Tytuł oryginału: Ageing: A Very Short Introduction

Rada Naukowa serii Krótkie Wprowadzenie

Jerzy Gajdka, Ewa Gajewska, Krystyna Kujawińska Courtney Aneta Pawłowska, Piotr Stalmaszczyk

Redaktorzy inicjujący serii Krótkie Wprowadzenie

Urszula Dzieciątkowska, Agnieszka Kałowska

Tłumaczenie

Paulina Kłos-Wojtczak

Redakcja naukowa

Ewa Czernik

Redaktor Wydawnictwa UŁ

Katarzyna Gorzkowska

Skład i łamanie

Munda – Maciej Torz

Projekt typograficzny serii

Tomasz Przybył

Projekt okładki

krzysztof de mianiuk

Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/stillfx

Ageing: A Very Short Introduction was originally published in English in 2016. This translation is published by arrangement with Oxford University Press. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego is solely responsible for this translation from the original work and Oxford University Press shall have no liability for any errors, omissions or inaccuracies or ambiguities in such translation or for any losses caused by reliance thereon

© Copyright by Nancy A. Pachana 2016

The moral rights of the author have been asserted

© Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2021

© Copyright for Polish translation by Paulina Kłos-Wojtczak, Łódź 2021

Publikacja sfinansowana ze środków Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego

Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

Wydanie I. W.09299.19.0.M

Ark. wyd. 6,4; ark. druk. 9,75

Paperback ISBN Oxford University Press: 978-0-19-872532-9

ISBN 978-83-8142-918-4

e-ISBN 978-83-8142-919-1

Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

90-131 Łódź, ul. Lindleya 8

www.wydawnictwo.uni.lodz.pl

e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl

tel. 42 665 58 63

Moim rodzicom, Josephowi i Evelyn Pachana, siostrze Joannie Somerville, mężowi, przyjacielowi i współpracownikowi Timowi Kastelle oraz wszystkim, których miłość i wsparcie są stałe i bardzo mile widziane

Spis treści

Podziękowania

Spis ilustracji

Spis tabel

1. Starzenie się – krótka historia

2. Fizyczne i biologiczne aspekty starzenia się

3. Psychologia starzenia się

4. Społeczne i interpersonalne aspekty starzenia się

5. Pozytywne i pomyślne starzenie się

6. Refleksje na temat starzenia się i przyszłe kierunki badań

Bibliografia

Lektury polecane

Podziękowania od wydawcy oryginału

Indeks

Podziękowania

Pragnę wyrazić wdzięczność przyjaciołom, rodzinie oraz kolegom, którzy w trakcie pisania tej książki oceniali jej szkice i fragmenty. Wielkie podziękowania za ulepszenie mojej pracy i wspieranie całego procesu.

Nancy A. Pachana

Spis ilustracji

1.  Odsetek młodszych dzieci i osób starszych w populacji świata w latach 1950–2050

Za: ONZ, 2010, Organizacja Narodów Zjednoczonych, perspektywy populacji świata: poprawka 2010.

© 2010, ONZ. Przedrukowano za zgodą Organizacji Narodów Zjednoczonych.

2.  Zdrowy mózg w porównaniu do mózgu z chorobą Alzheimera

Domena publiczna: National Institute on Ageing, www.nia.nih.gov

3.  Lata życia skorygowane niesprawnością (wskaźnik DALY)

© Planemad/WikimediaCommons/CC-BY-SA-3.0

4.  W końcu śmierć przychodzi po nas wszystkich…

David Borchart/The New Yorker Collection/www.cartoonbank.com

5.  Dziadek Maorys z wnukami

Takurua Tamarau przekazuje hongi (tradycyjne powitanie Maorysów) swojemu wnukowi Leo Tamarau, siedząc z innymi wnukami: Alfredem Tamarau i Lorną Tamarau, Ruatoki. Wykonano w Nowej Zelandii. Negatywy i odbitki pochodzą z Making New Zealand Centennial Collection. Ref: MNZ-2659-1/2-F. Alexander Turnbull Library, Wellington, Nowa Zelandia, http://natlib.govt.nz/records/22497475.

6.  Średni rzeczywisty wiek odejścia z rynku pracy i oficjalnie przyjęty wiek emerytalny

Opublikowano za zgodą OECD, za: OECD, 2001. Emerytury w skrócie 2011: systemy emerytalne w krajach OECD i G20. 1 stycznia: rys. 2.3. Pozwolenie przekazane przez Copyright Clearance Center, Inc.

7.  Model odporności

K. Wild, J.L. Wiles, R.E.S. Allen, 2013, Resilience: Thoughts on the Value of the Concept for Critical Gerontology, “Ageing and Society”, no. 33 (wyd. spec. 1), s. 137–158, rys. 1. Wykorzystano za pozwoleniem.

8.  Konceptualizacja mądrości według Baltesa i współpracowników

P.B. Baltes, J. Smith, 2008, The Fascination of Wisdom: Its Nature, Ontogeny, and Function, “Perspectives on Psychological Science”, no. 3, s. 56, rys. 1.

9.  Widok „wioski” osób chorych na demencję

© De Hogeweyk care concept

10.  Foka Paro w akcji

© REUTERS/Kim Kyung-Hoon

Spis tabel

1.  Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia i w wieku 60 lat według regionu WHO, 2009

WHO, 2011, World Health Statistics, World Health Organization, Geneva. Za zgodą Johna Bearda.

2.  Zmiany spowodowane pierwotnym i wtórnym starzeniem się – fizyczne/biologiczne

3.  Zmiany spowodowane pierwotnym i wtórnym starzeniem się – psychologiczne/poznawcze

Rozdział 1

Starzenie się – krótka historia

Popołudnie wie to, czego nie podejrzewał poranek.

(przysłowie szwedzkie)

Starzenie się jest tematem, który kojarzy się w mało przyjemny sposób, szczególnie w dzisiejszych czasach, ponieważ skupiamy się głównie na metodach jego przezwyciężania, udaremniania i odpierania oraz dopiero od niedawna – jego akceptacji.

Czy zawsze podchodziliśmy do starzenia się z taką ambiwalencją? W jaki sposób zmieniało się jego znaczenie i nasz stosunek do niego na przestrzeni dziejów? Jak ludzie z różnych epok historycznych, kultur i mający różne punkty widzenia patrzyli na to zjawisko? Jaki wpływ zarówno na jednostki, jak i całe społeczeństwo mają refleksje i poglądy na temat starzenia się? To główne tematy poruszane w tym rozdziale.

Ze zjawiskiem starzenia się mamy do czynienia od wczesnych lat. W młodości z radością oczekujemy nadejścia kolejnych urodzin, lecz z czasem nasz entuzjazm maleje. Gdy jesteśmy młodsi, czujemy, że czas płynie w ślimaczym tempie, podczas gdy w wieku zaawansowanym czas jakby nabierał prędkości i uciekał coraz szybciej. W jesieni życia lub gdy trzeba zmierzyć się z nieuleczalną chorobą (bez względu na wiek), poczucie uciekającego czasu staje się wyraźniejsze. Człowiek ponownie koncentruje się na tym, jak najlepiej wykorzystać czas, który mu pozostał.

1. Odsetek młodszych dzieci i osób starszych w populacji świata w latach 1950–2050

Dla niektórych temat starzenia się może nie wydawać się istotny, angażujący lub dający jakiekolwiek korzyści, zwłaszcza dlatego, że nie możemy uniknąć tego procesu i w większości przypadków nie możemy wpłynąć na jego rezultaty. Jednak obecne trendy demograficzne wskazują, że nie należy ignorować znaczenia starzenia się w wymiarze ogólnoświatowym. Zgodnie z danymi Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), przedstawionymi na ilustracji 1, znajdujemy się w historycznym momencie, w którym liczba osób w wieku powyżej 65 lat wkrótce przekroczy liczbę osób w wieku do 5 lat, zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Jak wyraźnie pokazuje ten wykres, nie jest to tendencja przemijająca ani krótkotrwała dla pokolenia wyżu demograficznego – to przyszłość ludzkości na całym świecie.