić tylko organizmy współpracujące z podziemnymi plechami grzybów.

Johanne przypadła do prawnuczki, zanim przywitała się z Janem i ze mną. Ostrożnie dotykała włosów Fine, jej rąk i nóg. Mierzyła ją wzrokiem, jej starcze ciało drżało:

– Fine, jakaś ty piękna. – Uśmiechnęła się podekscytowana i spoglądając na mnie, zaproponowała, że się nią zaopiekuje, gdybym któregoś wieczoru chciała gdzieś wyjść z Janem.

Ale my nie zamierzaliśmy nigdzie wychodzić. Nie chciałam rozstawać się z Fine. Zamieszkaliśmy na terenie należącym do babci i nocowaliśmy w namiocie, który ze sobą przywieźliśmy. Któregoś wieczoru Jan chciał posiedzieć z Johanne na werandzie i porozmawiać z nią o botanice, ale ja się uparłam, żeby wrócił ze mną do namiotu.

Każdej nocy nasłuchiwałam odgłosów samochodów albo kroków w lesie. Nikt się jednak nie zjawił.

Tylko jeden raz straciłam Fine z oczu. Pewnego popołudnia Johanne zabrała ją na spacer wzdłuż szutrowej drogi. Fine wisiała na dziewięćdziesięcioletnim biodrze swojej prababci, podczas gdy ja z Janem zrobiliśmy to, co nakazała nam babcia: próbowaliśmy się zdrzemnąć.

Biedne dziecko wróciło ze spaceru jeszcze bardziej rozhisteryzowane. Fine wrzeszczała przeraźliwie piskliwym głosem. Wyczołgałam się z namiotu i ujrzałam, jak ona i Johanne wchodzą schodami na werandę i znikają w drzwiach. Nagle zrobiło się cicho. Pobiegłam do wejścia. Fine stała na podłodze i obejmowała starego żółtego misia. Wtulała w niego twarz, jej oddech był spokojny.

Kiedy trochę później pomagałam Fine w toalecie, dostrzegłam ukłucie na jej udzie i plamki krwi po lewej stronie sukienki. Brakowało kawałeczka skóry.

– Tyle tutaj komarów – powiedziała Johanne. Objęła Fine i ucałowała ją i misia.

Następnego dnia ranka Fine posiniała i opuchła.

Po naszym powrocie do Danii Johanne słała wnuczce prezenty i listy, które miałam czytać jej na głos. Dzwoniła prawie codziennie, żeby Fine mogła ją usłyszeć. Ciągle przychodziły pocztą słodycze, książki i przerażające mnóstwo niezdefiniowanych pluszaków o osobliwych kształtach i kolorach. Johanne pytała mnie o wymiary Fine i wysyłała jej ubrania. Miały zbyt wiele falbanek i koronek, nie chciałam, żeby Fine je nosiła, więc je ukrywałam.

– Ja i Vibeke też dostawałyśmy od niej okropne prezenty – powiedziała mama. – W większości rośliny, których nie dawało się uprawiać. I książki botaniczne. Ale tobie chyba nigdy nic nie podarowała.

Wysyłałam Johanne nowe zdjęcie Fine po każdej wizycie fotografa w przedszkolu lub w szkole. Kiedy Fine nauczyła się pisać, z zapałem bazgroliła na odwrocie pozdrowienia dla prababci.

Fine i Johanne nadal się ze sobą komunikują, chociaż to głównie Johanne jest stroną dzwoniącą. Ciągle przychodzą też paczki. Jeśli Fine z jakiegoś powodu nie odbierze telefonu, Johanne potrafi zadzwonić do mnie tylko po to, żeby spytać o prawnuczkę.

Wraz z upływem lat głos babci staje się coraz bardziej piskliwy, prawie jak u dziecka.

Czasem nasłuchuję przy drzwiach, żeby się dowiedzieć, o czym rozmawiają, ale słyszę tylko „tak” lub „nie” mojej córki.

Teraz, z okazji swoich setnych urodzin, Johanne do mnie zadzwoniła i nalegała, żeby Fine przybyła do Ameryki. Obiecała zapłacić za bilet.

Mama i ciocia Vibeke klęczą na podłodze. Wycierają resztki rozlanej coli, chichocząc jak dwie pensjonarki. Góra odpadków po naszym posiłku coraz bardziej się przechyla, zbieram to wszystko ze stolika. Siostry rozmawiają o jakimś śmiesznym powiedzonku powtarzanym przez dyrektorkę domu dziecka, w którym mieszkały. Zawsze gdy tematem są dawne czasy, mówią bardzo niechlujnie. Urwane końcówki, brakujące słowa. Rozumiem z tego może połowę.

W drodze do samochodu mama znów poważnieje. Deszcz przestał już padać, wrócił nieznośny żar. Mama chwyta się mojego ramienia – pewnie dlatego, że Vibeke wciąż ma na nosie jej okulary. Pytam ją, czy nie woli usiąść z tyłu.

– Nie – odszeptuje – lepiej ty tam zostań. To najbezpieczniejsze miejsce, masz przecież Fine. Spróbuj trochę się skulić, skoro nie ma tam zagłówka.

Późnoletnie słońce świeci pomarańczowo we wstecznym lusterku. Autostrada ma teraz mniej pasów, nie widać tu prawie żadnych samochodów.

– Nie powinnyśmy tutaj skręcić? Jedziemy teraz jak do ciebie.

– Co?

– Nie powinnyśmy zjechać na Edenburg?

– Musiałam coś przeoczyć – mruczy ciocia.

Znowu jedzie w poprzek wszystkich pasów i dosłownie w ostatniej chwili dociera do zjazdu. Za nami piszczą hamulce, ale jesteśmy teraz na drodze krajowej.

Pobudzające działanie coli ustaje, znowu mam drgawki ze zmęczenia. Wracają kropki przed oczami, zamkniętymi i otwartymi. Nagle żółta linia pośrodku drogi skręca i suną ku nam dwa samochody, jeden wyprzedza drugi, o włos unikamy zderzenia. Pojawia się ból głowy tak potężny, że przestaję mieć baczenie na cokolwiek. Nawet na przenikliwy stukot prawego tylnego koła.

Osad na zębach i smak cebuli na języku. Moje powieki zamykają się, zapada ciemność.

Głosy mamy i cioci Vibeke brzmią jednakowo, młodo i jasno. Różni je tylko to, że ciocia mówi po duńsku w dystyngowany sposób, charakterystyczny dla lat siedemdziesiątych.

Powinnam była zostać w domu, odzyskać siły, żebym jak najszybciej mogła wrócić do nauczania. Ale co miałam zrobić, kiedy mama spytała, czy ja i Fine polecimy z nią do Stanów, jeśli opłaci mi podróż?

– Oczywiście, że musisz uczcić setne urodziny swojej mamy – powiedziałam. – Poza tym nie widziałyście się z Vibeke od tak dawna.

Siedemdziesiąt osiem lat to nie jest młody wiek, pomyślałam. Obiecałam, że z nią polecę.

Tata ma problemy z sercem, więc mama od lat nie opuszczała Danii. Ciocia Vibeke natomiast zawsze wymawia się tym, że wujek Charles nic nie potrafi zrobić w domu ani przy wnukach. Dlatego ona też nie może wyjechać.

Wzięłam do ręki telefon i zgłosiłam tatę do opieki domowej na czas naszego wyjazdu. Zapukałam do sąsiada, który obiecał zaglądać do niego każdego dnia. A mama z pewnością wypełniła cały zamrażalnik gotowymi daniami do podgrzania. Zamówiłam dla nas bilety i wypełniłam wnioski ESTA, chociaż mama mówiła, że się tym zajmie.

Ja się przeciągam, a mama i ciocia rozmawiają o małżeństwach. Nie o własnych, ale o małżeństwach moich kuzynów, kuzynek i o moim.

– Jest już lepiej – mówi mama. – Marie musi się po prostu wysypiać, jeść zdrowo i regularnie. I przede wszystkim musi nauczyć się odpoczywać. Jestem pewna, że kiedy będzie miała dość sił, żeby pomyśleć o kimś innym poza sobą, ona i Jan dojdą do porozumienia.

Ciocia dziwi się temu, że jej dzieci chciałyby osiągnąć tyle różnych rzeczy. A co z życiem rodzinnym, czy nie powinno być dla nich priorytetem?

– Też to powtarzam – komentuje mama. – Uważaj, droga teraz skręca.

Otwieram oczy.

– Jeszcze nie teraz.

– Przed chwilą był drogowskaz.

– Nie widziałam żadnego drogowskazu.

– Według mapy powinnyśmy skręcić.

– Nie masz okularów!

Wszystko widzę. Mama chwyta lewą dłonią kierownicę, unosi lewą nogę nad pedałem gazu.

– Vibeke, pomogę ci.

Cztery ręce, cztery nogi, czworo oczu. W domu mama prowadzi tylko, gdy wybiera się na zakupy. Zamykam oczy. Samochód jedzie stabilnie.

Ich twarze, włosy i ciała wciąż są identyczne, chociaż od niemal czterdziestu lat każda z nich mieszka na innym kontynencie. Gdyby nie drobne znaki szczególne: zezujące oko Vibeke, jej brakujący kawałek palca i lekko wykręcone ucho mamy, mnie samej byłoby trudno je od siebie odróżnić.

Ich wygląd znormalniał po tym, jak osiwiały. Ja sama nie jestem do nich podobna. Moi kuzyni i moje kuzynki też nie, ale oni są adoptowani. Tylko Fine, że tak powiem, dostała to wszystko w spadku. Jest to dla niej trudne, a ja mam ciągłe wątpliwości, jak pomóc swojemu dziecku. Na przykład gdybym zaproponowała ufarbowanie jej włosów u fryzjera. Czy czułaby się dzięki temu lepiej, czy jeszcze bardziej nie na miejscu?

Fine wiele się nasłuchała o swoim wyglądzie. Dzieci pytały, dorośli się gapili. Nie dość, że jest niska, tak jak moja mama i ciocia Vibeke, to jeszcze te włosy, no i kolor skóry. Mama i ciocia zawsze powtarzały, że są takie małe, bo urodziły się jako bliźniaczki, w dodatku za wcześnie i podczas wojny, a później dorastały w domu dziecka. Może to jednak coś genetycznego, bo Fine raczej nie urośnie wyższa od nich. Ja mam wzrost bardzo normalny, ale tata też jest wysoki. Zdaniem mamy Johanne była za młodu mniej więcej taka jak ja.

*

Mama i ciocia Vibeke się z czegoś zaśmiewają, droga skręca, a samochód wraz z nią, tak jak powinien. Ciocia precyzyjnie hamuje, mama obsługuje skrzynię biegów. Dotarłyśmy do małych dróg, gdzie ciągnie się za nami ogon samochodów. Niektórzy wyprzedzają, chociaż tabliczki głoszą: „do not pass”.

Oglądam rośliny w przydrożnych rowach: cykorię, trybulę leśną, tunbergię oskrzydloną, pomarańczowe lilie azjatyckie. Sumaki octowce rzucają krwistoczerwone światło. Na przewodach elektrycznych siedzą jaskółki, gotowe odfrunąć w każdej chwili. Drewniane domy w mijanych miasteczkach są pomalowane na biało lub brązowo, na werandach wiszą amerykańskie flagi.

Jedziemy wśród pasm wzgórz przystrojonych w lasy. Drzewa są wyższe niż w Danii i porasta je tak wiele zielonych pnączy, że nie można zajrzeć między pnie. Gdzieniegdzie rozciąga się widok na doliny, których dna przecinają rzeki. Mijamy gospodarstwa z bydłem. Wielu okolicznych farmerów hoduje bizony na mięso. Kiedyś te zwierzęta żyły sobie swobodnie na prerii. Wydaje mi się, że widzę kilka sztuk pod jednym z drzew. Leżą niczym czarne cienie i przeżuwają pod baldachimem z listowia.

Kiedy byłam dzieckiem, nie rozumiałam, czemu Vibeke wyjechała aż do Ameryki i tutaj zamieszkała. Mama i ciocia nie miały przecież nikogo poza sobą i tyle razy doznały w życiu zawodu. Najpierw, kiedy Johanne zostawiła je w domu dziecka i bardzo rzadko je tam odwiedzała. Później, kiedy miały po dwadzieścia dziewięć lat i matka przysłała im mnóstwo pieniędzy, a sama zniknęła bez śladu i bez słowa wyjaśnienia. No i jeszcze to, że nigdy nie poznały swojego ojca.

Przez pięć lat nie miały pojęcia, gdzie jest ich matka. Były tak wściekłe, i przede wszystkim tak zrozpaczone, że postanowiły zmienić imiona z Lilly i Viola na Birgit i Vibeke.

Zawsze nienawidziły swoich kwiatowych imion. Nienawidzą zresztą wszystkiego, co ma związek z roślinami i przyrodą. Ilekroć Johanne odwiedzała je w domu dziecka, robiła im długie wykłady. Czasem o swojej wyprawie do Ameryki Południowej z magistrem Steenem, gdzie poszukiwali pierwotnych roślin zarodnikowych. Opowiadała też o nawożeniu, podlewaniu i przycinaniu. Wzdychała głęboko i z pretensją, kiedy widziała, że podarowane im poprzednim razem rośliny powiędły, a strony książek botanicznych nie zostały rozcięte.

Nigdy nie przytulała córek ani ich nie całowała i nigdy nie opowiadała im o sobie. Nie wiedziały nawet, gdzie ich matka mieszka ani czym się zajmuje. Może miała jakąś inną rodzinę i inne dzieci, o których one nie mogły się dowiedzieć i które darzyła większym uczuciem? Zjawiała się nagle, pukała do drzwi albo wkraczała do zamkniętego ogrodu w domu dziecka, zawsze w tej samej białej sukience, z małym kapelusikiem na głowie i brudem pod paznokciami. Uśmiechała się do swoich córeczek, siadała na krześle albo na ławce, mówiła, że za nimi tęskniła, i pytała, czy jest im dobrze.

Mama i Vibeke chełpiły się tym w pierwszych latach życia, bo wiele innych dzieci w ogóle nie miało rodziców. Rysowały portrety swojej mamy i wieszały je na ścianie w sali sypialnej. Kiedy Johanne szykowała się do wyjścia, krzyczały w jej grubą białą spódnicę: „mamo, mamo, mamo!”.

Kiedyś zakradły się za nią na stację w Snekkersten i widziały, jak matka wsiada do pociągu do Kopenhagi. Dostrzegła je, stojąc w drzwiach, i przerażona uniosła dłonie do ust.

Na peronie została chusteczka. Pachniała jej perfumami – ciężkimi, mocnymi, kwiatowymi. Dziewczynki stały z twarzami zanurzonymi w koronkach, gdy przyjechała po nie dyrektorka. Zostały zaciągnięte z powrotem do domu dziecka i dowiedziały się wtedy, że ich mama nie chce, żeby ją odwiedzały.

Chusteczkę przecięły na pół i każda z nich ukryła swój skrawek pod poduszką. Mówiły, że pachniała jeszcze przez długie lata.

Kiedy jako małe dziecko mościłam sobie jamy w łóżku rodziców, pod poduszką mamy zawsze leżał skrawek białego materiału wykończonego koronką. Spytałam kiedyś, co to jest, a wtedy mama go stamtąd zabrała. Później, po wielu latach, kiedy pozwoliła mi wziąć sobie dziesięć koron na lody, odkryłam w jej portmonetce mały fragment koronki.

*

Pięć lat po zniknięciu Johanne mama i ciocia dostały list bez adresu zwrotnego. Został nadany do ich dawnego domu dziecka. Johanne napisała krótko, że pracuje na uniwersytecie w Stanach Zjednoczonych i że wszystko u niej dobrze. Tęskniła za swoimi córeczkami i prosiła, żeby się sobą opiekowały.

Dopiero po kolejnych paru latach przyszedł list z adresem Uniwersytetu Cornella na odwrocie koperty. Odtąd córki i matka regularnie ze sobą korespondowały, ale Johanne nigdy nie przyleciała do Danii z wizytą.

Rozmawiałam zarówno z mamą, jak i z ciocią o tym, że następnie Vibeke opuściła siostrę. Obie tłumaczyły to tak samo:

– Byłyśmy identyczne. Zakochiwałyśmy się w tych samych mężczyznach. A kiedy wychodziłyśmy gdzieś ze znajomymi, nikt nas od siebie nie odróżniał. Potrzebowałyśmy trochę od siebie odpocząć.

Vibeke miała wtedy trzydzieści dziewięć lat. Załatwiła sobie na pół roku pracę w domu dziecka w Harlemie. Mówiła, że chciała zrobić coś dobrego dla innych, ale przypuszczam, że liczyła też na odnowienie kontaktu z Johanne. Może mama poszłaby w jej ślady, gdyby nie to, że akurat poznała tatę?

Vibeke czekała przez dwa dni przed głównym wejściem do Uniwersytetu Cornella. Johanne w końcu stamtąd wyszła, ubrana w długą białą sukienkę z materiału podobnego do koronki i jak zwykle w kapeluszu na głowie.

Vibeke zawołała „mamo!”. Johanne zaciągnęła ją do parku. Płakała, pewnie z radości, bo tak jak Vibeke była bardzo wzruszona. Spytała, czemu Viola zjawia się tak nagle, bez uprzedzenia.

Rozgniewała się na wieść o tym, że córka zostawiła w Danii siostrę. Miały przecież się sobą opiekować.

– Gdzie mieszkasz? – spytała ją Vibeke.

Johanne nie odpowiedziała. Kazała jej tylko wracać do domu.

Przez te wszystkie lata Vibeke i Johanne nie miały do siebie dalej niż dzień drogi. Kiedy Johanne wciąż pracowała na uniwersytecie, zgadzała się czasem na wspólny spacer po parku. Ale po tym, jak przeniosła się na stałe do swojego lasu, zawsze była zajęta, jeśli Vibeke przypadkiem znalazła w pobliżu i chciała wpaść na kawę.

Johanne wciąż sprawia wrażenie niezadowolonej z faktu, że Vibeke osiedliła się w Stanach. Mimo to wszystkie rozmowy i listy rozpoczyna od zapewnień, jak wiele córka dla niej znaczy. To samo dotyczy mojej mamy, mnie, a zwłaszcza Fine.

W domu dziecka w Harlemie Vibeke poznała mistrza malarskiego Charlesa, który odmalowywał tam fasadę budynku. Pobrali się i zamieszkali w Pensylwanii, w pobliżu plantacji owoców jego rodziców. Ciocia powiedziała mi, że lubi tamtejsze gorące, słoneczne lata i mroźne białe zimy. Klimat kontynentalny korzystnie wpływał na jej zdrowie.

2

Są żółte linie pośrodku jezdni w świetle reflektorów. Nie ma latarni ulicznych, nie ma już domów. Jest za to znak „stop”, przeoczony zarówno przez mamę, jak i ciocię Vibeke, i jest tabliczka z napisem „Lyquawanna River”. Jest też most, ostry zakręt i tablica kierunkowa do Edenburga. Potem kolejny zignorowany znak „stop”.

Przez jezdnię przebiega jakieś zwierzę, guzikowate żółte oczy rozbłyskują i znikają między drzewami.

Siostry ziewają na zmianę. Zataczamy się za każdym razem, gdy mama i ciocia za bardzo zjeżdżają w bok i trafiają w kałuże albo w placki błota. Do przedniej szyby przykleiło się kilka zwiędłych liści, które ograniczają widoczność. W jednym miejscu nad drogą huśta się na wietrze niska gałąź i szura o dach, kiedy pod nią przemykamy.

Vibeke prosi mamę, żeby wytarła przednią szybę. Dmuchawa się zacina, później zamiera ze zgrzytem. Powietrze w aucie staje się ciężkie, opuszczam trochę szybę obok siebie.

Pachnie wczesną jesienią. Brązowymi orzechami, wilgotną korą, grzybami. Większość pól ulokowanych pomiędzy lasami jest skoszona. W kilku miejscach kukurydza osiągnęła wysokość dorosłego człowieka. Widać czarne przejścia, którymi można wkroczyć w głąb pola. Z pewnością nie ma tu żadnych chwastów, żadnych innych roślin uprawnych. W naturze żaden gatunek nie rośnie sam na tak dużą skalę. Rośliny potrzebują różnorodności, potrzebują żyć razem.

Mama i ciocia zwalniają. Biorą wielki zakręt. Jadą teraz węższą drogą, skręcają w prawo, potem w lewo. Na koniec ostro hamują, droga nagle się kończy.

– Nie – mówi ciocia. – To nie tutaj.

Wycofują się w czerń. Z naprzeciwka sunie prosto na nas samochód na długich światłach. Mama puszcza na moment kierownicę, lekko odwraca głowę.

– Ugh – wyrywa się jej, kiedy ciocia Vibeke alarmująco trąbi klaksonem.

– Już mi lepiej – mówię. – Mogę siąść za kierownicą.

– Zdrzemnęłaś się, kochanie?

– Pozwólcie mi przejechać ten ostatni kawałek.

Vibeke wzdycha głęboko.

– Okej? – pyta mama.

Ciocia strąca dłonie mamy z kierownicy i dźwigni zmiany biegów. Wciska pedał gazu, skręca w prawo, w lewo. Mama piszczy:

– Dłużej tego nie zniosę!

Ostrożnie kładę ręce na jej barkach.

Ciocia skręca obok skrzynki pocztowej. Samochód kołysze się na boki na polnej drodze.

Wychodzimy z auta, rozprostowujemy nogi w ciemności. Wilgoć z trawy przemaka przez moje buty i dół nogawek. Nocne ciepło jest gęste. Szybko uruchamiam telefon. Brak zasięgu.

– Czyżby poszła już spać?

– Pomożesz? – pyta Vibeke, otwierając bagażnik.

Walizek na kółkach nie da się ciągnąć po ziemi, a tylko ja jestem w stanie je nieść. Zabieram też torby termiczne i reklamówki z zakupami, stawiam to wszystko na werandzie. Vibeke włącza latarkę, biała plama śmiga dookoła. To ja mam zapukać. Ciocia oświetla drewniane drzwi, widać na nich długie pionowe rysy.

– Pewnie to pies.

– Johanne ma psa?

– Od kilku lat.

Z ust mamy dobywa się westchnienie. Ciocia chwyta za klamkę. Drzwi się zacinają, muszę pchnąć je ramieniem.

Na korytarzu jest ciemno, z podłogi nie podnosi się żadne zwierzę. Stoimy i czekamy pośród woni przypominającej nagrzany i wilgotny dom letniskowy. Vibeke bierze głęboki wdech.

– Halo?! – woła.

– Halo?! – dołącza do niej mama. – Tutaj Viola, Lilly i Marie! Przyjechałyśmy do ciebie! Halo, mamo! Johanne?!

Vibeke znajduje włącznik. Światło w kuchni, światło w pokoju dziennym. Ciocia przechodzi po podłodze i otwiera sypialnię.

Sterczę jak kołek, kiedy obie włączają kolejne urządzenia. Na suficie kręci się wentylator, wygląda jak dawniej, w oknach stoi pełno roślin doniczkowych, ale sam dom jest mniejszy, niż zapamiętałam. Może przez te kartony przeprowadzkowe na podłodze.

– Wstawcie jedzenie do lodówki – mówi Vibeke z kaszlnięciem.

W lodówce są tylko korniszony i kilka słoików z konfiturami, ale Vibeke zrobiła zakupy jak na wojnę. Najróżniejsze krojone wędliny, mięso mielone, mięso pokrojone w kostkę, kiełbasy. Puszki pomidorów i małych kolb kukurydzy. Ogórki, ręczniki papierowe, marchewki. Kilka ruloników ciastek czekoladowych, ziemniaki, cebula i ryż. A także upieczony przez nią żytni chleb i pasztet domowej roboty.

Kiedy wnoszę ostatnie siatki, potykam się o dwie psie miski. W jednej jest odrobina wody, druga ma przyrośniętą do brzegów brązową substancję.

– Jaki to pies?

Zamykam za sobą drzwi wejściowe i przekręcam zamek.

– Czarny, długowłosy. Powiedziałam jej, żeby sprawiła sobie psa, skoro ciągle chodzi sama po lesie. Narzekała, że po ciemku nic już nie widzi.

Vibeke z powrotem wyjmuje rzeczy z lodówki, bo mamy zjeść kanapki.

Znajduję karafkę, wytrząsam z niej martwą muchę. Pozwalam wodzie z kranu płynąć, ale wciąż ma rdzawy kolor.

– To żelazo.

Pamiętam.

– Gdzie jest babcia?

– Nie mam pojęcia.

– To co mamy teraz robić?

– Vibeke, nie przypomniałaś jej, że powinna sobie sprawić komórkę?

*

Ciocia stoi tyłem do nas, otwiera kolejne paczki z plasterkami wędlin. Układa to wszystko na półmiskach.

– Jesteśmy tylko my.

– Słucham?

– Dasz radę tyle zjeść?

Vibeke ze spuszczonym wzrokiem kończy nakrywanie do stołu po tym, jak mama przypomniała jej szeptem, że jestem wegetarianką. Próbuję zobaczyć coś przez okno w pokoju dziennym, ale jest za ciemno. Może dalej, na szutrowej drodze, będzie zasięg? Jan i Fine pewnie niedługo wstaną.

Mama bierze z kanapy dwie poduszki i kładzie je na dwóch krzesłach przy stole.

Ciocia siedzi w kucki przy kominku. Pociera i pociera tę samą zapałkę. Przykucam obok, żeby jej pomóc, cegły wydają się nagrzane. Kiedy dmucham, żar się budzi. Kominek wypełnia chaotyczna mieszanina spopielonych papierów, które wirują szarawo w powietrzu. Kilka stron z tego stosu podwędziło się tylko na żółto, rozpoznaję na nich pismo babci.

– Na pewno mamy to spalić?

Na pierwszej stronie koperty napisano: „Viola i Lilly Erichsen”.

– Przecież to jest do was!

– Twoja babcia nie chciała, żebym to przeczytała.

W tej samej chwili bucha płomień. Koperta z kartkami zwija się i kurczy, ciocia dokłada polan i zaczyna płakać.

– Vibeke?

Mama próbuje oderwać dłonie siostry od jej twarzy, ale ona wczepia palce w skórę.

– Czy ty wiesz, gdzie jest Johanne?

– Nie.

Mama patrzy na mnie groźnym wzrokiem. Chce, żebym zostawiła je same?

Czy ja – dziecko – mam pójść do innego pokoju? Tak, mama pokazuje na drzwi sypialni.

*

– Powiedz to teraz.

Ciocia Vibeke opowiada, a ja nasłuchuję w ciemności po drugiej stronie drzwi. Przyjechała tutaj kilka dni temu, żeby sprawdzić, czy w domu są warunki do urządzenia urodzin. Niepokoiło ją, że Johanne nie odbiera telefonu. Zastała matkę na werandzie, siedziała zapatrzona przed siebie. Używała aparatu tlenowego, ale oddychała z trudem. Vibeke ją zapewniła, że przywieziemy ze sobą całe jedzenie. Że ona nie będzie musiała nic robić, a goście, dzieci, wnuczęta i prawnuczęta nie zostaną tutaj długo.

Johanne zależało tylko na tym, żeby odwiedziła ją Fine. Nie mogłyby jej po prostu tutaj wysadzić? W domu był zbyt wielki bałagan, żeby przyjmować tylu gości.

Vibeke zaoferowała swoją pomoc w porządkach. Wszystkie kartony można było przenieść w inne miejsce. Na przykład do laboratorium. Kiedy zaczęła podnosić jeden z nich, dno się przedziurawiło i na podłogę wysypało się mnóstwo listów. Wiele z nich zaadresowanych do Lilly i Violi. Ciocia prawie otworzyła jedną z kopert, udało jej się wetknąć palec i chciała ją rozerwać, ale wtedy Johanne okropnie się rozgniewała. Zaczęła głośno złorzeczyć, na co Vibeke oznajmiła, że chce wiedzieć, co tam jest. Wyprostowała się i zawołała, że chce przeczytać ten list.

– Niemal doszło do rękoczynów.

– Nie możesz żądać od mamy, żeby dawała ci do czytania swoje listy.

– Był zaadresowany do nas!

– I właśnie spłonął?

– Tak, wrzuciła go do kominka. No i już go nie ma.

Mama mnie woła. Kiedy wchodzę do pokoju dziennego, grzebie właśnie w szafkach. Z górnej wyjmuje butelkę wina, otwiera ją z cmoknięciem i przepłukuje trzy szklanki.

– Pij!

Vibeke unosi twarz pokrytą ścieżkami łez. Mama siada na krześle i robi dla niej kanapki. Z pasztetem i z plasterkami marynowanych buraków, z szynką i ogórkami konserwowymi.

– Jedz! – Kiwa jej głową.

Robię sobie kanapkę z ogórkiem.

– Zadzwonimy do tego sąsiada, Warrena? – pyta mama.

– Zmarł w zeszłym roku.

– Zmarł? A jego syn?

Opróżniam swoją szklankę do dna.

– Może ten syn pomoże nam ją znaleźć, jak sądzisz? – dopytuje mama.

– Tyle razy prosiłam Paula o jakąś przysługę, że nie mam serca znowu go wykorzystywać – odpowiada Vibeke. – Nigdy mi nie odmówił, kiedy dzwoniłam, żeby do niej zajrzał.

– A policja? – wtrącam.

– Do nich też dzwoniłam kilka razy i Johanne bardzo się o to gniewała. Uważam, że jeśli chce chodzić po lesie i się tam przewracać, to niech chodzi i się przewraca.

– Nie można tak mówić – mówi mama. – A jeśli zabłądziła?

– Daruj sobie te mądrości. To ja się nią zajmowałam.

– Ale jak często tutaj przyjeżdżałaś?

Spuszczam wzrok na swój talerz. Mama zaczęła też smarować kanapki dla mnie.

– Wygląda na to, że babcia wzięła ze sobą psa – odzywam się – a on chyba potrafi wrócić do domu?

Rozmawiamy o podziale pokoi. Mama i ciocia chcą spać na rozkładanej sofie w pokoju dziennym, nie zajmują przecież dużo miejsca. Moim zdaniem będzie im tam niewygodnie, ale obie uważają, że powinnam dostać dobre łóżko, czyli łóżko Johanne.

– Nie zmrużyłaś oka od ponad doby – stwierdza mama. – Musisz się wyspać.

– Spałam w samochodzie.

– A jeśli ci się pogorszy? Nie możemy cię tutaj leczyć.

Ciocia przystaje. Talerze zanurzane w misce z wodą uderzają o siebie z brzękiem.

– Babcia może zjawić się nagle w środku nocy – mówię. – Gdzie się wtedy podzieje? Będę spać obok was na podłodze.

– Nie możesz leżeć wśród tych wszystkich kartonów – protestuje mama.

– W sypialni jest bardzo przytulnie – dodaje ciocia Vibeke, wyciskając do wody płyn do mycia naczyń.

Mama zagląda za drzwi i znajduje tam ścierkę. Chcę jej pomóc, ale znowu słyszę, że powinnam odpocząć. Na początek mogę się rozpakować.

– A jeśli babcia jest gdzieś w pobliżu? – mówię. – Mogła przewrócić się w ogrodzie. Może też być w szklarni, w rosarium albo w laboratorium.

Mama i ciocia zawsze potrafiły tak wiele zrobić mimo swoich małych ciał. Vibeke stoi na stołku i akurat dosięga rękami zlewu. Mama wspina się na krzesło za każdym razem, kiedy chce odstawić coś do szafki.

Ciocia nigdy nie poszła na studia. Adoptowała moich kuzynów i kuzynki, i skupiła się na ich wychowywaniu, ale wiem, że marzyła o zawodzie nauczycielki. Mama chciała zostać księgową, albo kimś podobnym, ale poznała tatę, zaczęła prowadzić dom, a kiedy poszłam do szkoły, została asystentką w domu opieki. Za młodu obie pracowały w domu dziecka i sprzątały w różnych miejscach.

– Marie, możesz rozejrzeć się przed domem?

Siostry na mnie tylko patrzą, ale kiedy wkładam buty, podążają za mną.

Powietrze się ochłodziło, czuję to na nagich ramionach. Snop latarki cioci Vibeke przesuwa się po zabudowaniach i po trawie wzdłuż ściany lasu. Na zmianę wołamy babcię.

Kiedy w pewnym momencie idę obok mamy, szepcze do mnie, że martwi się o Vibeke. Nie chodzi tylko o tę jazdę samochodem. Pyta z ustami tuż przy moim uchu, czy to mi nie wygląda na objawy demencji.

Wybiła północ. Kanapa została rozłożona i pościelona. Siostry myją się przy kuchennym zlewie – wokół szyi, na twarzy i pod pachami. Mają na sobie jednakowe wielkie majtki i długie sportowe skarpetki. Wiem, że wysyłają sobie nawzajem ubrania, jeśli uda im się znaleźć coś w odpowiednim rozmiarze.

Kiedy myją się w kroku, odwracam wzrok.

Komórka wciąż nie ma zasięgu, więc rozciągam przewód telefonu stacjonarnego i biorę słuchawkę do sypialni. Dzwonię najpierw do Fine. Jej głos nagrany na pocztę głosową trzy lata temu, kiedy dostała od nas komórkę, brzmi równie cieniutko i jasno jak obecnie.

Dzwonię do Jana.

– Tak?

Słychać pogłos, jest szósta rano.

Fine śpi. Gorączka jej spadła, ale znów miała koszmary. Po obudzeniu wydaje się zmęczona i dalej jest bardzo blada. Z żołądkiem też się nie poprawiło.

– A twoja praca?

– Chyba pójdę tam jutro. Mam tylko jedno spotkanie. Gdyby coś się działo, będę pod telefonem.

Nie chcę, żeby ją zostawiał. Ale czegoś takiego nie mogę już powiedzieć. Zresztą czy jestem lepsza od niego?

Nadal mam Jana po drugiej stronie słuchawki. Nie potrafię się z nim rozłączyć, czuję ucisk w piersi. Po chwili mówię „dziękuję”.

Mama i ciocia gapią się na mnie, kiedy odkładam słuchawkę na miejsce. W następnej chwili telefon nagle się rozdzwania. Mama kiwa głową do Vibeke, żeby odebrała.

To wujek Charles zarzuca ją pretensjami.

– Yes, darling, yes, darling.

Ciocia odkłada słuchawkę, kręci głową. Mówi, że Charles opiekuje się wnukami, a one nie chcą zasnąć.

Nigdy dotąd nie byłam w babcinej sypialni. Podczas moich pobytów tutaj, czyli tuż po rozpoczęciu nauki w liceum, w wieku dwudziestu pięciu lat i ostatnio razem z Janem i Fine, spałam na kanapie, na werandzie albo w namiocie.

W pokoju dziennym ściany są z surowych drewnianych bali. Tutaj pokrywa je wytarta jedwabna tapeta w bukieciki różowych kwiatów.

Na półce zawieszonej nad krańcem wąskiego łóżka stoją książki botaniczne. Pod moimi stopami leży szarawy dywan o długim włosiu. Lampka nocna, jedyne źródło światła w pokoju, świeci mocno i zimno. Okno jest malutkie.

Na podłodze prawie nie ma miejsca, więc otwieram szafę. Może mogłabym wstawić tam walizkę?

Sukienki babci wiszą w równym rzędzie. Większość jest kwiecista albo w jakieś inne wzory. Sięgają do podłogi, mają długie rękawy i wysokie stójki.

Zamiast do szafy próbuję wepchnąć walizkę pod łóżko, ale tam też leżą książki, więc walizka musi zostać na podłodze, żebym się o nią potykała. Zwijam wysłużoną pikowaną narzutę. Prześcieradła i poszewka poduszki wydają się czyste. Ciocia Vibeke wzięła ze sobą pościel dla mamy, o mnie nie wspominała ani słowem.

Idę do toalety ulokowanej na końcu korytarza, bo chcę się wysikać.

Myję zęby nad kuchennym zlewem. Woda wygląda jak krew, nawet gdy miesza się z pastą do zębów.

Znad sofy patrzą na mnie blade twarze mamy i cioci. Siostry leżą z głowami obok siebie, jak dwa gołębie w jednym gnieździe. Może udało im się przetrwać i wyrosnąć na dobrych ludzi tylko dlatego, że miały siebie nawzajem. Każda z nich miała dotyk tej drugiej, jej spojrzenie, jej głos, jej oddech i bicie serca. Miała kogoś, kogo mogła trzymać za rękę, kiedy noc i świat były tak przerażająco wielkie.

W tamtych czasach nie było dobrych domów dziecka – tak mi powiedziały.

Kiedy byłam mała, marzyłam o tym, że babcia przeprowadzi się kiedyś z powrotem do Danii. Albo że będzie nas stać na wyjazdy do Stanów w każde wakacje i Boże Narodzenie, a nie co kilkanaście lat. Może moglibyśmy się przenieść za ocean – tata, mama i ja? Cudownie byłoby mieszkać w pobliżu cioci Vibeke, codziennie bawić się z kuzynami i kuzynkami.

Na jedno i drugie jest obecnie za późno. Prawo imigracyjne zostało zaostrzone, ale nawet w czasach, kiedy tata był aktywny zawodowo, duński prawnik raczej nie znalazłby pracy w Stanach. Nie potrafiłam też sobie wyobrazić wujka Charlesa mieszkającego w Danii. Moje kuzynki i kuzyni są obywatelami amerykańskimi. Nie wszyscy zostali adoptowani, dla niektórych ciocia i wujek byli tylko rodziną zastępczą. Vibeke nigdy nie zdołałaby wywieźć ich z kraju.

Mama krzyczy. Ciocia chichocze:

– Przestań!

– To ty!

– Nie.

Mama łaskocze siostrę, która wywija kończynami jak owad.

– Śpijcie dobrze – mówię i posyłam im całusa.

– Wzajemnie, kochanie.

– Dziękuję, że wybrałaś się tutaj z nami – dodaje Vibeke.

– To ja dziękuję.

– O mój Boże. – Ciocia wstaje, podchodzi po kolei do wszystkich okien. Miota przekleństwami, wyciąga spod zlewu konewkę. – Rośliny mają sucho – mówi.

Mama komentuje, że trzeba je podlewać deszczówką, ale ciocia napełnia konewkę wodą z kranu.

– Nanosiłam się już dość wiader…

Wracam do siebie, gaszę światło. Światło mamy i cioci rozdmuchuje się żółcią pod szczeliną w drzwiach i nagle znów dzwoni telefon.

– Odbiorę – słyszę głos Vibeke.

Wujek Charles mówi i mówi. Ciocia wzdycha i odkłada słuchawkę.

Siostry kłócą się ze sobą jak szczekające psy.

Włączam lampkę i przeglądam książkę zdjętą z półki. W Danii nastał już ranek. Mam za oczami rozjarzone świetlówki.

Książka jest o glonach i bakteriach. Kolejna o roślinach trujących.

Kładę się pod kocem, w materacu wyczuwam okrągłe wgniecenie od ciała babci. Gorąca żarówka grzeje mi czoło.

Kiedy wyciągam rękę, żeby zgasić światło, mój wzrok pada na półkę nad zanóżkiem. Obok starej książki o roślinach zarodnikowych i ramki z przyszpilonymi motylami siedzi żółty miś. Ma kartkę przywiązaną sznurkiem do szyi. Napisano na niej: „Dla Fine”.

Żółte włosie jest przylizane, tłuste i poszarzałe od brudu. Ścieg szycia jest szeroki i nierówny, ale miś ma to samo szklane spojrzenie ducha co kiedyś. Był sfatygowany już wtedy, gdy Fine miała cztery lata i nie chciała się z nim rozstać.

Wówczas Fine beznadziejnie się w nim zakochała. Za każdym razem, kiedy całowała go między uszami, Johanne miała łzy w oczach. Lśniące misiowe ślepia wpatrywały się w klatkę piersiową prawnuczki.

Do tej pory Fine zachowywała się nieznośnie, jednak odtąd zaczęła rozmawiać z Johanne za pośrednictwem misia. Mówiła: „Cześć, prababciu”, a Johanne – albo raczej miś –odpowiadała cudacznymi leśnymi dźwiękami: pohukiwaniem sowy, szelestem liści, brzęczeniem pszczoły, pluskaniem źródła.

Ramiona Fine opadły, płakanie ustało. Johanne ostrożnie pogładziła ją po policzkach i powiedziała, że są takie piękne. Potem zaplotła jej włosy.

– Teraz nie będzie na nich osiadać tyle brudu.

Nagle staruszka zaniosła się łkaniem, wargi jej drżały, spojrzenie padło na mnie jak długi niebieski promień. Zamachała przed sobą dłońmi, złapała haust powietrza. Następnie oznajmiła, że Fine jest najśliczniejszym dzieckiem na świecie.

Teraz to ja się wzruszyłam. Babcia wzięła małą w ramiona – ona, która nigdy nikogo nie obejmowała. Tuliła do siebie Fine, moje dziwne dziecko, które stanowczo zbyt rzadko miało okazję słuchać komplementów.

Siedzieliśmy przy kolacji. Johanne trzymała Fine kolanach, żeby mała mogła dosięgnąć talerza. Miś leżał wciśnięty między jedną a drugą, podczas gdy Fine pałaszowała sos boloński. Zachód słońca świecił nam prosto w oczy. Babcia uśmiechała się uszczęśliwiona, słoneczny blask odbijał się w jej okrągłych okularach.

Ze wstydu ściskało mnie w żołądku.

*

Odkąd Fine przyszła na świat, Johanne okazywała jej zainteresowanie, którego wcześniej skąpiła mnie, mamie i cioci. Tak samo jak dzieciom i wnuczętom Vibeke.

Już kiedy chodziłam w ciąży, babcia ciągle do mnie wydzwaniała. Rozmawiałam z nią, jeśli Jana nie było w pobliżu. Pytała, jak się czuję.

Telefon zabrzęczał też, gdy leżałam na porodówce. Akurat przysnęłam, więc odebrał Jan i pokazał na migi, że to babcia. Wyrwałam mu komórkę z ręki.

Podczas urlopu macierzyńskiego, kiedy siedziałam sama w domu, babcia bez przerwy dawała o sobie znać.

– No i jak się miewa nasza mała księżniczka? – pytała. – Czy nadal jest taka piękna?

Musiałam obiecać, że będę wysyłać jej zdjęcia, najlepiej co tydzień. W końcu nie wytrzymałam i wykrzyczałam do telefonu:

– Zastanawiałaś się kiedyś, jak ja się czuję?! Czemu nigdy o to nie spytasz?!

Nie odpowiedziała, tylko poprosiła o przyłożenie słuchawki do ucha Fine, żeby prababcia mogła porozmawiać z nią naprawdę.

Johanne pozwoliła Fine wziąć misia do namiotu ostatniej nocy, którą tam spędziliśmy. Stała na werandzie i się na nas gapiła, kiedy zapinaliśmy wejście na suwak. Leżałam w zielonkawej poświacie pod namiotowym płótnem i patrzyłam w misiowe oczy, które nigdy nie zaznały snu. Miś śmierdział potem i stęchlizną, a w środku miał coś twardego, prawie jak kręgosłup. Brzuch chrzęścił, kiedy się na niego naciskało.

Teraz, kiedy leżę w łóżku babci, miś wydaje mi się trochę inny, niż go zapamiętałam. Nadal coś w nim szeleści, ale utracił dawną twardość. Przytulam go, całuję między uszami i głęboko wdycham powietrze z nosem przyciśniętym do włosia. Ciekawe, czy babcia też czasem tak robi, kiedy tutaj leży.

Podczas naszej wizyty pociłam się każdej nocy i nie mogłam spać. Cykady cykały, żaby drzewne trajkotały, czasem zawył kojot. Przytuliłam się do Fine i do misia, wyjrzałam przez moskitierę. Świetliki błyskały między drzewami jak iskry. Jan chrapał.

Czy dałabym radę rozpiąć suwak tak, żeby go nie obudzić? W razie czego powiedziałabym, że muszę się wysikać.

Mogłam zakraść się do wyjeżdżonych kolein i pójść dalej drogą. Nie miałam odwagi podążyć skrótem przez las. Czy Paul też nie mógł spać w swoim łóżku, w przyczepie obok domu ojca? Czy Johanne powiedziała mu o moim przyjeździe?

Pomagałam babci zmywać naczynia po śniadaniu. Jan siedział na werandzie i mył zęby Fine, musieliśmy się jeszcze spakować.

Nabrałam powietrza i spytałam Johanne, co słychać u Paula. Odwróciła się ku mnie i powoli mrugnęła obojgiem oczu. Jej gorąca, pokryta pianą dłoń nagle ścisnęła moje ramię. Babcia delikatnie i mokro pogładziła mnie po policzkach. Zaczerwieniłam się.

Mogła wczoraj zaproponować, że na naszą ostatnią kolacje zaprosi Warrena i Paula, ale tego nie zrobiła.

– Czy nie wydaje ci się, droga Marie, że mówienie prawdy z biegiem czasu staje się coraz trudniejsze? – spytała z westchnieniem i wyjrzała nieobecnym wzrokiem przez kuchenne okno. – Ale może prawda wcale nie jest taka ważna?

Nadszedł czas odjazdu i pożegnania Fine z prababcią. Mała kurczowo uczepiła się misia, ale Johanne chciała go z powrotem i ostatecznie musiała wyrwać go z jej rąk. Fine uderzyła w krzyk, zawodziła coraz głośniej. Babcia się rozpłakała i pobiegła z misiem do domu.

Wrzaski Fine, kiedy kończyliśmy pakować bagaże do samochodu. Echo odbijające się od pni w lesie. Z pewnością słychać ją było aż u Warrena i Paula. Czy Paul mógł się tutaj zjawić, żeby sprawdzić, co się dzieje?

Szybko ustawiłam nawigację. Fine tupała, krzycząc, że chce misia. Kazałam jej przestać, miś należał przecież do prababci.

W końcu Fine zupełnie opadła z sił. Wzięłam ją na ręce i posadziłam w foteliku, a ona zapadła w martwy sen.

– Czemu, do jasnej cholery, nie może jej dać tego misia? – gderałam do Jana, który jako ostatnią z naszych rzeczy wepchnął na walizki złożoną spacerówkę.

Johanne znowu do nas wyszła. Ciągle przepraszała, aż prawie było mi jej żal. Wetknęła dłoń przez okno obok Fine i po raz ostatni dotknęła jej policzka. Próbowała wcisnąć całą głowę, żeby ucałować małą.

– Przepraszam, drogie dziecko – szepnęła. – Proszę, bądźcie dla niej naprawdę dobrzy – powiedziała do mnie i Jana. – Otaczajcie ją mnóstwem miłości.

Wydawało mi się, że babcia zanosi się rozpaczliwym płaczem, idąc ku werandzie. Nie pomachała nam, kiedy wjechaliśmy w koleiny na drodze, chociaż wysunęłam rękę przez okno i energicznie nią kiwałam.

Jan podniósł szyby i włączył klimatyzację. Termometr pokazywał już trzydzieści stopni. Obejrzałam się w stronę siedziby Paula i Warrena, ale skrywały ją drzewa.

Fine po przebudzeniu płakała dalej. Ciągle przywoływała misia.

Tydzień później wsiedliśmy do samolotu. Unosiliśmy się razem – Jan, moja mała córeczka i ja – w przestworzach nad oceanem. Fine wciąż paplała o żółtym misiu.

Od tamtej pory Johanne przysłała Fine mnóstwo pluszaków. Z początku Fine wpadała w złość, bo każdy nowy miś przypominał jej o tym żółtym, ale z czasem je polubiła. Żaden nie wyglądał jak prawdziwe zwierzę. Wszystkie miały dziwne kształty i kolory. Żółty miś też jakoś szczególnie nie przypominał niedźwiedzia, więc może Johanne celowo wyszukiwała dla Fine maskotki o jak najosobliwszym wyglądzie? Zastanawiałam się czasami, czy nie chodziło jej o to, by dziewczynka, patrząc na tę stertę pluszowych dziwolągów, czuła się najnormalniejsza z nich wszystkich.

Przez pewien czas Fine przed pójściem spać otaczała się pluszakami niczym warownym murem. Tak jakby żaden z nich nie miał być kochany mniej niż pozostałe. Kiedy do niej zaglądałam, zanim sama położyłam się do łóżka, myślałam o tym, że jeśli Fine doczeka się dzieci, będzie najlepszą matką na świecie.

Po naszym powrocie do kraju Johanne dzwoniła kilka razy w tygodniu, żeby porozmawiać z prawnuczką. Co tydzień pisała też do niej list. Fine zaczęła mówić, że kocha prababcię. Że prababcia jest najlepsza na świecie. I że nie chce mieć już na imię Josefine, tylko mamy na nią mówić „Fine”, tak jak nazywa ją prababcia.

Jan był bardzo zainteresowany poznaniem Johanne, jeszcze zanim wybraliśmy się razem do Stanów.

Kiedy podjeżdżaliśmy pod jej dom, cały drżał z przejęcia. Zmienił podejście dopiero po naszej wizycie, zwłaszcza kiedy sprawdził babcię w internecie. Okazało się, że Johanne została wydalona z Uniwersytetu Cornella w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym. Miało to związek z oskarżeniami o oszustwo i kradzież, podobno przez lata wykorzystywała laboratoria do własnych celów.

Żadne z nas nigdy o tym nie wspomniało ani mamie, ani cioci Vibeke. Nie było powodu, żeby ich relacje z Johanne jeszcze bardziej się skomplikowały, nawet jeśli należało im się wyjaśnienie, czemu ich matka nie dawała znaku życia. Fine też oczywiście nie powinna się o niczym dowiedzieć.

Ciągle przytulam żółtego misia. Mam wrażenie, jakby on także mnie obejmował.

W końcu sadzam go na półce, poprawiam karteczkę na jego szyi i gaszę światło. Czemu babcia postanowiła podarować go Fine akurat teraz?

Przez nocny las przedziera się podmuch wiatru. Dom trzeszczy. Krople deszczu bębnią o dach i wydaje mi się, że mama i ciocia rozmawiają w pokoju dziennym. Kiedy deszcz ustaje, idę się wysikać. Ale gdy przechodzę przez pokój, słyszę tylko chrapanie na dwa głosy.

Obie jaśnieją na kanapie. Obejmują się. A przecież mama twierdzi, że tak kiepsko sypia z powodu bólów kręgosłupa i szyi. Rodzice mają osobne sypialnie, bo tata chrapie, a mama potrzebuje specjalnego materaca, który nie może leżeć na podwójnym łóżku. Jednak tutaj, na tej starej rozkładanej sofie, mama nie ma żadnych problemów ze snem.

*

Łazienkowe światło jest mroźne. Rybiki, szczypawki i samotny karaluch kręcą się w kółko po posadzce, zanim wszystkie odnajdują swoje kryjówki.

Nie spłukuję toalety. Po wyjściu z łazienki zatrzymuję się przy drzwiach wejściowych. Oddech, a może szelest?

– Halo – szepczę ku dziurce od klucza i długo czekam, nim otworzę zamek i uchylę drzwi. Nad wierzchołkami drzew wisi pojedyncza rozmyta gwiazda.

Czy Johanne gdzieś sobie poszła w proteście przeciwko cioci Vibeke, która chciała przeczytać jej listy? Albo z powodu spodziewanego najazdu rodziny? Ale przecież tak bardzo chciała zobaczyć swoją prawnuczkę.

Vibeke włącza lampkę stolikową. Z głośnym sapaniem drepcze do zlewu i puszcza wodę z kranu. Macha dłonią na mój widok, po czym rozpina kosmetyczkę w duże kwiaty, wytrząsa z niej jakieś tabletki i szybko je połyka. Po powrocie na kanapę bierze kilka głębokich wdechów i kładzie się, dokładnie tak jak wcześniej.

Johanne nigdy nie chciała nic powiedzieć o ojcu mamy i cioci, czyli o moim dziadku, który na pewno już nie żyje.

Snułam przypuszczenia, że musiało się to wiązać z jakimś traumatycznym przeżyciem. Johanne podróżowała przecież tuż przed wybuchem wojny i w jej trakcie. Czy została zgwałcona? Zakochała się w naziście, w Żydzie, w bolszewiku? W żonatym mężczyźnie? Czy to po nim mama i ciocia odziedziczyły kolor skóry, wzrost i kolor włosów? Można chyba założyć, że był cudzoziemcem?

Mama i ciocia zastanawiały się, czy ich ojcem nie mógł być botanik magister Steen, z którym Johanne podróżowała w Ameryce Południowej. Sprawdziłam go kiedyś w internecie, zmarł w sierpniu tysiąc dziewięćset trzydziestego dziewiątego roku.

Obie córki wypytywały Johanne o jej zdjęcia z dzieciństwa, ale ona uparcie powtarzała, że nie ma się czym chwalić.

– Zniosłabym wszystko – mawiała mama. – Sądzę, że Vibeke też. Nie wydaje mi się, żeby jakaś prawda mogła zwalić nas z nóg po tym, co sobie wyobrażałyśmy przez te wszystkie lata.

Dom dziecka, w którym mieszkały mama i ciocia, był położony nad samym Sundem. Po drugiej stronie drogi znajdował się las. Pewnej zimowej nocy siostry usłyszały głosy skowronków i jaskółek. Słychać też było kukułkę i szelest liści na drzewach.

– Ujrzałam za szybą twarz – zwykła mówić ciocia Vibeke, kiedy raz na jakiś czas opowiadały mi tę historię.

– Nie – protestuje mama – to ja ją zobaczyłam.

– Nieprawda, to byłam ja, i miałyśmy po czternaście lat, bo pamiętam, jak wszystkich oszukałyśmy. Tak bardzo nie mogłyśmy się doczekać konfirmacji, że położyłyśmy się do łóżka w odświętnych sukienkach.

– Pamięć cię zawodzi. To ja cię zbudziłam, a ty nie zdążyłaś tego zobaczyć.

Po drugiej stronie okna była mała zielonkawa twarzyczka i para mrugających bursztynowych oczu.

– Może po prostu nakręcałyście się nawzajem? – sugeruję im za każdym razem.

– Wyglądała jak żywa…

Do pokoju weszła jedna z pracownic domu dziecka. Mama i Vibeke płakały przez sen i trudno było je dobudzić.

– Musiało się wam to przyśnić – stwierdzam.

Mama i ciocia zwykle parskają w odpowiedzi, brzmią wtedy jak dwa konie.

Nie tak dawno temu, kiedy było ze mną naprawdę źle i koszmary nie dawały mi spać, mama opowiedziała mi, że śniła ten sen wielokrotnie, i śni go do tej pory. Zielonkawa twarz wpatruje się w nią, a kiedy mama się budzi, ma uczucie, jakby powinna o czymś wiedzieć.

To był cud, a może rodzaj buntu, że zaczęłam studiować biologię, a później zostałam nauczycielką w liceum w Allerød. Jako nastolatka zapełniałam swój pokój żywymi roślinami. Reszta zieleni w naszym domu była z plastiku, przyniesiona przez tatę. Jego zdaniem sztuczne rośliny dodawały wnętrzom przytulności.

Ogród z mojego dzieciństwa był krótko przystrzyżonym trawnikiem z rosnącą pośrodku jabłonią. Jej owoce miały pełno parchów. Wzdłuż żywopłotu z ligustru rosły trzy wyleniałe modrzewie – tylko dlatego, że mama nie chciała, by zaglądali do nas sąsiedzi. Połowę ogrodu zajmował taras, a cały przedogródek był wyłożony płytami.

Kiedy ciocia Vibeke pierwszy raz odwiedziła matkę w jej leśnej siedzibie, drzewa były już wyższe od niej. Johanne wychudła, śmierdziała jak ktoś pilnie potrzebujący kąpieli i mówiła jak człowiek, który dawno z nikim nie rozmawiał. Było to w połowie lat dziewięćdziesiątych, kilka lat po tym, jak zwolniono ją z uniwersytetu.

Miałam wtedy piętnaście lat. Pamiętam, że mama płakała do słuchawki, kiedy ciocia zadzwoniła z informacją, że odnalazła Johanne. Z początku myślałam, że ktoś umarł.

– Musimy pogodzić się z tym, że nie będzie lepiej – powiedziała mama po zakończeniu rozmowy. – Twoja babcia nigdy się nie zmieni. Mogła nas przecież powiadomić, że już nie pracuje na uniwersytecie. Dlaczego Vibeke dowiedziała się o tym dopiero, kiedy sama do niej zadzwoniła? Johanne mogła dać nam adres swojego domu w lesie, ale kazała nam niepotrzebnie się martwić. A teraz, po tylu latach, wysyła tylko kartkę ze zdjęciem kwiatu, adresem i „serdecznymi pozdrowieniami od mamy”. I jeszcze wściekła się na Vibeke, że zjawiła się u niej bez zapowiedzi, i nadal ma jej za złe, że mieszka w Stanach, a nie ze mną w Danii. A mimo to powiedziała, że kocha nas obydwie. Prosiła, żeby Vibeke przekazała mnie i tobie pozdrowienia od niej.

Pamiętam, że mama próbowała ocierać łzy, które ciągle płynęły. Że wstała i wyszła do ogrodu. Że zostałam sama przy telefonie.

Włączam światło. Miś się wślepia, z tapety gapią się na mnie pręciki kwiatów w różowych bukietach. Puste okno się gapi.

W Danii jest ósma rano, a ja ciągle nie zmrużyłam oka.

Musisz uprawiać sport, nie wolno ci pić alkoholu, sen powinien trwać osiem godzin, nie możesz robić nic stresującego.

Tak mówią lekarz i psycholog.

Na początku, po tym jak wyprowadziłam się od Jana, mama odwiedzała mnie codziennie. Pilnowała, żebym coś zjadła, wzięła prysznic, i wyprowadzała mnie na dwór, jak mówiła, kiedy spacerowałyśmy między blokami w Nivå. Pytała o moje finanse i o to, jak moim zdaniem czują się Fine i Jan.

Tęskniłam za zielonymi terenami wokół dzielnicy willowej w Allerød, dojście do lasu zajmowało mi tam dziesięć minut. Ale tego jej nie powiedziałam.

Mama zjawiała się zawsze przed przyjściem Fine. Dziecko musiało przecież coś zjeść, poza tym chciała sprawdzić, czy jakoś się trzymam. Otaczała Fine ciepłem i zostawała do chwili, aż mała kładła się spać.

Od czasu do czasu odwiedzałam też rodziców i zostawałam u nich na parę dni. Oglądałam z tatą telewizję. Pomagałam mamie w gotowaniu. Piłyśmy wieczorną herbatę na oszklonym tarasie. Nie potrafiłam jednak odnaleźć w sobie prostoty z czasów dzieciństwa. Tego, że po prostu przynależałam tutaj i poza tym niewiele było mi potrzebne.

Zaczęłam czuć się naprawdę źle trzy lata temu, po dziesięciu latach wspólnego życia z Janem. Pojawiły się problemy z zaśnięciem. Leżałam obok niego w łóżku, nie mając pojęcia, co zrobić ze sobą i ze wszystkim innym.

Co zrobić, kiedy coraz bardziej się boisz? Boisz się ciemności na ulicy, żółtych cegieł płaskich domów, tego wszystkiego, co zostało zbudowane na czymś, co kiedyś było polem, a wcześniej lasem. Kiedy boisz się pomarańczowego blasku odległej autostrady. Przepastnego kosmosu i przyszłości świata. Tak, bałam się czarnej ziemi pod piwnicą, siły płyt tektonicznych, ognia zamkniętego w wulkanach. Bałam się stopnienia, utonięcia i rosnącej liczby mieszkańców Ziemi. Bałam się Jana i Fine. Bałam się siebie i tego, co mogłoby mi strzelić do głowy.

Czasem próbowałam modlić się do Boga. Przedstawiciela moralności ludzkiej. Czy mogłam uzyskać od niego jakąś odpowiedź? Czy na świecie istniało coś ważniejszego niż wszystko inne? Czy tym czymś była moja rodzina?

Nie dostawałam żadnej odpowiedzi. A co z przyrodą, która – w porównaniu z Bogiem – wydawała się amoralna? Czy to ona była najważniejsza? Czy może Bóg i przyroda w jakiś nieodgadniony sposób stanowiły jedno i to samo?

Nie ukazywało mi się nic boskiego, chociaż ze złożonymi dłońmi próbowałam wyobrazić sobie świętych, aniołów stróży, nawet Jezusa. Próbowałam też myśleć o Paulu – tyle, na ile starczało mi odwagi – ale starałam się ugasić jego blask, sprawić, żeby poszarzał. Paul przebywał daleko, za Atlantykiem, w głębi lasu. A jednak czego bym nie zrobiła, i tak świecił w mojej głowie na żółto i zielono, prawie jak jakieś bóstwo.

Mogłam się z nim skontaktować. Kiedyś były tylko kable – długie, podobne lianom przewody, które ciągnęły się po dnie Oceanu Atlantyckiego i przenosiły ludzki głos. Teraz, wysoko pod gwiazdami, mieliśmy satelity z ich sygnałem elektromagnetycznym, który sprawiał, że ktoś natychmiast odbierał połączenie. Trochę tak jak wtedy, gdy niesione z wiatrem leśne zapachy są odbierane i odczytywane przez inny las gdzieś w oddali. Najnowsze badania dowodzą, że drzewa to potrafią.

Tak, nie byłam tylko tutaj. Byłam też tam. Paul nie był tylko tam, był również tutaj. I może, właśnie teraz, nie spał tak jak ja.

Na krótką chwilę stawały mi przed oczami jego gęste brązowe włosy, długie do ramion. Wzdłuż mojej kołdry poruszało się sękate drewnobrązowe ramię. Próbowałam je schwycić, a ono owijało się ciasno wokół mojego.

– Marie, kocham cię – mówił jego głos tuż nade mną.

Wybiegałam do toalety i włączałam światło. Wymiotowałam do muszli i szorowałam zęby. Myślałam o tym, co kiedyś usłyszałam od kogoś: że człowiek rodzi się nagi i nagi umiera.

Wracałam do sypialni, budziłam Jana i prosiłam, żeby przyniósł mi szklankę wody. Płakałam i płakałam.

Kiedy się wyprowadzałam, zdecydowałam się na jedno z najtańszych mieszkań, jakie można było znaleźć na północy Zelandii. Były tam białe ściany, a na podłodze duże prostokątne panele. Z podłużnych okien po obu stronach roztaczał się widok na inne bloki w Nivå. Klatka schodowa była obskurna i cuchnąca. Nie miałam pojęcia, kim są pozostali mieszkańcy, w zasadzie mogli być mordercami albo szaleńcami, myślałam, podczas gdy mama pomagała mi wieszać zasłony.

– Nie chcę, żeby ktoś tutaj zaglądał – powiedziałam. Sama też nie mogłam znieść zaglądania nocą do innych mieszkań i patrzenia na innych ludzi, którzy snuli się po nich jak cienie.

Jedyną dobrą rzeczą w moim nowym domu był wielki stary białodrzew rosnący naprzeciwko okien w dużym pokoju. Jego długie ramiona machały poruszane wiatrem, liście jakby wywracały się lewą stronę. Białodrzewy mogą dożyć sędziwego wieku. Jeśli tylko mają miejsce, bujnie się rozrastają, a otaczające je małe białodrzewki są tak naprawdę częściami starego drzewa. Ba, odkryto nawet sieci korzeni, które miały ponad osiemdziesiąt tysięcy lat.

Podczas budowy tego kwartału ktoś musiał postanowić, żeby białodrzew ocalić, i dobrze się stało.

Kiedy zasłony zostały zawieszone, a mama sobie poszła, białodrzew uwolnił nasiona opakowane w wielkie kłęby białego puchu. Otworzyłam okno. Okolica pachniała gorzkawo. Nasiona białodrzewów fruwają w powietrzu tylko wtedy, jeśli wcześniej wystąpiło kilka ciepłych i wietrznych dni. W ciągu całego życia drzewo wytwarza ponad miliard nasion, ale statystycznie tylko z jednego wyrośnie osobnik tych samych rozmiarów co białodrzew spod mojego okna.

Inni ludzie z pewnością kichali i kasłali, bo na białych kłębach osiadały pyłki z drzew i roślin. Ja nie czułam żadnej różnicy, wyglądało to jak padający śnieg.

Jan był cierpliwy i nie tracił nadziei, że wrócę, kiedy mój stan depresyjny minie. Fine pewnie też na to liczyła, chociaż jeszcze bardziej zamknęła się w sobie.

Kiedy lato powoli zmierzało ku końcowi, mama jako jedyna uważała, że trochę mi się polepszyło. I kiedy Fine zaczęła wydzwaniać na zmianę do niej i do mnie i zamęczała nas prośbami, żebyśmy pozwoliły jej polecieć do Stanów na setne urodziny prababci, nie mogłam w kółko jej odmawiać.

Fine powiedziała, że prababcia nalega na jej przyjazd. I że już przelała pieniądze na bilet.

– Może to dla mnie ostatnia szansa, żebym się z nią zobaczyła – powiedziała mi Johanne przez telefon. – Kiedy człowiek ma sto lat, może umrzeć dosłownie w każdej chwili.

3

Fine leży na łóżku w swoim pokoju z widokiem na ogród. Nadal ma zawroty i bóle głowy, i chyba też gorączkę. Brzuch poburkuje, skóra swędzi.

Fine spogląda na telefon, jest jedenasta.

Gdyby tylko pamiętała, o czym śniła. Coś się do niej zakrada zawsze, gdy Fine zamyka oczy.

Z podróży do Stanów nic nie wyszło. Całkowita porażka. Prababci Johanne musiało być bardzo przykro, kiedy się zorientowała, że przyjechały tylko mama z babcią.

Tata odkłada telefon. Wcześniej długo rozmawiał w kuchni. Pewnie to coś związanego z pracą, którą z powodu choroby Fine musi zajmować się z domu.

Słychać jego kroki na korytarzu, Fine chowa się prędko pod kołdrą. Tata siada na łóżku, dokładnie tam, gdzie pasek światła wciska się do pokoju przez szczelinę pod opuszczoną roletą. Tam, gdzie jest miejsce dzięki podwiniętym nogom Fine.

– Jak się czujesz?

– Chyba tak samo.

Tata kładzie lepką dłoń na jej czole.

– Nadal jesteś rozpalona. Przynieść ci coś?

Fine ma ochotę na colę i tost.

– Znowu miałaś te majaki?

– Nie wiem.

Chce mu wyjaśnić tę odrobinę, którą pamięta. Ale słowa się rozsypują, zanim zdążą wydobyć się z jej ust.

Gorączkowe sny są pełne bzdur, mama też tak powiedziała. Fine absolutnie nie powinna w nie wierzyć.

W wieczór przed wyjazdem słyszała, jak rodzice się zastanawiają, czy nie zadzwonić na nocny dyżur. Dlatego, że rzucała się gwałtownie na łóżku. Wykrzykiwała jakieś brednie, jak mówili. Coś o bieganiu długimi zielonymi korytarzami.

Tamtej nocy mama tutaj była, i to nawet w sypialni, bo tata ją namówił, żeby przenocowała u nich przed tym długim lotem i razem z Fine pojechała rano na lotnisko. Tata leżał obok córki, na materacu na podłodze. Mama wyglądała, jakby jej ulżyło, kiedy postanowili, że Fine jednak nie pojedzie. Jakby wolała uniknąć jej towarzystwa. Czy można podlej się zachować?

– Masz ochotę jeszcze na coś?

Tata delikatnie poprawia ułożenie pluszaków, które stoją w długim rzędzie na półce nad łóżkiem. Reszta maskotek od prababci spoczywa w szufladzie łóżka. Fine wymieniła je kilka dni temu, żeby te drugie też dostały trochę światła.

Fine kręci głową. Żołądek się przewraca.

– Wpuśćmy tutaj trochę słońca.

Dziewczynka próbuje usiąść, ale opada z powrotem na materac przez biały huk, który rozbrzmiewa, gdy roleta podrywa się do góry.

Krótka, poszarzała trawa, złociste krzewy. Gęste ligustry, zielone przez cały rok. Czerwony dach sąsiadów i dym, który wzbija się z komina ukośnym kosmykiem.

– O rany! Wyglądasz, jakbyś dostała choroby morskiej.

– Jestem bardzo zielona?

– Prawie jak szczypiorek.

Fine przechyla się nad brzegiem łóżka. Tata pędzi do łazienki po wiadro, ale z ust nic z nie wylatuje.

– Kładź się z powrotem.

– Może to tylko z głodu?

Tata przynosi jej tost i colę. Fine je, pije i mówi, że teraz czuje się lepiej. Prosi tatę o otworzenie okna, żeby naprawdę wpuścić słońce do pokoju.

Chłodna, wyrazista woń późnego lata. Fine głęboko oddycha, przez krótką chwilę patrzy prosto w jasność, potem sprawdza godzinę na telefonie.

– Skoro czujesz się lepiej, to ja skoczę na kilka godzin do pracy.

Dziewczynka kiwa głową, w pewnej mierze z ulgą.

– Zamkniesz sama okno, kiedy zrobi się za zimno?

W pokoju pojawia się cała butelka coli wraz z jabłkami i bananami pokrojonymi w plasterki. Jest jeszcze jeden tost, z serem i pesto.

Fine zasypia przy otwartym oknie. Kiedy znowu się budzi, ze snami jest tak, jak wcześniej. Poza tym, że były burzliwe, prawie nic z nich nie pamięta, chociaż coś jej mówi, że powinna. Tylko czemu śni ciągle to samo?

Reszta klasy ma teraz przerwę obiadową. Chyba przed zaśnięciem wyłączyła telefon, a może zrobił to tata. Fine włącza go teraz z powrotem i liczy do tyłu. Mama jest cofnięta o sześć godzin, czyli jest u niej teraz wczesny ranek, a ona ma naprawdę wielkie problemy z porannym wstawaniem. Sieć komórkowa w lesie prababci też nie działa najlepiej. Żeby móc porozmawiać, może trzeba poszukać zasięgu gdzieś poza domem. Z drugiej strony prababcia ma przecież telefon stacjonarny.

Prababcia zadzwoniła czternaście dni temu, i to na komórkę Fine, chociaż musiało ją to dużo kosztować. Tata nie wrócił wtedy jeszcze z pracy, a mówił że tego dnia urwie się wcześniej. Prababcia spytała głosem tak jasnym, jakby należał do przedszkolaka:

– Dostałaś mój list? No powiedz, Fine. Wysłałam ci przepyyyyszne łakocie. Są tylko dla ciebie, wszystkie co do jednego.

Prababcia ciężko dyszała i zanosiła się kaszlem. Od pewnego czasu miała problemy z astmą i sprawiła sobie aparat tlenowy, który jej pomaga, kiedy nie może oddychać.

Ale Fine nie dostała żadnego listu z łakociami.

– Aha, w takim razie masz się na co cieszyć – powiedziała prababcia. – Zadzwoń, jak tylko przyjdzie. Prababcia bardzo cię kocha!

Potem żadna z nich nie wiedziała, co powiedzieć dalej, ale czasem tak bywa, i wtedy prababcia po prostu zaczyna mówić o lesie. Poszła dzisiaj na długi spacer. Widziała drzewo, w które uderzył piorun, tak że rozpękło się od czubka aż po korzenie. Widziała też rój pszczół, a pies znalazł martwą wiewiórkę, w której się wytarzał.

Fine momentami nie nadążała, ale chyba udało jej się wtrącić „tak” i „to niesamowite” we właściwych miejscach. Głos prababci bardzo ją uspokaja i Fine czuje się mniej samotna. Podobnie jak wtedy, gdy czyta jej listy. Są napisane gęstym pismem, nie mają akapitów i także dotyczą życia lasu.

Prababcia pyta ją, czy zauważyła, że liście w koronach leśnych drzew się nie dotykają? Czy zwróciła uwagę, że zostawiają sobie nawzajem miejsce?

Potem prababcia opowiada o różnych badaniach naukowych, o których przeczytała albo które sama prowadzi. Las jest niczym internet, niczym przyrodnicza World Wide Web. Drzewa i rośliny potrafią się ze sobą komunikować, może nawet na bardzo duże odległości. Odbywa się to za pomocą pyłku, substancji zapachowych i gazu, ale także poprzez korzenie dzięki impulsom elektrycznym, takim jak w mózgu. Oprócz tego drzewa mogą porozumiewać się dźwiękami. Jacyś badacze zmierzyli, że korzenie trzaskają z częstotliwością dokładnie dwustu dwudziestu herców. Zdaniem prababci to trzaskanie i impulsy elektryczne mogą skłonić inne pobliskie korzenie do zmiany kierunku. W komunikacji pomagają też grzyby, którym rośliny płacą za to cukrami. Cała ta rozległa grzybnia kryjąca się głęboko w ciemnej ziemi jest w zasadzie największym leśnym organizmem.

– Działa jak telefonistka – mówi prababcia. – Jeśli wiesz, kto to taki.

Tak, tak, wszystko jest ze sobą połączone. Las to superogranizm, tak samo jak na przykład mrowisko albo wielkie stado ptaków.

– W przeciwieństwie do roślin z ich niezliczonymi barwami, zapachami i kształtami, grzyby nie zwracają na siebie niczyjej uwagi. Są za to w stanie przetrzymać wszystko: zanieczyszczenie środowiska lub trwającą miesiącami ciemność. Występują nie tylko w lasach, ale także w naszych organizmach. Mają miriady różnych gatunków.

– No to co dzisiaj robiłaś? – zagaduje ją znowu prababcia i Fine jednak się odzywa. Opowiada, na których drzewach czy krzewach pojawiły się owoce. Albo które wyglądają tak, jakby wkrótce miały zmienić szatę na jesienną. Wymienia też rośliny zjedzone przez nią tego dnia: liść buku, szczawik zajęczy, gruszka.

Znowu ten śmiech małej dziewczynki. Prababcia jest badaczką i mówi tak rozsądnie. A jednocześnie wyznaje, że kocha swój las.

– Oczywiście nie tak bardzo, jak kocham ciebie.

Śmieją się razem. Zapewne tylko one dwie na całym świecie rozumieją, że można kochać las.

Prababcia kończy każdą rozmowę krótką piosenką. W sumie jak na taką starą panią śpiewa całkiem okej.

– Pisz do mnie albo dzwoń – mówi. – Opowiadaj mi o swoich spotkaniach z przyrodą.

Fine zawsze przychodzi do domu pierwsza. Nie potrzebuje klucza do skrzynki na listy, jej wąska dłoń jest w stanie wsunąć się w otwór i wyłowić ze środka koperty oraz małe paczki.

Listy od prababci otwiera teraz sama i nie pokazuje ich nikomu. Mamie i tak zawsze psuł się humor, kiedy czytała je córce na głos. I za każdym razem musiała najpierw przejrzeć całą treść.

Z tą osobą, mówiła, nigdy nic nie wiadomo.

O co w tym chodzi? Babcia Birgit mówi o prababci tak samo źle. Czasami opowiada rzeczy tak wstrętne, że Fine prawie jej za to nienawidzi, chociaż babcia jest bardziej kochana niż mama i tata razem wzięci.

Mama ma w oczach ten wiecznie nieszczęśliwy wyraz, nawet gdy Fine chce usiąść obok niej i trochę się poprzytulać. Może i się mówi, że nastolatki są „w przebudowie”, ale rodzice też potrafią być dziwni. Mama prawie nigdy jej nie słucha i często tak dziwnie mierzy ją wzrokiem.

– Jestem brzydka? – pyta Fine. Mama robi wtedy przerażoną minę, zaprzecza i mówi, że ją kocha.

Ale czy mama ma piękną twarz? Ani trochę, kiedy gapi się w ten sposób. Fine nie rozumie, że tata mógł kiedyś stracić dla niej głowę i wciąż powtarza, że kocha swoją Marie.

Rodzice zawsze siedzą osobno, każde ze swoim komputerem lub telefonem. Tata musi pracować, a mama sprawdza prace albo czyta wpisy na platformie edukacyjnej. Teraz, kiedy jest na zwolnieniu, tylko się gapi przed siebie. W zasadzie jest więc tak samo.

– Nie powinnaś się bać – powtarzają jej w kółko rodzice. – Robimy, co w naszej mocy. Dlatego tak dużo o tym mówimy.

– Te proroctwa o zagładzie Ziemi to brednie – tłumaczy tata. – Ziemia będzie nadal istnieć, tak jak będą istnieć ludzie. Zmieni się tylko kilka rzeczy. No i jest nas na świecie zbyt wiele. Na tym w gruncie rzeczy polega problem.

Tylko co zrobić z tym, że tata ciągle podróżuje samolotem, a teraz jeszcze mama i babcia poleciały do Stanów? I co zrobić z jej niewykorzystanym miejscem na pokładzie?

Prababcia powiedziała, że Fine odziedziczy jej las. Wysłała jej nawet dokumenty, w których jest to napisane po angielsku i duńsku. Fine nie wolno jeszcze nikomu o tym powiedzieć. Może dlatego, żeby nie rozgniewać rodziny. Tylko czy prababcia sobie wyobraża, że Fine przeprowadzi się kiedyś do Stanów? Że będzie badać rośliny i pracować na jakimś dobrym uniwersytecie? Podczas gdy Fine, jeśli doczeka się dzieci, nie zamierza być kimś, kto ciągle pracuje. Właściwie nie chce też mieszkać daleko od mamy i taty.

Fine czuje zapach bukwi z buczyny po drugiej stronie domu. Te trójkątne orzeszki, które wkrótce opadną na ziemię, są słodkie i tłuste w smaku. Czuje zapach ciężkich czarnych jeżyn i ich krwistego środka. Krzewy rosną tuż obok, po sąsiedzku. Słychać stłumione stuknięcie, kiedy w ogrodzie sąsiadów z naprzeciwka spada na ziemię jabłko. Brzmi to jak odgłos kroku kogoś, kto się zbliża.

Fine słyszy szelest dżdżownic przedzierających się przez trawę ku jabłku. Znowu odkrywa kołdrę i wystawia się na słońce. Ciało ją mrowi za każdym razem, gdy chmury zostają przegnane i słońce stoi samo na niebie. Dzisiaj to mrowienie jest szczególnie intensywne, chociaż późnoletnie słońce nie świeci tak samo jak wiosenne czy letnie. Ciało drga i wibruje, krew szumi, serce bije szybko.

Rośliny pobierają dwutlenek węgla, a wydychają tlen. Kiedy Fine wdycha tlen i wydycha dwutlenek węgla, jest połączona z roślinami, a one są połączone z nią. To tak, jakby mieć parę dodatkowych płuc. Ze wszystkich istot na świecie rośliny są tymi, z którymi człowiek jest złączony najbardziej. Wydalany przez nie tlen wiąże się w ludzkich płucach z ludzką krwią. Wydychany przez ludzi dwutlenek węgla jest wchłaniany przez liście roślin i wiąże się z ich sokami komórkowym. Właśnie poprzez krew i soki ludzie oraz rośliny się ze sobą łączą.

Odkąd Fine sięga pamięcią, zawsze tak było – to, że niezwykle wyraźnie czuje przyrodę. Jej rodzice na pewno tak nie mają. Feodora z klasy, która tylko się śmieje, kiedy Fine o tym wspomina, też nie.

Fine ma przed oczami siebie jako dziecko siedzące na trawniku pod brzozą. Pociągnęła się za palec serdeczny i naraz wszystko się rozszemrało. Nie były to owady ani samochody na autostradzie, ale coś, co znajdowało się wszędzie. Wypływało z koniuszków jej palców, z nosa, uszu i ust. Położyła się na plecach i poczuła, jak korzonki trawy łączą się z drzewami w ogrodzie sąsiadów. Ich korzenie zaś sięgały do trawy porastającej boisko do piłki nożnej na terenie wspólnym. Drzewa z ogrodów willowych po drugiej stronie autostrady wyciągały swoje korzenie pod asfaltem i stykały się z korzonkami trawy z boiska. Te same drzewa miały też inne korzenie, które z kolei łączyły się z polami zbóż.

Lasy w Stanach Zjednoczonych są rozleglejsze niż w te w Danii. Ciotecznym kuzynom i kuzynkom Fine nie wolno chodzić tam samym. W takim lesie można zabłądzić po przejściu zaledwie kilku metrów. Ciocia Vibeke powiedziała, że kiedy ma pod opieką swoje wnuczęta, najchętniej uwiązałaby je na smyczy.

Fine zawsze musiała pociągnąć za swój palec serdeczny, żeby wywołać to wszechobecne szemranie, ale po tym, jak prawie tydzień temu dostała od prababci list i zjadła żelkowe miśki, które w nim znalazła, i po tym, jak dostała gorączki, bólu głowy i brzucha, potrafi to sprawić bez pociągania za cokolwiek.

Głowa już prawie wcale nie boli. Gorączka chyba też spadła. Czy to znaczy, że Fine wyzdrowiała? Z jednej strony ma nadzieję, że tak, z drugiej, że nie.

Drogi w ich płaskiej dzielnicy willowej tworzą rozległą sieć. Nazywają się Tujowy Zakątek, Dębowe Wzgórze, Cisowa Ścieżka, ulica Bukowa. Fine z tatą mieszkają przy Wiązowym Zakolu.

Fine już od dawna jeździ sama rowerem do szkoły. Nigdy się nie gubi na ulicach i ścieżkach, chociaż nadal uważa, że są do siebie zbyt podobne. I te wszystkie barierki powstrzymujące motorowery od zbyt szybkiej jazdy.

Przed domami były tutaj pola, przed polami las, a jeszcze dawniej tundra i lód. Były też inne epoki z dinozaurami i puszczami pełnymi drzew podobnych do palm. Kiedyś w tym miejscu rozlewał się praocean bez skrawka lądu, przed nim zaś wszędzie były tylko skały. Ale na samym początku wszystko się gotowało.

Fine nakrywa się kołdrą i patrzy na telefon. Feodora nie odpowiedziała na wiadomość, że Fine jest chora. Jest za to nieodebrane połączenie od mamy. Dziewczynka sprawdza pocztę głosową, ale słychać tylko głuchą ciszę.

Zamyka okno i chwiejnym krokiem idzie do łazienki. Zimne kafle na podłodze, nieświeża woń wydzielana przez stertę brudnych ubrań. Zgolony zarost w umywalce, jeden poskręcany włos na brzegu deski klozetowej. Kilka włosów w odpływie prysznica. Wszystkie zostawione przez tatę.

Fine sika na ciemnożółto i spuszcza wodę. W lustrze widzi, że tata miał rację. Naprawdę bardzo pozieleniała. Zawsze ją złościło, że ma taką brzydką cerę, i mama każdej zimy zabierała ją do lekarza, ale teraz wygląda to naprawdę paskudnie. Twarz, nogi i ramiona są nie tylko zielonkawe, ale po prostu zielone. Co jak co, ale Fine w najbliższym czasie na pewno nie wróci do szkoły.

Dermatolog został poinformowany, jak wyglądają babcia i Vibeke, a więc prawdopodobnie to coś dziedzicznego. Fine jest też regularnie badana w Szpitalu Królewskim na oddziale wzrostu i reprodukcji. Dlatego, że jest taka niska. W dawnych czasach dostawało się zastrzyki na opóźnienie dojrzewania, żeby jeszcze trochę urosnąć przed pojawieniem się pierwszej miesiączki. Jednak obecnie raczej się tego nie stosuje.

I jeszcze ten test na inteligencję, na który ją skierowano. Dzięki niemu wyjaśniło się, czemu Fine nie nadąża za innymi w nauce i musiała powtórzyć klasę. Jej były wychowawca powiedział, że nie powinna się tym martwić. Istnieje wiele rodzajów inteligencji i możliwe, że Fine jest uzdolniona muzycznie albo w innym kierunku.

Fine bierze do ręki swój grzebień. Jest duży, między zębami są spore przestrzenie. Rozczesuje nim czuprynę, aż grube włosy przestają się ze sobą sklejać.

Telefon stacjonarny stoi na stoliku w korytarzu. Mają go tylko dlatego, żeby nie płacić fortuny za rozmowy Fine z prababcią. Fine unosi słuchawkę, z wielkiej przestrzeni dochodzą szumy i szmery.

– Halo, są tu jacyś Marsjanie?

Ktoś, pewnie tata, powiedział kiedyś, że wszyscy jesteśmy kimś w rodzaju Marsjan. Dawno temu przybyliśmy na Ziemię z kosmosu. Co prawda jako atomy, ale jednak.

Fine odkłada słuchawkę i wraca do pokoju.

Kiedy wreszcie dostała przesyłkę od prababci – z dużym opóźnieniem, bo dopiero niecały tydzień temu – w paczce była kartka z wiadomością, że prababcia cieszy się na jej przyjazd i że Fine ma jak najszybciej zjeść słodycze. Litery nakreślono drżącą i słabą ręką. W kopercie znajdował się mały plastikowy woreczek z czterema czerwonymi żelkami w kształcie misiów. Czy to one miały być tym łakociem? Czyżby prababcia zrobiła je sama, może były wegańskie?

Miśki kleiły się do podniebienia i ciągnęły długimi nitkami między językiem a ściankami jamy ustnej. Fine popiła je wodą, ale niewiele to pomogło.

Tej samej nocy się rozchorowała, dostała gorączki i rozbolał ją żołądek. Sny zaczęły rosnąć.

Fine kładzie dłoń na brzuchu, nadal dość wzdętym.

– Grubaska – szepcze do siebie.

Już ostatniej wiosny, niedługo po przeprowadzce mamy do Nivå, Fine zaczęła błagać ją i babcię, żeby pozwoliły jej pojechać do Stanów. Prababcia Johanne ukazała się jej we śnie – czy jak to inaczej nazwać.

Tata pochrapywał w sypialni, ale Fine nie mogła spać. Na dworze przy wejściu coś zaskrzypiało i zbudziło się jakieś światło. Widziała to przez szparę w drzwiach.

Serce podskoczyło jej do gardła. Czasami światło wpada nocą do domu, gdy na ulicy zawraca samochód. Tym razem blask jednak nie przygasał i towarzyszył mu odgłos powolnych kroków stawianych na korytarzu.

Nagle drzwi się otworzyły, światło wlało się do pokoju. Długim, spokojnym krokiem szła ku Fine prababcia, niczym święta Łucja w swoim orszaku. Dłonie miała złożone na wysokości piersi, biała suknia ciągnęła się za nią po podłodze, biust był trochę krzywy, a góra sukienki zapięta po samą szyję. Przerzucony przez ramię długi jasny warkocz zwisał między piersiami.

Skóra na twarzy prababci była obwisła, ale wydawała się miękka jak u niemowlęcia. Fine nie widziała oczu białej postaci, w jej okrągłych okularach lśniły tylko dwie małe błyskawice. Z podbródka wyrastały długie ciemne włosy, prawie jak broda. Na czubku głowy, powyżej warkocza, świeciła łysina. Ale przecież była to prababcia? Fine widziała ją raz i ma tylko jedno jej zdjęcie. Zrobiono je na werandzie przed jej leśnym domem, Fine siedzi na kolanach taty, podczas gdy prababcia stoi w drzwiach. Pewnie sfotografowała ich mama.

Kiedy prababcia zatrzymała się przy łóżku, szkła jej okularów stały się przejrzyste i Fine zajrzała prosto w parę okrągłych, lekko żółtawych, szklistych oczu z okrągłymi czarnymi źrenicami. Między dużymi, owłosionymi dłońmi prababcia coś trzymała. Pokrytą kolcami gałązkę róży. Rozwinięty na jej szczycie ciemnoczerwony kwiat pachniał osobliwie i dziko: jednocześnie słodko, aromatycznie i mdło. Woń kwiatowa przemieszana z ludzką.

Prababcia stała tak przez dłuższą chwilę. Potem otworzyła usta, które wypowiedziały głosem na przemian jasnym i ciemnym:

– Jesteś, jesteś, tak, jesteś teraz tutaj, dziewczynko. Wróciłaś, wró…

Brzmiało to jak mówienie pod wodą. Fine próbowała naśladować ruchy warg prababci w gorącym, rozkołysanym oceanie światła, ale wypowiadane przez nią słowa były równie niewyraźne.

Prababcia uśmiechnęła się rozanielona, zamknęła usta i wzięła różę do jednej ręki. Drugą dłoń wyciągnęła w stronę Fine, jakby chciała przyciągnąć wnuczkę do siebie i zamknąć ją w uścisku.

Odwróciła się, podreptała za drzwi. Fine miała wrażenie, jakby prababcia pomachała jej swoimi plecami. Czy tkwiły tam pióra ułożone w wielkie łuki? Fine usłyszała świst. Prababcia szła dalej korytarzem. Na koniec światło zgasło.

Dopiero kiedy wróciła ciemność, Fine uświadomiła sobie, jak malutka była prababcia. Niewiele większa od niej samej.

Następnego ranka nie było nigdzie żadnych śladów. Ani na korytarzu, ani w pokoju. Żadnego zapachu, żadnego światła, żadnych śladów stóp. Ale Fine miała w ustach mdły, słodkawy smak.

Zadzwoniła do babci:

– Chcę polecieć do Stanów i świętować urodziny prababci.

Powtarzała to każdego dnia, aż babcia oświadczyła, że jeśli Marie zgodzi się im towarzyszyć, pojadą tam wszystkie trzy.

4

Gdzie ja jestem? Na mojej szyi coś leży. Zrywam się i to strącam.

Jest już dzień, panuje nieznośny upał, pachnie tu roślinami. Nad małym oknem krzyżują się dwie gałązki o grubych liściach, jaśniejszych pod spodem.

Miś prababci leży na podłodze z pyszczkiem zagrzebanym w kudłatym dywanie.

Głosy w kuchni, trzaśnięcie drzwiczek szafki.

– Vibeke, czemu nic mi nie powiedziałaś? Gdyby mama mieszkała w Danii, wtedy to ja bym jej doglądała.

Ciocia mówi coś, czego nie jestem w stanie dosłyszeć.

– Niech ci będzie, że to tylko gdybanina. Wiem, że mogłam przyjeżdżać tutaj częściej, ale to naprawdę kawał drogi, a z Erikiem od jakiegoś czasu nie jest dobrze.

Znowu ciocia.

– Ale z Erikiem od dawna nie jest dobrze! – odpowiada mama.

Chodzi o to, żebym to usłyszała?

Zasłony w pokoju dziennym są nadal zaciągnięte. Mają żółty kolor, więc ma się wrażenie zupełnie, jakby wchodziło się w żółtko.

– Przepraszam – mówi mama. Mierzy wzrokiem moje majtki i koszulkę.

– Co się dzieje? – pytam.

– Powiedz jej – mówi mama do siostry, która wyciera właśnie blat stołu.

– Zdaje się, że ty jesteś w tym lepsza.

Mama siada, ma na sobie fartuszek. Zaczyna płakać.

Okazuje się, że Vibeke nie odwiedzała Johanne od kilku lat. Dzwoniła do niej tylko raz na jakiś czas i upewniała się, że Paul do niej zagląda.

– Nie ma żadnego powodu, żeby jej żałować – mówi ciocia, i teraz ona też płacze. – Za każdym razem, kiedy ją odwiedzałam, pytała, kiedy sobie pojadę. Tak się niecierpliwiła, że prawie przebierała nogami. Może i mówiła, że cieszy się na mój widok i że jestem dla niej ważna, ale w kółko wysłuchiwałam pretensji, że nie powinnam była opuszczać twojej mamy – wzdycha. – Zanim odebrałam was z lotniska, zajechałam tutaj. Pokłóciłyśmy się, chociaż nie widziała mnie od dawna. To nie do wytrzymania.

– Ale to ty zaczęłaś – wypomina jej mama. – Chciałaś przeczytać jej listy.

– Były napisane do nas!

– Mama najwyraźniej tego nie chciała.

– Kilka lat temu uznałam, że zamiast tracić na nią energię, skupię się na swojej rodzinie. Już dawno powinnam była to zrobić. Do mamy przychodził Paul, a ona chętnie przyjmowała jego pomoc.

Mama mówi, że nie chciała rozgniewać cioci ani sprawić jej przykrości. Ale nadal ją dziwi, czemu Vibeke słowem nie wspomniała o tym, jak długo nie odwiedzała Johanne. Czy naprawdę tak trudno okazać trochę litości matce w podeszłym wieku?

– Kiedy tutaj jestem, czuję się chora – mówi ciocia. – Jakbym nie mogła swobodnie oddychać. Teraz też.

– Może to napad lęku? – pytam.

– Taka wrażliwa nie jestem…

– Dziękuję bardzo.

Vibeke bierze swój inhalator, wdycha powietrze długimi, demonstracyjnymi haustami. Potem wyjmuje z szafki kubek dla mnie. Mama kroi chleb.

– Chyba najwyższa pora jej poszukać? Vibeke, musisz się przemóc i urządzimy te urodziny.

– Przecież ona nienawidzi, kiedy ktoś się za nią ugania.

Ciocia wychodzi na dwór. Szura wiklinowymi krzesłami.

– Zadzwonisz do Paula i spytasz, czy on coś wie? – zwraca się do mnie mama.

– Czemu ja?

– Mówisz najlepiej po angielsku.

Przeżuwam chleb kęs za kęsem, piję kawę małymi łykami. Ubieram się i widzę, że jest dopiero ósma.

– Wypijmy jeszcze po kubku na werandzie – proponuję.

Vibeke siada plecami do domu, łyka tabletki i popija je wodą. Patrzy ponad trawnikiem w stronę kolein na drodze. Stawiam tacę na stole. W mleczniku jest śmietanka. Mama wyciera stół i krzesła.

Nad dachem werandy zwisają wielkie liście bluszczu. Zeskakuję na trawę, mokrą od rosy, i idę tyłem, wpatrzona w dom. Jest cały opleciony, zielone pędy biegną po szybach, po dachu, wokół komina, owijają się wokół rynien. Jedno z odgałęzień ciągnie się dalej, do lasu, którego drzewa sięgają nieba.

– Paul musiał tutaj zajrzeć – stwierdza Vibeke. – Trawa jest skoszona. Czyli mamy jakieś urodzinowe porządki.

Nabieram powietrza i krzyczę w stronę lasu.

– Babciu Johanne! Jesteś tam?! Przyjechałyśmy! Babciu Johanne, Johanne!

Teren wokół rosarium i szklarni także został uprzątnięty. Trawa jest okopcona, może wypalarką do chwastów. Z ziemi sterczą małe zwęglone kikuty.

Siadam na werandzie i wsłuchuję się w las. Ptaki się nie odzywają. Nalewam sobie jeszcze kawy i wtedy zaczynają płynąć łzy.

– Ależ, Marie.

Odsuwam od siebie ciocię.

– Marie.

Siostry posyłają sobie spojrzenia. Pociągam nosem.

– Nie zadzwoniłaś do Paula…

– Dobrze już, dobrze. – Ciocia ujmuje moją dłoń. – Nie mogłaś spać?

– Musisz się wpasować w rytm dobowy – mówi mama. – Zdrzemnij się w ciągu dnia, chociaż na krótko.

– A co powiesz na kąpiel? Możemy napełnić wannę babci. Dobrze ci to zrobi.

Wyczuwam, jak mama kiwa głową.

– Masz ochotę zadzwonić do domu? My w tym czasie nagrzejemy wody.

Vibeke szoruje wannę szybkimi ruchami, mama napełnia garnki. Wybieram numer Fine, potem numer Jana. Mama i Vibeke biegają po trawniku z garnkami. Ciocia dolewa do wanny zimnej wody z węża ogrodowego. Mama zagląda do mnie z szamponem i mydłem w płynie. Przez ramię ma przewieszony ręcznik.

– Jeszcze tylko znajdź jakieś czyste ubranie.

Vibeke stoi obok mnie i czeka, aż się rozbiorę. Może ma obawy, czy się nie przewrócę, wchodząc do wanny. Ciocia sięga mi do piersi, a mimo to podpiera mój łokieć. Nie stałam przed nią naga, odkąd jako dziecko razem z kuzynostwem biegałam latem z gołą pupą po ich trawniku. Bawiliśmy się w berka i darliśmy się wniebogłosy. Nie zawsze się rozumieliśmy, a podczas kolejnych wizyt kuzynek lub kuzynów często przybywało.

Wstępuję do wanny z rozkołysanymi piersiami i ogolonym kroczem.

– Marie – mówi ciocia – wiem, że chorowałaś.

Zanurzam się pod wodą z płynem, który się nie pieni. Czerwonawa woda jest nieprzejrzysta.

Ciocia wiesza ręcznik na gałęzi, mówi, że jest jej przykro z powodu tego, co zaszło między mną a Janem. Ma wielką nadzieję, że się ze sobą zejdziemy, przynajmniej dla dobra Fine. Nie żeby nie wiedziała, jakie to czasem trudne. Małżeństwo ma wiele faz, ale trzeba ciągle się starać dostrzec w partnerze to, co dobre.

Wstrzymuję oddech, nurkuję i wynurzam się z lśniącymi włosami.

– Idę wszystkich obdzwonić, żeby wiedzieli, że urodziny trochę się opóźnią.

Vibeke przemierza trawnik w wielkich stukających laczkach babci. Później znowu się zjawia. Ma w rękach fioletowe kwiaty ostu, wrzuca je do wody i nazywa mnie „piękną”.

– Wydawało mi się, że nienawidzisz kwiatów.

Ciocia odchodzi z prychnięciem. Jej drobne plecy są przygarbione, na łydkach widać sieć żylaków, łokcie mają kolor oliwkowej zieleni. Leżę tutaj, w swojej kryjówce, otoczona wysokim bukszpanowym żywopłotem.

Chmary owadów między drzewami. Kukanie leśnych ptaków. Mama i ciocia spierające się ze sobą na werandzie. Zdaniem mamy powinnyśmy natychmiast ruszyć do lasu na poszukiwania. Ciocia mówi, że babcia wróci, kiedy wróci. Żadna z nas i tak nie potrafi znaleźć tam drogi.

Na koniec między drzewami niesie się szumiące echo odkurzacza.

5

Pierwszy raz spotkałam babcię dwa lata po odnalezieniu jej w lesie przez Vibeke.

Było to latem między pierwszą a drugą klasą liceum. Poleciałam do Stanów sama, przede wszystkim, żeby odwiedzić ciocię, wujka Charlesa i ich dzieci.

Kiedy Johanne dowiedziała się, że tutaj jestem, nalegała, żeby się ze mną spotkać, i zaprosiła mnie do siebie na kilka dni. Vibeke mnie tam zawiozła. Musiałam jej obiecać, że zadzwonię, gdybym chciała wrócić wcześniej.

Ciocia przywitała się z matką uściskiem dłoni, a ja stałam zawstydzona obok niej. Babcia miała zacięty wyraz twarzy, szkła jej okrągłych okularów były zaparowane. Powiedziała do mnie „witaj” i długo mi się przyglądała. Wyciągnęłam rękę. Jej dłoń była wielka, pobrużdżona i brudna od ziemi. Siwy warkocz, cienki i tłusty, sięgał aż do pasa. Na czubku głowy tkwił mały kapelusz. Sukienka miała falbanki i kokardę z tyłu. W ogóle nie pasowała do kogoś mieszkającego w lesie. Nogi babci zakrywały grube pończochy, które znikały w sznurowanych trzewikach.

Ciocia Vibeke postawiła na werandowym stole butelkę wina i pudełko czekoladek. Pożegnała nas skinieniem głowy i szybko odjechała.

Babcia ciągle się na mnie patrzyła. Wyciągnęła rękę, dotknęła moich włosów, potem dotknęła moich nagich ramion. Wzdrygnęłam się. Ona z uśmiechem pokiwała głową i weszła do domu, żeby zagotować wodę na kawę, po czym wróciła ze świeżo upieczoną tartą jagodową. Chciałam ją spytać o tyle rzeczy. O te wszystkie historie, których nasłuchałam się przez lata. Jednak to ona wzięła mnie na spytki.

Wydawała się bardzo zadowolona, że zamierzałam wybrać poziom rozszerzony z biologii i chemii. Powiedziała, że po maturze powinnam zdawać na biologię.

Po wypiciu kawy spytała, czy czuję się lepiej latem czy zimą.

Odparłam ze zdziwieniem, że zima mnie męczy. Pokiwała głową. Lilly i Viola mają podobnie, takie odniosła wrażenie.

– To dziedziczne – powiedziała. – Potrzebujesz dużo światła.

Przyznałam jej rację, chociaż pytanie wydało mi się dziwnie niedyskretne.

Temperatura sięgała czterdziestu stopni, las był jak wiązka suchego chrustu. Chodziłam prawie nago, a babcia nie miała klimatyzacji. Pociła się jak mysz, pot spływał jej po dłoniach, twarzy, szyi i karku.

– Dziękuję, że przyjechałaś – powiedziała mi kilka razy i spytała, co chciałabym robić.

– Czy jest tu jakieś miejsce, gdzie można się kąpać?

Babcia narobiła kanapek i przygotowała mnóstwo butelek z wodą, wszystko to włożyła do wyblakłego szarego płóciennego plecaka. Prowadziła mnie ścieżkami przez swój las, później wlekłam się za jej przygarbioną postacią przez szeleszczący tunel na polu kukurydzy. Przeszłyśmy na ukos przez teren przypominający pole bitewne, bo ścięto tam mnóstwo drzew, aż dotarłyśmy do innego lasu.

Jak długo wędrowałyśmy? Dwie godziny? Nasze twarze płonęły truskawkową czerwienią. Babcia szła chwiejnym krokiem, ale się nie skarżyła, więc nie proponowałam, żebyśmy zawróciły.

Wreszcie ukazało się nam błękitne jezioro z małą piaszczystą plażą i dającą cień jarzębiną. Usiadłyśmy, wyciągnęłyśmy korki z butelek i ugasiłyśmy pragnienie. Potem przebrałam się za drzewem w kostium kąpielowy.

– Babciu, nie wejdziesz ze mną do wody?

Nie chciała.

– Może chociaż pobrodzisz?

Odmówiła, chociaż po twarzy było widać, że się gotuje, i opróżniła kolejną butelkę.

Żeby dostać się do wody, trzeba było przejść przez sitowie. Ostrożnie stawiałam kroki, ze swoimi obnażonymi plecami czułam się naga. Nie widziałam dna, ale było jak ciepły pasztet, i kto wie, czy ryby nie kąsały. Były tam wodorosty, o których słyszałam, że można mieć na nie alergię. Objawiała się swędzeniem, a nawet silnym bólem brzucha i mdłościami.

Przyspieszyłam kroku.

Słońce odbijało się biało w gładkiej tafli jeziora. Wokół mnie fruwały wielkie niebieskie ważki. Na brzegu trzaskał las, wydawał się prawie martwy ze swoimi szarobiałymi liśćmi.

Pomyślałam, że najgorzej jest umrzeć w leśnym pożarze. Zostać strawioną przez ogień. W tej chwili znajdowałam się w najbezpieczniejszym miejscu, w wodzie, a babcia tam, w zagrożeniu.

Dymny, żywiczny zapach lasu mieszał się z mdłą wonią jeziora.

Coraz bardziej oddalałam się od brzegu. Może woda nie była zbyt głęboka?

Babcia siedziała na kocu, długie nogi wyciągnęła przed sobą. Zerknęła w moją stronę, znów otarła twarz chusteczką. Jej okrągłe okulary błyskały.

Przyklękłam, żeby się zanurzyć. Woda sięgała mi teraz do szyi i po raz pierwszy od wielu dni wreszcie mogłam oddychać. Jak w chłodnej Danii podczas rześkiego, wietrznego lata. Nabierając powietrza, spojrzałam na babcię. Potem zamknęłam oczy i zanurkowałam.

Spróbowałam otworzyć oczy pod powierzchnią, zapominając, że to słodka woda. Sprawiło mi to ból, wszystko, co przed sobą widziałam, było oliwkowozielone, a moje dłonie przypominały kończyny jakiegoś podwodnego gada.

Potarłam oczy i popłynęłam jeszcze dalej. Babcia stała się białą plamą. Rozprostowałam nogi, żeby stanąć na dnie. Większość głowy zanurzyła się pod wodą, i wtedy na coś natrafiłam. Co to było? Kamień? Stary korzeń? Zdezelowany rower, który ktoś wrzucił do jeziora? Jedna stopa się zaklinowała i nagle poczułam lodowaty prąd. Nie mogłam wypłynąć na powierzchnię, zdołałam tylko na krótką chwilę wynurzyć usta, którymi szybko nabrałam powietrza. Ogarnęła mnie panika, próbowałam wyszarpać z potrzasku uwięzioną nogę, a drugą rozpaczliwie kopałam, rozsadzało mi płuca, w wodzie unosił się deszcz bąbelków.

Na szczęście mogłam wynurzyć dłonie, więc zaczęłam nimi wymachiwać. Znowu udało mi się unieść wargi nad wodę, krzyknęłam: „Pomocy!”. Potem zagulgotałam, woda napłynęła mi do płuc.

Nogi coraz bardziej się wychładzały, tułów lodowaciał. Nadal próbowałam wyciągnąć stopę z potrzasku, ale nie miałam już czucia ani w nodze, ani w ramieniu.

Ujrzałam ją w mokrej migawce: kobietę, która wstaje, kobietę, która wbiega do wody. Sukienka pociągnie ją na dno, pomyślałam, babcia nie może mnie uwolnić i sama też się utopi.

– Babciu!

Mój ostatni krzyk wystrzelił w górę z rozpryskiem. Jak ptasi wrzask albo głęboki ryk pradawnego potwora.

Głowa z powrotem opadła pod wodę, ale stopa się oswobodziła, całkiem sama z siebie. Wzbiłam się ku powierzchni. Johanne w pewnym oddaleniu ode mnie rozgarniała wodę ramionami, kapelusz przeciwsłoneczny się przekrzywił, na twarzy malowało się śmiertelne przerażenie. Charczałam i zanosiłam się płaczem. Podpłynęłam kawałek i zaczęłam człapać ku brzegowi. Podtrzymywałam babcię, obejmowałam jej szeroką dłoń. Szła ciężkimi krokami. Sukienka obklejała jej kanciaste ciało.

– Topiłam się! – krzyknęłam do niej. – Co babcia sobie myślała?!

Przeciągnęła pikowany koc na słońce i w milczeniu na nim usiadła.

Zdjęłam mokry kostium kąpielowy tuż za jej plecami. Zęby mi szczękały. Woda z jej sukienki rozlała się na kocu ciemną plamą. Drżącymi dłońmi babcia rozpakowała kanapki. Wyjęła butelki z lemoniadą. Ale ja nie chciałam jeść jej kanapek z jajkiem. Nie chciałam niczego pić.

– Topiłam się – powtórzyłam.

Patrzyła w inną stronę, może na niebo? Mama przytuliłaby mnie do siebie, ciocia Vibeke też, ale Johanne nawet nie wzięła mnie za rękę. Czy rzeczywiście była tak nieczuła, jak słyszałam? Sama mnie tutaj zaprosiła.

To ona zauważyła krew płynącą z mojej stopy. Wyjęła białą chusteczkę i powoli obwiązała nią ranę. Między koronkowymi brzegami wykwitła czerwona plama.

– Moja droga dziewczynko… – powiedziała głębokim głosem.

Zasłoniła dłonią usta i zamilkła. Czyżby strach przed tym, że umrę tutaj, pod jej opieką, tak ją sparaliżował, że nie zdołała nic zrobić? Może wciąż była w szoku, kiedy siedziała obok mnie na kocu?

Spędziłyśmy nad jeziorem resztę dnia. Chociaż się ogrzałam, moim ciałem nadal wstrząsały dreszcze. Babcia nie zdjęła mokrego ubrania, jej wargi były sine, gruba sukienka schła powoli.

Kiedy niebo wieczornie poczerwieniało, Johanne powiedziała, że czas wracać do domu. Czułam, że od siedzenia na słońcu spiekłam się jak rak.

Nie zaszłyśmy daleko, kiedy babcia nagle przystanęła. Może wcale nie była pewna, czy to właściwa droga? Albo dopadła ją początkująca kurza ślepota? Położyła na moim barku swoją ciężką dłoń jak ktoś niewidomy i wypytywała o otoczenie, które miałam jej opisywać. W ten sposób prowadziła mnie przez las. Wędrowałyśmy prawie niewidocznymi ścieżkami.

Babcia mówiła. Nie zrobiła ani jednej pauzy. Jasnym głosem opowiadała o mijanych przez nas drzewach i roślinach. O nocnych kwiatach, których małe blade płatki świeciły między pniami jak gwiezdne punkciki.

– Niektóre z nich można wyczuć z odległości kilku kilometrów. To znaczy, jeśli jest się zwierzęciem albo kimś tak młodym jak ty. Kiedyś nie było wiadomo, w jaki sposób rozmnażają się rośliny kwitnące nocą i dlaczego otwierają się w ciemności. Dopiero Darwin wysunął hipotezę, że każda roślina ma swojego owada, który ją zapyla. Czyli nocne owady także trudnią się zapylaniem. A niektóre róże też mogą kwitnąć nocą. – Babcia przystanęła i wzięła głęboki wdech. – Zdajesz sobie sprawę, że sosny emitują cząsteczki zapachowe, kiedy jest im za gorąco? Te cząsteczki wznoszą się, reagują w atmosferze z ozonem i osiadają na cząsteczkach wody w chmurach, które tamtędy przepływają. Następnie wilgoć ulega skropleniu i spada na ziemię pod postacią deszczu.

Głos babci płynął aksamitnie gładko z jej ust do mojego ucha. Zupełnie jakby drzewa mówiły. Gdybym miała iść sama przez las, umierałabym ze strachu, ale zdawało się, że babcia Johanne ma wszystko pod kontrolą.

Wokół nas słychać było głębokie porykiwania albo drżące wycie nawołujących zwierząt. Od czasu do czasu mijałyśmy świetliki migoczące między drzewami jak światełka wesołego miasteczka. Jasna sukienka babci falowała.

– Nocą drzewa odpoczywają – powiedziała Johanne – dosłownie mówiąc. Ich gałęzie zwisają kilka centymetrów niżej niż za dnia. Uważaj, którędy idziesz.

Pochyliłam się, osłaniając dłonią twarz. Szepnęłam:

– Dziękuję.

– Przyroda, rośliny, leśne królestwo mają inną rachubę czasu niż my. Ludzie sprawiają wrażenie szybkich, wręcz do przesady. Jeśli zostaniemy zaatakowani, możemy rzucić się do ucieczki albo odwzajemnić cios, w przeciwieństwie do zakorzenionych w ziemi roślin. Rośliny mają jednak potężne mechanizmy obronne, które chronią je także przed ludźmi. Jedne rośliny są trujące, inne po ścięciu ponownie wypuszczają pędy. Niektóre są wyjątkowo wytrzymałe, a jeszcze inne rozsiewają tysiące nasion. Wszystkie te cechy są zapisane w genach, na które duży wpływ ma to, że rośliny żyją miliony lat dłużej niż my. Wiesz, że człowiek ma niecałe dwadzieścia tysięcy genów, podczas gdy mały rumian ma ich dwadzieścia siedem tysięcy? Wiesz, że pszenica ma ponad sto tysięcy genów? Rośliny mają potencjał, żeby z czasem przekształcić się w nas. Tylko czy my możemy stać się nimi?

Johanne kontynuowała:

– Są tacy, który uważają, że ewoluowaliśmy pod względem umysłowym z małp w ludzi, bo zjadaliśmy grzyby halucynogenne. Dzięki nim zyskaliśmy indywidualistyczną świadomość i zdolności intelektualne. Czy to znaczy, że nasze świeżo nabyte zdolności poznawcze i świadomość istniały już wcześniej w pradawnej grzybni? Ludzie, którzy obecnie spożywają grzyby halucynogenne, robią to, żeby połączyć się z przyrodą, a nawet z całą planetą. Dzięki odurzeniu nareszcie są szczęśliwi, ponieważ czują się częścią wielkiej całości. Czy poprzez to pragną wrócić do czasów sprzed stania się ludźmi, czy może podążają dokądś indziej? Jakie zamiary mają wobec nas grzyby, jakie zamiary mają rośliny?

Babcia Johanne zaczęła się śmiać i długo nie mogła przestać. Potem odchrząknęła i zaczęła mówić o Pangei – superkontynencie z zamierzchłej przeszłości.

– Biorąc pod uwagę to, jak rozprzestrzeniamy się po całej Ziemi i ile podróżujemy, można odnieść wrażenie, że Pangea dwa już stała się faktem. Że kontynenty w pewien sposób znów się ze sobą scaliły. Wozimy ze sobą w inne miejsca różne gatunki roślin i zwierząt wraz z przenoszonymi przez nie mikrobami i chorobami. W ciągu ostatnich stu lat położyliśmy kres rozdzieleniu, które trwało dwieście pięćdziesiąt milionów lat. Marie, już teraz mieszkamy w przyszłości – powiedziała babcia i ścisnęła mój bark.

Pod naszymi stopami trzaskały gałązki. Od czasu do czasu płoszyłyśmy jakieś zwierzę, które uciekało w panice. Pomyślałam, że noc to pora zwierząt, a nie ludzi.

– Naturalne organizmy leśne, czyli drzewa, rośliny i grzyby, mają mechanizmy hamujące ich wzrost. Gdyby urosły zbyt wysokie, nie byłoby to dla nich korzystne, chociaż niejeden z nich pewnie miałby na to ochotę. Wysokie pnie są bowiem mniej stabilne i łatwiej się przewracają podczas wichury. Niektóre rośliny są stworzone do życia tylko przez rok lub dwa. Być może jest to mechanizm strategiczny, i może właśnie dlatego rośliny przetrwały przez tyle epok. Czasem wręcz obawiam się o gatunek ludzki. Jesteśmy inteligentni, ale może zbyt inteligentni? Wymyślamy technologie, dzięki którym prawie nie musimy się poruszać, mamy leki zwalczające większość chorób. W dłuższej perspektywie czyni nas to jednak słabymi i może się okazać podcinaniem gałęzi, na której siedzimy. Sposób, w jaki przejmujemy cały glob, sprawia, że nie będziemy już mogli tego cofnąć, jeśli uznamy, że zrobiliśmy coś głupiego. Gdybyśmy mogli jakoś sobie pomóc, powinniśmy stać się bardziej albo mniej inteligentni. Być może połączenie cech ludzkich i roślinnych okazałoby się dla nas najkorzystniejsze, pod warunkiem że potrafilibyśmy dobrać właściwe proporcje. Ale stworzyć taką istotę mógłby tylko człowiek o odpowiednio złożonej inteligencji. Bo w gruncie rzeczy – dodała szeptem Johannne – czy do szczęśliwego życia potrzebujemy czegoś więcej niż jedzenia, bezpiecznej przystani i miłości?

Między drzewami błyskało światło, my jednak szłyśmy w innym kierunku. Chciałam spytać, kto tam mieszka, ale babcia westchnęła tak ciężko, wymawiając słowo „miłość”.

– Masz chłopaka? Jesteś zakochana?

Zrobiło mi się gorąco. O coś takiego nie pytali mnie ani rodzice, ani ciocia Vibeke.

– Chciałabym mieć – powiedziałam i nagle zwierzyłam jej się z tego, którzy chłopacy z klasy najbardziej mi się podobali. Tylko że bałam się im to powiedzieć. Czy było to niemądre?

– To nie jest niemądre – odparła babcia. – Ja też się bałam przez większość życia.

Doszłyśmy do domu, ale nie wiedziałam tego, dopóki nie potknęłam się o schody prowadzące na werandę.

Babcia zamknęła za nami drzwi z moskitiery, włączyła oślepiające światło i przygotowała kolację: cztery różne potrawy z jagodami i leśnymi grzybami. Mięso zwierzęcia upolowanego przez Warrena i Paula. Do tego sos ze śmietaną od krów sąsiadów. Sałata i ogórki ze szklarni. Podała też własnoręcznie upieczony chleb i nalała nam wina.

Nigdy wcześniej nie poczęstowano mnie, i nigdy więcej nie zostanę poczęstowana, tak wystawnym i smakowitym posiłkiem. Siedząc przy tym stole, czułam się szczęśliwsza niż kiedykolwiek w swoim dotychczasowym życiu.

– Dziękuję, babciu.

Umyłam zęby, wyszczotkowałam włosy i ułożyłam się do snu na kanapie. Babcia ścisnęła mi dłoń na dobranoc, mocno i długo. Potem oczyściła z włosów moją szczotkę i rozwiązała chusteczkę, którą wcześniej obwiązała mi stopę.

– Przepraszam, moja droga, stokrotnie cię przepraszam. Nie jestem doskonała. Ale cieszę się, że masz w sobie tyle siły.

Sądziłam, że babcia też położy się spać, jednak ona zamierzała pójść do laboratorium. Obwiązała mi stopę czystą chusteczką.

Leżałam sama w ciemności i ciągle czułam jej dłoń zaciskającą się na mojej. Jej głos rezonował mi w uszach.

Johanne pobrzękiwała porcelaną w szafce kuchennej. Poczułam zapach kawy. Potem udała się do swojej pracy.

Następnego dnia leżałam obudzona na kanapie, aż przyszła do mnie babcia. Wyglądała na zmęczoną, ale uśmiechała się, niemal dziecięco, kiedy na stoliku kawowym postawiła tacę ze śniadaniem.

Oznajmiła, że nagrzeje dla mnie wody na kąpiel w ogrodowej wannie, a później przygotuje coś na lunch, „bo dziś przyjdą goście”.

Bez żadnych oporów przegrzebała moją walizkę i wyjęła z niej kusą sukienkę. Zaoferowała się, że ją wyprasuje, żebym mogła ją włożyć po wyjściu z wanny.

Potem wyniosła na dwór garnki wrzącej wody, dolała trochę zimnej z węża ogrodowego. Powiedziała, że jej samej wystarcza tylko krótki zimny prysznic.

Kiedy leżałam w wannie i rozpływałam się w ciepłej wodzie, Johanne na werandzie nakrywała do stołu dla czterech osób.

Paul miał tyle lat co ja. Jego włosy były długie i brązowe. Skóra też była brązowa, ale może to las nadawał jej ten zielonkawy odcień. Oczy przypominały bursztyn. Chodził boso i nosił stare, niezbyt czyste ubranie. Kiedy na przywitanie podał mi rękę, przeszył mnie dreszcz, a Paul szybko cofnął dłoń, jakby kopnął go prąd.

Warren opowiadał o polowaniu, na którym byli rano, babcia z uśmiechem zerkała na mnie i Paula. Podczas lunchu tylko się na siebie gapiliśmy, czerwieniąc się co chwila. Babcia powiedziała, że zna Warrena od wielu lat. Mieszkał w sąsiednim lesie i pomagał jej przy sadzeniu jej własnego lasu, a teraz ich lasy się ze sobą łączyły. Warren był potomkiem rdzennych ludów Ameryki.

Kończę kąpiel goleniem nóg, krocza i pach. Czyszczę i przycinam wszystkie paznokcie, po czym wychodzę z wanny i owijam się ręcznikiem. Ciocia Vibeke zamiata właśnie werandę. Zostawiam na podłodze mokre ślady, ciągną się od pokoju dziennego do sypialni, gdzie wyjmuję z walizki top z falbanami i szeroką, krótką spódnicę.

Skubię brwi przed lustrem babci, sprawdzam, czy na brodzie i nad górną wargą nie ma czarnych włosków. Upinam włosy w kucyk i robię sobie makijaż. Później wpatruję się między drzewa za oknem. Czuję łaskotanie w brzuchu, mimowolnie się uśmiecham.

– Ślicznie wyglądasz – witają mnie chórem mama i ciocia. Odprowadzają mnie swoimi nagle znów młodymi i błyszczącymi oczami, kiedy wychodzę na werandę posiedzieć przez chwilę na słońcu.

– Jan dzwonił, ale nie chciałyśmy ci przeszkadzać – mówi ciocia. – Fine czuje się lepiej.

– I co, zadzwonisz do Paula? – pyta mama. – Musimy zacząć jej szukać.

– Zajrzę jeszcze do szklarni i do rosarium – odpowiadam.

W chwili, gdy przykładam dłoń do szklanych drzwi, znowu wybucham płaczem. Moje barki podskakują, co na pewno widać z kuchennego okna. Próbuję powstrzymać łzy, przecież dopiero co pomalowałam twarz, żeby ładnie wyglądała.

Kobieta w separacji, którą jestem, nie przekona eksmęża, żeby przeprowadził się do innego kraju. A nie mogę odizolować Fine od ojca. Tak jak nie mogę zostawić za oceanem starych rodziców. Nie da się też latać tam i z powrotem, ile dusza zapragnie. Za kilka lat podróże lotnicze mogą zostać zakazane z powodu zmian klimatycznych albo stać się zbyt kosztowne, tak w każdym razie twierdzi Jan.

Przez chwilę czuję się jak babcia Johanne, siwowłosa i bierna, która siedziała na brzegu i tylko się gapiła, kiedy ja, młoda dziewczyna, topiłam się w jeziorze.

Depresja czyni człowieka takim egoistą, że nie potrafi on kochać ani innych, ani siebie. Czy Johanne cierpiała tamtego lata na depresję? Czy tym należy tłumaczyć jej mało energiczną akcję ratunkową? Może depresja towarzyszyła jej przez większość życia? Czy dlatego mama i ciocia Vibeke zostały w dzieciństwie pozostawione same sobie? A babcia nie potrafiła nawiązać z nimi kontaktu emocjonalnego, którego tak bardzo pragnęły?

Nie powiedziałam nikomu – mamie, Janowi, ani Fine – co się stało wtedy nad jeziorem.

Otwieram szklane drzwi i wkraczam w tropikalny świat. Niektóre rośliny wyglądają, jakby zostały ścięte, inne po prostu uschły.

Z wahaniem biorę do ręki gumowego węża podłączonego do zbiornika u góry przy rynnie. Chodzę tutaj ładnie ubrana, tak jak babcia pewnie zawsze pracuje w eleganckim stroju. Na małym stoliku leży pędzel do zapylania roślin. Przypomina czarodziejską różdżkę.

Wyłożone płytami przejście porasta mech. Przystaje na nim ropucha, patrzy w górę rubinowymi ślepiami.

Kiedyś rosły tutaj rośliny jadalne: pomidory, chili, papryka, ogórki i bakłażany. Po drugiej stronie szklanych ścian, pod gołym niebem, babcia uprawiała ziemniaki, krzewy jagodowe i karczochy. Ale warzywnik też został zlikwidowany, wszystkie rośliny są wypalone do ziemi.

Nalewam wody do styropianowych skrzynek, z których zwisa kilka smętnych sadzonek pomidorów.

Na końcu przejścia znajduje się druga szklarnia – rosarium z babciną kolekcją róż. Na podstawce leży kawałeczek mydła, którym myję dłonie. Znajduję parę białych kaloszy i wciągam je na nogi, później dostrzegam długi niebieski płócienny płaszcz, który babcia narzucała na ubranie. Przenika go ostry smród potu. Blady skrzydlaty owad gramoli się z jednej kieszeni i chwiejnie wzbija się w powietrze. Wkładam rękawice Johanne. Zostały uszyte z kilku warstw materiału jak rękawice do grillowania. Stoi tu też rozpylacz z chlorowaną wodą.

Drzwi do rosarium okazują się zamknięte na klucz albo zablokowane od wewnątrz. Zaglądam do środka przez zaparowane szyby. Nigdy tam nie byłam, ale stałam tutaj kiedyś razem z babcią, która pokazywała różne rzeczy i o nich opowiadała.

W rosarium nadal rosną róże, ale są stosunkowo małe. Wygląda na to, że wszystkie większe rośliny zostały wycięte. A przecież babcia była tak dumna ze swoich róż.

Opowiedziała mi o swoich eksperymentach. Zabrała mnie tutaj, do szklarni, kiedy czekałyśmy na przybycie Warrena i Paula.

– Komunikują się za pomocą korzeni – powiedziała. Pokazała w stronę rosarium i wyjaśniła, że bada sposób, w jaki róża potrafi przesyłać sygnały sąsiedniej róży, i jak w ich przenoszeniu pomagają strzępki grzybów, czyli grzybnia. Babcia była rzekomo o krok od udowodnienia, że ta komunikacja może zachodzić na duże odległości i między wieloma różnymi gatunkami roślin. I że istnieją rośliny i drzewa, które nadają i odbierają sygnały lepiej niż inne. Czyli niektóre organizmy są inteligentniejsze i zajmują wyższe miejsce w hierarchii. Są to zwykle gatunki najwytrzymalsze ze wszystkich. Róża z jej rosarium okazała się w tym względzie znakomita.

Nie pamiętam, żebym wówczas widziała tutaj jakiś kwiat. Pamiętam tylko cieniutkie różane gałązki, porastające je małe liście i mnóstwo kolców.

Babcia również przeprowadzała eksperymenty z różą i muzyką. Umieściła na liściu elektrodę, drugą wetknęła w ziemię obok korzenia. Następnie podłączyła małe urządzenie mierzące opór elektryczny w roślinie. Wyniki pomiarów były przekształcane w różne warianty dźwiękowe w syntezatorze. Być może w ten sposób dochodziły do głosu rosnący bądź malejący turgor albo inne zjawiska fizyczne. Czy muzyka zawsze była taka sama, kiedy roślina była spragniona? Kiedy potrzebowała więcej powietrza, substancji odżywczych, ciepła lub schłodzenia? Jak brzmiała tuż przed rozkwitnięciem, a jak przed przejściem w stan zimowego uśpienia? Czy „mówiła” coś konkretnego, kiedy zbliżał się do niej człowiek albo zwierzę? Czy odróżniała jednostki od całego gatunku? Czy reagowała na wilgoć, temperaturę, woń naszych ciał, dotyk, głosy? Czy jeśli ktoś rzucał na nią cień, rozpoznawała, kto to jest?

Babcia powiedziała, że próbowała dla zabawy przyporządkować do tych różnych reakcji syntetyczne komputerowe głosy. W ten sposób niektóre z róż mówiły: „Chce mi się pić”, „Brakuje mi światła”, „Jest tutaj za gorąco” albo: „Co tutaj robisz?”

– Nie są to oczywiście ich głosy. Po prostu uczłowieczam nadawane przez nie sygnały – wyjaśniła, kiedy pobladłam, bo jej opowieść wydała mi się przerażająca. Wsparłam się o szklaną ścianę, a wtedy babcia dodała, że próbowała też różom śpiewać. Czy rejestrowały jej śpiew, odpowiadały na niego? Mogło się tak wydawać, ale babcia nie miała całkowitej pewności.

– Rośliny bardzo się od nas różnią, są trochę jak z innej planety. Ale jeśli człowiek wyćwiczy się w rozmawianiu z nimi, może być lepiej przygotowany w razie wizyty z kosmosu.

Babcia Johanne roześmiała się i dodała, że przecież nikt nie wie, co przyniesie nam przyszłość. Zaczęła opowiadać o substancjach trujących, które są jedną z metod samoobrony roślin. Produkcja trucizny może zostać uruchomiona dzięki sygnałom wysłanym przez liść albo korzeń zranionej sąsiedniej rośliny. Podczas swoich eksperymentów babcia na przykład owijała liście i gałązki róży plastikowymi woreczkami, jeśli chciała zbadać przekazywanie sygnałów wyłącznie przez korzenie.

Niektóre spośród substancji trujących wytwarzanych przez rośliny w sytuacji zagrożenia mogą mieć naprawdę silne działanie. Na sawannie rosną akacje, które stanowią pokarm antylop kudu. Drzewom tym grozi śmierć, jeśli zwierzęta obgryzą je z ostatnich pędów w okresie dotkliwych susz. W ciągu zaledwie godziny akacje potrafią zatem wyprodukować tak wielką ilość trucizny, zwykle służącej do zabijania owadów, że po zjedzeniu ich liści kudu umierają. A jedna taka antylopa może ważyć do kilkuset kilogramów. Drzewa akacjowe sygnalizują też innym akacjom, być może za pośrednictwem korzeni lub powietrza, żeby one również wytwarzały więcej trucizny. Wszystko dzieje się tak szybko, że kudu nawet nie zdążą się stamtąd oddalić.

– Ta oto róża – powiedziała babcia – jest nie mniej niebezpieczna niż tamte akacje. Ale substancje trujące nie zawsze muszą oznaczać śmierć. Niektóre na przykład wpływają na nasze mózgi.

Magister Steen, z którym babcia była na wyprawie, zażył podczas pobytu w Buenos Aires substancję odurzającą pochodzenia roślinnego. Miał różne halucynacje i mówił tak, jakby rozmawiał z przyjacielem, który mieszkał daleko w Polsce. Czy to też był jakiś rodzaj komunikacji między człowiekiem a rośliną? Czy roślina może wydawać rozkazy spożywającej ją istocie? Kazać zwierzęciu lub człowiekowi zachowywać się w określony sposób?

Roślina zostaje wchłonięta w człowieka albo w zwierzę, ale oni też w pewnym sensie zostają wchłonięci w tę roślinę. Babcia powtórzyła to, co powiedziała poprzedniego wieczoru: być może staliśmy się świadomymi i myślącymi istotami, bo kiedyś, jako małpy, spożyliśmy halucynogennego grzyba. I to, że współcześni ludzie po zjedzeniu grzybów halucynogennych nagle czują silną więź z przyrodą. Czyli rośliny i grzyby potrafią pchnąć naszą świadomość zarówno naprzód, jak i wstecz.

Babcia Johanne skończyła mówić o różach, a przed dom zajechali swoim pikapem Warren i Paul.

Po lunchu, kiedy babcia poszła zaparzyć kawę, Paul spytał, czy nie chciałabym przejść się z nim po lesie. Spojrzałam szybko na Johanne, która pojawiła się na werandzie z kubkami. Powiedziała, że oczywiście powinnam iść, miałam tylko nie oddalać się od Paula, żeby się nie zgubić.

Nie pamiętam Paula w świetle słońca, pamiętam go w półmroku. Wchodziliśmy coraz głębiej w las. Byłam sama z chłopakiem. Którego nie znałam.

Może się zdarzyć cokolwiek, myślałam. Może zostaniemy parą, a może to nic nie znaczy. Z początku nie wiedziałam, na co miałam nadzieję.

Paul nie mówił zbyt wiele, niemal unikał patrzenia na mnie, ale znalazł jakieś żółte kwiaty, z których po zerwaniu mogliśmy spijać nektar. Podniósł z ziemi srocze pióro i włożył je sobie we włosy. Podał mi lśniące czarne pióro, wetknęłam je w swoje włosy, tuż za uchem.

Paul mieszkał tylko z ojcem. Może w ogóle nie miał matki albo mieszkała gdzie indziej? Chciałam go o to spytać, ale nigdy tego nie zrobiłam.

W pobliżu nie było żadnych rówieśników, powiedział, zawsze był sam, uczył się w domu i tylko raz w roku musiał pojechać do miasta na egzaminy.

Jagody z lepkiej dłoni Paula. Czerwień i czerń jego ust, kiedy nagle się do mnie uśmiechnął.

Byłam przyzwyczajona, że za każdym razem, gdy spotykałam kuzynów i kuzynki ze Stanów, musieliśmy zaczynać od nowa. Przełamywanie nieśmiałości zajmowało niezwykle dużo czasu, po czym nagle mijało czternaście dni i musiałam wracać do Danii. Tylko gdy byliśmy bardzo mali, wszystko wydawało się łatwe. Przez cały dzień pluskaliśmy się w basenie.

Z ciocią Vibeke zawsze było tak, jakbym była jej własnym dzieckiem.

Tego pierwszego dnia zachowaliśmy się z Paulem trochę jak dzieci, chociaż już dawno wyrosły mi piersi i zaczęłam miesiączkować. Ale przebywanie ze sobą szybko stało się proste. Paul nie był nieśmiały, po prostu należał do osób, które nie mówią zbyt wiele.

Brodziliśmy w strumieniach, wspinaliśmy się na drzewa i bawiliśmy się w „ziemia to lawa”. Las był dla nas inną krainą, nie widzieliśmy ani nie słyszeliśmy tam Johanne i Warrena.

Jeśli Paul miał jakiekolwiek wątpliwości dotyczące drogi, przyglądał się biegowi strumienia i mchowi porastającemu drzewa. Kiedy zaczęło grzmieć, przykucnęliśmy pod kilkoma młodymi drzewami, w które rzadko uderzają pioruny. Dzieliliśmy to schronienie z jeleniami, Paul wziął mnie za rękę i powiedział, żebym się nie bała.

Zrobiło się późno, kiedy odprowadził mnie do domu.

– Spotkamy się jeszcze? – spytał.

– Jasne – odparłam i nagle mocno go objęłam.

Pocałował mnie ostrożnie we włosy.

Babcia czekała z jedzeniem. Przedziałek na mojej głowie płonął, zarumieniona przeprosiłam, że straciłam poczucie czasu.

– Paul spytał, czy jutro znowu się spotkamy.

– Nie mam nic przeciwko temu. – Uśmiechnęła się.

Jej uśmiech wydawał się bardzo szczery. Odwzajemniłam go i miałam wielką ochotę ją uściskać.

Ale kiedy położyłam się na kanapie i zgasiłam światło, poczułam się skołowana. Kim właściwie była babcia? Rozpieszczała mnie przepysznym jedzeniem i mogłam z nią rozmawiać o chłopakach. Z drugiej strony prawie utonęłam na jej oczach i pozwoliła mi szwendać się przez cały dzień po lesie z nieznajomym. A przecież sama nalegała, żebym do niej przyjechała, zapewne po to, byśmy mogły poznać się bliżej.

Zasnęłam i wszystko się rozhulało. Śniłam o Paulu, całowaliśmy się, powiedział, że za mną szaleje, i spytał, czy będziemy ze sobą chodzić.

Obudziłam się z westchnieniem i w tej samej chwili go ujrzałam, w oknie nad kanapą. Wyszedł spomiędzy drzew i zmierzał ku werandzie. Usłyszałam, jak zatrzymuje się przy drzwiach i mówi „hey”. Babcia wyszła na dwór i przywitała go wylewnie.

– Napijesz się kawy?

To samo krzyknęła do mnie.

Zerwałam się na równe nogi. Wyszorowałam zęby przy kuchennym zlewie, zrobiłam makijaż i schowałam się w kącie obok sofy, żeby włożyć sukienkę. Zanim do nich wyszłam, wyprostowałam się i przyłożyłam dłoń do dudniącego serca.

Paul stał na werandzie, pił kawę z kubka. Jego głos jakby nabrał głębi, na brodzie ciemniał pionowy pasek zarostu, którego wczoraj tam nie było. Włosy zostały upięte w kucyk.

– Well – skomentowała babcia i ze śmiechem weszła do domu.

– Idziemy? – spytał Paul.

Skinęłam głową, nie byłam w stanie wydusić z siebie ani słowa. Razem zniknęliśmy w lesie.

Najpierw robiliśmy to, co dzień wcześniej, ale nie spuszczaliśmy się z oczu.

Potem Paul zaproponował, żeby wykąpać się w strumieniu. Poziom wody, choć niski z powodu suszy, akurat na to pozwalał. Kiedy się rozbierałam, Paul na mnie patrzył. Uśmiechnęłam się.

Pływaliśmy w bieliźnie. Włożyłam sukienkę na mokre majtki i stanik, ich obrzydliwa wilgoć przez resztę dnia przyprawiała mnie o dreszcz.

Później wspięliśmy się na drzewo i zeszliśmy z powrotem na ziemię. Paul przez cały czas znajdował się pode mną. Z pewnością mógł zajrzeć mi pod sukienkę, ale tego nie zrobił. Spytał, czy chcę zobaczyć, jak mieszka.

Drewniany dom Paula i Warrena stał pod świerkami. Pokój Paula był postawioną obok przyczepą. Miał w niej własny telewizor, na ścianach wisiały poroża. Pokazał mi zdjęcia zwierząt, które zastrzelił. W przyczepie było ciemno, pachniało tam chłopakiem – potem, duchotą, kurzem. Na mechatym prześcieradle z gumką leżał zmięty kraciasty koc, a na tablicy na ścianie wisiało moje zdjęcie. Zrobiono je w szkole, ja i mama wysłałyśmy je kiedyś Johanne wraz kartką bożonarodzeniową.

– Ej, no weź.

– Twoja babcia dużo o tobie opowiada.

Najpierw zachichotałam, ale potem zdjęłam to zdjęcie z tablicy i położyłam je z plaśnięciem na biurku, tyłem do góry.

– Pójdziesz ze mną na ryby? – spytał Paul i wyjrzał przez okno.

Ruszyliśmy do szopy, w której trzymali sprzęt wędkarski. Paul wiedział, gdzie ryby najlepiej biorą. Nie mogłam poradzić sobie z żyłką, było to żenujące, ciągle zaplątywała się wokół wędki. Czy pomyślał, że jestem kretynką z miasta? Paul się śmiał i złowił rybę, którą nazywał darter. Rozciął ją na pół i jeden z filetów położył ostrożnie między drzewami, „dla lasu”, jak wyjaśnił.

Zawsze tak robił. Jego ojciec też zawsze tak robił. Oddawał najlepszą część, przeważnie serce. Nie można zabierać wszystkiego, trzeba zawsze podarować coś z powrotem, a oszustwem byłoby oddanie tylko tego, co niesmaczne, bo wtedy nie byłaby to żadna ofiara. Las potrzebował tego, bez czego my mogliśmy się obyć. Obecnie wszystkim żyło się gorzej. Warren twierdził, że zwierząt jest średnio o dwadzieścia procent mniej niż w czasach jego dziadków i pradziadków. Obszary leśne się skurczyły i było mniej miejsc ze strumieniami i potokami wypłukującymi składniki mineralne. Dlatego zwierzęta ciągnęły do żwirowych dróg, gdzie znajdowały resztki rozsypywanej tam soli. Wiele z nich kończyło pod kołami samochodów.

Paul rozpalił poniżej brzegu niewielkie, dyskretne ognisko. Poprosił, żebym powiedziała coś po duńsku.

Od chodzenia jego wąskimi ścieżkami miałam zadrapania na ramionach i nogach. Paul wziął mnie za rękę, ryba skwierczała, a ja zadrżałam.

– Jak się mówi: „kocham cię”?

Prawie zapadł już zmrok, jednym światłem był blask ognia. Poruszyłam się niespokojnie, bo Paul przestał mówić. Rzucałam gałązki w ognisko, płomienie i dym pewnie mogły odstraszyć komary. One jednak gromadnie obsiadały mi ramiona i uda. Paul zabijał je delikatnie dłonią, wszędzie na mojej skórze wykwitały czerwone placki. Prawie nie mogłam oddychać.

Powiedział, że nigdy dotąd nie siedział tutaj razem z dziewczyną.

– Kocham cię – szepnęłam.

Marzły mi plecy.

W późniejszych latach myślałam o tym, że wszystko potoczyło się tak szybko. Czy tylko dlatego, że byliśmy młodzi? Albo że akurat nie było nikogo innego, w kim można było się zakochać tego lata? Zresztą czy to w ogóle działo się naprawdę?

Ale kiedy spotkałam go ponownie, siedem lat później, wszystko nadal było prawdziwe.

Spytał mnie najpierw, a ja kiwnęłam głową. Pomyślałam: teraz albo nigdy.

Paul pocałował mnie przy ognisku. Jego wargi były suche, ale miękkie. Pocałunek był szybki, następny krok widocznie należał do mnie. Teraz ja pocałowałam Paula. Czy wiedziałam, jakie to niebezpieczne? Wpił palce w moje włosy, nasz następny pocałunek był głęboki. Zachichotałam z dreszczem. Spytał, co mnie tak śmieszy, a ja powtarzałam „nic takiego, nic takiego”, jakby mnie łaskotał.

Zaczął gładzić moje piersi, i nagle leżeliśmy poza kręgiem światła, na gałązkach, liściach i kamykach. Nie było tak, jak to sobie wyobrażałam. Było lepiej. Nasze dłonie i usta instynktownie sczepiły się ze sobą. Zbliżaliśmy się coraz bardziej z mocą, o której nie wiedziałam, że ją w sobie mam. Zupełnie jakby zagadka wszystkiego została rozwiązana. Las, otaczająca nas przyroda instruowały nasze członki, które poruszały się samoistnie, i za chwilę mieliśmy tam dotrzeć.

Zatrzymałam się, odepchnęłam go.

– Muszę wracać do babci.

Paul wciąż miał świetliste oczy.

– Przestraszyłaś się? – spytał.

Rozgrzebaliśmy ognisko, polaliśmy je wodą i zasypaliśmy ziemią. Ruszyliśmy do domu brzegiem strumienia, z gwiazdami nad i pod nami. Słychać było pluskanie ryb polujących na owady.

Paul odprowadził mnie na podjazd. Pocałowaliśmy się na pożegnanie, długo i żarliwie.

– Możemy spotkać się jutro? – spytałam.

Weszłam na werandę, gdzie siedziała babcia w swoim bujanym fotelu.

– Paul prosił, żeby przekazać ci pozdrowienia – powiedziałam szybko.

Johanne poklepała mnie po plecach, kiedy przemykałam obok niej, żeby wejść do pokoju i rzucić się na kanapę.

Babcia chrapała. W przerwach między wdechami i wydechami wyobrażałam sobie, że ja i Paul to robimy. Westchnienie niosło się po całym domu.

Nazajutrz, kiedy szykowałam się, żeby pójść do Paula, babcia zaczęła chodzić niespokojnie tam i z powrotem. Wyglądała, jakby chciała coś powiedzieć.

Bała się, że stracę cnotę? Chciała mnie ostrzec przed zajściem w ciążę? Powiedzieć, żebym to zrobiła tylko, jeśli naprawdę tego pragnę? A może wolała, żebym została w domu i spędziła ten czas wspólnie z nią?

Przez całą drogę bolał mnie brzuch.

*

Paul stał z zakrwawionymi dłońmi, kończył patroszyć indyka. Byliśmy sami na podwórku, jego ojciec wybył gdzieś do lasu jako przewodnik grupy myśliwych. Zarabiał tak na życie oprócz tego, że sam też polował.

Usiedliśmy na schodach przyczepy. Paul powiedział, że strasznie się denerwuje.

– Chodź – szepnęłam, wstałam i wzięłam go za rękę.

Na łóżku chwyciłam go za ramiona, upadliśmy bokiem na płaską poduszkę. Całowaliśmy się i całowaliśmy.

Na tablicy, przypięta szpilką, wisiała moja fotografia.

Popatrzyłam na siebie, po czym zamknęłam oczy. Paul wcisnął moje dłonie w materac, położył się na mnie i przez chwilę nie wiedział, co dalej. Wyprężyłam się ku niemu, dotykałam go, i babcia nie musiała martwić się ciążą. Paul doszedł na prześcieradło.

Plama zaschła i w ciągu dnia zżółkła.

Po południu poszliśmy do lasu, trzymając się za ręce. Kąpaliśmy się nago w rzece, uśmiechaliśmy się przez cały czas, nie baliśmy się, że ktoś nas zobaczy.

Kiedy Warren wrócił do domu, jedliśmy befsztyki z jelenia i ściskaliśmy sobie dłonie pod stołem, aż zabrakło nam sił.

W nocy zrobiliśmy to ponownie, potem nazajutrz, i następnego dnia. Pokój wciąż mną pachniał, kiedy zjawiałam się tam co rano. Z każdą chwilą stawaliśmy się coraz bardziej jednym ciałem, aż w dniu mojego wyjazdu musieliśmy się z powrotem rozerwać. Po nodze ciekła mi cienka strużka krwi. Dostałam miesiączki.

– Do następnego razu – szeptaliśmy do siebie.

Moja wizyta się zakończyła, pod dom babci zajechała ciocia Vibeke. Przed powrotem do Danii miałam spędzić u niej jeszcze kilka dni.

Przywarliśmy do siebie w cieniu drzew otaczających dom.

– Do zobaczenia – mruknęłam.

Ciocia Vibeke zgodziła się na szybką kawę na werandzie. Kiedy odjeżdżałyśmy, nie obejrzała się za siebie, ale ja machałam do babci Johanne, ciągle czując jej oddech starej kobiety, którym szeptała mi do ucha:

– Wróć jak najszybciej, Marie. Mogę przesyłać ci listy od Paula w kopercie z moim imieniem. I przekazywać jemu listy od ciebie. Gdybyście nie chcieli, żeby wasi rodzice się w to wtrącali.

Podała mi rękę na pożegnanie, mrugnęła poufale obojgiem oczu.

Uważałam, że to miło z jej strony, ale też zbyt wiele.

Z listami mogłam poradzić sobie sama. Odjeżdżałam coraz dalej i płakałam z twarzą zwróconą ku szybie.

Ciocia odezwała się dopiero na autostradzie.

– Jak tam, Marie, trudno było ci wytrzymać u babci?

Nie odpowiedziałam, ale wtedy pojawiła się ta myśl. Czemu babcia nie powiedziała, żebym pisała też do niej? Jak mogła być tak zainteresowana i równocześnie tak niezainteresowana moją osobą?

Po powrocie słuchałam popowych piosenek o miłości. Na imprezach siadałam w kącie i nie chciałam z nikim tańczyć. Zapisywałam stronę za stroną, ale wszystko lądowało w koszu i nigdy nie wysłałam żadnego listu. Paul też nie dawał znaku życia. Pomyślałam, że może czuł się podobnie – sam jak palec w swoim lesie. Że on też tęsknił tak okropnie, że wysyłanie słów wydawało się daremne.

I tak minęło siedem lat. Ukończyłam liceum, zrobiłam sobie rok przerwy, zaczęłam studiować biologię i zamieszkałam w akademiku. Babcia szybko zeszła na dalszy plan i znowu stała się dziwaczną staruszką, o której rozmawiały mama i ciocia Vibeke. O Paulu myślałam jednak codziennie i zwierzyłam się przyjaciółkom, że wiem, czym jest miłość.

– Marie, musisz pójść dalej ze swoim życiem – powiedziały na koniec. – Nie możesz marnować kolejnych lat. Albo o nim zapomnij, albo się tam wybierz.

– Stany są bardzo daleko – odparłam – a on nigdy się tutaj nie odnajdzie.

Robię rundkę wokół rosarium. Dookoła sterczą z ziemi małe kolczaste pędy o jasnozielonych listkach. Pokazują w stronę lasu.

Mama i ciocia Vibeke przywołują mnie machaniem. Stoją przed laboratorium.

– Mogłabyś tam wejść i się rozejrzeć? – pyta ciocia. – Na ciebie z pewnością tak bardzo się nie rozgniewa.

Ciocia podaje mi klucz z wyjaśnieniem, że znalazła go w szafce kuchennej za kubkami.

Włączam bzyczące świetlówki. Tutaj też nie ma żadnych śladów ani wiadomości. Widzę szafę z wyciągiem, kilka różnych mikroskopów i innych przyrządów chemicznych. Wszystko jest białe i wraz kaflami na ścianach i podłodze bije w oczy czystością.

Na ścianie wisi półka z teczkami. W kącie stoi lodówka, którą otwieram. Jest w niej pełno próbówek, słoików i butelek. Niektóre zawierają nasiona, inne krew, włosy albo żółtawy płyn przypominający mocz. W kilku znajduje się coś, co wygląda jak małe fragmenty skóry.

Fuj. Zamykam za sobą drzwi i odkładam klucz na miejsce. Mama krzyczy z łazienki, podczas sikania:

– Marie, musisz w końcu zadzwonić do Paula.

6

Fine patrzy na telefon. Tata miał się postarać wrócić przed trzecią. Musiał z jej powodu odwołać przynajmniej dwa wyjazdy. Zwykle próbuje zaplanować je na dni, kiedy Fine jest u mamy.

Chmury rosną i ciągle ich przybywa. Nie są już ulotne i białe, tylko ciemnoszare. Tata chyba zaprogramował robota do koszenia trawy, żeby się teraz uruchomił, bo urządzenie przypominające żółwia toczy się właśnie po trawniku. Z pewnością ma wyrysowane na swojej wewnętrznej mapie wszystkie zakamarki ich ogrodu. Fine pytała tatę, czy robot jest mądry. Odpowiedział, że to tylko technologia i że robot robi wyłącznie to, czego nauczą go ludzie.

Czemu więc zawsze, kiedy przejeżdża pod oknem Fine, zatrzymuje się na sekundę i robi obrót? Czyżby czuł, że ona tutaj jest? Czy to z powodu koloru jej skóry albo zapachu? Może robotowi się wydaje, że ona też jest trawą?

Fine kładzie głowę na poduszce, kosiarka pasie się dalej, lodówka brzęczy. Leżące w zimnie wewnątrz niej warzywa z supermarketu mają nadzieję na lepsze czasy, kiedy będą mogły ponownie zakiełkować. Telefon Fine wibruje, ktoś z klasy napisał coś na Messengerze.

Czasem pragnęłaby mieć rodzeństwo, chociaż trudno sobie wyobrazić, żeby mama albo w tym wypadku także tata mieli dość energii i czasu na więcej dzieci. Może i mówią, że by tego chcieli, ale jakoś nigdy się to nie stało. Poza tym Ziemia już teraz jest przeludniona.

Fine bierze głęboki wdech. Ma wrażenie, jakby mogła wciągać powietrze do płuc głębiej niż dotychczas. Kiedy była najbardziej chora, brakowało jej tchu. Teraz czuje się niemal tak, jakby unosiła się nad ziemią.

Dotyka ostrożnie swojego ciała, chociaż wcale nie ma ochoty, bo ciało za każdym razem przypomina jej, że nie jest taka jak inni. Coś zaczęło się dziać z sutkami. Chciałaby o tym powiedzieć mamie i tacie, ale za bardzo się wstydzi, chociaż prędzej czy później i tak wyjdzie to na jaw. Lekarz ze Szpitala Królewskiego, który regularnie ją bada, dużo mówił o dojrzewaniu.

To, że Fine rosną piersi, nie powinno być niczym dziwnym, większość dziewczyn z klasy już je ma, chociaż są od niej młodsze. Problem tkwi w tym, że jej sutki sterczą, są duże, miękkie i ciemnofioletowe, a przy tym ją bolą.

W zeszłym tygodniu Fine zauważyła na swoim łonie parę drobnych włosków. Były poskręcane, grube i zielonkawe. Co zrobi, kiedy znowu pójdzie z klasą na basen? Nie można się tam ukryć i za każdym razem każą im opłukiwać pod prysznicem całe ciało.

Fine musi sprawić sobie krótki sportowy top, który może chociaż trochę zamaskuje te piersi. Mogłaby wybrać się do H&M w drodze powrotnej ze szkoły. Jeśli skończą trochę wcześniej, pojedzie do Hillerød autobusem albo kolejką i rodzice nigdy się o tym nie dowiedzą.

Fine wywołuje Siri, która budzi się na telefonie i wszystko oblicza. Jeśli lekcje skończą się o godzinę wcześniej i Fine spędzi w sklepie jakieś pół godziny, wróci do domu jakieś dwadzieścia minut później niż zwykle bez względu na to, czy mowa o Nivå, czy o Allerød. Na pewno nikt się nie zorientuje. Tata jest i tak wiecznie nieobecny. Mama ostatnio ciągle siedzi w domu– to znaczy: poza tym wyjazdem do Stanów – ale ona dużo śpi, a po przebudzeniu wygląda, jakby nie wiedziała, co się dzieje.

Fine ma pieniądze w skarbonce, ale musi sama podjeść do kasy w H&M i zapłacić. No i top trzeba będzie kiedyś wyprać. Da się to zrobić w umywalce, ale gdzie go powiesić do wyschnięcia? Może po prostu go włoży, kiedy jeszcze będzie mokry? Nie, bo wtedy bluzka też się zmoczy i będzie prześwitywać.

Fine była w H&M razem z Feodorą po kosmetyki do makijażu. Znalazła dla siebie tusz do rzęs i podkład. Wypróbowały obie rzeczy. Tusz ładnie podkreślał jej rzęsy, ale kiedy rozsmarowała na twarzy podkład, Feodora zaczęła się śmiać i powiedziała, że Fine wygląda jak żaba. Podkład nie tylko niczego nie maskował, ale wręcz uwydatniał zielonkawy koloryt skóry. Fine usunęła go papierem toaletowym i wodą z mydłem.

Sutki twardnieją po dotknięciu tak jak wtedy, gdy jest jej zimno. Fine dochodzi do wniosku, że na razie może obcinać włosy na kroczu nożyczkami. W sumie byłoby dziwnie, gdyby nigdy nie dorosła. Uważano by ją wtedy za jeszcze większy wybryk natury.

Kiedy była mała, wszystko było łatwiejsze. Mama albo tata, gdy zostawiali ją w przedszkolu, na pożegnanie przyklejali do szyby wilgotny liść, który wisiał tam aż do obiadu. Słońce świeciło przez ciemne żyłki, tworząc jakby odcisk dłoni. Każdy dzień miał swoją dłoń, każdy liść był inny. Kiedy na szybie tkwiło pozdrowienie od rodziców, Fine nie tęskniła absolutnie za niczym.

To właśnie podczas wycieczki makijażowej do Hillerød Feodora, której rodzice są rozwiedzeni od paru lat, powiedziała:

– Żadne z nich nie mówi ci stuprocentowej prawdy. Tak to już jest, kiedy rodzice przestają być razem. W zasadzie cały czas kłamią.

Coś szarpie ją w środku. Tak, to tęsknota. Za mamą, za tatą czy za babcią Birgit? Za tym, żeby mieć prawdziwą najlepszą przyjaciółkę? Za powrotem do dzieciństwa i wyobrażaniem sobie, że istnieją różne fantastyczne światy? A może to tęsknota za prababcią Johanne wywołuje ból w czerwonym sercu Fine? Także coś, co znajduje się bardzo daleko, jakby za górami, sprawia, że w jej oczach pojawiają się łzy. Fine jest naprawdę samotna, oto w czym rzecz. Nagle czuje się tak, jakby była na świecie zupełnie sama.

Prababcia dzwoni zawsze, kiedy Fine tego potrzebuje. Czasem chodzi o to, że mama jest smutna, że tata ciągle wzdycha albo obydwoje są po prostu zajęci. Prababcia dzwoni w te dni, kiedy Feodora chce towarzyszyć Fine w drodze do szkoły, ale po dojściu na podwórko zostawia ją i odbiega do innych dzieci. Dzwoni, kiedy Fine spędza wszystkie przerwy w toalecie w oczekiwaniu na kolejną lekcję.

Ludzie z klasy rzadko dokuczają jej wprost, ale nigdy jej niczego nie proponują. A kiedy sama ich pyta, zachowują się tak, jakby jej nie słyszeli.

Rodzice mówią, że nie zmusi się nikogo do przyjaźni i że reszta klasy może nie nadaje z Fine na tych samych falach. Wychowawca mówi, że Fine powinna ciągle wykazywać inicjatywę. Jeśli będzie bierna, tamci mogą sobie pomyśleć, że nie ma ochoty na ich towarzystwo.

Głos prababci jest tam, w telefonie. Fine opowiada, jak ją potraktowano, a prababcia mówi, że już ona im pokaże. Że to Fine ma rację, a nie oni. Potem prababcia opowiada o roślinach, śpiewa, nazywa Fine „swoim skarbem”. Prababci nigdy się nie spieszy, nigdy nie rozłącza się pierwsza. Rozmowy kończą się dopiero, gdy Fine się z nią pożegna.

– Cały świat do ciebie należy. Jesteś dokładnie taka, jaka powinnaś być, moja kochana Fine. Wierz mi na słowo!

O tak, prababcia zawsze rozumiała Fine najlepiej. Nie dlatego, że są do siebie podobne. Prababcia wygląda dosyć zwyczajnie, a przynajmniej tak zapamiętała ją Fine jako dziecko.

Fine zawsze czuła, że jest równie dziwna w środku, co na zewnątrz, tak to już jest, i tak pewnie zostanie. Prababcia jest jedyną osobą, która ją za to chwali. Czy zatem można powiedzieć, że prababcia jest jej przyjaciółką od serca? I co będzie, kiedy prababcia umrze? Czy Fine znajdzie sobie wtedy inną najlepszą przyjaciółkę, a może chłopaka? Czy kiedyś wyjdzie za mąż, czy doczeka się dzieci?

Fine wypija resztę wody ze szklanki, nalewa sobie więcej i znowu pije. Prababcia musiała się już zorientować, że Fine nie poleciała do Stanów z mamą i babcią. Pewnie bardzo się rozczarowała albo zasmuciła. Może dlatego nie zadzwoniła, żeby jej życzyć szybkiego powrotu do zdrowia? A byłoby tak miło usłyszeć jej głos właśnie w tej chwili.

Na zewnątrz zaczyna zmierzchać w sposób typowy dla zimnych jesiennych dni. Zeszłej jesieni Fine bardzo dokuczało zmęczenie, ale mama porozmawiała z wychowawcą i razem ustalili, że Fine dwa razy w tygodniu może przychodzić do szkoły o godzinę później. Lepiej tak, niż żeby zasypiała na ławce. Bo ta senność nie wynika z tego, że Fine chodzi za późno spać.

Fine pije więcej wody i myśli o tym, że może znowu powinna napełnić żołądek. Jednym dużym krokiem przechodzi nad wciąż nierozpakowaną walizką i idzie do kuchni. Szklane drzwi wychodzące na ogród wpuszczają do środka ostatnie światło, które pada szarym prostokątem na wykafelkowaną białą podłogę.

Fine pozwala opaść piżamie miękko na ziemię. Stoi sztywno, modląc się w duchu, żeby tata nagle nie wrócił. Po gałązkach żywopłotu skacze kos. Na trawniku paraduje para szarych gołębi. Fine ogląda się w lustrze.

Nie dość, że powyskakiwało jej mnóstwo pryszczy, to jeszcze wykwity wprost sterczą ze skóry. Zawsze była cała usiana kropkami, ale teraz jest naprawdę źle. Czy ma to coś wspólnego z tą gorączką? Czy powinna zadzwonić do taty i mu o tym powiedzieć? Czy w nocy znowu się drapała, bo swędziała ją skóra? Wokół kolcowatych obrzmień widać czerwone ranki.

Może powinna całkowicie zrezygnować ze szkoły? Już teraz ludzie się na nią gapią i tylko Feodora spędza z nią trochę czasu. Może dlatego, że jako małe dzieci miały wspólną opiekunkę. Kiedyś Feodora odparowała jednemu chłopakowi, który przezywał Fine: „Sam jesteś zielony!”.

Mama ma oczy brązowe, tata niebieskie, oczy Fine są bursztynowe. Czasami się zastanawia, czy nie została adoptowana. W albumie jest jednak mnóstwo jej zdjęć z czasów, gdy była noworodkiem, w tym takich zrobionych tuż po porodzie, kiedy cała w mazi płodowej leżała między piersiami mamy. Z drugiej strony może istnieją specjalne zakłady fotograficzne, gdzie rodzice adopcyjni mogą zrobić sobie zdjęcia, na których będą wyglądali jak rodzice biologiczni?

Burczy jej w brzuchu, ale Fine nie odczuwa tego jako głodu. Wkłada piżamę, idzie do toalety, a kiedy się podciera, czuje ból. Na papierze toaletowym tkwi coś małego, białożółtego. Ma łezkowaty kształt i przypomina nasiono. Może pochodzi z kanapki z dżemem, którą Fine zjadła wczoraj? Nie, to był chyba dżem jagodowy.

Po spuszczeniu wody, kiedy Fine chce umyć ręce, widzi, że nasionko przykleiło się do rękawa piżamy wraz z odrobiną kupy. Fine chwyta je między palce przez kawałek papieru toaletowego, idzie do drzwi ogrodowych, otwiera je i pstryknięciem posyła nasiono w ciemność. Sama też wychodzi na dwór, przykuca i kładzie dłonie na trawie. Wyrywa kępki, zgniata w ręce bryłkę ziemi, której drobinki wciskają się pod paznokcie. Rozciera glebę w dłoniach, aż stają się brązowe. Później smaruje nią także twarz i głęboko wdycha powietrze, które przesiąka podziemną grzybową wonią.

Wiruje jej w głowie, kiedy chwiejnym krokiem wraca do łóżka i wsuwa się pod kołdrę. Na parapecie stoją pelargonie o różowych pąkach. Obydwa kaktusy i aloes wyrosły już ze swoich doniczek. Fine włącza lampkę nad łóżkiem i patrzy na telefon. Ma nieodebrane połączenie od mamy.

Odkłada telefon pod poduszkę i wpatruje się w pelargonie. W dziwnym, coraz większym zwolnieniu obserwuje, jak jeden z listków zwraca się ku ostremu światłu lampy, a różowy pąk rozszczepia się i otwiera. Ukazują się ciemnożółte pręciki, zza zasłony wylatuje mucha i na nich przysiada. Fine czuje w nosie gorzki zapach i się wzdryga, kiedy doniczka z opuncją figową pęka. Na parapet i podłogę sypie się ziemia.

7

– Zadzwoń do Paula – powtarza mama.

Mama i ciocia Vibeke pochylają się nad ziemią. Przed przyjęciem urodzinowym trzeba wypielić chwasty. Po ruchach sióstr widać, że bolą je plecy. Obie mają na sobie szorty i koszulki polo zapięte pod szyją. Na nogach trekkingowe sandały. Obwiązały sobie głowy chustkami, żeby włosy nie wpadały im do oczu.

Wchodzę do pokoju dziennego, kiedy z ogrodu dobiega mnie przeraźliwy kaszel. Przez okno w kuchni widzę, jak mama wypuszcza motykę z rąk i biegnie do Vibeke, która nie może złapać tchu. Wylatuję z powrotem na dwór, pomagam cioci usiąść.

– Nic się nie stało – dyszy Vibeke. Robi parę głębokich wdechów.

Ciocia wchodzi chwiejnie do domu i znajduje swój inhalator. Połyka tabletki, popija je wodą. Później zdejmuje chustkę z głowy i obwiązuje nią twarz, tak że materiał zakrywa jej usta. Mówi, że to nic nowego, zawsze tak reaguje, kiedy jest tutaj. Po dłuższej chwili ciocia wraca do ogrodu i podnosi swoją motykę.

Wymykam się do toalety, siadam na desce.

Ja i Jan jesteśmy na razie w separacji. Kiedy się wyprowadzałam, powiedziałam, że robię to, bo nie chcę zniszczyć życia jemu i Fine. Mogę być dla nich niebezpieczna z powodu moich nastojów. Umówiliśmy się na opiekę naprzemienną, tydzień na tydzień, ale przez długi czas nie byłam w stanie mieć Fine u siebie dłużej niż kilka dni, i stwarzało to problemy, ilekroć Jan miał zaplanowany wyjazd. Mama co rusz musiała wkraczać do akcji.

Jan mówił, że tęskni za Fine w każdej sekundzie, której córka nie spędza u niego. Czy mogłam powiedzieć to samo? Nie wiem, co jest z Fine nie tak. Bez wątpienia bardzo ją kocham, ale zawsze istniało coś, czego nie rozumiałam. Już kiedy była mała, miałyśmy problemy z komunikacją. Nigdy nie byłam pewna, co mówi. Jan znacznie lepiej wychwytywał jej początkowe słowa.

Przez całą ciążę straszliwie się denerwowałam. Położna wzięła mnie na rozmowę, ale uznała, że niektóre ciężarne są bardziej lękliwe od innych, że może jestem typem osoby, która chce mieć wszystko pod kontrolą. Zażądałam dodatkowych badań obrazowych. Jan się zgodził i gapił się na zdjęcia całkiem normalnie wyglądającego dziecka.

Po przyjściu na świat Fine nadal wyglądała normalnie. Jan ją ucałował i powiedział, że jest podobna do mojej mamy. Przeciął pępowinę, nauczył się zmieniać pieluchy i wstawał do małej nocą. Mimo to nie spałam, bo co on sobie myślał, kiedy siedział tam sam z Fine? Kiedy przyglądał się jej twarzy, kiedy trzymał ją za maleńką rączkę?

Nie należałam też do osób ochoczo pokazujących malucha, kiedy starsze panie chciały zajrzeć do wózka.

No i okazało się, że miałam rację. Po kilku miesiącach zabraliśmy Fine na badanie skóry i włosów.

– Przecież to bez znaczenia – powiedział Jan. – Fine jest naszą przecudowną córeczką. Przestań się martwić.

Jan płakał, kiedy się wyprowadzałam. Powiedział, że mnie kocha i że już teraz za mną tęskni. Ale nigdy nie spytał, czemu się wyprowadzam, i kiedy rodzice nadjechali z przyczepą, miałam ochotę wrzasnąć: „Dlaczego nie zadajesz żadnych pytań?!”.

Z drugiej strony, czy potrafiłabym mu odpowiedzieć? Nie, a więc czemu go nienawidziłam za to unikanie konfliktów? Fakt był taki, że wybrałam go sama, i w ten sposób błędny krąg się zamykał.

Poznałam Jana, kiedy zaczęłam studiować biologię, a on miał wkrótce pisać pracę magisterską. Zbiegiem okoliczności mieszkał w akademiku na tym samym piętrze co ja.

Trochę się całowaliśmy na paru imprezach. Pożyczaliśmy od siebie jedzenie i podlewaliśmy rośliny, kiedy jedno z nas gdzieś wyjeżdżało. Czasem wybieraliśmy się na zakupy i wspólnie gotowaliśmy. Zdarzało nam się też skoczyć do kina, a pewnego dnia, kiedy poprzestawiałam meble w swoim pokoju i zobaczyłam, jak bardzo ściany domagają się odmalowania, Jan natychmiast się zjawił z puszką farby i pędzlem.

– Nie wiem, czego chcę – powiedziałam, kiedy spytał, czy nie jesteśmy trochę więcej niż przyjaciółmi.

Słał odpowiednie pocztówki z wakacji, przysyłał miłe SMS-y.

Powiedziałam, że jak dla mnie, kobiety mogą mieć męskich przyjaciół. Jan pokiwał głową. Zasugerował, że może powinnam robić tylko te rzeczy, które rzeczywiście coś dla mnie znaczą. Raz na jakiś czas wspominał o przeprowadzeniu się do jednego z większych pokoi w akademiku z własną łazienką i kuchnią. Odpowiadałam, że moim zdaniem powinien zostać w swojej klitce.

Jan zaczął pisać doktorat z badań nad klimatem, co wkrótce skłoniło nas oboje do przejścia na wegetarianizm. Na imprezach pił bardzo niewiele.

Zabawiałam się czasem z innymi, z paroma poszłam do łóżka, ale po każdym razie zostawała we mnie bolesna pustka. Z Paulem było inaczej.

Kiedy nie mogłam znaleźć sobie nigdzie miejsca, wsiadałam w pociąg do Helsingør i opuszczałam miasto, żeby odbywać długie wędrówki po północnozelandzkich lasach. Ale to tylko wzmagało moją tęsknotę.

Powiedziałam Janowi, że ma zbyt depresyjne usposobienie, ale mimo to zaczęliśmy gotować razem każdego wieczoru.

Jan nie wiedział, jak zareagować na wieść, że chcę wyjechać na cały semestr do Stanów i zrobić tam kurs z bioróżnorodności na studiach magisterskich. Opowiedziałam mu o babci botaniczce, która brała udział w wyprawach, badała inteligencję roślin, zajmowała się inżynierią genetyczną i zasadziła swój własny las. Bardzo chciał ją poznać. Moja rodzina wydała mu się chyba baśniowa.

– Możesz tam ze mną pojechać – zaśmiałam się, sporo ryzykując.

Uznał, że to jednak przesada, a ja spodziewałam się właśnie takiej odpowiedzi.

– Skoro twoja babcia była na Uniwersytecie Cornella w latach siedemdziesiątych, musiała pracować z pionierami inżynierii genetycznej. Myślisz, że poznała też Rudolfa Jaenischa z MIT?

Jan był i właściwie nadal jest przeciwny modyfikacjom genetycznym. Hołduje zasadzie „porządku natury”. Jego zdaniem uszlachetnianie jeszcze jakoś ujdzie, ale człowiek powinien uważać, przy czym majstruje. Grzebanie w genach jest znacznie bardziej skomplikowane, niż wydawało się badaczom kilkadziesiąt lat temu.

Jan nie odprowadził mnie na lotnisko, bo tam czekali mama z tatą. Pocałowaliśmy się na pożegnanie w holu w akademiku. Powiedział, że będzie za mną tęsknił, i miałam mu obiecać, że wrócę tutaj za pół roku.

– Nie mogę tego obiecać – odparłam. – Stany to fantastyczny kraj, i mam tam rodzinę. Może zostanę jeszcze na drugi semestr?

Pokiwał głową w ten swój trochę starczy sposób, wziął mnie za rękę i włożył ją w małą ciepłą jamkę między swoimi dłońmi.

Mama płakała, kiedy ściskałyśmy się na pożegnanie.

– Wróć jak najszybciej – powiedziała. – I tylko nie znajdź tam sobie żadnego chłopaka.

Wsiadłam do samolotu. Przez całą drogę nawet na chwilę nie zamknęłam oczu.

Przed wylotem wzięłam się w garść i napisałam do Paula krótki list, który wysłałam bez pośrednictwa Johanne. Napisałam, że przyjadę z wizytą w trakcie nadchodzącego półrocza. Poinformowałam też babcię o planowanym pobycie w Stanach. Przez ostatnie siedem lat wielokrotnie mnie zapraszała. „A Paul wciąż o tobie mówi”, pisała za każdym razem. Tylko skąd mogłam wiedzieć, czy to prawda?

W razie czego mogła opłacić mój bilet, miałam tylko dać znać.

Skwitowałam to zdawkową kartką świąteczną.

Co, jeśli to prawda, że Paul za mną tęsknił?

Przez cały semestr mieszkałam u cioci Vibeke i wujka Charlesa. Ich dzieci powyprowadzały się już z domu i rozsiały po kilku różnych stanach, ale czasem przyjeżdżały w odwiedziny. Mama dzwoniła, tata dzwonił, nawet kilka razy w tygodniu. O tak, tęsknili za mną, a ja tęskniłam za nimi.

Na miejscowy uniwersytet dojeżdżałam samochodem. Kiedy wsiadałam do auta, myślałam o Paulu i zdarzało się, że wybuchałam płaczem. Jan każdej niedzieli pisał mail, Paul natomiast nie odpowiedział na mój list. Za to babcia nie dawała za wygraną: teraz już muszę przyjechać!

Myślałam buńczucznie, że nikt nie będzie o mnie decydował. Po kim odziedziczyłam tę cechę? Po mamie, cioci, babci?

Kiedy semestr powoli zmierzał ku końcowi, skończyły mi się też wymówki. Ciocia Vibeke też miała trochę dość moich uników. W czasie, kiedy u nich mieszkałam, wybrała się do Johanne dwukrotnie. A ja za każdym razem wymyślałam jakiś kiepski pretekst.

– To twoja babcia – powiedziała Vibeke. – Jesteś wystarczająco dorosła, żeby wziąć odpowiedzialność za starego członka rodziny.

Po uporaniu się z ostatnim egzaminem spakowałam śpiwór, karimatę i pojechałam do Johanne. Trzęsłam się przez całą drogę i kilka razy musiałam zjechać z autostrady, żeby uspokoić dłonie.

Babcia zaproponowała mi kanapę, ja jednak nalegałam, że chcę spać na werandzie pod moskitierą, którą wyszukała na moją prośbę. Absolutnie nie protestowała, uśmiechnęła się tylko i powiedziała, że nocowało tak wielu badaczy-podróżników.

Wszystko zaplanowałam i leżałam w gotowości pod pikowanym kocem w kusych spodenkach, koszulce na ramiączkach, w makijażu i w dużych okrągłych kolczykach. Wszystko w kolorze khaki.

Jak tylko babcia zgasiła światło, podkradłam się do lasu, włączyłam latarkę i odszukałam leśną ścieżkę – drogę na skróty biegnącą między wielkimi ciemnymi drzewami. Bicie serca niosło się po całym ciele.

Świeciło się światło. Paul siedział na werandzie z piwem w ręku. Wstrzymałam oddech, nie mogłam wykrztusić ani słowa. Wtedy on się roześmiał, padliśmy sobie w objęcia, rozmawialiśmy swobodnie i po dorosłemu.

Spytałam, czy jego ojciec jest w domu. Paul powiedział, że pozbył się go na kilka dni, to znaczy: Warren był na polowaniu. On sam czekał w napięciu, kiedy będę mogła wymknąć się od Johanne.

Nie zostało w nas nic z dawnej dziecięcości. Nie musieliśmy najpierw zaliczyć ogniska, pływania w rzece, wspinaczki po drzewach. Weszliśmy do jego przyczepy, spletliśmy się ze sobą z poczuciem szczęścia i kochaliśmy się przez całą noc. Tak to zapamiętałam. Robiliśmy to wszystko, o czym marzyłam.

Babcia zaśmiała się na mój widok, kiedy nazajutrz zjawiłam się w domu. Powiedziałam, że Paul przesyła jej pozdrowienia, i padłam na kanapę, gdzie mogłam tylko przespać resztę dnia.

W tym czasie babcia pichciła w kuchni i wieczorem zasiadłyśmy do sporej kolacji. Rzuciłam się wygłodniała na jedzenie.

– Bawcie się dobrze – powiedziała babcia, kiedy znowu skierowałam się do wyjścia.

Wyrwał mi się chichot, tak, obie zachichotałyśmy.

Zastanawiałam się, jaka była babcia za młodu. Zdaniem mamy i cioci zawsze wiodła żywot starej panny, ale może wcale tak nie było? Może miała hordę kochanków, a może trudniła się prostytucją, kiedy Vibeke i Birgit były dziećmi?

– Weź przestań – powiedziałam do siebie, idąc ścieżką do Paula.

Spotkaliśmy się nad rzeką i kochaliśmy się, oparci o drzewa. Zupełnie się nie przejmowałam wydawanymi przez siebie dźwiękami.

– Niedługo znowu przylecę do Stanów.

Paul kazał mi to przysiąc.

Warren siedział z piwem na werandzie. Przywitałam się, ale wyglądał jak kamień, chociaż właśnie tego dnia został dziadkiem. Babcia Johanne została prababcią, a moi rodzice – dziadkami.

– Muszę wracać – powiedziałam z porozumiewawczym mrugnięciem – to ostatni wieczór.

Poszliśmy za przyczepę, objęliśmy się i pocałowaliśmy na pożegnanie. Nagle zrobiło nam się żal, przemknęliśmy z powrotem do przyczepy, kochaliśmy się na podłodze.

Kiedy następnego ranka niemal bezszelestnie otworzyłam drzwi do domu babci, ona czekała na mnie przy stole z obfitym brunchem. Usiadłam na krześle naprzeciwko niej.

Przyglądała się malinkom w kolorze purpurowego serca rozsianym po całej mojej szyi. Nalała mi kawy.

– Babciu – zaczęłam – mogę u ciebie pomieszkać przez pewien czas?

– Nie miałaś dzisiaj wracać?

– Mogłabym jeszcze to zmienić, zostać tutaj na drugi semestr. Miałabym okazję lepiej cię poznać…

Prychnęła.

– …i oczywiście Paula.

– Musisz wrócić do domu – oznajmiła stanowczo.

– To tylko pół roku.

– Zrobi się zamieszanie, mama będzie za tobą tęsknić. Najpierw ja ją opuściłam, później Vibeke. Nie możesz jej tego zrobić.

– Ale przecież…

– Jej wnuki nie będą tutaj dorastać. Marie, musisz wrócić.

Okulary babci ciskały błyskawice. Przestraszona zjadłam kanapkę z serem, podczas gdy ona spakowała moje rzeczy, wystawiła walizkę na werandę i podała mi rękę na pożegnanie.

Wracałam do Danii z nastawieniem, że przylecę do Stanów za pół roku i zostanę tam na cały semestr. Musiałam tylko najpierw porozmawiać o tym z mamą i tatą, ale czułam się tak, jakby babcia przeszyła mi serce na wylot.

Rodzice czekali na mnie na lotnisku. Mama roniła łzy szczęścia, tak jak wtedy, gdy zawsze witaliśmy tam ciocię Vibeke. Pociągała nosem przez całą drogę samochodem i nie wypuszczała mojej dłoni z uścisku.

– Dobrze jest wrócić – przytaknęłam.

Po kilku dniach w rodzinnym domu, gdzie mama ciągle pytała, jak się czuję, wróciłam do swojego pokoju w akademiku, który na czas nieobecności podnajęłam komuś innemu. Byłam przeraźliwie zmęczona, a mój rytm dobowy nie zdążył się jeszcze uregulować.

Nie próbowałam znaleźć Jana.

Poszłam do kuchni, żeby zrobić sobie coś do jedzenia.

Ludzie mnie pozdrawiali, jakbym była nieobecna tylko przez krótki czas.

Kroiłam warzywa i z każdym pociągnięciem noża czułam ból.

Skręcałam się na łóżku, nie mogłam zasnąć.

Otwierałam książki i je zamykałam.

Wyjrzałam przez okno, na ulicę z samochodami, które brnęły przez wielkie kałuże. Lampy uliczne włączały się drżąco i sprawiały, że deszcz błyszczał. Fælledparken po drugiej stronie spowijała czerń.

Rozebrałam się przy zaciągniętych zasłonach i znowu próbowałam zasnąć.

Usiadłam przy biurku, żeby czytać artykuły.

Nie poszłam do całodobowej apteki.

W sobotę była impreza. Zanim na nią poszłam, napiłam się z ludźmi z piętra w naszej wspólnej kuchni. Tylko jedna butelka, jakbym mogła tym zakląć rzeczywistość.

W pomieszczeniu socjalnym rozlewano piwo do dużych plastikowych pokali, które podawano nad zatłuszczonym barem. Kupiłam jedno, umoczyłam usta, narysowałam coś palcem na zaparowanym plastiku i odstawiłam je na parapet. Po chwili znów sięgnęłam po piwo, pociągnęłam łyk.

Potańczyłam trochę z dziewczynami z korytarza, łypiąc po kątach.

Czy to nie on siedział tam, przy oknie, z żółtawym piwem? Czy mnie widział?

Czy ja go widziałam?

Wyszłam z kręgu. Nic ze sobą nie zrobiłam, włożyłam jakąś przeciętną kieckę. Nie wzięłam prysznica, pociągnęłam tylko rzęsy tuszem.

Jan zmierzał ku mnie długimi krokami. Uśmiechał się. Niemal wpadłam w jego sweter.

– Marie.

Pocałował mnie w ucho.

Niespecjalnie przejmowałam się tym, że inni się gapią. Energicznie oplotłam go ramionami i tańczyliśmy do romantycznego kawałka, z którego wcześniej zawsze się natrząsaliśmy. Całowałam łapczywie jego wargi, pachniały moimi włosami.

Odstawione przeze mnie piwo zapewne wypił ktoś inny. Posiedzieliśmy trochę przy jednym ze stolików, chociaż nie dało się tam rozmawiać z powodu głośnej muzyki.

Na górze w mieszkanku Jana znowu się całowaliśmy. Miał dwa pokoje, każdy z oknem, i tylko jednego sąsiada z boku.

*

Jan i ja zostaliśmy najwyraźniej parą. Chociaż żadne z nas tego nie powiedziało. Poszliśmy na spacer do Fælledparken i Jan odłamał fioletowy kwiatostan od krzewu budlei. Wdychałam jej zapach, kiedy wracaliśmy do akademika.

Czy inni patrzyli na nas ze wszystkich pokoi?

Razem gotowaliśmy, razem chodziliśmy do kina. Po kilku dniach zaczęliśmy się rozglądać za prawdziwym mieszkaniem, które Jan zamierzał kupić. Przygotowywałam u niego swoje prace zaliczeniowe. On podawał nam lunch, parzył herbatę i czytał to, co napisałam. Jak zwykle mówił, że jestem dobra.

Kiedy podpisał umowę kupna mieszkania, przyniosłam z apteki test ciążowy. Wynik był pozytywny. Siedziałam z testem w ręku, gdy w zamku zachrobotał klucz i do środka wszedł Jan z pełnymi siatkami.

Płakałam, a on to zauważył.

Podałam mu test. Objął mnie, wyglądało to prawie jak napaść. Tuląc mnie mocno, powtarzał, że bardzo mnie kocha. Oczywiście, że dziecko powinno przyjść na świat, na pewno damy sobie radę. Już teraz się na to cieszył.

Nic nie mówiłam, tylko płakałam dalej. Myślałam o tym, żeby pojechać do rodziców, ale tego nie zrobiłam.

Następnego dnia znalazłam w swojej przegródce na pocztę list od Paula. Złożyłam kopertę i schowałam ją do plecaka. Dzień później poszłam do parku z zamiarem spalenia listu. Jednak zamiast to zrobić ukryłam go w bardzo mało oryginalnym miejscu – w książce kucharskiej z przepisami mięsnych potraw gotowanych na wolnym ogniu.

Mama i tata byli zaskoczeni, ale się ucieszyli. Naprawdę, nigdy wcześniej nie widziałam mamy tak szczęśliwej. Bił od niej blask, jakby to ona była przy nadziei.

Rodzice zrobiliby wszystko, żeby pomóc mnie i Janowi.

Kiedy Fine miała pójść do szkoły, kupiliśmy dom. Czułam się bezpieczna, a zarazem wściekła.

Staraliśmy się o kolejne dziecko, bo w dzieciństwie było mi smutno samej, z kolei Jan miał dwie siostry. Nic się jednak nie działo.

Robiliśmy różne badania, i to najwyraźniej ze mną było coś nie tak. Sprzeciwiałam się adopcji, chociaż on był na nią otwarty. Kategorycznie odmówiłam też bycia rodziną zastępczą.

Zerkałam z ukosa na Jana i na Fine. Zawsze powtarzał ze szczęściem w głosie:

– Ależ Fine jest do ciebie podobna! To naprawdę niesamowite!

Kochał ją. Czy było mi trudno kochać, bo się bałam?

Dostrzegałam wszystkie osobliwości Fine, Jan widział w niej na ogół to, co zwyczajne.

Jan dużo podróżował, ja zaś najczęściej przebywałam w domu i spędzałam wiele nocy sama. Jego powroty były jasnymi punktami i uważałam, że jako jedyny naprawdę potrafił wypełnić nasz dom. Potrafił pobudzić Fine do prawdziwego śmiechu, tak że wyglądała jak wesoła dziewczynka. Potrafił też ją przekonać, że pewnego dnia będzie miała mnóstwo przyjaciółek, miłego męża i wiele dzieci.

Jednak gdy zostawałam sama z Fine, zdarzało się, że znikała. Czasem znajdywałam ją w ogrodzie, gdzie przesiadywała w kącie i tylko się gapiła.

Zimą, kiedy Jana nie było w domu, często spałyśmy razem. Zdarzało mi się sięgnąć rankiem po telefon i zgłosić, że obie jesteśmy chore. I tak leżałyśmy obok siebie, wpatrując się w szary prostokąt okna ze światłem dziennym. Fine mówiła, że chciałaby zamieszkać w lesie. Odpowiadałam, że nie możemy tego zrobić. Ja i tata mielibyśmy za daleko do pracy.

– Moglibyśmy żywić się tym, co tam znajdziemy. Nie musielibyście pracować.

Koło południa, po śniadaniu, szłyśmy zwykle na spacer do pobliskiego lasu. Wybierałyśmy mało uczęszczane ścieżki i starałam się przekazać Fine to, czego sama nauczyłam się o przyrodzie.

Zaróżowiały mi się policzki, Fine nabierała kolorytu. Wracałyśmy do domu, próbowałam nakłonić ją do zjedzenia czegoś. Nigdy nie miała dużego apetytu.

Zdaniem jednego z lekarzy Fine ma przemianę materii wydajniejszą niż u innych dzieci, i to w zasadzie dobrze. Rośnie też tak, jak powinna w stosunku do długości jej ciała tuż po urodzeniu. Serce bije u niej wolniej niż u przeciętnego człowieka, ale wszystko jest z nim w porządku i krew się odpowiednio natlenia. Fine nigdy nie dostaje zadyszki podczas wysiłku.

Pytałam o te wypukłości na jej skórze i o włosy, bardzo grube i lepkie. Nie ma na to jednak wyjaśnienia i, póki nie jest to dokuczliwe, lekarze nie chcą się tym zajmować. Owszem, dobrze robimy, nie obcinając jej włosów, skoro tak ją to boli. Z czasem można będzie usunąć kosmetycznie najgrubsze spośród nich. Może da się też przeszczepić na przód głowy część zwykłych włosów z okolicy karku.

Lekarz z oddziału wzrostu i reprodukcji zbadał Fine w całej postaci, jak się wyraził. To znaczy bez ubrania. Sprawdził narządy płciowe, podczas gdy ja trzymałam ją za rękę.

– Jest inaczej zbudowana – oznajmił, kiedy Fine wybierała sobie cukierek ze słoja. – Łechtaczka jest dość duża, ale pochwa wygląda normalnie.

USG podbrzusza wykazało, że Fine ma zarówno jajowody, jak i macicę. Zbadano też jej chromosomy i hormony. Wszystko najwyraźniej mieściło się w normie, więc nie pozostało nic innego, jak śledzić uważnie jej rozwój w okresie dojrzewania.

Jan badał zmiany klimatyczne. Ta dziedzina nauki była przez lata postrzegana trochę jako nisza dla nerdów, ale obecnie zyskała wysoką rangę. Jan był rozchwytywany na całym świecie.

Sama dostałam posadę w liceum w Allerød, gdzie uczyłam biologii i wiedzy o społeczeństwie.

Przez to wszystko, czego Jan dowiadywał się dzięki swoim badaniom, a co później przekazywał mnie, zaczęłam uważać za swój obowiązek uświadomienie uczniom, jak krytyczny jest stan naszej planety.

Rodzice wielu z nich mają wyższe wykształcenie i jeżdżą za granicę kilka razy do roku. Jedzą to, na co mają ochotę, i kupują nowe rzeczy, bo lubią wszystko wymieniać i nie chcą być uważani za kogoś, kto zatrzymał się w miejscu. I tak podczas gdy ich dzieci siedzą na lekcjach, globalne ocieplenie przybiera na sile, lasy są wycinane, a zanieczyszczanie środowiska trwa w najlepsze,

W każdej klasie zawsze jest ktoś, kto pyta, czemu nikt nie zrobi czegoś naprawdę, ale to naprawdę radykalnego. Dlaczego do tej pory nigdzie na świecie nie znalazł się przywódca, który zdołałby gruntownie przemeblować swoje społeczeństwo?

Zwykle odpowiadam, że przymusem daleko się nie zajedzie. Posługuję się za to metaforą stada jeleni, w którym jedno ze zwierząt zatrzymuje się, węszy w przeciwnym kierunku i zmienia kurs, dzięki czemu pociąga resztę za sobą.

Mówię o emergencji – o tym, że prostsze organizmy, oddziałując ze sobą, stwarzają coś nowego i bardziej złożonego. Coś, co nie jest jedynie sumą swoich elementów składowych ani efektem świadomej strategii. Rezultatem emergencji może być gniazdo termitów albo kryształ lodu. Ale czy może być nim też społeczeństwo, które zaśmieca świat i myśli wyłącznie o konsumpcji? Czy to znaczy, że emergencja jest nie tylko zjawiskiem pozytywnym, polegającym na stwarzaniu i budowaniu? Czy to, co obecnie obserwujemy – kryzys klimatyczny i ekologiczny – jest efektem indywidualnego pragnienia poszczególnych jednostek, by wieść wygodne życie?

– Możemy tylko mieć nadzieję – brzmi moja odwieczna puenta – że zarówno w człowieku, jak i w przyrodzie objawi się emergencja wiodąca ku czemuś nieniszczącemu. Ekstremalnie szkodliwy styl życia, który obecnie prowadzimy, to zjawisko istniejące od zaledwie paru pokoleń. Nie żebyśmy wcześniej byli całkowicie niewinni. Wielkie ssaki wymarły w Australii wraz z tym, jak siedemdziesiąt tysięcy lat temu pojawiliśmy się my – ludzie. To samo dotyczyło smilodonów w Ameryce Południowej. Wtedy wymieranie postępowało jednak znacznie wolniej.

Z drugiej strony, może da się szybko zawrócić i podążyć w przeciwną stronę, żebyśmy jako gatunek stali się mniej szkodliwi. Na niektórych polach może nas też uratować technologia. Na przykład energia słoneczna docierająca do Ziemi w ciągu jednej doby mogłaby pokryć nasze całoroczne zużycie. Jeśli nauczymy się ją wykorzystywać, tak jak robią to miliardy małych liści na drzewach, będziemy w stanie wiele zdziałać.

Nasuwa się też pytanie: czy nie możemy z powrotem zamieszkać w lasach i żyć tak jak nasi przodkowie?

– Nie da się już tego zrobić – mówię. – Nie mamy tyle lasów, żeby pomieścić tam wszystkich. Jest nas na Ziemi zbyt wielu. Oczywiście możemy posadzić więcej drzew, ale trzeba mieć świadomość, że kultura zbieracko-łowiecka potrzebuje znacznie większej przestrzeni życiowej niż kultura rolnicza.

Nie dostawałam więcej listów od Paula. Nie znał mojego nowego adresu, ale gdyby chciał się skontaktować, mógł chyba przycisnąć babcię albo sprawdzić mnie w Google’u?

Paul towarzyszył mi dniami i nocami. Był w moich snach, był w bursztynowych oczach Fine. Była cała jego twarz, która stapiała się w jedno z korą drzew. Był jego uśmiech i była moja obietnica.

Jednak co się stało, to się nie odstanie.

Podczas odwiedzin u babci, kiedy Fine miała cztery lata, Jan przysiadł się do Johanne na werandzie i wypytywał ją o jej życie i pracę badawczą. Wyglądał niemal jak zakochany. Wychwalał ją pod niebiosa, kiedy powiedziała, że gdyby nie kupiła tego terenu i nie obsadziła go drzewami, zostałby z pewnością wykorzystany do szczelinowania hydraulicznego. To potwornie szkodliwa metoda wydobywania gazu poprzez wpompowywanie pod ziemię mieszanki wody, piasku i chemikaliów.

Nasza wizyta była wielkim ryzykiem, i dokąd to wszystko zmierzało? Moja amerykańska rodzina musiała jednak poznać Fine.

Spoglądałam nerwowo między drzewa i drżałam na dźwięk każdego szelestu, każdego odgłosu przypominającego warkot silnika samochodu.

Nocą w namiocie było przeraźliwie gorąco. Oplotłam Fine ramieniem na wypadek, gdyby próbowała wyjść na dwór. Położyła swoje małe nóżki na moich i otwierała oczy za każdym razem, kiedy się poruszałam. Czy mogłam się stamtąd wymknąć? Czy wtedy mała pobiegłaby za mną? Czy może obudziłaby się przez moją nieobecność, a jej płacz zaalarmowałby Jana?

*

W drodze powrotnej w samolocie byłam zła jak osa, a Jan coraz bardziej się irytował. Fine nie przestawała pytać, kiedy znowu polecimy do Stanów. Chciała wrócić do żółtego misia. I poślubić go, kiedy dorośnie.

Przez cały miesiąc czułam zmęczenie. Miałam burzliwe sny, budziłam się czasami rozogniona, ciężko oddychając, obok Jana, który leżał sztywno, blady i z szeroko otwartymi oczami.

Czy w którymś momencie powiedziałam imię „Paul”?

Odkąd Jan wybrał się w pierwszą ze swoich długich podróży służbowych, zawsze przysyłał mi kwiaty. Z biegiem lat bukietów nadawanych Interflorą było coraz więcej – jeden na każdy wyjazd do nowego kraju – tak że na naszym stole jadalnianym zawsze stały świeże kwiaty. Jan robił to, chociaż obydwoje wiemy, że róże są importowane. Koszt róży z Kenii to kilogram dwutlenku węgla, ale aż pięć kilogramów, jeśli kwiat wyhodowano w Holandii w ogrzewanej szklarni.

W ostatnich miesiącach naszego wspólnego mieszkania kurierzy często dzwonili do drzwi przed południem, kiedy leżałam w łóżku. Nie miałam siły otworzyć.

Dopiero gdy przypadkiem zajrzałam za szopę, chyba w poszukiwaniu pompki rowerowej, o którą dopytywała się Fine, ujrzałam ten stos.

Leżały tam bukiety w lśniącym celofanie, warstwami, jedne na drugich. Jan musiał przysyłać mi kwiaty każdego dnia. Róże, gerbery i irysy perliły się skroploną parą.

Weszłam do domu i rozszlochałam się na sofie. Wtedy znów rozległ się dzwonek u drzwi.

Po tym, jak Jan późnym wieczorem przybył taksówką z lotniska, leżeliśmy obok siebie jeszcze przez kilka nocy.

Tydzień później powiedziałam, że się wyprowadzam.

8

Adresownik babci leży obok telefonu, wybieram numer Paula. W słuchawce słychać pikanie, przygryzam skórę na przegubie ręki, kiedy z oddali dobiega mnie wołanie mamy.

Mama i ciocia przeszły kawałek drogi ścieżką w głąb lasu. Wskakuję w babcine drewniaki i podążam za nimi na polanę, gdzie trawa jest skoszona w kształt koła. Leży tam duży kamień, a obok niego stoi szklany niebieski wazon z małą, zwiędłą czerwoną różą. Na kamieniu wyryto jakieś litery i cyfry.

– Nie widziałam tego wcześniej – komentuje Vibeke.

– Pogrzebała tutaj psa?

– Pierwsza litera wygląda jak „E”.

– Jeśli leży tutaj pies, to znaczy, że Johanne jest w lesie sama – stwierdza mama. – Marie, dodzwoniłaś się do Paula?

– Nie odebrał.

– W takim razie musisz tam pójść.

Powoli wkładam kurtkę, zarzucam plecak na ramię. Przeglądam się w lustrze, poprawiam makijaż i mocniej wiążę włosy gumką. Moja twarz się postarzała, mam na czole zmarszczki, dwie małe bruzdy między oczami.

Idę do Paula leśną ścieżką. Drogą na skróty.

Wyboista ziemia pod podeszwami moich adidasów, korony drzew nad głową. W ciele ołowiana ciężkość, przez co czuję się, jakbym była ślepa.

Spoglądam między drzewa i coś tam jest. Teraz, o zmierzchu, światło serca jarzy się dziko i biało w moim wewnętrznym spojrzeniu. Żywe postaci, moje i Paula, zachowane w pamięci. Wciąż tutaj jesteśmy. Świecimy się?

Parzę na telefon: zero kresek, jedna kreska, dwie kreski, zero kresek. Jest tutaj zasięg, mogłabym zadzwonić do Fine.

Mijam czarne kamienie, porastający je mech stroszy swoje małe antenki. Wyczuwam woń dymu.

Na telefonie jest teraz jedna kreska, potem trzy, i cztery. Ukazuje mi się dom Paula. Na podwórzu stoi samochód terenowy, obok szopy widzę jakieś zwierzę powieszone za nogi.

Dach ugina się pod brązowym igliwiem, drzewa urosły. Światło już nie zagląda do okien.

Kreski nadal są cztery, widzę teraz jakąś osobę, która chodzi za domem. Ktoś zaczyna rąbać drewno.

Dzwoni mój telefon. Błyskawicznie odbieram. Fine ma zaspany głos.

– Cześć, mamo.

– Cześć, kochanie – szepczę.

– Obudziłaś mnie.

– Ja? Przecież to ty do mnie dzwonisz.

Fine milknie.

– Jak twoja gorączka?

– Nie słyszę cię.

– Możesz trochę podgłośnić?

– Co?

Powtarzam pytanie głośniej. Fine mówi, że chyba już nie ma gorączki, ale co to za dźwięki słychać w tle?

– Nic takiego.

Znowu cichnie, wtedy ja szepczę:

– Czy tata jest obok ciebie?

– Chciał pójść wcześnie spać.

– Śniły ci się koszmary?

Nie odpowiada.

– Fine, co takiego ci się śni?

– Trudno to wyjaśnić… Czy jest tam prababcia? Mogę z nią porozmawiać?

Rozlega się jej kaszel, odsuwam trochę telefon od ucha.

– Prababcia jest w lesie. Nie wiemy, gdzie dokładnie.

– Było jej przykro?

Nie odpowiadam.

– Mamo, a jeśli wyzdrowieję, będę mogła do was przyjechać?

– Słucham? Co mówisz?

Szepczę „halo” kilka razy z rzędu, ale ona nie powtarza pytania.

– Fine, koszmary mogą się skończyć, kiedy się o nich opowie. Tak samo jak wtedy, gdy komuś się wydaje, że za drzwiami czai się potwór, i oświetla to miejsce telefonem. Może się okazać, że… że wisi tam tylko kurtka. Albo…

– Hm.

W miejscu, gdzie wcześniej rąbano siekierą, zapada cisza.

– Znowu nie słyszę, co mówisz…

– Co ci się śni?

– W sumie to nie wiem, czy się bałam. Ale musiałam naprawdę się ruszać, bo uderzyłam kolanem o ścianę. Dlatego się obudziłam.

Postać przechodzi na podwórze, bierze coś z samochodu, zatrzymuje się z dłonią opartą o tylną klapę. Dwoje oczu mnie zobaczyło. Serce łomocze mi w piersi, łomocze w dłoni, w telefonie, trzęsie się w uchu.

– No więc… – mówi Fine – byłam tak jakby sama, a jednak nie byłam. Otaczały mnie takie… one były… były całe zielone.

– W porządku – szepczę. – Opowiesz mi o tym innym razem. Rozłączam się, dobrze? Może jeszcze uda ci się zasnąć?

– Dobranoc – mamrocze Fine i znika wraz z kliknięciem.

Wkładam telefon do kieszeni. Ciągle się na siebie patrzymy. Nie widzi, kim jestem, myślę. Jeszcze nie zaświtało mu w głowie, że to ja. I co dalej? Wyjmie karabin? Zastrzeli intruza, który wtargnął na teren prywatny?

Odwracam się i zaczynam się oddalać. Przez chwilę pragnę, żeby przeszyła mnie kula, i szepczę:

– On istnieje, on naprawdę istnieje. Paul jest tutaj. Mieszka w lesie. Mój Paul nadal tu jest.

Tęsknię za nim, tak jak zawsze za nim tęskniłam. Czy on tęskni za mną? Czy wie o Fine?

*

Słychać szelest. Zatrzymuję się. Dźwięk cichnie. Ruszam z miejsca, znowu coś szeleści. Wilk? Ryś? Niedźwiedź? Przyspieszam kroku, mam ochotę pobiec, ale jeśli to dzikie i niebezpieczne zwierzę, ucieczka tylko je zachęci.

Pojawia się przede mną dom Johanne.

Oczywiście różnimy się od siebie, Paul i ja. On mieszka w lesie i nie chodził do szkoły. Ja studiowałam na uniwersytecie i jestem dzieckiem matki, która nie przejawia najmniejszego zainteresowania przyrodą.

– Zastałaś go?

Mama miesza w garnku, uderza mnie woń ziemniaków i mięsa.

– Spróbuję później.

Obstukiwanie łyżki o brzeg garnka.

– Zadzwoniłaś do drzwi?

– Tak.

Wzdrygam się pośród pary. Mama też.

– Rozpalić w kominku?

W koszu z opałem dostrzegam stare gazety, a między nimi kilka stron zapisanych ręką babci. Rwę papier na paski i wrzucam go do kominka. Na wierzch kładę zgniecione strony gazet i ustawiam szczapy drewna w kształt tipi.

Zapałka, i jeszcze jedna. Papier gazetowy rozbłyskuje i nawet nie muszę dmuchać, bo drewno błyskawicznie otaczają płomienie.

– Dziękuję – mówi mama.

Biały dym wzbija się w powietrze, rozsnuwa się nad drzewami.

Poczta od cioci Vibeke przychodziła regularnie. Mama też regularnie odpisywała i chodziłyśmy razem do skrzynki, żebym mogła sama wrzucić list. Zawsze dołączałam do niego rysunek.

Tęskniłam za ciocią, kochałam ją.

W domu wczołgiwałam się czasem pod kanapę i tam płakałam. Nie chciałam, żeby mama mnie znalazła, żeby spytała, czemu jest mi smutno.

Czy to dlatego przeczytałam list od cioci? Ten napisany tylko do mamy. Zorientowałam się, że mama go ukryła. Z tyłu za książkami kucharskimi.

List wydał mi się okropny. Nie było w nim ani śladu radości, która cechowała korespondencję przeznaczoną dla całej rodziny. Nie zawierał żadnych sympatycznych opisów codziennych drobnych wydarzeń i chociaż nigdy nie miałam możliwości przeczytać żadnego z listów mamy do cioci, przeczuwałam, że brzmiały mniej więcej tak samo.

Obie siostry niczego nie pragnęły bardziej, niż żeby znowu być razem. Tęskniły jak szalone i zasypywały się pretensjami: Dlaczego tak rzadko tutaj przyjeżdżasz? Czemu to zawsze ja muszę cię odwiedzać? Gdybym mogła cofnąć czas, nigdy nie wyszłabym za mąż. Nigdy nie miałabym dzieci.

Narzekały na mężów. Narzekały na dzieci, wiecznie domagające się uwagi. Na ich małe rączki, które tak mocno je obejmowały, że obie mogły być tylko tam, gdzie były.

Pisały, że czują się tak, jakby znalazły się na tym ziemskim padole, żeby cierpieć wieczny smutek i wieczną tęsknotę.

Czyli to wcale nie było dziwne, że płakałam przez całą drogę powrotną ze Stanów. Że ryczałam jak bóbr za każdym razem, gdy żegnaliśmy ciocię na lotnisku.

Może dlatego siostry tak rzadko się odwiedzały? Bo ponowna rozłąka była dla nich zbyt bolesna?

Ale przychodziły też te miłe listy. Czy one także zawierały prawdę? Czy może prawda znajdowała się gdzieś pomiędzy tymi i tamtymi listami?

Czułam w sercu niemożliwie wielki ból i nie mogłam o tym z nikim porozmawiać.

Jemy kolację w domu, zerwał się silny wiatr. Drzewa się kołyszą, przez ściany słychać ich szum. Mama mówi, że po posiłku pojedziemy do Paula.

Danie jednogarnkowe ma nam starczyć na kilka dni. Można je odgrzewać w nieskończoność, mówi ciocia. Małe kolby kukurydzy z puszki zostały podgrzane i można je posmarować odrobiną masła. Kawałki mięsa dają się łatwo wydłubać, siostry kiwają głowami, i wtedy potrawa będzie wegetariańska.

Telefon dzwoni. Ciocia wyciera ręce w fartuch. To znowu wujek Charles. Vibeke wznosi oczy do nieba. Pokazuje na migi, że chodzi o pralkę.

Mama chce odłożyć zmywanie na później. Próbuję ją przekonać, że mogę zostać i się tym zająć, jeśli one pojadą do Paula. Ciocia mówi, że szybko się uwiniemy, zrobimy to teraz.

Kiedy zamierzamy powkładać do szafek czyste sztućce i talerze, coś nagle drapie w drzwi. Nieruchomiejemy, nadstawiając uszu. Na zewnątrz rozlega się szczekanie.

Mama i ciocia pochodzą do drzwi, jedna tuż przy drugiej. Do domu wpada wielki czarny stwór, klamka uderza o ścianę. Długowłosy pies skacze, liże nasze dłonie, wtyka głowę w pustą miskę.

– Karma stoi pod zlewem.

Vibeke nie odrywa ode mnie oczu, kiedy napełniam miskę. Mama przyklęka przy zwierzęciu i coś do niego mówi. Ciocia próbuje rozczesywać mu sierść palcami, bo ma w niej cały las. Tkwią tam zaplątane gałązki i nasiona. W ogon wczepiło się mnóstwo kolczastych łodyżek. Na łapach widać zaschnięte błoto, a jedna z nich jest zraniona.

Po tym, jak pies ugasił pragnienie, wybiera się na obchód. Pazury stukają o podłogę w pokoju dziennym, w sypialni zwierzę popiskuje, zagląda pod łóżko. Na koniec wybiega na korytarz i ciężko osuwa się na legowisko. Oczy się zamykają, głowa opada jak kamień i czworonóg szybko zasypia. Przez sen przebiera łapami, wywraca na wierzch górną wargę, cicho poszczekuje.

Ciocia Vibeke dalej oczyszcza mu sierść z liści, kolczastych gałązek i owoców dzikiej róży. Rozkrusza błoto z jego łap. Potem wstaje, żeby wyrzucić to wszystko na trawnik.

W długiej sierści na jasnym psim brzuchu, między sutkami, znajduję dwa niewielkie, czerwone kwiaty róży.

– Są naprawdę ładne – mówię i wyplątuję je jeden po drugim. Brązowe działki kielichów lepią się do palców. Wkładam róże do szklanki z wodą i stawiam na kuchennym blacie.

– Vibeke, idziemy – komenderuje mama.

– Ten pies jest w opłakanym stanie – mówi ciocia.

– Pewnie od niej uciekł. Może złamała nogę? Już dawno powinnyśmy zacząć jej szukać.

– Albo umarła…

– Jeśli umarła, musimy ją pogrzebać.

Mama na mnie patrzy, zakłada mi za ucho kosmyk włosów.

– Jest już ciemno – protestuje ciocia – nie możemy teraz jej szukać.

Zaczyna kasłać, znowu otwiera kosmetyczkę, inhaluje się, połyka tabletki. Ja też kaszlę, i mama też.

Po położeniu się na kanapie Vibeke wraca normalny oddech. Ciocia mówi, że musi się przespać.

– Spójrzcie. – Wyciąga przed siebie dłonie – To alergia?

Otwieram drzwi, próbuję zmusić psa do wstania. Pokazuję na dwór.

– Johanne, szukaj! Szukaj Johanne.

Pies kładzie głowę na łapach. Wzdycha. Czuję drapanie w gardle, zamykam szybko drzwi.

Wycie wiatru przybiera na sile. Coś uderza o dach, może to gałąź. W świetle wylewającym się z kuchennego okna widzę gnące się drzewa i wirujące liście.

Mama kładzie się na kanapie obok siostry. Wycofuję się do sypialni, nakrywam babciną kołdrą. Miś się gapi. Karteczka z napisem „Dla Fine” wisi przekrzywiona.

Wyłączam światło. Czy babcia błąka się teraz sama, po omacku, potykając się o wszystko? Albo leży? Czeka na śmierć ze spojrzeniem utkwionym w gwiazdy? Wzywa pomocy, bo zimno jest zbyt dotkliwe? Bo jednak zaczyna się bać, gdy korzenie drzew niepostrzeżenie się ku niej przesuwają, by pozyskać pokarm, który jeszcze jest w jej ciele.

Johanne kocha swój las.

A ja nic nie wiem.

Słychać drapanie o moje drzwi, ciocia Vibeke mówi:

– Stop, stop it. Lay down. Lay down!

9

Tata siedzi w kuchni. Fine chciałaby, żeby do niej przyszedł i zarazem nie chciałaby, żeby do niej przychodził. Wcześniej, kiedy wetknął głowę do jej pokoju, udawała, że śpi.

Ależ teraz pachnie tutaj naleśnikami! Fine uwielbia dżem, biały cukier i syrop klonowy. W zamrażalniku zwykle są też lody. Chociaż Fine właściwie nie jest głodna.

Zamyka oczy. Chce zaczekać z ich otwarciem do przyjścia taty, żeby dać się zaskoczyć. Tak jak wtedy, gdy wciąż ekscytowała się prezentami gwiazdkowymi i urodzinowymi. Gdy wierzyła w Świętego Mikołaja albo tylko miała nadzieję, że on istnieje. Obecnie jest tak, jakby ciągle musiała być niezwykle wdzięczna. Dlatego woli rozpakowywać prezenty, kiedy nikt nie patrzy. Jak wtedy, gdy dostaje coś pocztą od prababci Johanne. Prababcia nie zagląda jej przez ramię i Fine może jej odpisać, jeśli będzie miała czas i ochotę, lub w ogóle tego nie robić. Prababcia nigdy się o nic nie gniewa, ani nie okazuje rozczarowania. Chociaż może teraz jest inaczej? Czy dlatego poszła sobie do lasu, jak powiedziała mama?

Leżąc pod kołdrą, Fine chwyta lewy palec serdeczny i za niego pociąga. Jakby nosiła na nim pierścionek, którego nie można zdjąć. Staw lekko strzyka. Odkąd Fine sięga pamięcią, zawsze tak robiła, jeśli sny nie przychodziły do niej same. Obecnie robi to z nawyku, bo po tym, jak się rozchorowała, pociąganie za palec przestało być konieczne. Teraz wystarczy tylko zamknąć oczy, a krew pod skórą na szyi zaczyna tętnić. Zieleń i czerwień mieszają się jak na palecie.

Wcześniej Fine często się bała, że magia może się wyczerpać, albo że jeśli będzie robić to zbyt często, nie da rady myśleć o niczym innym.

*

Tata wyłącza okap nad kuchenką. Fine puszcza swój palec, otwiera oczy, odwraca głowę ku ścianie i udaje, że nie słyszy, kiedy coś zostaje postawione na jej biurku. Potem tata kładzie na jej czole swoją dużą dłoń i delikatnie odgarnia nią jej włosy.

– Kochanie?

Fine parska, odwraca się nieznacznie. Tata zakłada jej włosy za ucho. Jakie to przyjemne.

– Są naleśniki, mój skarbie.

Fine powoli siada otulona kołdrą.

– Masz ziemię na całej twarzy. – Śmieje się tata.

Fine jednak zjada pięć zwiniętych naleśników. Są z cukrem, dżemem jagodowym i syropem klonowym.

– Spytałam mamę, czy mogę przyjechać do Stanów, jeśli szybko wyzdrowieję.

– Nie ma mowy.

– Mógłbyś przecież polecieć ze mną?

– Nie bardzo.

Tata zbiera końcówką naleśnika resztę dżemu ze swojego talerza.

– Ale mógłbyś, gdybyś nie musiał pracować?

– Jak sądzisz, co powiedziałaby na to mama?

– Mama mówiła, że bardzo za mną tęskni.

– Najlepiej, jeśli wybierzecie się tam innym razem.

– A urodziny prababci?

Tata kwituje to skinieniem głowy, wstaje, ustawia talerze na tacy.

– Siądę sobie w salonie. Nie masz żadnych lekcji do odrobienia?

Wychodzi do kuchni i otwiera zmywarkę. Po chwili słychać melodię włączanego maca i dźwięki Skype’a. W zeszłym roku tata spędził w podróży sto dziesięć dni. Obiecał, że w tym roku będzie ich tylko sto.

Tak naprawdę Fine ma zadane wypracowanie na temat marzeń. Nauczycielowi zapewne chodziło o to, co uczniowie chcieliby robić w przyszłości. Ale może mogłaby napisać o swoich ostatnich marzeniach sennych?

Zamyka oczy, wyciera w poduszkę ziemię z twarzy. Wystarczy tylko odrobina cierpliwości, żeby przedrzeć się przez tę barierę, czy cokolwiek to jest, i wejść do środka. Nie sprawia to prawdziwego bólu, chociaż Fine zawsze się boi, że tak będzie.

Dźwięki dobiegające z salonu cichną, Fine nie czuje już pod sobą łóżka, ale widzi wszystko otwartymi oczami.

Pachnie tutaj ziemią, starymi liśćmi i grzybami. Słychać szelest dżdżownic, chrząszczy i larw, i Fine spostrzega, że coś się od niej ciągnie. To białe świecące nici, prowadzą ku roślinom na parapecie, które też lubią słońce i stoją tam sobie, chłonąc wodę, którą je podlała. Pelargonie i kaktusy właściwie nie należą do tego miejsca, ale w tropikach potrafią przerosnąć ludzi.

Okno jest uchylone, Fine wdycha powietrze, wstaje i wtyka palec w ziemię w jednej z doniczek. Jest tak, jakby lekko poraził ją prąd, nie tylko w palec, ale także w mózg.

Fine znowu bierze wdech. Korzenie bzu i wawrzynu u sąsiadów sięgają głęboko pod ziemię, ale mimo to obu krzewom przydałoby się więcej pokarmu. Bukowy żywopłot ma się dobrze, podczas gdy czarny bez, o tam, w rogu, z trudem pobiera wodę. Jest też bardzo stary. Jabłoń rośnie po drugiej stronie ogrodu, a mimo to rośliny mają ze sobą kontakt. Dzięki korzeniom pod trawnikiem i dzięki niebieskofioletowym pasmom rozsnutym w powietrzu między nimi.

Asfaltowe drogi dają się we znaki wszystkim roślinom ogrodowym. Chodzi zarówno o wstrząsy, jak i o spaliny, których cząsteczki osiadają na pniach i liściach.

Oprócz tego są też nożyce i piły, którymi ludzie przycinają bądź ścinają drzewa. Jest wiecznie zmieniająca się pogoda. To lato było najsuchszym w historii, inne lata były bardziej deszczowe.

Sygnały nadawane przez rośliny, te podziemne i te nadziemne, krążą tam i z powrotem. Drzewa i krzewy rosnące wzdłuż ulicy wciskają się korzeniami pod płyty chodnikowe i asfalt. Rośliny z głębi ogrodów starają się przesyłać im dodatkowe substancje odżywcze.

Fine przekazuje im je palcami swoich rąk i stóp. Rośliny otrzymują jej energię, ale odsyłają też coś z powrotem.

Przedpołudniowe światło jest wchłaniane przez liście w głąb drzew, aż do pni. Pobiera się dwutlenek węgla, wydala się tlen. Fine wciąga tlen do płuc, a wydycha dwutlenek węgla.

Czy mogłaby zostać tutaj na zawsze? W tej krainie, gdzie może wszystko zobaczyć? Niczego by jej tutaj nie brakowało, chociaż stałaby się pewnie trochę pokręcona, tak jak rośliny.

Szybkim ruchem ściąga koszulkę i wstrzymuje oddech. Jak długo jest w stanie wytrzymać bez oddychania płucami? Skóra drga, pory się otwierają. Część dwutlenku węgla, który Fine z siebie wydaliła, zostaje wchłonięta przez skórę i ponownie wydalona jako tlen. Nie umieram od tego, myśli. Oto kraina żywych. Gdyby moje narządy przestały pracować, gdybym zamknęła oczy, by nigdy więcej niczego nie zobaczyć, rozwinęłyby się we mnie pędy i rozrosły. Żyłabym dalej, rozsiewałabym nasiona.

Będę żyć dłużej niż mama i tata.

Świetliste pasma między roślinami przypominają tęcze. Jak gdyby ustał deszcz i zaczynało się przejaśniać.

Fine jeszcze raz podwójnie oddycha – i odrobinę wzrasta.

Świat się trzęsie, obrazy się rozpadają niczym rozłączane elementy puzzli. Coś kładzie się nagle na jej czole.

– Fine!

Fine otwiera oczy.

– Tak?

– Co się dzieje? Tak ciężko dyszałaś.

Patrzy na tatę z wyrazem szczęścia na twarzy. Teraz już pamięta, wszystko stoi świeżo w jej pamięci.

– Chcesz więcej naleśników?

Tata ma drżący głos. Czyżby zbierało mu się na płacz?

Zarumieniona szybko wkłada koszulkę, podczas gdy tata przynosi komputer do jej pokoju. Mówi, że usiądzie obok niej i będzie pracował tutaj. Fine wtyka nos pod poduszkę. Leży tam list od prababci Johanne, i dziewczynka wącha lepki, pusty woreczek, który nadal pachnie żelkowymi miśkami.

10

W nocy wstaję i otwieram okno. Powietrze w sypialni jest ciężkie. Po otwarciu okna robi się jednak jeszcze gorzej, wiatr też przybrał na sile. Zatrzaskuję okno, a kiedy znowu zamykam oczy, śnię o wężach, gałęziach i dłoniach. Wszystkie razem owijają się wokół mojej szyi.

Rankiem głowa misia zwisa przekrzywiona, spojrzenie trafia prosto we mnie.

Mama i ciocia rozmawiają w kuchni, pobrzękując naczyniami.

Jest siódma. Pies podnosi się wolno z podłogi w pokoju dziennym, obwąchuje moje kolano.

– Dzień dobry – wita mnie mama schrypniętym głosem. – Też tak źle spałaś? Chcesz coś zjeść, zanim pojedziemy do Paula?

Chwytam się mocno futryny, zbyt szybko wstałam i kręci mi się w głowie.

– Johanne wyszła bez aparatu tlenowego – mówi mama. – Znalazłam go w korytarzu, za kurtkami zimowymi.

Vibeke stoi z inhalatorem w ręku.

Wtaczam się z powrotem do sypialni, pies podąża tam za mną i się gapi, kiedy się ubieram. Wkładam to samo co wczoraj.

Usadzam misia prosto na półce i idę do toalety. Przemywam się wilgotnym papierem toaletowym pod pachami i w kroku. Robię makijaż, mam zaczerwienione oczy, cieknie mi z nosa. Mama puka i pyta, kiedy skończę.

*

Próbuję przełknąć bułkę, którą ciocia Vibeke położyła mi na talerzu.

Wichura przyniosła ze sobą żółtawoszary pyłek. Osiadł na trawie, na pniach, na liściach.

– Mogę prowadzić.

Mój głos szepcze. Odkaszlam z gardła flegmę, pocieram swędzące oczy.

Ciocia zamyka drzwi przed nosem psa. Siada za kierownicą i znów inhaluje się lekarstwem.

– Pozwólcie, że ja to zrobię! – mówię.

Mama wyciąga ku mnie rękę, jej delikatne palce szukają moich.

– Do Paula nie jest daleko.

Vibeke oddycha z wielkim trudem, samochód co chwilę zjeżdża na bok.

– To się źle skończy…

Ciocia trzepocze powiekami.

– Bardzo źle się czujesz, Marie? – pyta mama ze wzrokiem utkwionym w drogę.

Pochylam się do przodu, gotowa pociągnąć za hamulec.

Auto pędzi przez las, między drzewami błyska żółte światło poranka. Przy każdym skręcie zamykam oczy i usiłuję powstrzymać jęki przerażenia.

Vibeke nie zwalnia na ostrym zakręcie. Wjeżdżamy w coś dużego i ciemnego, przednia szyba pęka i mam wrażenie, że moje ciało eksploduje. Siedzimy z przekrzywionymi głowami w przydrożnym rowie. Gramolę się z auta, mama z ciocią mają twarze i ramiona we krwi.

Ciocia płacze, mama ciężko oddycha. W czerwonej kałuży leży cielak bizona. Rzucam się z powrotem do auta, próbuję trzymać je obie za ręce.

– Nigdzie się chyba nie uderzyłam – mamrocze mama.

Krzywe wargi Vibeke nie mówią nic.

Ekran mojej komórki jest stłuczony. Wystukuję dziewięćset jedenaście, z trudem formułuję słowa po angielsku. Mam w głowie adres babci, ale gdzie my jesteśmy? Połączenie się rwie. Pojawia się i znika.

– W pobliżu gospodarstwa Paula Jahnsona – mówię. – Możecie go znaleźć?

Mam nie wyłączać telefonu. Mam zostawić mamę i ciocię tam, gdzie są, jeśli doznały urazów kręgosłupa. Mam do nich mówić.

Bizon przestaje drgać.

– Mój inhalator – rzęzi ciocia. – Podaj go też mamie.

Obie się uspokajają. Okrywam je kocem z tylnego siedzenia.

Droga ma wiele zakrętów, syreny wyją i cichną. Ostre niebieskie mignięcia wydają się nienaturalne w zielonobrunatnym lesie. Z karetki wysiada dwóch mężczyzn, przyjechała też policja.

W ruch idą piły i nożyce do metalu. Mama i Vibeke zostają ostrożnie uniesione, w karetce jest akurat tyle miejsca, żeby pomieścić je obie. Ratownicy każą mi pokręcić szyją, kiwają głowami, jeden z nich dostaje gwałtownego ataku kaszlu. Miejsce wypadku wokół samochodu zostaje odgrodzone taśmą. Czy chcę pojechać z nimi karetką?

– Musisz się tym zająć – powtarza mama. – Marie, musisz tutaj zostać i znaleźć Johanne. She is going to meet somebody here, it’s very, very important! – piszczy do ratowników.

Policjant wciąga powietrze głęboko do płuc i proponuje, że podwiezie mnie do Paula.

Nagle staję na jego podwórzu.

Uśmiecham się, kiedy wychodzi, ale w następnej chwili moje usta wykrzywiają się w płaczliwym skowycie.

– Marie?

Paul mocno mnie obejmuje. Mieszam duńskie i angielskie słowa, a on pachnie tak, jak to zapamiętałam: igliwiem, lasem, liśćmi. We włosach są siwe pasma, zarost ma nierówną długość. Ale ubranie nosi to samo: kraciasta koszula, spodnie z kieszeniami wzdłuż nogawek. Nagie stopy w drewniakach. I skóra, niemal oliwkowa. Paul mówi, żebyśmy weszli do środka.

W dawnym domu jego ojca z rzędami poroży na ścianach mój oddech staje się spokojniejszy. Paul sadza mnie z herbatą i kromką chleba z dżemem. Okrywa mnie kocem, potem jedzie autem po bizona. Siedzę sama w ciemnym, ciepłym domu, gdzie zmyte naczynia schną na suszarce, a radio cicho brzęczy.

Cielak zostaje sprawnie podwieszony za nogi, Paul ma do tego specjalną wciągarkę. Następnie ćwiartuje zwierzę, wyjmuje wnętrzności. Mam w telefonie pełen zasięg. Mogłabym zadzwonić do Fine, ale powinnam poinformować Jana o tym, co się stało.

Paul starannie opłukuje serce, nerki i wątrobę, potem wkłada je do plastikowej miski napełnionej wodą, wnosi wszystko do domu i wstawia do lodówki. Głęboko wzdycha, siada.

Dzwoni mama. Paul patrzy na mnie, kiedy rozmawiam. Z ust mamy wylewa się potok słów, jakby wciąż była w szoku. Każdy jej wdech brzmi w głośniku jak świst wichury. Lekarze chcą ją zatrzymać w szpitalu. Złamała rękę i kilka żeber. Gorzej jest z ciocią Vibeke, która ma złamaną kość udową. Do tego dochodzą problemy z oddychaniem, właśnie podają jej tlen. Mamę chcą najpierw poobserwować.

– Policjanci sprawdzili, że Vibeke nie ma ważnego prawa jazdy. Charles proponował, że nas tutaj podwiezie, ale ona wzięła samochód i pojechała sama. Teraz Charles pożyczył auto od sąsiada i jest już w drodze. Marie, zajmij się szukaniem Johanne.

– Chcę was odwiedzić.

– Poproś Paula o pomoc. Kiedy Vibeke wróci z badań, będziemy dotrzymywać sobie towarzystwa.

– How are you?

To wielkie pytanie.

Opowiadam o Johanne. O tym, że pies musiał być z nią w lesie, ale wrócił poturbowany do domu. Pytam, czy pomoże mi szukać babci.

Paul wzrusza ramionami. Wpatruję się uporczywie w skórkę kromki chleba, on wpatruje się w moje czoło.

– Musimy ją odnaleźć.

– Zostawiła jakąś wiadomość?

– Nie.

Nalewa wina do dwóch kieliszków. Butelka była już otwarta. Na zewnątrz małe szare ptaszki skaczą po świerkowych gałęziach. Suchy konar spada na ziemię, na środek podwórza. Musiał się odłamać gdzieś wysoko.

– Często o tobie myślę, ale ty wyszłaś za mąż?

– Tak.

– Masz córkę?

Zaciskam zęby.

– Masz szczęście.

– Potrafisz odnaleźć babcię?

Opróżnia swój kieliszek.

– Jutro są jej urodziny – mówię.

Wierzchołkami drzew wstrząsa nagły poryw wiatru. Do domu dociera tylko lekki podmuch.

– Nadciąga wichura. Odwiozę cię do domu. Musisz wypocząć.

– Powinnyśmy były od razu zacząć jej szukać.

– Rano wiatr się uspokoi.

– Okej – mówię i podciągam stopy pod koc.

– Masz coś na kolację? – pyta.

Kiwam głową.

– Zapakuję ci serce. Możesz wziąć resztę wina.

– Czy ten bizon nie jest czyjąś własnością?

– Biegał po terenie Johanne, więc mam prawo go wziąć.

Odjeżdżamy, zasięg w telefonie znika. Serce spoczywa w plastikowym pojemniku, trzymam je na kolanach wraz z butelką. Mijamy rozbite auto, odwracam się i patrzę na długą zaschniętą plamę na drodze.

Paul otwiera drzwi do domu kluczem wyjętym z kieszeni. Pies cicho szczeka, obwąchuje nasze stopy. Paul przykuca, chwyta go za głowę i zaczyna oczyszczać mu sierść, tak jak wcześniej mama z ciocią. Działki kielichów mają silne haczyki. Niektóre wczepiły się głęboko w sierść, tak że na skórze powstały ranki.

– Jørgensen tam był – mówi Paul.

– Kto?

– Pies tam był.

Wrzuca owoce dzikiej róży do kominka. Przesuwa wzrokiem po blacie kuchennym, otwiera lodówkę, grzebie w niej.

– Skąd są te warzywa?

– Vibeke je przywiozła.

– Nie jedz owoców ani warzyw z okolicy. Powodują ból brzucha. Mięso jest bezpieczne, jeśli będziesz je długo gotować albo smażyć, i nie zjesz zbyt wiele naraz. Na zwierzęta też to oddziałuje, ale nie tak bardzo jak na nas.

Paul spostrzega dwie róże w szklance z wodą. Chwyta je przez naciągnięty na dłoń rękaw swetra i wyrzuca do kominka. Potem myje ręce, rozpala ogień.

– Nie otwieraj okien – mówi.

Oplata ramieniem moje plecy. Przytula mnie. Długo tak stoimy i czujemy bicie naszych serc.

Po odjeździe Paula wrzucam bizonie serce do zamrażalnika.

11

Kiedy zapada zmrok, dopadam telefonu babci i na dźwięk głosu Jana w słuchawce wybucham płaczem.

– Mama jest w szpitalu, ciocia Vibeke jest w szpitalu, Johanne zaginęła. Jestem zupełnie sama w tym domu!

Prosi, żebym się uspokoiła. Mówię, że jest tu przerażająco.

Mogę zawsze do niego zdzwonić. Na pewno sobie poradzę.

Pies chrapie, puszcza bąki, drapie pazurami. Nagle unosi głowę i patrzy na mnie otępiale brązowymi ślepiami. Potem mlaszcze, kładzie głowę z powrotem na łapach, zamyka oczy.

Wstaje, kiedy w drodze do toalety mijam drzwi wejściowe. Ale ja nie zamierzam wychodzić na dwór.

– Chce ci się siku?

Jednak otwieram drzwi. Jeżeli między rozkołysanymi drzewami ktoś stoi, z pewnością jestem dla niego widoczna tutaj, w świetle lampy. Słychać szmer sikania, wołam, pies wraca. Kaszląc, zatrzaskuję drzwi.

Gdybym tylko miała odwagę zgasić światło i pozwolić, by dom pogrążył się w ciemności. Gdybym tylko mogła stać się tak przeraźliwie czarna jak wszystko inne dookoła.

Gdzieniegdzie na suficie drewno nadal krwawi żywicą. Czy drzewa, z których zbudowano dom, pałają żądzą zemsty? A te, które nadal rosną dookoła? Może też chcą wszystko pochłaniać, są równie pazerne jak ludzie? Jeśli wyjdę na dwór, mogą mnie zwietrzyć, wyczuć moje kroki, mój głos, mój cień. Mogę się przewrócić o jakąś gałąź, mogę zostać zakleszczona przez korzeń, który będzie mnie przewiercał i pożerał, aż moje ciało zniknie. Czy drzewa wiedziały, że się tutaj zjawię? Czy babcia im o tym powiedziała?

Kiedy spaceruję między blokami w Nivå albo leśnymi ścieżkami w Allerød, ciemność wywołuje we mnie strach, bo mogę zostać napadnięta albo zgwałcona. Ale tutejsza leśna ciemność działa na mnie inaczej.

Jestem biolożką, przeczytałam mnóstwo książek, ale nigdy nie spędziłam nocy sama w lesie.

Kiedy wreszcie biorę się w garść, żeby wyłączyć światło nad łóżkiem, dostrzegam coś pobłyskującego w głębi między niespokojnymi drzewami. Najbliższy dom należy do Paula, ale znajduje się zbyt daleko. Chociaż może to jednak on, może po prostu mam szczęście, że udało mi się go dojrzeć? Szczęście, które rzadko się trafia? Może wszystko przesunęło się nagle o parę centymetrów i tak powstał korytarz dla wzroku? Pewien dość wstawiony fizyk, który zawędrował kiedyś do naszego klubu studenckiego, BioBaru, opowiedział mi, że ludzie naprawdę są w stanie przechodzić przez zamknięte drzwi, dokładnie tak jak duchy. Między naszymi atomami istnieją bowiem puste przestrzenie, tak jak między atomami drzwi. Dlatego, teoretycznie, można przenikać przez drzwi, nie rozbijając na kawałki ani ich, ani siebie.

Czy powinnam puścić się pędem teraz, gdy wrota są dostatecznie rozwarte, bym mogła znaleźć drogę?

Światełko między drzewami jednak gaśnie. Las znów jest ścianą. Dzwoni telefon stacjonarny, po omacku sięgam po słuchawkę i słyszę w niej głos mamy. Mówi, posapując, że stan ich obu się ustabilizował, tylko astma obciąża ich układy oddechowe. Ciocię podłączono do respiratora, ale jest przytomna. Mamie podają teraz tlen.

Jej ubezpieczyciel chce, żeby jak najszybciej została przewieziona do Danii i tam leczona dalej, ale zdaniem amerykańskich lekarzy podróż samolotem to zbyt wielkie ryzyko.

– Poza tym nie mogę przecież zostawić Vibeke w takim stanie – płacze mama. – I co z Johanne?

– Nie martw się babcią.

Robię obchód po całym domu, ze wszystkich okien widać las. Pies towarzyszy mi jak cień o gorącym oddechu.

Z lampy nad drzwiami laboratorium pada smuga niebieskawego światła. Czyżbym zapomniała ją wyłączyć, kiedy stamtąd wychodziłam? A może ktoś tam teraz jest?

Znajduję klucz, wkładam kurtkę. Wsuwam stopy w babcine drewniaki. Kładę dłoń na klamce i nasłuchuję. Biorę latarkę babci, robię głęboki wdech. Następnie wstępuję w zimno, zeskakuję z werandy. Oślepiona ciemnością, z mocno bijącym sercem, wstrzymanym oddechem i kaszlem w gardle stawiam szybkie, chwiejne kroki ku drzwiom laboratorium. Wilgotny psi nos dotyka mnie w zgięciu pod kolanem.

Wewnątrz nie ma żywej duszy.

Drzwi zamykają się za mną ze stuknięciem. Pocieram oczy i myślę, że pies raczej nie powinien tutaj przebywać.

– Leżeć – nakazuję mu.

Przesuwam wzrokiem po szafie grzewczej, lodówce i zamrażarce, która okazuje się długą pustą metalową szufladą. Otwieram lodówkę i oglądam próbówki z materiałem. Są tam krew, włosy, mocz i chyba zeskrobiny skórne. Niektóre szklane rurki zostały podpisane imionami: Fine, Viola, Lilly, Marie, Paul, Warren i J. Ode mnie pochodzą włosy zdjęte ze szczotki i plama krwi na skrawku tkaniny. Jest też cała taca próbówek z materiałem kogoś o imieniu Esther: włosy, zeskrobiny skóry, próbki krwi, kał, mocz i fragment kości.

Otwieram jedną z teczek. Każdą kolejną stronę zapełniają wyniki badań laboratoryjnych i wykresy. Fine przypomina Esther. Ja przypominam Paula.

Są też próbówki z zaschniętymi płatkami kwiatów. Są kolczaste owoce dzikiej róży, takie same jak te zdjęte z sierści psa. Są łodyżki i liście. W innej teczce znajduję rysunki róży w różnych stadiach rozwoju.

Gaszę światło, mocno zatrzaskuję drzwi, opieram się o nie plecami. Wołam na zmianę „Johanne!” i „babciu!”.

Potężny podmuch wiatru, dwa drzewa ocierają się o siebie ze skrzypnięciem. Kręci mi się w głowie, chociaż w ciemności nie ma wielkiej różnicy między górą a dołem.

Kaszlę, zamykam drzwi za sobą i psem i szybko wracam do domu. Wydmuchuję nos, w kieliszku wody rozpuszczam sól i przemywam oczy.

12

Paul stoi w drzwiach do sypialni i spogląda na mnie z góry.

– Pukałem i pukałem.

Pies wtyka głowę do pokoju, ogon mocno i rytmicznie uderza o framugę.

Paul przyniósł ze sobą pusty plecak, gotuje wodę na kawę. Szybko wkładam ubranie – długie spodnie, bluzkę z rękawami. Mówi, żebym spakowała ciepłą odzież, szczoteczkę do zębów, kurtkę przeciwdeszczową, zapasowe skarpety. Wziął dla mnie śpiwór, moskitierę i karimatę. Ma też sprzęt do gotowania, jedzenie i butelki z wodą. Czy mam jakieś wygodne buty albo trapery?

Jemy na stojąco przy blacie kuchennym. Paul się we mnie wpatruje, kiedy przeżuwa.

– Co dokładnie tam jest? – pytam.

Nie odpowiada.

– Czegoś nam brakuje?

Tylko jeśli mam czekoladę.

– A pies?

– Będzie nam bardziej przeszkadzał.

– Może potrafi wywęszyć jej trop?

Paul zmęczonym ruchem wzrusza ramionami, kiedy wychodzi na werandę i zapina pas biodrowy plecaka. Nakładam psu sowitą porcję karmy, stawiam na werandzie dwie miski z wodą i wynoszę tam jego legowisko.

– Stay.

Dzień jest bezwietrzny. Paul dostrzega obok rosarium różany pęd, który urósł dwukrotnie od ostatniego razu, wyjmuje nóż i trzymając roślinę przez rękaw, ścina ją przy samej ziemi.

Idziemy ścieżką, której wcześniej nie znałam. Róż jest znacznie więcej. Wiele urosło i ma pąki. Paul je zadeptuje, stara się ścinać wszystkie po kolei.

Na koniec kręci głową, przyspiesza kroku.

Dopiero po jakiejś godzinie marszu uświadamiam sobie, że do nikogo nie zadzwoniłam. Nie zostawiłam też wiadomości.

13

Fine śpi, a może jednak nie?

Przeciąga się pod całą tą zielenią, wysuwa nogi zanurzone w ziemi do łydek.

Siedzi w czarnym cieniu, chyba jakaś chmura przysłoniła słońce, a może to gąszcz urósł wyżej od niej? Jej nasłonecznione miejsce jakby zupełnie zniknęło.

Fine przesuwa spojrzeniem w dół ciała. Ramiona są cienkie, ale mają elastyczną siłę. Otrzepuje nogi, z nimi jest tak samo, a kolana sterczą bulwiaście. Długie ciemne żyły przypominają wiązki przewodzące w liściu.

Pokryta bliznami skóra jest wyblakła, a kiedy Fine wstaje, boli ją całe ciało. Patrzy w głąb tunelowego przejścia, które ciągnie się pod listowiem. Przebija się przez nie błękit nieba, rzucając do środka kredowobiałe plamki światła. Fine odgarnia włosy.

To róże, wielkie jak drzewa, zakrywają krajobraz i tworzą tunele. Mają kolce, mają małe czerwone pąki. Pachną.

Kręgosłup ze strzyknięciem wraca na swoje miejsce, ale barki są nadal boleśnie przekrzywione.

Fine spokojnie rusza z miejsca. Mija skąpane w słońcu niewielkie otwarte przestrzenie, gdzie nadal rośnie trochę starych drzew: dębów, buków, wiązów, sosen albo brzóz. Są też mniejsze rośliny, na przykład skrzypy, widłaki i paprocie, jakby w miniaturze.

Czy róża kiedyś tym wszystkim zawładnie? I czy potomkowie Fine, a także zwierzęta i pozostałe rośliny jakoś to przetrwają? Niektóre owady, zwłaszcza te zapylające, mają się dobrze, a dopóki będą istnieć niezarośnięte miejsca, rośliny też dadzą sobie radę.

W północnych, skalistych regionach jest podobno łatwiej o duże polany, ale tutaj, gdzie znajduje się Fine, powoli zaczyna ich brakować. Sama uważa, że nie potrzebuje już tak dużo światła, jednak jej dzieci, wnuczęta i prawnuczęta martwią się, że zmizerniała i pobladła.

Fine zwykle chodzi sama. Dawniej tak nie było, wtedy zawsze przebywała z rodziną. Może uważają, że zdziwaczała? Samotność sprawia jej prawdziwą przyjemność, inaczej niż w latach dzieciństwa i młodości, kiedy ciągle tęskniła za towarzystwem. Żyje już tak długo i doświadczyła tylu rzeczy, które inni znają tylko ze słyszenia. Nigdy tego nie zrozumieją, chociaż próbowała im to wytłumaczyć, i oprowadzała ich po wszystkich ruinach, które zdołała odnaleźć.

Fine lubi sobie przycupnąć w pobliżu takich ruin – może dlatego, że sama dorastała w domu. Inni wolą odpoczywać w jaskiniach albo w zagłębieniach terenu. Lubią woń z wnętrza ziemi, a o ruinach mówią, że śmierdzą i wprawiają ich w zły nastrój. Fine czuje jednak nostalgię, kiedy znajduje pozostałości budynku z resztkami łupkowego dachu.

Ligustrowe żywopłoty szybko pozarastały, pędy róż wdzierały się pod ramy okien i rozsadzały szyby termoizolacyjne. Tą samą metodą poradziły sobie z drzwiami i ścianami. Na koniec dachy zawalały się pod ciężarem zielonej plątaniny i do środka zaczynał wlewać się deszcz.

Duże nasłonecznione miejsce musi być już niedaleko. Fine przystaje, dotyka liści, łodyżek i pąków. Nasłuchuje, węszy. Dlaczego zaczęła mieć wątpliwości, w którą stronę iść? Nawet w czasach, gdy wszystko było dla niej nowe, nigdy się nie wahała. Podczas gdy róże rosły i pleniły się coraz szerzej, ona rysowała w głowie mapy i zawsze potrafiła znaleźć drogę.

Bierze do ręki liść. Teraz to wyczuwa, już to wie. Liść mówi, że od nasłonecznionego miejsca dzieli ją pięćset metrów w linii prostej. Jednak do przejścia ma jakieś dwa kilometry, bo można się przemieszczać tylko tunelami. W przeciwieństwie do swoich dzieci Fine się irytuje, że musi chodzić okrężną drogą. Ale one dorastały w świecie, w którym nie ma żadnych linii prostych.

Dzieci od samego początku dobrze sobie radziły. Fine niekiedy myśli, że może nie powinna była tyle im opowiadać o przeszłości. Czy tylko namąciło im to w głowach? Zaburzyło część ich wrodzonych zdolności? Bo przecież potrafiły tak wiele różnych rzeczy, których w ogóle nie musiała ich uczyć.

Ludzie kiedyś nie wierzyli, że ten gatunek róży posiada jakieś wyjątkowe cechy. Że stanowi jakieś zagrożenie, poza tym, że rośnie szybciej niż rośliny uprawne. Sądzono, że da się go wypielić lub usunąć herbicydem.

Ale trucizna róży dostawała się do korzeni innych roślin i tam uruchamiała produkcję. Czy doszło do tego wskutek nagłej mutacji? Czy raczej drzemało to w nich przez miliony lat i tylko potrzebowało impulsu, by się objawić? Czy kierował tym jakiś rodzaj woli?

Róża szybko się rozprzestrzeniła na wszystkich kontynentach. Ludzie nie wiedzieli, co robić – nie można było wytrzebić wszystkich roślin, bo jak inaczej produkować tlen, i co z zaopatrzeniem w żywność?

Rośliny nie tylko stały się trujące dla tych, którzy je zjadali. Także ich pyłki wywoływały reakcje alergiczne i utrudniały oddychanie. Kiedy ktoś zachorował, objawy nie ustępowały, a tkanka płucna stopniowo ulegała zniszczeniu.

Korzenie docierały też do wód gruntowych i je zanieczyszczały. Kolce kłuły, kiedy chwytało się za łodygę, żeby wyrwać ją z ziemi. Róża wstrzykiwała truciznę pod skórę. Zatrucie organizmu wywoływało śmiertelną gorączkę i problemy żołądkowe podobne do tych przy czerwonce.

Tylko Fine sobie z tym wszystkim poradziła. Prababcia Johanne miała rację, kiedy powiedziała, że Fine jest właśnie taka, jaka powinna być, i że cały świat należy do niej.

Fine przysiada na omszałym kamieniu i daje nogom odpocząć. Wyciąga rękę, żeby dotknąć owocu róży, który zwisa nad jej głową jak zielonkawe całujące usta. Owoce rosnące wyżej są już całkiem dojrzałe, jak krople krwi, jak małe czerwone świeczki, ale Fine nie utrzymałaby równowagi wspięta na palce na kamieniu. Zrywa kilka zielonych owoców, które nie dalej niż dwa tygodnie temu jeszcze były kwiatami. Odrywa kolce, zdmuchuje owada, przeżuwa owoce z nasionami i całą resztą. Od razu czuje się lepiej. Po zjedzeniu owoców róży światło działa skuteczniej.

Jakże tu cicho, słychać tylko brzęczenie pszczół. To niemal jedyny dźwięk na całym świecie.

Fine wie, że w dużym nasłonecznionym miejscu bije źródło. Dzieci często jej powtarzają, że musi pamiętać o piciu wody, żeby nagle nie zasłabła. Co by się stało, gdyby przewróciła się gdzieś, dokąd słońce nie dociera?

Fine podąża dalej, korytarze krzyżują się ze sobą w różnych miejscach. Ale to z końca tunelu po lewej dochodzi bardzo silne światło.

No i dotarła, nareszcie jest u celu! Fruwa tutaj rój białych, żółtych i niebieskich motyli. Ich machające skrzydełka furkoczą, jakby ktoś trzepał obrus lub prześcieradło.

Róża jest bardzo stara – starsza niż gatunki uprawiane kiedyś w ogrodach. Rozmnaża się przez zapylanie, którego dokonują owady albo wiatr, ale może też puszczać nowe pędy i odrosty korzeniowe. A jeśli nie ma w pobliżu żadnych zapylaczy, może wytwarzać zarodniki. Fine przez wiele lat także produkowała nasiona. Wydalała je wraz z kałem, kiedy starym zwyczajem coś zjadła, na przykład liście brzóz, owoce jeżyny albo grzyba. Jednak obecnie jest już chyba na to za stara.

Długo wierzyła, że musi spożywać tak zwane „prawdziwe jedzenie” i desperacko poszukiwała konserw w opuszczonych domach. Aż w końcu przeszła na odżywianie się samym światłem. Tylko raz na jakiś czas zdarza jej się zjeść owoc dzikiej róży lub odrobinę innej zieleniny.

Jej dzieci też trochę jadły, kiedy były małe – w większości larwy i ślimaki. A także piły jej zielonkawe mleko. Ale tylko do momentu, aż dorosły. Jej wnuczęta i prawnuczęta żywiły się w dzieciństwie wyłącznie mlekiem i owocami róży.

Fine głęboko oddycha na słońcu, promienie otaczają ją żółto. Zawsze tak robiła, także zanim ludzie zaczęli się martwić swoim oddychaniem i chudnąć z powodu biegunek. Mama Marie i tata Jan okropnie się przejmowali, wszystko musiało zostać przebadane na obecność różanej trucizny. Dopiero po długim czasie pojęli, że na Fine nie ma ona wpływu.

Mama radziła sobie lepiej niż tata, który zgasł jako pierwszy. Marie przeżyła go o dziesięć lat. Fine pamięta zmęczone oczy rodziców, ich zapadnięte twarze, bladość i marazm. Pamięta te wszystkie nużące rutyny, nim mogła cokolwiek zrobić:

– Na wszelki wypadek miej przy sobie tlen. Weź na imprezę swój prowiant, nie bierz do ust jedzenia, które przygotowali inni. Pamiętaj o bidonie, nie pij wody z kranu poza domem. Myj ręce i sprawdzaj, czy nie masz pyłku na palcach, zanim dotkniesz twarzy.

Fine zrozumiała te wszystkie troski rodziców, dopiero kiedy sama została matką. Ona także obawiała się o swoje dzieci, tyle że dotyczyło to innych rzeczy: uważania na kolce, na przebywanie zbyt długo w cieniu, na to, żeby się nie zgubić. Jej dzieci też nużyło wysłuchiwanie ciągłych upomnień, a jej było ciężko jako ich jedynemu rodzicowi. Nie miały innych dorosłych, na których mogły się wściekać.

Fine wciąga nosem powietrze, tlenu jest tutaj pod dostatkiem. Jego stężenie jest tak wysokie, że gdyby była młoda, pewnie czułaby euforię. W tym miejscu rosną jarzębiny, brzozy i wysoka zielona trawa. Fine pochyla się i liże duży kamień, organizm potrzebuje minerałów. Potem szuka źródła, znajduje je między dwoma kamieniami i wypija kilka łyków wody.

Siada pośrodku nasłonecznionego miejsca, światło kąsa ją w skórę. Zamyka oczy, zwraca twarz ku słońcu. Z pomocą paznokci zagrzebuje stopy i nogi w ziemi, zakorzenia się, nieruchomieje.

Ktoś ją woła.

– Fine?

Coś chwyta ją za ramię, potrząsa nią. Coś gładzi ją po włosach i policzkach. Majaczy przed nią mętnie świecące oko.

Fine otwiera szeroko oczy. To żarówka lampki nocnej. Fine jest czymś nakryta i mokra od potu.

– Fine?

– Tata?

– Musisz wstać.

Fine wydaje jakiś dźwięk, przeciąga się pod pierzem kołdry.

– Jest wpół do czwartej, taksówka przyjedzie za czterdzieści minut. Przygotowałem śniadanie. Chcesz się jeszcze wykąpać?

Fine przytakuje.

– To się pospiesz.

Wstaje, kręci jej się w głowie.

– Wyglądasz, jakbyś czuła się lepiej.

Fine potrząsa głową, podciąga roletę w oknie. Na zewnątrz jest czarno, ale nagle zaczyna grzmieć i błyskać, o szybę uderzają twarde krople.

– Nie zmrużyłem okna – mówi tata. – Nie zapomnij szczoteczki i telefonu.

Kiedy Fine stoi pod prysznicem, deszcz pada dalej. Na jej mokrej skórze migają błyskawice.

W drodze do taksówki Fine nagle przystaje i wymiotuje. Czuje, że nadal ma coś w ustach, wypluwa to na rękę. To jedno z tych małych białożółtych nasion, wyrzuca je między krzaki w żywopłocie.

– Fine?

– Jest zbyt o wiele za wcześnie na wstawanie – mamle pod nosem.

Kiedy siadają razem z tyłu taksówki, tata podaje jej sok w kartoniku.

14

Czy coraz bardziej zagłębiamy się w las, czy raczej poruszamy się po jego obrzeżach, albo po prostu kręcimy się kółko? Podążam za plecami Paula. Stawia kroki nad powalonymi pniami drzew, kępami trawy, poduszkami mchu, gałązkami i liśćmi. Mam ochotę przycisnąć wargi do jego nagiego karku i wdychać jego zapach, ale on idzie o wiele za szybko.

Potykam się kilka razy. Paul ogląda się prędko za siebie, wszystko okej?

– Masz jakiś pomysł, gdzie ona może być, czy po prostu szukamy jej po całym lesie?

Nie odpowiada, a ja dostaję zadyszki.

Słońca nie widać, tak gęste są korony drzew, tak bardzo wciąż jest lato. Najwięcej komarów kłębi się wokół mnie.

Jak rozległy jest las Johanne? Wiem, że graniczy z innymi lasami, z polami, z paroma miasteczkami. Na mapie ze schowka w samochodzie Vibeke był wielką zieloną plamą przeciętą dwiema brązowymi drogami.

Zatrzymujemy się przy źródle i Paul mówi, żebyśmy pili do oporu, by oszczędzić zapas w butelkach. W lesie są miejsca, gdzie nie można pić wody.

Paul czeka, a ja co chwila napełniam swój plastikowy czerwony kubek. Trzymam go za grube ucho i wlewam wodę do żołądka, podczas gdy mój towarzysz rozgląda się na wszystkie strony.

Nie wziął ze sobą sztucera. Nie jesteśmy na polowaniu. Trochę mnie to uspokaja, trochę niepokoi.

Jego rozpięta u góry kraciasta koszula, podwinięte rękawy.

– Idziesz?

Odwraca się, stawia długi krok.

– Paul?

Podchodzę do niego, wyciągam dłoń. Udaje, że jej nie widzi? Wzdycham, moje serce tonie.

W domu babci nie było prawie żadnej czekolady ani nic słodkiego do zabrania na drogę. Te dwa razy, kiedy byłam z Paulem w lesie, zjedliśmy na spółkę duńskie słodycze, które wtedy ze sobą przywiozłam. Smakowały mu zwłaszcza lukrecjowe larwy Haribo.

Mam tylko pół tabliczki Ritter Sport z marcepanem, którą pochłaniam łapczywie za jego plecami, bo mój organizm potrzebuje energii.

Jego trapery, moje adidasy. Paul nie zważa na to, że wchodzi w kałuże, ja mam już mokre skarpety. Raz na jakiś czas przystaje, może przygląda się jakiejś nieregularności w poszyciu, wypatruje czegoś między drzewami albo nasłuchuje jakiegoś dźwięku? Zakładam, że obydwoje rozglądamy się za śladami stóp Johanne lub za jej białą sukienką.

Jest odbicie czegoś jasnego w kałuży, jest mała polanka z wyblakłą trawą, a także, co dostrzegamy jednocześnie, długi biały kręgosłup martwego jelenia.

Raz na jakiś czas się zatrzymuję i wołam: „Johanne!”.

Moje krzyki tak bardzo niosą się po lesie, że wydaje się to niewłaściwe. Nasłuchujemy odpowiedzi, Paul na ogół zwrócony plecami do mnie.

Paul rusza dalej, kręcąc głową. Próbuję do niego mówić. Jeśli będziemy rozmawiać, to może Johanne nas usłyszy? Z drugiej strony może właśnie powinniśmy być cicho, żebyśmy mogli usłyszeć ją, gdyby wzywała pomocy swoim wątłym głosem.

Są tutaj obszary porośnięte sosną czerwoną. Są zarośla jeżyn i malin. Są czereśnie czarne, dęby czerwone, jesiony, cedry, klony i choiny zachodnie. Przecinamy wąskie ścieżki, mijamy powalony pień, poczerniały śmiercią i wydzielający silnie zbutwiałą woń. Przechodzimy nad strumieniem i skokami pokonujemy mokradło. Każde z tych miejsc jest inne, a jednak nie jestem pewna, czy potrafiłabym je od siebie odróżnić, gdybyśmy ponownie tędy szli.

Jestem głodna, spragniona, bolą mnie nogi i barki. Muszę się wysikać.

Pojawia się żółtawy blask popołudnia i czuję, że ciepło dzienne tkwi już tylko w pniach drzew.

Jesteśmy na terenie, gdzie z ziemi wyrastają małe kolczaste pędy. Niektóre mają zaciśnięte pąki, inne musiały już przekwitnąć, bo wiszą na nich czerwone owoce. Wszystkie wyglądają jak te z rosarium Johanne i z sierści jej psa.

Paul je przydeptuje. Ścina nożem łodygi. Potem wyciąga z plecaka kawałek mydła i myje dłoń w wodzie z bidonu. Ostrożnie ślini mały palec, unosi go w powietrze, wybiera nowy kierunek.

Za każdym razem, kiedy udaje mi się z nim zrównać, chwytam jego szorstką dłoń. Parę razy odwzajemnia mój uścisk, ale najczęściej dłoń zwisa wzdłuż uda jakby pozbawiona czucia, podczas gdy ja mogłabym być wiatrem albo zjawą.

– Paul, naprawdę dobrze cię widzieć.

Nie da się tu iść obok siebie. Ścieżka jest zbyt wąska. Jeśli na ziemi nie ma żadnego śladu, Paul wytycza szlak. Znajduje stabilny grunt przy obchodzeniu małych jezior albo bagiennych dziur.

Kiedy zaczyna zapadać zmrok, Paul zatrzymuje się na zboczu i patrzy w górę. Każe mi zebrać opał, a sam zaczyna stawiać prowizoryczny szałas. Brezent zostaje przywiązany do palików. Odchodzę na taką odległość, żeby nie stracić go z oczu.

Śpiwory nadal są zwinięte. Paul znajduje jakieś huby, odcina trochę drewnianych wiórów i pociera zapałkę sztormową. Pojawiają się dym i płomienie. Potem wlewa do garnka wodę z butelki, wrzuca makaron i małe kawałki dziczyzny, którą sam ususzył. Jest za późno, żeby mu powiedzieć, że jestem wegetarianką.

Wyciągamy ku ognisku swoje brudne dłonie. Obydwoje mamy opuchnięte zadrapania na knykciach. Potem w szałasie z tyłu za mną Paul rozwija śpiwory. Dłonie mu się trzęsą, zdejmuje z siebie większość ubrań i utyka je w nogach legowiska. Postępuję tak samo, wiem, że w nocy nie powinno się mieć na sobie zbyt wiele, bo inaczej wypcha się cały śpiwór. To nagrzane powietrze sprawia, że się nie marznie.

– Czego chcesz, Marie?

Jego głos jest zduszony.

Czy powinnam odpowiedzieć, że musimy znaleźć babcię?

– Tęskniłam za tobą.

On parska „tak” i nagle mnie obejmuje. Język wwierca się w moje usta, zamek w jego spodniach zjeżdża w dół. Paul szybko we mnie wchodzi i bierze mnie mocno sztywnymi ruchami. Jest lasem na wietrze. Gałęzie, pnie, ramiona, nogi, plecy, członek. To wszystko świszcze, skrzypi i faluje. Łamie się, pęka, uderza o pnie.

Mój uśmiech jest przerażony, a jego spojrzenie nie tkwi w moich oczach.

– Chcesz? – pyta.

Po czym dochodzi z cichym westchnieniem.

Jestem gorąca i mokra. W śpiworze i we mnie jest jego nasienie. Jego szyja pachnie potem i ziemią. Włosy są nieumyte, zarost musiał rosnąć przez wiele dni. Śpimy przytuleni jak długie wyciągnięte pnie, tak jak się śpi w śpiworach. Razem spływamy rzeką, policzek przy policzku.

Nad koronami drzew przetacza się grzmot, ciemność rozjaśnia błyskawica. Paul chwyta moją dłoń, już nas spakował. Wyczołguję się ze śpiwora, on szybko go zwija. Przenosimy się pod skupisko małych jarzębin i chowamy pod brezentem, którzy trzymamy nad głowami, tak że staje się małym namiotem.

Wokół nas pomrukują zwierzęta, niepogoda ryczy, krople deszczu nadają morsem. Oświetlona przez błyskawice twarz Paula wydaje się zielona, tak jak moje dłonie.

Późną nocą wracamy na miejsce przy zboczu. Znowu stawiamy szałas.

Z konarów i gałęzi kapie deszcz. Paul siedzi przy rozpalonym ognisku. Kiedy wstaję, robi mi się ciemno przez oczami i muszę przykucnąć. Marzłam przez całą noc.

Ostrożnie gładzę ramię Paula, które miesza w garnku.

– Zobaczymy, jak blisko zdołamy podejść, ale ulewa raczej nam pomogła.

Gorliwie mu dziękuję, gdy polewa moją owsiankę syropem klonowym.

Próbuję przypomnieć sobie coś zabawnego, o czym rozmawialiśmy w młodości, ale mam w głowie kompletną pustkę.

Wszystko zostaje spakowane w ciągu zaledwie kilku minut. Paul zadeptuje ognisko, przysypuje je ziemią, znowu rusza przodem.

Mam obolałe krocze. Czuję, jak płonie, ale wciąż jest tam wilgotno.

Muszę prosić, żałosnym głosem, żebyśmy się zatrzymali, kiedy potrzebuję odpocząć, zjeść albo napić się wody.

Kolejny bezwietrzny dzień. Kolejny, w którym nie znaleźliśmy Johanne. Kolejny wieczór, w którym znowu to robimy. Paul rozkłada w śpiworze moje nogi, wkłada palce tam, gdzie przez cały dzień było dla nich miejsce. Te wszystkie lata, to wszystko, o czym marzyłam. Próbuję pochwycić jego oczy, ale one patrzą na moje czoło, na moje usta, na moją pierś.

Paul idzie za drzewo i sika, w moich uszach brzmi to jak deszcz. Płaczę. Jego wilgotne usta znów łączą się z moimi. To właśnie tego wieczoru, czy może następnego, Paul mnie pyta:

– Dlaczego twoja córka nie przyleciała z tobą?

– Miała gorączkę.

– Gorączkę. Tak się to objawia…

Nie wiem, czy to dlatego, że dotarliśmy do innej części lasu, ale róże rosną tutaj wszędzie. Z ziemi sterczą szpiczaste kiełki, długie pędy owijają się wokół drzew, wspinają się po pniach. Inne róże stoją prosto bez żadnej pomocy i mają coraz więcej pąków. Próbuję wciągać powietrze głęboko do płuc, ale to tylko utrudnia oddychanie.

Paul kiwa mi głową, zatrzymuje się. On też ciężko dyszy.

W nocy śpimy bardzo niewiele, trudno nam oddychać. Drzewa nie produkują tlenu nocą, ale to raczej nie dlatego. Może nocny wiatr wzbija w powietrze różany pyłek?

Za dnia musimy ucinać sobie drzemki i wybieramy w tym celu nasłonecznione miejsca.

– Kręci mi się w głowie – mówię głośno ku plecom Paula, po czym dodaję szeptem, że mogłam wziąć aparat tlenowy zostawiony przez babcię.

Paul się odwraca.

– Wyszła bez aparatu?

Głęboko wzdycha, łapie się za głowę. Jakby nasze dotychczasowe poszukiwania właśnie okazały się bezsensowne. Potem mówi, że Johanne chyba po prostu chce opuścić ten padół.

– Tak sądzisz? – pytam. – A nie powinniśmy jej pochować?

Kręci głową, jakbym nic nie rozumiała.

– Marie, czemu tutaj przyjechałaś?

Przed położeniem się spać wziął mnie na stojąco. Trzymałam się mocno drzewa, splotłam dłonie z tyłu pnia.

– Czego chcesz, Marie?

Chwytam go za przeguby rąk.

– Może ty i ja jesteśmy w pewien sposób rodziną – mówi.

– Jak to? – szepczę.

– Przychodzę do twojej babci przez całe swoje życie. Czasem nawet codziennie. Zajmuję się domem, ogrodem, szklarnią. Próbuję ścinać róże po tym, jak wydostały się z rosarium, chociaż zdaniem Johanne na nic się to nie zda. Rąbię drewno na opał, robię zakupy, koszę trawę. Szoruję wannę, podgrzewam wodę na kąpiel, wynoszę z niej Johanne, jeśli trudno jej wstać, i pomagam jej się ubrać. Obcinam jej paznokcie u stóp i zaplatam włosy. Kiedy z twoją babcią jest naprawdę źle, pomagam jej też w ubikacji. Zawsze dużo ze sobą rozmawiamy i możesz mi wierzyć, że mnie też będzie jej brakować. Wcześniej Johanne traktowała mnie z rezerwą, ale po śmierci mojego taty lody jakby stopniały.

Kiedy mówi, wydycha na mnie powietrze, obejmuje mnie bez całowania.

– Nie możemy zapuszczać się dalej w las. Wkrótce zrobi się naprawdę niebezpiecznie. Johanne mi o tym powiedziała.

– O czym?

Ciągle mnie obejmuje.

– Paul, czy twoim zdaniem ona tam jest?

*

Jemy śniadanie, siedząc na długim grubym korzeniu. Oddycham głęboko, łaskocze mnie w nosie, oczy swędzą, kicham. Mam zadrapania na nogach, jeden z kolców przebił się przez spodnie. Łydka napuchła i pulsuje. Na przemian pocę się i dostaję dreszczy.

Zrobimy to znowu? Paul jednak wstaje, otrzepuje siedzenie. Zakłada plecak.

– Czy Fine przyleci tutaj innym razem?

– W Stanach mieszka jej cioteczne kuzynostwo. A także Vibeke i wujek Charles. Na pewno będzie ich tutaj odwiedzać.

Co takiego powiedziała mu Johanne? Co dokładnie wie Paul, a czego mogę się domyślić? I co będzie rozsądnym krokiem w stosunku do Fine? Kiedyś uważałam, że powinna znać prawdę. Po odejściu od Jana pomyślałam, że może już czas.

Jan kocha Fine, a Fine kocha Jana. Oboje kochają się mocniej, niż potrafią kochać mnie i niż ja potrafię kochać ich. Tak się sprawy mają.

Nasłuchuję hałasu drogowego, jakichkolwiek głosów. Nasłuchuję szczekania psów i odgłosów rąbania drewna. Nie ma nic, a bez Paula jestem zgubiona.

– Marie, kto opiekuje się teraz Fine?

Ile dni upłynęło? Czasu w lesie nie odmierza się godzinami, lecz doświadcza się go w postaci wzmożonego opadania liści i coraz wyżej rosnących róż.

Nie możemy już zjadać tego, co znajdujemy po drodze. Żadnych jagód, grzybów, pokrzyw. Żadnej kory, żadnych złowionych ryb. Żadnych larw ani mrówek. Może nawet żadnych jeleni ani ptaków.

– Tutaj gotowanie nic nam nie da – mówi Paul.

Jego plecak jest za to magiczny. Paul wyciąga z niego kolejne racje jedzenia.

Noc jest dniem, a dzień jest nocą. Bierzemy siebie nawzajem tak w świetle dnia, jak w ciemności. Stało się to dla nas tym, czym wędrowanie, spanie, rozpalanie ogniska i chodzenie za potrzebą. Czasami Paul patrzy mi w oczy i nie wiem, czy czuję radość czy lęk, gdy widzę, jak bardzo jego rysy przypominają rysy Fine.

Kiedy idę z tyłu za nim, nie widzi, że płaczę. Ale ja też nie widzę jego twarzy.

Pytałam parę razy, czy będzie potrafił wrócić do domu babci. Nie odpowiedział, ale wciąż szedł zdecydowanym krokiem. Niekiedy wędrujemy nocą, w blasku gwiazd i księżyca, po szarobiałych ścieżkach.

– Marie, człowiekowi po śmierci zostają objawione wszystkie tajemnice. Życie to podążanie ciemną drogą z latarnią w ręku. Widzisz tylko tyle, ile odsłania światło, ale nigdy nie zobaczysz całości. Dopiero kiedy dochodzisz do celu, światło zwycięża nad mrokiem. Ile właściwie chcesz widzieć?

Spuszczam wzrok na ziemię, kiedy Paul się odwraca. Jest o wiele większy niż ja. Wydaję z siebie jęczący pisk i drżę, jakby stalowa klinga przecinała mnie na pół.

Z ilu powodów Paul przyszedł tutaj ze mną, by szukać Johanne?

Jesteśmy sami, nikt nas tu nie zobaczy ani nie znajdzie.

Paul mnie przewraca. Nakrywa mnie sobą na leśnym poszyciu. Bez trudu może sięgnąć dłonią po dębową gałąź, która leży tuż przy mojej twarzy.

– Marie – syczy, a jego oczy są wielkie i czarne.

Paul ciężko dyszy, ja czuję w gardle ścisk.

Tym razem mówię „nie”. Głośno, stanowczo i piskliwie. Zaciskam uda, próbuję wygiąć się w łuk. Zagryzam wargi. Gapię się w jego świdrujące oczy. Wtedy daje za wygraną, kopie na leżąco jakieś liście, unosi gałąź i wali nią o najbliższe drzewo.

Kiedy mamy ruszyć w dalszą drogę, chce iść z tyłu za mną.

Oddycham z coraz większym trudem.

Dotarliśmy na miejsce. Moje nogi, ramiona, stopy, barki i twarz są opuchnięte, ciało pulsuje rosnącą gorączką. Jest wieczór i wiem, że wcześniej tu nie byliśmy. Ciągnie się tutaj różany gąszcz, chaotyczna plątanina łodyg i gałęzi przypominających węże. W powietrzu unoszą się duże ilości pyłku, moje płuca świszczą i gwiżdżą. Wiatr niczym morze burzy się wysoko w koronach drzew i silnym podmuchem kołuje w dół do miejsca, w którym stoimy.

Za plecami słyszę rzężący oddech Paula. Gapię się w zarośla i wydaje mi się, że coś tam widać. Czy dlatego, że na niebo wspiął się księżyc? Może to tylko jego blask, a może ten księżyc coś oświetla? Elegancką białą sukienkę babci Johanne, jej nagie blade ciało?

Węszę, lecz nie wyczuwam nic poza różami. Są rdzawe, słodkie. Ich woń syci mnie w sposób przywodzący na myśl śmierć. Są jednocześnie krwią, skórą i mięsem.

Ćmy muskają mi twarz, jedna zostaje uwięziona w moim mokrym oku, tak że muszę usunąć ją palcem. Pozostałe trzepoczą dalej ku jaśniejącej białości.

Ciało, myślę, takie małe albo po prostu jest daleko? Nocny kwiat, dziecko, gwiazda, anioł? Ten, który przybywa w odpowiedzi na modlitwę? To, co się kryje w samym sercu lasu? Co w chwili największej rozpaczy ukazuje się jako światło miłości? Co nas niesie, gdy nie wierzyliśmy, że istnieje jakiś most?

– Babciu!

– Już wiesz, gdzie jest Johanne. Teraz musimy wracać.

Chcę wejść w ten gąszcz, chcę sprawdzić, czy to naprawdę ona.

– Chodź.

– Nie.

– Twoja babcia nie chce, żeby ktoś ją zobaczył, i dlatego tam leży.

Paul mnie szarpie. Próbuje oddychać. Wszystko się kołysze, jego słowa są bańkami, które unoszą się tu i tam.

– Musimy natychmiast stąd iść.

– Nie.

– Natychmiast.

Mocno chwytam się sosnowego pnia. Jeśli Paul chce zabrać mnie ze sobą, będzie musiał odrąbać mi ręce.

Jego białe gałki oczne wytrzeszczają się z oczodołów, kiedy puszcza mnie zrozpaczony. Z rykiem rzuca się do tyłu, biegnie chwiejnie przez las. Wciągam powietrze i wyję, po czym przewracam się i znikam.

15

Są już na pokładzie. Tata prosi Fine, żeby sprawdziła telefon ostatni raz przed ośmiogodzinnym lotem. Jest jakaś wiadomość od mamy?

Potężna maszyna wzbija się w powietrze niemal bezdźwięcznie i z zadziwiającą lekkością. Żadnych wstrząsów, tylko zatyczka w każdym uchu.

Fine jest teraz otoczona błękitem. Wyżej znajduje się czarna przestrzeń, ale kiedy patrzy się w ciemność przez światło, wszystko jest niebieskie.

I tak sobie siedzą, bez telefonu i bez internetu. Chociaż tata pewnie zaraz wyjmie komputer, żeby przejrzeć jakieś raporty.

Fine myśli czasem z dumą, że tata jest kimś, kto może uratować świat. Niewielu dorosłych coś robi. Babci zdarza się złościć się na jej rodziców, że mówią dużo o klimacie. Bo Fine się przez to boi. Babcia wstaje wtedy z kanapy, podchodzi do Fine i zamyka wnuczkę w uścisku, który nigdy się nie kończy. Przez krótką chwilę jest jej prawie tak dobrze jak wtedy, gdy rozmawia z prababcią.

Białe ślady samolotów krzyżują klingi. Jeśli chciałoby się poznać ślad węglowy danej podróży, obliczenie samej emisji spalin nie wystarczy. Para wodna emitowana przez samoloty tworzy smugi kondensacyjne, czyli chmury typu cirrus, które też przyczyniają się do ocieplenia. Dziwnie myśleć o tym, że zmiany klimatyczne są powodowane przez ropę i gaz, które były dawniej roślinami. Tak jakby wskrzeszanie zmarłych było niebezpieczne, nieważne jak bardzo ich kochaliśmy.

Byłoby lepiej, to znaczy – lepiej pod kątem emisji dwutlenku węgla, gdyby tata poleciał z pomocą sam. Babcia i Vibeke są w szpitalu, prababcia, jak mówi tata, mogła zabłądzić w swoim lesie, i jeszcze mama, z którą nie można nawiązać kontaktu. Babcia próbowała dzwonić do mieszkającego w pobliżu myśliwego o imieniu Paul. Z nim też nie da się skontaktować, a to on miał pomóc mamie znaleźć prababcię.

Może prababcia wróci, jeśli się dowie, że Fine jednak przyleciała? Przecież to możliwe, że ukryła się za jakimś drzewem i przez cały czas ma dom na oku.

Fine rozbolał brzuch, kiedy mama zadzwoniła do taty z informacją, że babcia i Vibeke trafiły do szpitala. Mają jakieś problemy z oddychaniem. Tata rozmawiał z towarzystwem ubezpieczeniowym i ze znajomym lekarzem. Tylko jak ściągnąć babcię do domu, skoro zdaniem amerykańskich lekarzy nie powinna latać samolotem?

– Czy w takim razie popłynie do Danii statkiem? – spytała Fine, ale tata powiedział, że nie.

Wujek Charles pojechał do domu prababci po tym, jak wszyscy stracili kontakt z Marie. Jej walizka nadal tam jest, mama nie zostawiła jednak żadnej wiadomości, chociaż chyba wzięła ze sobą telefon.

Tata pobladł, kiedy to usłyszał.

U Paula też nikogo nie było, ale samochód stał na podwórzu. Na wieść o tym, że Fine z tatą są już w drodze, wujek Charles wrócił do szpitala, żeby czuwać przy babci i Vibeke.

– Spróbuj się zdrzemnąć – mówi tata i gładzi Fine po policzku zagiętymi palcami. – Wiem, że dopiero wstałaś z łóżka, ale gdyby udało ci się przespać jeszcze kilka godzin, dostosowałabyś się idealnie do zmiany czasu.

Tylko czy Fine da radę zasnąć? Za każdym razem, gdy chociaż odrobinę zamyka oczy, pod powiekami jest zielono, chociaż powinno być czerwono, skoro światło przebija się przez naczynia krwionośne.

Jak to możliwe, że mama się dokądś wyprawiła? Od czasu przeprowadzki do Nivå prawie nie opuszczała mieszkania. Mama, ona siedzi bezczynnie dzień w dzień.

Jak często tata jest naprawdę radosny? Kiedy podnosi wzrok znad komputera, zwykle ma czerwone oczy. Czy dlatego, że płakał, tak jak zdarza się to mamie?

Ale kiedy tata patrzy na Fine, zawsze się uśmiecha.

A mama, czy jej nie całuje i nie mówi, że ją kocha?

Fine wpatruje się w ekran na oparciu fotela przed sobą. Jest tam mapa, na której można śledzić trasę. Tata prosi o dodatkowy koc dla Fine.

– Wszystko dobrze? Jeszcze trochę gorączkujesz?

Drugie pytanie wypowiada szeptem. To jasne, że personel nie życzy sobie chorych na pokładzie. Na Atlantyku nie można przecież wylądować, gdyby potrzebowało się lekarza. Reszta pasażerów też nie chce się niczym zarazić. Duża część powietrza w układzie klimatyzacji jest wykorzystywana ponownie.

Lecą nad oceanem, nie ma tutaj żadnych chmur – ani w górze, ani na dole. Są za to statki i ciągnące się za nimi wodne ślady.

– Chcę do toalety.

Tata musi rozpiąć pas bezpieczeństwa, poskładać wszystkie papiery i zamknąć pokrywę laptopa, żeby Fine mogła przejść obok niego. Trzyma pendrive’a między zębami, z ramienia zwisa mu przewód. Po podłodze toczy się długopis. Tata wspiera się o podłokietnik, dłoń drży.

Niefajnie jest robić kupę w toalecie na pokładzie samolotu. Fine ma nadzieję, że nie będzie musiała tego powtarzać, ale ma naprawdę duże rozwolnienie.

Podciera się i spogląda na papier. Znowu te małe łezkowate nasiona. Wyrzuca je do muszli.

Potem bardzo długo myje ręce. Kiedy wyłania się zza drzwi, patrzy na nią stewardessa o czerwonych ustach.

– Everything all right?

Ciągle jest ktoś, komu się wydaje, że Fine jest chora. Poirytowana wraca do taty, który znowu musi zabrać wszystkie swoje rzeczy.

– Wszystko okej?

– Przestań!

– Marsjanka…

Akurat w tej chwili wcale jej to nie bawi, chociaż tylko tacie wolno z tego żartować. Tak jak tylko jemu wolno nazywać ją kosmitką. Kiedy była mała, mieli też taką zabawę. Fine odzywała się w swoim pokoju donośnym mechanicznym głosem, a wtedy tata otwierał drzwi na całą szerokość i wykrzykiwał z wielkim zaskoczeniem: „Wow, mamy gościa z kosmosu!”.

Jak dobrze, że poszła do tej ubikacji. Fine opuszcza zasłonę na oknie i zamyka oczy. Tata zębami rozrywa worek foliowy z dodatkowym kocem i ją nim otula. Włoski na jego ramionach jeżą się od naelektryzowania.

Fine chowa twarz pod kocem, i znów jest pośród zieleni. Wciąż siedzi na dużym nasłonecznionym miejscu i robi swoje wdechy i wydechy, pozwalając skórze chłonąć światło. Dolna część nóg jest wkopana w ziemię.

Róże pachną teraz mocniej. Czyżby kolejne z nich rozkwitły, czy po prostu powoli nastaje wieczór?

Fine zdarza się zapomnieć, tak jak teraz, na którym z dawnych kontynentów się znajduje. Co nie zmienia faktu, że wszędzie jest prawie jednakowo. Jedyną różnicą może być wznosząca się góra albo rzeka przecinająca krajobraz. Chociaż Fine z biegiem lat przemieszczała się raz to bliżej równika albo któregoś z biegunów, innym razem bardziej na wschód albo na zachód, i chociaż odczuwała różnice temperatur i światła, róża i tak wszędzie tam była.

Fine nadal potrafi pomyśleć, kiedy dostrzega coś jasnego gdzieś pod ciemnym różanym baldachimem, że może to prababcia. Wreszcie ją odnalazła! Dopiero kiedy zaczyna tam iść, przypomina sobie, że minęło przecież kilka pokoleń, i że to pewnie plama światła, kałuża, kamień albo kępka wypłowiałej trawy.

Stara Fine otwiera oczy, wyciąga nogi z ziemi. Wstaje, rusza dalej, tylko dokąd? Właściwie wszystko jest dobrze, skąd więc w niej ten niepokój?

Umarli: babcia Birgit, Vibeke, mama Marie, tata Jan, cioteczne kuzynki, cioteczni kuzyni, wujek Charles, Feodora, reszta klasy, nauczyciele. Tak, umarli wszyscy. Było to naprawdę okropne, chociaż jej samej oddychało się coraz lżej.

*

Ktoś ją woła. To tata gładzi ją po ramieniu. Samolot podskakuje. Skrzydła trzeszczą, włączają się lampki „zapiąć pasy”. Tata uprzątnął swoje rzeczy, jego stolik jest złożony, oparcie jej fotela także stoi w pionie, a stewardes nigdzie nie widać. Tata bierze Fine za rękę.

Siedząca przed nią kobieta cicho pojękuje, jakiś mężczyzna krzyczy, niemowlę płacze. Światła sufitowe są wygaszone, zostawiono tylko słabe oświetlenie ewakuacyjne.

Nagle rozlega się huk, za oknami coś błyska. Samolot przechyla się na bok, potężna turbulencja sprawia, że wszyscy krzyczą. Cała kabina się rozświetla, kiedy w samolot uderza błyskawica. Włącza się alarm, po czym znowu lecą prosto w powietrzu.

– Spokojnie – mówi tata – maszyna jest pod kontrolą.

16

Tata ustawił GPS. Nawigacja może ich jednak poprowadzić tylko do najbliższego miasta.

– Poradzimy sobie – uspokaja ją tata. – Może wszystko sobie przypomnę, kiedy będziemy się zbliżać.

W którymś momencie tata zjeżdża na parking przy McDonaldzie. Blokuje od wewnątrz drzwi samochodu, nastawia zegarek i mówi, że trochę się teraz prześpią. Fine rozkłada się na tylnym siedzeniu, tata odchyla oparcie fotela na maksimum i wkrótce jego oddech staje się ciężki.

Słuchają trochę radiowych wiadomości. Tata zatrzymuje się przy małym supermarkecie i wychodzi stamtąd z siatką pełną zakupów. Rozmawia z jakimś starym mężczyzną, który pokazuje palcem w stronę zjazdu z autostrady.

Potem wjeżdżają w las. Dopiero co padało, pnie drzew są ciemne. Pachnie tu trochę wiosną.

Drogi stają się coraz węższe, aż na koniec tata skręca w szutrowy dukt. Są pod domem prababci.

Na werandzie leży ciemny długowłosy pies, który unosi głowę i macha do taty ogonem. Fine jakby nie dostrzega. Nawet jej nie obwąchuje, tylko dziwnie się na nią patrzy, kiedy ona głaszcze go po głowie. Tata wnosi po schodach ich rzeczy, ostrożnie poklepuje psa, puka do drzwi, wchodzi. Zostawia bagaże na podłodze w pokoju dziennym, znowu wychodzi na dwór i zaczyna głośno nawoływać. Brzmi to jak ryk zwierzęcia. Fine do niego dołącza, krzyczy z całej siły. Ale głos taty prawie całkiem ją zagłusza.

Później tata przekraja kilka bułek, smaruje je masłem i podaje Fine. Gapi się na nią, kiedy je.

– I co teraz? – pyta. – Powinniśmy zadzwonić na policję?

Jego dłonie mocno uderzają o stół, aż szklanki i talerze brzęczą.

– A ten Paul? – przypomina mu Fine.

– Tak – mówi tata z głębokim westchnieniem.

Fine zanosi swój talerz do zlewu.

– Przejadę się po okolicy i spróbuję znaleźć jego dom. Możesz zostać tutaj sama?

Fine kiwa głową, może dlatego, że nie ma odwagi zareagować inaczej.

– Zdrzemnij się. – Tata pokazuje na kanapę. Z trudem łapie oddech, próbuje nabrać powietrza do płuc.

Pies zasnął na kuchennej podłodze.

Kiedy tata z warkotem opuszcza podjazd, Fine wchodzi do sypialni prababci. Nie dlatego, że zamierza położyć się w jej łóżku zamiast na sofie, po prostu chce trochę tutaj pobyć.

Tak tu pięknie, Fine zakochała się w tej różowej tapecie. Wciąga nosem powietrze, pokój pachnie prababcią.

– Gdzie jesteś? – pyta. – Tak się cieszyłam, że cię zobaczę!

Walizka mamy leży obok łóżka, ale na samym środku pięknej pikowanej narzuty siedzi znajomy żółty miś. Ma przywiązaną do szyi karteczkę z napisem: „Dla Fine”. Dziewczynka siada ze skrzypnięciem, bierze misia do ręki i daje mu długiego całusa. Miś szeleści po naciśnięciu. Fine najpierw się waha, ale ostatecznie rozrywa szew i z wnętrza maskotki wyciąga pomięty list. „Moja droga, kochana Fine…” – odczytuje pismo prababci. Na kartce widnieje narysowana mapa lasu. Tam jest dom, tam droga, a tam las ze wszystkimi ścieżkami. W jego środku postawiono krzyżyk.

Fine wygląda przez niewielkie okno. Obok szklarni rzeczywiście widać małą ścieżkę, tak jak pokazuje mapa. Ścieżka się rozwidla, trzeba skręcić w lewo, później w prawo. Wydaje się to dość proste.

Fine wciąga bluzę przez głowę, zawiązuje sznurówki.

*

Wędruje dalej korytarzami. Widzi polany, zarośla i mokradła. Kiedy zrywa się wiatr, cała zieleń się kołysze.

Nie jest sama. Dookoła pośród tego gęstego zielonego światła znajduje się wiele istot takich jak ona. Ale chociaż Fine je kocha, akurat teraz woli chodzić w pojedynkę.

Z początku, kiedy była na świecie sama, bardzo się bała, co będzie dalej.

Dopiero gdy uświadomiła sobie swoją głęboką samotność: to, że najwyraźniej jest jedyną ludzką istotą na kontynencie; że może jest sama na całej kuli ziemskiej, a nawet w całym kosmosie; gdy zatem sobie uświadomiła, że spędzi samotnie resztę życia, zaczęła dostrzegać i czuć wszystko inne, co też istniało: rośliny, owady, kamienie, wiatr, wodę, huragany, trzęsienia ziemi. Słońce, gwiazdy, planety, księżyce, komety i meteoryty. Z rzadka jakieś większe zwierzę: szczura, jaszczurkę, ptaka. Może nawet żubra lub jelenia. Nie, żadne z nich nie mówiło ludzkim językiem, ale Fine musiała znaleźć jakiś sposób wspólnego bycia z nimi, tak żeby przeżywać to głębiej, niż kiedy wyczuwała się wzajemnie z roślinami w domu w Allerød.

Wtedy to się stało.

Brzuch pęczniał, znów i znów. Fine rodziła córki, które najwyraźniej nie miały żadnego innego rodzica poza nią. Wyglądały tak, jak zapamiętała siebie ze zdjęć niemowlęcych. Jednak z czasem każda z nich wykształciła własny umysł.

Maleństwa wpatrywały się w nią, żywiły się jej mlekiem, światłem słonecznym, owocami róży i nielicznymi owadami. Miały oliwkowozieloną skórę, grube kręcone zielone włosy i bursztynowe oczy. Kiedy dorosły, nie były wyższe od niej. Potem jej dzieciom też urodziły się dzieci. Niektóre wbrew oczekiwaniom okazały się chłopcami. Skąd się oni wzięli?

Fine kocha je wszystkie, chociaż nie sądziła, że da się kochać tak wiele istnień. Trzymała je przy sobie, póki tego potrzebowały.

Fine mruga, skupia wzrok na mapie. Jest pewna, że skręciła we właściwym miejscu, ale ścieżka nie wygląda jak ta z kartki. Jej telefon nie ma zasięgu, i nie wiadomo, co z tatą. Czy już wrócił od Paula? Nie zostawiła mu wiadomości, że wychodzi.

Przez ziemię przebija się długa kolczasta łodyga. Mały czerwony pąk, pierwsza róża, odwraca się ku Fine i rozkwita. Fine wdycha jej zapach, wdycha swój zapach. Prawie nie ma różnicy.

Świat migocze.

O, tam jest jeszcze jedna róża. I jeszcze jedna. I jeszcze jedna.

Prababcia nigdy nie wspominała, że w lesie rosną jakieś róże.

Niektóre pną się wysoko po drzewach, Fine idzie dalej i powoli zostaje okrążona.

Zaczyna zmierzchać. Nie widać już drzew ani innych roślin, wszędzie są tylko róże. Fine stoi przy gęstych zaroślach tworzących tunel, w głąb którego wiedzie ścieżka. Panuje tutaj chłód, zapach się wzmaga. Czy naprawdę można wstąpić w sen?

Fine przystaje. Róże się poruszają, zauważalnie. Wyciągają się w pośpiechu i otwierają. Pod ziemią też panuje ferment. Korzenie ryją, słychać trzaski.

Fine patrzy na mapę, może już być u celu. Kiedy przykuca, widzi coś białego w głębi gąszczu, gdzie ścieżka wygląda, jakby się kończyła.

– Prababciu, prababciu Johanne, czy to ty?

Żadnej odpowiedzi. Fine zaczyna iść na czworaka, czołgać się, przeć do przodu. Im ciemniej się robi wokół niej, tym jaśniej bije ta białość w głębi. Fine ma oczy szeroko otwarte. Czy to plamka słońca, księżyc, odbicie nieba? Dziecko, mały nocny owad, gwiazda, bóg? To tylko jej ukochana prababcia, czy może wszystko naraz?

Fine musi tam dotrzeć. Prababcia chce, żeby ją odnaleźć, na pewno, bo inaczej czemu rysowałaby tę mapę?

Nagle gdzieś z tyłu rozlega się ryk. Tata? I jeszcze jeden. Potem ktoś krzyczy. Mama?

Fine będzie musiała wrócić później do tego białego czegoś. Cofa się na czworakach do miejsca, w którym róże rosną pojedynczo. Pod jedną z sosen coś leży, Fine włącza latarkę w telefonie. To jest mama.

– Pomocy – szepcze mama z zamkniętymi oczami.

17

Wszystko jest niewyraźne. Unoszę się w powietrzu i jest tak, jakbym mogła spaść w każdej chwili. Nagle ktoś pomaga mi stanąć na nogach. Ktoś, kto jest giętki, a nie twardy. Moją dłoń chwyta mała chłodna rączka. Ktoś szepcze: „No dalej” z oddechem pachnącym korą.

Jest czarna noc, nie widzę ścieżki, którą stąpam. Wciąż się duszę i kiedy znowu się przewracam, myślę, że teraz już koniec. Jeszcze chwila i płuca nie wytrzymają.

Wtedy włącza się światło, białe na czarnej ziemi. Wzdłuż brzegów ścieżki wypełza zielona trawa. Między drzewami coś żółto migocze. Jestem prowadzona w górę po schodach, mokry nos dotyka wierzchu mojej dłoni, gorący język liże kolana. Potem leżę na czymś miękkim, mam zamknięte oczy i ciężko dyszę.

Kiedy unoszę powieki, widzę sękaty sufit babci Johanne i czuję pod sobą kanapę. Twarze Fine i Jana wypełniają prawie całe moje pole widzenia.

– Mam wezwać karetkę?

Jan też ma trudności z oddychaniem. Fine siada, kanapa lekko pod nią wklęsa. Jej twarz i ramiona pozieleniały, ale córka oddycha swobodnie, podaje mi szklankę wody i ściąga ciemnoczerwone wargi.

– Co wy tutaj robicie? – pytam.

– A jak ci się wydaje, Marie? – odpowiada Jan.

Fine daje mi długiego całusa.

Zostaję nakryta dwoma kocami, mamy i cioci Vibeke. Jan i Fine przechodzą do kuchni. Po pewnym czasie muszę wstać do toalety. Zaczęłam krwawić, przyklejam do majtek podpaskę.

– Jak się czują mama i Vibeke? – pytam, chwytając się stołu, żeby usiąść na krześle.

Pies wzdycha pod obrusem.

– Rozmawiałem z twoją matką – mówi Jan. – W szpitalu dają zielone światło, żeby jutro po południu przewieźć ją na lotnisko. Ubezpieczyciel przysłał duńskiego lekarza, i jeśli chcemy, znajdą się dla nas bilety na ten sam lot.

Patrzę na Fine, gładzę ją po ramionach. Córka wpatruje się we mnie wielkimi, mokrymi bursztynowymi oczami.

– Kochanie, jak mnie znalazłaś?

– Poszłam w głąb lasu – mówi, obracając w palcach szklankę.

– Udało ci się wyzdrowieć?

Nie odpowiada.

– Niestety będziemy musieli zrezygnować z dalszych poszukiwań prababci – oznajmiam.

– Ona nie żyje.

– Skąd o tym wiesz?

– Po prostu wiem.

Fine zaczyna płakać. Obejmuję ją.

– Dziękuję, dziękuję, że mnie uratowałaś.

Kropki na jej skórze nabrzmiały, jej kark trochę kłuje.

No bo co innego mogło się stać – myślę – jeśli babcia nie umarła? Nie pojechała raczej na inny kontynent, żeby się tam osiedlić. Nie w wieku stu lat.

Kiedy Jan i Fine zaczynają zmywać naczynia, spostrzegam, jak bardzo są poobklejani. Fine wygląda gorzej – owoce dzikiej róży przywarły do jej włosów, rękawów, nogawek i paska spodni, ale Jan też jest nimi obczepiony. Zataczam się ku obojgu, staram się wyskubać jak najwięcej czerwonych owoców i wrzucam je wszystkie do kominka, tak jak robił to Paul. Potem przebiegam wzrokiem w dół po sobie, wzdycham.

Pakujemy walizki. Umawiam się z kuzynkami i kuzynami, że będą doglądać domu.

Jan postanowił, że psem na razie musi zaopiekować się Paul. Próbuję protestować, kiedy sprawdzamy pod kanapą, pod stołem i w łazience, czy czegoś nie zapomnieliśmy. Nie mamy jednak czasu, by zawieźć zwierzę do schroniska, a rodzina zjawi się tutaj może dopiero za kilka dni.

– Nie wiemy, czy Paul jest w domu.

– Jeśli go nie ma, to trzeba będzie zostawić psa tutaj. Ten Paul jest przecież myśliwym? Na pewno może…

Fine jako ostatnia zasuwa zamek w swojej walizce. Nie wiem, gdzie się podział miś, w każdym razie zniknął z sypialni.

Jan zatrzymuje auto na podwórzu.

– Zaprowadzę psa – mówię. – Możecie tutaj zostać.

Pukam do drzwi domu, nikt nie otwiera. Zasłony są częściowo zaciągnięte, w środku jest ciemno i głucho. Płacz tkwi mi w gardle jak duży kamień, ciągnę za sobą psa i pukam do drzwi przyczepy.

Nikt nie otwiera, a ja nie pociągam za klamkę.

Silnik samochodu pracuje. Musimy jechać do szpitala, żeby zdążyć pożegnać się z ciocią i pomóc mamie spakować jej rzeczy.

Wspinam się na palce i zaglądam przez poszarzałe okno. Pali się mała lampka, czyjeś ramię się porusza, ktoś pisze i pisze. Nakazuję psu usiąść. Zwierzę umieszcza zadek na świerkowych igłach, a ja powtarzam „siad”, kiedy cofam się do drzwi samochodowych i wsiadam do auta. Serce się nie odzywa, a jeszcze przed chwilą waliło jak szalone.

Nie chcę wracać myślami do pożegnania mamy z siostrą. Jest to jedna z rzeczy w moim życiu, o których nie chcę myśleć.

Siedzimy w samolocie. Usunięto z niego kilka foteli, żeby mama mogła leżeć. Są wężyki, maska, kroplówki i tlen. Nad wszystkim czuwa lekarz i podczas startu pozwala mi trzymać mamę za rękę. Odrobinę się uśmiecham.

Potem sięgam po dłonie Fine i Jana. Oboje widzą, jak wyciągam rękę nad przejściem. Kiedy mama zaśnie, pójdę tam i usiądę obok nich. Mama jest taka malutka pod tą kołdrą, jak połowa siebie, i taka nieobecna. Czy w ogóle czuje, że ściskam jej dłoń? Czy chociaż trochę się uśmiecha? Zaciskam mocno palce.

*

Tutaj, w przestworzach, świeci słońce. Jego czerwony blask przebija się przez małe okna i pada na kubki z kawą. Kiedy patrzy się na światło przez mrok, wszystko zalewa czerwień. Pąs oblewa Fine, tak że jej zielona twarzyczka wydaje się prawie tak opalona jak twarz Jana. Później słoneczna kula znika, zostaje zastąpiona lodowobłękitnym niebem z zieloną pręgą u dołu.

Nie widzę spalin z naszego samolotu. Ale zgaduję, że przypominają smugi pozostawione w powietrzu przez inne maszyny, a także smugi zostawione przez komety albo meteoryty, które tak samo podążają ku nowym miejscom, niosąc w sobie ładunek życia.

Jan delikatnie otacza Fine ramieniem, ale mam wrażenie, jakby ramię należało do mnie. Jakbym to ja tuliła córkę do siebie.

Fine znowu ociera oczy rękawem bluzy. Jan wpatruje się w oparcie siedzenia przed sobą. Śledzi coś na ekranie? Zaraz po powrocie wyruszy w podróże, z których wcześniej zrezygnował. Wyjeżdża już jutro, i w ten sposób znowu będę matką. Najpierw leci do Chin, potem do Australii, do stacji badawczej na biegunie południowym, a stamtąd na Grenlandię.

Fine odwraca twarz, patrzy przez szybę. Czym jest dzieciństwo, czym jest dorosłość? Czy Fine właśnie wchodzi w bramy raju, czy je opuszcza? Na pasku jej spodni, na jej bluzie, na mojej sukience, na swetrze Jana, w jego włosach i na dole nogawek tkwią czerwone kolczaste owoce róży. Jeden przyczepił się do jego plecaka Fjällräven wepchniętego do połowy pod siedzenie z przodu. Plecaka, który Jan zawsze zabiera ze sobą na wyjazdy.

Chcę tam podejść i poodrywać te wszystkie serca, wyrzucić je. Ale akurat teraz jestem przypięta pasem.

Patrzę na Fine w chwili, gdy samolot szarpie z drżącym stukotem, jakby coś się zderzało albo rozrywało. Potem wszystko się uspokaja, szybujemy dalej.

Redaktorka inicjująca

Barbara Cichy

Redaktorka prowadząca

Agnieszka Stęplewska

Adiustacja językowo-stylistyczna

Weronika Widzińska

Korekta

Alicja Dziura

Skład i łamanie

Hanna Wiechecka

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12 663 23 80