Tego autora w Wydawnictwie WasPos

Dobra dziewczyna

W PRZYGOTOWANIU

4U gratis

Wszystkie pozycje dostępne również w formie e-booka

Copyright © by Michał Paweł Urbaniak, 2025
Copyright © by Wydawnictwo WasPos, 2025
All rights reserved

Wszystkie prawa zastrzeżone, zabrania się kopiowania oraz udostępniania publicznie bez zgody Autora oraz Wydawnictwa pod groźbą odpowiedzialności karnej.

Redakcja: Kinga Szelest

Korekta: Aneta Krajewska

Projekt okładki: Magdalena Czmochowska

Zdjęcie na okładce: Adobe Firefly

Ilustracje wewnątrz książki: pngtree.com

Skład i łamanie oraz wersja elektroniczna: Adam Buzek/skladpublikacji@o2.pl

Wydanie I – elektroniczne

Wyrażamy zgodę na udostępnianie okładki książki w internecie

ISBN 978-83-8290-883-1

Wydawnictwo WasPos
Warszawa
Wydawca: Agnieszka Przyłucka
kontakt@waspos.pl
www.waspos.pl

Pamięci Rozalii (Róży) Poniewiery (1921-2005), Józefa Poniewiery (1920-2007), Jadwigi Urbaniak (1929-2017) oraz Władysława Urbaniaka (1927-2017) – moich dziadków, za którymi bardzo tęsknię

„– Co ty tu robisz, kochanie? Nawet nie jesteś na tyle dorosła, aby wiedzieć, jak złe bywa życie”.

Jeffrey Eugenides, Przekleństwa niewinności

„Potem nikt nie potrafił powiedzieć, jak się to stało; nikt też nie mógł orzec, dlaczego się to stało i kto zawinił. Faktem jest, że Pollyannę, lecącą przez ręce i nieprzytomną, o godzinie piątej po południu wniesiono do jej małego pokoju, który tak lubiła”.

Eleonor H. Porter, Pollyanna

PROLOG

28 lipca 2023, piątek

Nagle zrozumiała, że zdarzy się wypadek – ktoś zginie.

Zupełnie jak w pierwszej klasie na stołówce, gdy patrzyła na Karolka Puchałę odnoszącego do okienka talerz z niedojedzoną, mdłą w smaku zupą ogórkową. Wiedziała, że Karolek ją wyleje na moment przed tym, zanim to się rzeczywiście stało. Zupa chlusnęła na podłogę, a on został z pustym talerzem w jednej ręce i zaczął płakać. Na szczęście się nie poparzył. Naprawdę widziała to wcześniej. Lubiła opowiadać tę historię z odrobiną dumy. Zwykle kończyła stwierdzeniem, że dzieci widzą więcej, lecz z wiekiem tracą tę zdolność, dziwny dar.

Do niej to czasem wracało – na przykład przeczuła, że pilot, który dziadek trzyma w dłoni, zaraz spadnie z podłokietnika kanapy – i rzeczywiście. Rozwalił się, wypadły baterie. Parę lat temu przypomniała sobie o koleżance z zajęć na basenie i nieoczekiwanie dostrzegła ją po drugiej stronie autobusu. Pomachały do siebie, ale żadna z nich nie podeszła, aby się przywitać. Rzecz jasna niekiedy przeczucia ją myliły. Wtedy nie musiała się do nich przyznawać.

A teraz ten wypadek…

Chodziło raczej o silne przeczucie niż konkretny obraz – te napłynęły chwilę później, wzięte z wyobraźni, ze zdjęć, którymi były opatrzone artykuły o krzykliwych nagłówkach, albo ze wspomnień. Zerkała na wypadki z niemal dziecięcą mieszaniną niezrozumienia, ekscytacji i grozy. Auta wciąż podobne do siebie, a jednak zniszczone. Blacha pofalowana, zmięta, niczym srebrny papier. Przednie koło odjęte od reszty samochodu. Rozbite szyby. Wklęsłe drzwi. Żółty renault leżący na dachu, jakby to dziecko odrzuciło swoją zabawkę.

Aż zabrakło jej tchu.

A przecież nic się nie działo. Stała na placu egzaminacyjnym w słoneczny dzień.

Nie. Powinna się wycofać. Przeprosić i…

– Niech się pani nie denerwuje – odezwał się egzaminator. – Ja nie z takich, co to uwalają dla czystej przyjemności. Będę trzymał kciuki, a pani kierownicę. Byle mocno!

Wypuściła powietrze z płuc. Przypomniała sobie o trzech wybrakowanych ciężarówkach. Zobaczyła je, gdy szła rano do piekarni. Jechały ulicą jedna za drugą. Bez naczep przypominały zmutowane insekty o wielkich głowach i karykaturalnie długich odwłokach. Dziwaczny widok. Może stąd jej się wzięło… Nie, to nie jest dobry pomysł. Bezwiednie zrobiła krok do tyłu.

– Jeszcze tylko dowodzik proszę – powiedział egzaminator. – Te formalności!

– Już. – Trzymała kurczowo dowód w ręce. – Martyna Fogiel. – Postarała się o uśmiech.

Zerknął przelotnie na zdjęcie i oddał jej dowód. Egzamin się rozpoczął.

Martynie zostało pięć tygodni życia.

21 września 2023, czwartek

Żadna z nich nie przeżyła. Tak na początku powiedzieli mamie.

Biorąc pod uwagę, co zostało z cinquecento…

Pisano o tym w sieci, w gazetach, choć temat zdążył już przycichnąć. Judyta czytała jeden artykuł za drugim z poczucia obowiązku. Ot, metaforyczne drapanie nogi obciążonej gipsem.

W jednym z brukowców umieszczono ich zdjęcia. Wyglądała na bladą, z wymuszonym, nieprawdziwym uśmiechem. Zdjęcie zrobiono do szkolnego tableau na kilka dni przed maturą. Patrzyła na siebie jak na kogoś obcego. Dwie obce Judyty mierzyły się zakłopotanym wzrokiem. Tamtej dziewczyny już nie było.

Pod artykułem w wersji internetowej pojawiły się świeczki, GIF-y aniołki, smutne emotikonki, komentarze z kondolencjami, „wyrazy współczucia dla rodzin” jak z kopiuj-wklej. Niejako z boku rozgrywała się inna dyskusja – dlaczego tam nie było monitoringu. Inni się oburzali, że jeśli wszędzie miałby być monitoring, to nie będzie prywatności i to jest jak z Wielkiego Brata. Ktoś podpisujący się jako „Sisismerfiątko” napisał:

Tej grubszej laski nie znam ale ta druga tojest Judyta Manterys z mojego osiedla! Z tak zwanej Sześćsetki! Mieszka w bloku naprzeciwko Tesko.

Sisismerfiątko musiał czuć się bardzo ważny, bo przeklejał ten komentarz pod każdym opisującym ten wypadek artykułem – z tymi samymi błędami. Nie zabrakło i hejtu:

Pewnie były naprute i naćpane.

Naćpane nie, ale policja podała, że żadna nie miała zapiętych pasów. Pasy są dla frajerów c’nie?

Najpierw imprezka, a potem rozbijają się na drogach. Młodość, k*rwa!

Kto takim dzieciakom daje prawo jazdy? I samochody–trumny!

I koniec wakacji :)))

Może nie chciały wracać do szkoły?

A przecież nikt nie wiedział, co właściwie się stało.

Ona sama powtarzała, że tego nie rozumie.

– Tyle nie pamiętam… Zdrzemnęłam się, a nagle auto zaczęło nabierać prędkości. Otworzyłam oczy i krzyknęłam. I… nic nie pamiętam. – Brakowało jej słów. Wszystko zapadło się w tym krzyku.

Naprawdę zapomniała te kilka sekund tuż przed wypadkiem. Wyparła je. Odbudowywała swoje wspomnienia, czytając artykuły. Zbierała informacje, jakby chodziło o jeden ze szkolnych referatów, na przykład prasówkę na WOS. Przykładała się do nich. Uważała, że tak łatwiej dostać piątkę niż na sprawdzianie.

Rozpędzone cinquecento wpadło w poślizg na jezdni lśniącej od niedawnego deszczu i rozbiło się na latarni. Po kilku minutach albo po całej wieczności znalazł je mężczyzna, który wyszedł na spacer z psem. Wezwał straż pożarną i pogotowie.

Judyta leżała na chodniku. Musiała wypaść z auta już po wypadku i wtedy uderzyć głową o krawężnik – potknęła się, nogi miała niesprawne. A przecież widziała samą siebie, jak szarpie się z drzwiami, a do środka samochodu wpada zimne powietrze. Nie miała pojęcia, czy to wyobrażenie, czy wspomnienia. Zdumiewająco wyraźnie widziała za to żółtą plamę na kamieniu – kurczaczka bez oczu czy bez dzióbka, którym mógłby się uśmiechać.

– Wracałyśmy ze spotkania – tłumaczyła w szpitalu miłej policjantce. Mówiła powoli i niepewnie, jakby zdawała egzamin, do którego nie była dobrze przygotowana. – Nadia Stochmiałek, moja przyjaciółka – zacinała się na tym słowie, nagle zbyt trudnym do wymówienia – robiła imprezę na koniec lata. Było głośno, dużo muzyki. Złote rybki tak sobie majtały na dywanie, bez akwarium. Nadia i Paszczan… Jak on ma na imię? Znów nie pamiętam. Wypiłam, ze dwa piwa… Nie, przepraszam, to były dwa drinki. Zapomniałam się. Drzemałam, zanim to się stało… Martyna nie wypiła ani łyka! Jestem pewna! Nie uznawała alkoholu! Żadna z nas nie wsiadłaby za kierownicę pod wpływem! Zdała egzamin na prawko za pierwszym razem!

Policjantka ją uspokoiła. Badania wykluczyły obecność alkoholu we krwi Martyny.

– Słyszałam, że gdyby zapięła pas, przeżyłaby. Albo coś mi się pomyliło. Nie pamiętam dobrze. To prawda?

Policjantka potwierdziła.

– Nie lubiła pasów – wyjaśniła Judyta. – Mówiła, że ją duszą.

Niemal nałogowo oglądała zdjęcia przedstawiające znicze ustawione w szeregach na poboczu, smutne maskotki, przywiędłe wianki z kwiatów. Gdy się tak wpatrywała, wydawało jej się, że pamięta ból, mokry asfalt pod dłońmi, swędzącą strużkę krwi płynącą z rozciętego czoła, histeryczne szczekanie psa, potem jego wycie. Samochód z tej perspektywy musiał wyglądać niemal zwyczajnie, gdyby nie niepokojące otwarte drzwi. Przypominał zmutowanego ptaka z nieruchomym skrzydłem.

– Nie powinnaś na to patrzeć, Judyta – stwierdziła mama, gdy ją przyłapała. Zwracała się do niej głosem pełnym bezsilnego smutku. – Po co?

– Przepraszam, mamuś. Muszę sobie przypomnieć. Tyle nie pamiętam!

Od czasu wypadku mama ustępowała jej częściej niż zazwyczaj. Nienauczona roztkliwiania się, kryła się ze swoimi łzami, lecz zdradzały ją zapuchnięte oczy. Kiedy Judyta przebudzała się z wieczornych drzemek, zastawała mamę siedzącą przy jej łóżku z książką. Czasami słyszała jej podłamany głos dobiegający z sąsiedniego pokoju.

– Na szczęście nic więcej jej nie zagraża. Czeka ją rehabilitacja. Ma zaniki pamięci. Jest taka zagubiona. Wczoraj zapytała, czy w ogóle zdała maturę. Tak, to kwestia szoku.

Z jej pamięcią rzeczywiście działo się coś dziwnego. Po przebudzeniu nie wiedziała, kim jest, następnie nie umiała umieścić samej siebie na osi czasu. Szukała w pamięci konkretnych wspomnień i natrafiała na luki, które nieoczekiwanie wypełniały się po kilku godzinach. Była przekonana, że musi iść do szkoły i czeka ją sprawdzian, tylko nie mogła sobie przypomnieć z czego. Pewnego ranka obudziła się z postanowieniem, że musi zadzwonić do babci Leosi, która zmarła wiele lat temu. Dawno zapomniane chwile mieszały się ze wspomnieniami z ostatnich dni. Łączyła odległe zdarzenia zgodnie z logiką, której reguł nie umiała rozpoznać parę minut później.

– Był grill pod zadaszeniem, chłopaki pilnowały go na zmianę – powiedziała pani Kłodowskiej, która zajmowała się nią pod nieobecność mamy. – Chleb się przypalił. A Martyna nie nazwała swojego auta.

Pani Kłodowska wykonywała istną ekwilibrystykę, aby umyć Judytę, zmieniała przepoconą pościel, podgrzewała zupę ugotowaną przez mamę albo przywieziony obiad. Parę razy wyprowadziła Śmieszka. Przynosiła ze sobą powiew niestrudzonego optymizmu.

– Młodziutka jesteś, Judytka, kości się zrosną, zaraz zapomnisz o tym wypadku. Ja mam takich pacjentów, co nigdy z łóżka nie wstaną. Ludzie raki mają, esemy, alzheimery.

– Mnie też się dzieje coś z pamięcią, bo z wypadku prawie nic nie pamiętam – zauważyła Judyta takim tonem, jakby przyznawała się do czegoś wstydliwego. – Nie alzheimer, ale mam takie luki z ostatnich miesięcy i to potem wraca.

– Miałaś wstrząśnienie mózgu, więc takie luki są normalne. I tak jakoś długo cię trzyma, ale to głowa, więc mogą dziać się różne rzeczy.

Miewała zawroty głowy, bywało jej niedobrze, kilka razy wymiotowała. Czy to za sprawą wspomnień, czy uszkodzonego, regenerującego się ciała? Ostatnio, gdy zaczęła poruszać się o kulach, traciła orientację w mieszkaniu, w którym spędziła całe życie. Krzyczała w nocy, wybudzając się z koszmarów, głośnych, pełnych nagłych błysków, huku i strachu.

Powtarzała z uporem, że od wypadku niczego nie umie sobie poukładać w głowie, a z ostatnich miesięcy został jej chaos. Że miewa tylko takie przebłyski zrozumienia.

Po dłuższym czasie znalazła pasujące porównanie: jakby kościelny witraż roztrzaskał się na kolorowe szkiełka, na które pada rażące światło.

– Wtedy wracają szczegóły – powiedziała znudzonemu neurologowi. – Na przykład pamiętam, jak mocno zaciskałam kciuki na placu manewrowym, gdy Martyna zdawała prawko. Albo że poparzyłam się herbatą po maturze z polskiego. Na egzaminie było coś o koniu trojańskim. Chodzi o tego wirusa i mitologię. Wzięłam słonika, takiego z uniesioną trąbą. Chyba mi go zabrali, bo nie wolno takich rzeczy wnosić na egzaminy.

Mama prosiła, żeby nie mówiły o wypadku, jednak Judyta musiała się podzielić kolejnym przebłyskiem – nieważne, czy akurat oglądała film, zanurzała łyżkę w płatkach śniadaniowych pływających w mleku, czy bawiła się wędką z Bronkiem. Jedno wspomnienie prowadziło do kolejnego, chociaż pozostawały bez związku.

– Martyna zwykle coś podjadała w aucie, bo mówiła, że i tak spali to w wodzie. Kiedyś nam się wysypały draże w czekoladzie. Grzechotały. Wyzbierałyśmy je z tapicerki. Ksiądz miał łeb psa. Oglądałyśmy film o tych aktorkach, czarno-biały.

Coraz pewniej poruszała się o kulach, lecz najczęściej pozostawała w łóżku z książką czy laptopem albo malowała jeden z kamieni. Jej spokój regularnie przerywał dzwonek. Mama albo pani Kłodowska otwierały drzwi. Do Judyty dochodziły współczujące głosy, prośby, strzępki rozmów. Niektórzy zjawiali się po kilka razy, aby dowiedzieć się o jej zdrowie, wyprosić gościnę. Powinna być im wdzięczna. W książce, którą Martyna podarowała jej na urodziny, przeczytała:

„Po wypadku bardzo potrzebowała jakiegoś namacalnego potwierdzenia, że istniał też czas wcześniejszy, gdy była kimś więcej – o wiele, wiele więcej – niż ponurą bezużyteczną kaleką, taką jak obecnie”1.

Niemniej nie chciała nikogo widzieć.

– Judyta, co to za demonstracje, pokuty? – zapytała mama, zaniepokojona tą izolacją. – Nie waż mi się obwiniać za to, co się stało!

– Ale to była moja wina. Gdybym nie namówiła Martyny na tę imprezę… Ona nadal nie miała przyjaciół. Teraz ludzie jej nienawidzą za to, co się stało. Chciałam dobrze. Skąd mogłam wiedzieć?

– Nie mogłaś! Nikt z nas nie mógł. To nie twoja wina.

Mama rzadko pozwalała sobie na czułości. Nie potrzebowała w ten sposób udowadniać, że ją kocha. Przelotne całusy na pożegnanie, pospieszne uściski, uśmiechy, przyłożenie dłoni do rozpalonego gorączką czoła – to był cały jej repertuar. A w dniach rekonwalescencji długo ją tuliła, gotowa bronić jej przed całym światem, a Judyta czuła się niemal szczęśliwa.

– Dobrze, że gdy byłam sprawna, mogłam robić coś dobrego – powtarzała.

W najgorszych dniach miała ochotę krzyczeć. Patrzyła na znajomy pokój, Chrystusa na obrazku komunijnym nad łóżkiem i tego drugiego, rozpiętego na krzyżu nad drzwiami. Na pluszowego kangura, na przedzielony zakładką pierwszy tom Opowieści z Narnii, na skrawki szarego nieba między żaluzjami, stały osiedlowy widok. Na oparte obok łóżka kule. Chciała rozerwać więżący jej nogę gips, podrzeć temblak, wykrzyczeć z siebie wszystko, choćby za karę miała stracić głos. Powstrzymywał ją Bronek śpiący w nogach łóżka. Prawie jej nie odstępował. Wierzyła, że koty mają zdolność wyciągania choroby z człowieka.

Jeśliby taka modlitwa miała sens, Judyta prosiłaby Boga o cofnięcie się w czasie. Nie do dnia wypadku, raczej do maja albo do zeszłego roku, gdy tata jeszcze mieszkał z nimi.

Wieczorny rachunek sumienia wszedł jej w nawyk, tak jak mycie zębów, pakowanie plecaka na następny dzień w czasach szkolnych, głaskanie Bronka na dobranoc. Rozliczała się uczciwie, zastanawiając się, co mogłaby zrobić lepiej. W tamtej historii postąpiłaby inaczej, nawet w tych drobnych sprawach. Widziała na przykład, jak szuka grubego wełnianego szalika, który zapadł w coroczny sen wiosenny w czeluściach szafy, aby owinąć nim słonika z porcelany.

Na niedługo przed wypadkiem przeżywała kryzys wiary, nie modliła się, przestała chodzić regularnie do kościoła. Miała żal do Boga, wątpliwości, czy w ogóle istnieje. Teraz znowu uwierzyła – może dlatego ten wypadek musiał się zdarzyć. Zbłąkana owieczka wróciła do stada.

– Im bardziej tego nie rozumiem, tym więcej się modlę – wyznała w szpitalu księdzu, który przyszedł z komunią. – Powtarzam sobie, że tak chciał Bóg. On wie wszystko, ma dla nas plan, dla mnie, dla Martyny, dla moich rodziców, dla każdego, więc musi dawać przyzwolenie. Powinnam Mu zaufać, prawda?

– Oczywiście, pokładaj ufność w Bogu. Jesteś Jego córką, dobrą córką, a kochający rodzice zawsze chcą dobrze dla swoich dzieci.

Wcześniej Martyna istniała dla niej i nie istniała jednocześnie. Była kuzynką, więc niby bliska, a jednak pozbawiona większego znaczenia, bo mieszkająca na drugim końcu Polski, który równie dobrze mógł leżeć w którymś z sąsiednich krajów czy na innym kontynencie. Judyta wiosną składała jej życzenia urodzinowe, gdy Facebook o nich przypominał, lajkowała jej wpisy bez uważnego czytania, niekiedy zostawiała wesoły GIF jako komentarz, wierząc, że spełnia coś w rodzaju dobrego uczynku na miarę dwudziestego pierwszego wieku. Na podobnej zasadzie istnieli również Małgorzata Musierowicz – Judyta miała wielki sentyment do Jeżycjady, a jej autorkę traktowała jak miłą ciocię – czy Antek Smykiewicz, o którym myślała częściej, niż powinna. I tata, odkąd wyjechał do Norwegii. A mógł ich nie zostawiać. Czasem, gdy Judyta się budziła, przez moment myślała, że to jedynie koszmarny sen. Tata się nie wyprowadził. Pojechali do Grecji na obiecane wakacje. Nie doszło do wypadku. Do matury zostało dużo czasu. Do przyszłości też.

Znów zaczęło padać.

Pogrążony w szarości poprzedzającej zapadnięcie zmierzchu kawałek osiedla, na który Judyta mogła zerkać z perspektywy swojego łóżka, ginął pod kroplami deszczu rozbijającego się wściekle o szyby. Nadeszła jesień. Trudno było uwierzyć, by jeszcze kiedyś miało wrócić lato.

1 Henry Farrell, Co się zdarzyło Baby Jane, przeł. Violetta Dobosz, Agnieszka Rolka, Wydawnictwo C&T, Toruń 2004.