Tytuł oryginału: The Psychology of Trauma, 1st Edition, Dr Shanti Farrington, Alison Woodward

Rada Naukowa serii Psychologia Wszystkiego

Eleonora Bielawska-Batorowicz, Iwona Janicka, Ewa Bluszcz

Redaktor inicjująca

Monika Borowczyk

Tłumaczenie
Joanna Witkowska

Konsultacja naukowa tłumaczenia

Magdalena Kobylarczyk-Kaczmarek

Opracowanie redakcyjne

Teresa Margańska

Skład i łamanie

Munda – Maciej Torz

Korekta techniczna

Agnieszka Gralak

Projekt typograficzny serii

Monika Rawska

Projekt okładki

Polkadot Studio Graficzne Aleksandra Woźniak, Hanna Niemierowicz

All Rights Reserved

Authorised translation from the English language edition published by Routledge, a member of the Taylor & Francis Group

© Copyright for dr Shanti Farrington and Alison Woodward, 2025

© Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2025

© Copyright for Polish translation by Joanna Witkowska 2025

https://doi.org/10.18778/8331-811-0

Publikacja sfinansowana ze środków Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego

Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

Wydanie I. W.11496.24.0.M

Ark. wyd. 5; ark. druk. 8,25

ISBN 978-83-8331-810-3

e-ISBN 978-83-8331-811-0

Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego

90-237 Łódź, ul. Jana Matejki 34A

www.wydawnictwo.uni.lodz.pl

e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl

tel. 42 635 55 77

Spis treści

Wstęp

Podziękowania

Wprowadzenie

1. Co to jest trauma?

2. Neuronauka o traumie

3. Przywiązanie a trauma

4. Wpływ neuroróżnorodności, kultury i różnic indywidualnych na doświadczanie traumy

5. …Czy to prawda? Obalanie mitów i tematów tabu wokół traumy

6. Przemiana: zmiana dzięki terapii skoncentrowanej na traumie

Bibliografia

Aneksy

Załącznik 1. Ćwiczenia wspomagające radzenie sobie z niektórymi częstymi objawami traumy

Załącznik 2. Charakterystyka stylów przywiązania

Załącznik 3. Kryteria diagnostyczne ptsd według dsm-v

Pragniemy podziękować wszystkim klientom prowadzonych przez nas terapii, którzy nam zaufali i uczyli nas z pokorą, jak być obecnym w danej chwili i jak konfrontować się z traumą. Chciałybyśmy uhonorować odwagę, którą się wykazali, angażując się w proces leczenia i wzrastając poprzez swoje doświadczenie.

WSTĘP

W codziennym życiu często doświadczamy wydarzeń, które są stresujące i używamy słów: „To było traumatyczne”. Być może sięgnęłaś/sięgnąłeś po tę książkę z powodu jakiegoś swojego przeżycia lub bycia świadkiem pewnego zdarzenia i chcesz dowiedzieć się więcej o wpływie wydarzeń traumatycznych na nasze życie. Książka prezentuje krótki przegląd emocjonalnych, fizycznych i psychologicznych skutków doświadczenia traumatycznych zdarzeń. Jest dobrą lekturą dla każdego, kto chciałby zrozumieć psychologię traumy i może pomóc ci w podjęciu decyzji, czy dla osiągnięcia dobrostanu potrzebujesz pomocy świadczonej przez specjalistów (takich jak doradcy, psychoterapeuci czy psychologowie).

Polecamy tę książkę także studentom i wykwalifikowanym praktykom, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę na temat psychoterapii skoncentrowanej na traumie i dowiedzieć się, czym różni się ona od podstawowych oddziaływań terapeutycznych; jednocześnie proponujemy zarys terapii skoncentrowanej na traumie osobom, które nie zajmują się tym tematem zawodowo. Niektóre rozdziały książki zawierają ogólny zarys pewnych aspektów pomocy psychologicznej dotyczącej traumy, a inne poszerzają temat i pokazują różne zagadnienia dotyczące skutków zdarzeń traumatycznych z perspektywy globalnej. Jeden z dalszych rozdziałów odnosi się do popularnych mitów i wyobrażeń, które mogą być obecne zarówno w indywidualnych przekonaniach, jak i w społeczeństwie.

PODZIĘKOWANIA

Autorki pragną podziękować Gerry’emu Jonesowi i dr Gizem Arabaci za ich rady, doświadczenie i nieustanne wsparcie, a także za czas, jaki poświęcili na przeczytanie pierwszej wersji książki i udzielenie wnikliwych i cennych wskazówek.

Nasze rodziny były bezcennym źródłem wsparcia na wszystkich etapach przygotowywania książki; dziękujemy Samowi, Charlotte i Bethan Woodward oraz Jonowi Farringtonowi za ich cierpliwość i miłość.

WPROWADZENIE

Doświadczenia, które są poza kontrolą danej osoby i powodują u niej fizyczny, psychologiczny i emocjonalny stres oraz wpływają na jej zdolności przystosowawcze, określane są jako „traumatyczne”. Zdarzenie traumatyczne może zaburzyć dobrostan emocjonalny, fizyczny, społeczny lub psychologiczny na krótki czas, albo – w niektórych przypadkach – prowadzić do długotrwałych skutków. Wiedza o tym, jak ludzki instynkt samozachowawczy oddziałuje na układy naszego organizmu oraz uwzględnienie doświadczeń i relacji przywiązania z naszego wczesnego dzieciństwa stanowią klucz do zrozumienia sposobu przetwarzania naszych doświadczeń i wskazówkę, jak pomóc danej osobie, by poradziła sobie z traumatycznym przeżyciem.

Doświadczenie traumatycznego zdarzenia nie zawsze prowadzi do wystąpienia zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD – Posttraumatic Stress Disorder), mimo że osoby mogą odczuwać jeden lub więcej objawów bezpośrednio po zdarzeniu, co określa się jako ostre zaburzenie stresowe (APA, 2013). Przy dobrym wsparciu i przestrzeni dla przetwarzania trudnych doświadczeń objawy te na ogół zmniejszają się w miarę upływu czasu. Specjaliści diagnozują PTSD, jeśli objawy zaburzeń utrzymują się przez jeden lub więcej miesięcy (APA, 2013). Kiedy osoba doświadcza serii powtarzających się zdarzeń traumatycznych od okresu dzieciństwa, wówczas diagnozowane jest złożone zaburzenie stresowe pourazowe (CPTSD – Complex Posttraumatic Stress Disorder). Wpływ objawów traumy w CPTSD jest zazwyczaj bardziej długotrwały i najczęściej potrzeba długoterminowej profesjonalnej pomocy, by osoba była w stanie przetworzyć doświadczenia i z czasem uzyskać poprawę.

Psychologia traumy dąży do scalenia współczesnych koncepcji dotyczących PTSD i CPTSD. Zrozumienie psychologii traumy nie tylko pomoże osobom dotkniętym traumą znaleźć siły, by skutecznie poradzić sobie z jej objawami, ale także zachęci je, by skorzystały z właściwej pomocy w ramach poradnictwa psychologicznego lub psychoterapii. Wiedza z zakresu neuronauki i badań empirycznych łączy się z praktycznym i klinicznym rozumieniem traumy. Książka przedstawia zarówno perspektywę akademicką, jak i zagadnienia codzienne pochodzące z praktyki terapeutycznej, podkreślając jednocześnie wpływ pomocy psychologicznej na dobrostan psychiczny. Naszym celem jest obalenie mitów i uprzedzeń dotyczących terapii skoncentrowanej na traumie poprzez zmianę perspektywy i zastąpienie pytania: „Co się z tobą dzieje?” pytaniem: „Co ci się przydarzyło?” Proponujemy przegląd podejścia skoncentrowanego na traumie, obecnego w psychoterapii i poradnictwie, przedstawiony w formie, która będzie łatwa w odbiorze.

W książce analizujemy, jak neuroróżnorodność i różnice kulturowe wpływają na sposób indywidualnego reagowania na zdarzenie traumatyczne. Obalając popularne mity i utrwalone przekonania na temat traumy, pokazujemy zarówno rolę poradnictwa online, jak i znaczenie indywidualnych sesji terapeutycznych „twarzą w twarz”. Omawiamy, jak podejście terapeutyczne skoncentrowane na traumie w znaczący sposób poprawia radzenie sobie z zadaniami codzienności i rozważamy modyfikacje potrzebne, by poprawić skuteczność terapii dla osób z różnymi zaburzeniami psychologicznymi i neurologicznymi. Stosujemy tu ramy podejścia skoncentrowanego na traumie w odniesieniu do opartej na dowodach pracy terapeutycznej i klinicznej, ale wprowadzamy też wątek roli, jaką mogą odegrać rodzina i otoczenie społeczne we wspieraniu danej osoby w drodze do wyzdrowienia.

Jako część serii Psychologia Wszystkiego książka jest skierowana do osób, które mogą być zainteresowane poszerzeniem swojej wiedzy na temat traumy, w tym do profesjonalistów (takich jak klinicyści, doradcy, psychologowie czy nauczyciele akademiccy). Ogólnie mówiąc, proponujemy krótką i angażującą opowieść, która zainspiruje czytelników, by zaczęli zadawać pytania: „Co przydarzyło się mnie/tobie?” i by zainteresowali się wpływem traumatycznych zdarzeń na nasze życie.

Wystarczająco dobre jest to, co zbliża się do ideału na taką odległość, jaką potrafimy osiągnąć!