Dominika Kozłowska

Sprzyjać przyjaźni

ODKRYCIE PRZYJAŹNI DLA FILOZOFII ZAWDZIĘCZAMY Arystotelesowi. Według Stagiryty jest ona jedną z najważniejszych ludzkich spraw. Zaangażowanie intelektualne, etyka obywatelska i przyjaźń składają się na pełnię dojrzałego, etycznego życia. Intuicje greckiego filozofa rozwinął Cyceron. „Przyjaciel to jakby moje drugie »ja«” – pisze. Jego dzieło pt. Leliusz, czyli rozmowa o przyjaźni jest jednym z niewielu traktatów filozoficznych w całości poświęconych temu fenomenowi. Przyjaźń jest cnotą, co oznacza, że pielęgnowanie tej więzi sprzyja wzajemnemu doskonaleniu się. Dzięki przyjaźni, relacji z drugim „ja” staję się lepszym człowiekiem, żyję dojrzalszym życiem. Jeśli przyjaźń jest cnotą, oznacza to również, że podobnie jak inne etyczne dyspozycje może być przez nas kształtowana. Inaczej niż w przypadku pozostałych cnót, już jako dzieci posiadamy umiejętność nawiązywania przyjaźni. Ważne, aby tę zdolność rozwijać również w dorosłym życiu.

Wraz z nadejściem chrześcijaństwa przyjaźń zyskała szerszy wymiar. Jezus, przyjaciel „celników i grzeszników”, wskazał, że może ona przekraczać wszelkie społeczne podziały. Jak pisał Benedykt XVI w encyklice Deus caritas est, to nie samo chłodne zainteresowanie wspólnymi sprawami może połączyć przyjaciół i uczynić ich, jak mówili starożytni, „jedną duszą w dwóch ciałach”. Aby się zaprzyjaźnić, a potem ocalić przyjaźń w czasie próby, potrzebne są pasja, wzajemne zachwycenie się sobą, a zatem – jak pisał papież – udział erosa, owej wewnętrznej siły, która ożywia fascynację istnieniem drugiego człowieka. Tak więc przyjaźń, podobnie jak miłość, może się rozwinąć dzięki jego działaniu.

Przyjaźń jest nie tylko intymną więzią, jaka może łączyć dwie osoby. Jest również stanem ducha i etyczną postawą wobec całej rzeczywistości. „Człowiek i rzeczy przestały podawać sobie przyjazną dłoń, przechodząc do wzajemnej konfrontacji” – pisze Franciszek w encyklice Laudato si’. Opublikowana nieco ponad trzy lata temu diagnoza jest jednym z najbardziej bezkompromisowych obrazów współczesnej kultury, jakie powstały w ostatnim czasie. Konfrontacja, o której pisze papież, jest konsekwencją instrumentalnego podejścia do świata i relacji. Dążenia do podporządkowania sobie rzeczywistości i budowania więzi opartych na sile. Bezkompromisowość diagnozy wyraża się w przekonaniu, że wyjście z kryzysu, w którym pogrążamy siebie i nasz świat, możliwe jest jedynie na drodze jednoznacznego wyboru: konfrontacja lub przyjaźń.

Życie w przyjaźni to poszukiwanie harmonii, czyli takiego współistnienia, które umożliwia rozwój bez niszczenia lub podporządkowywania sobie innych osób, istot lub rzeczy. Przyjaźń to poszukiwanie tego, co łączy, budowanie wspólnoty opartej na otwartości i bezinteresowności. Taka wizja jest oczywiście utopią, której najważniejszą rolą okazuje się wskazanie kierunku, w jakim muszą zmierzać nasze działania, jeśli chcemy odmienić bieg rzeczy oraz rozbudzić w ludziach wolę zmiany.

W Roku myśliwego, autobiograficznej refleksji o przeżywaniu przyjaźni, Czesław Miłosz pisał o niej tak: „Jest to fizyczna radość, radość oczu na widok przyjaciela, taka sama jak na widok kobiety, którą kochamy, rodzaj aprobaty bytu”. Uczmy się zatem sprzyjać przyjaźni, rozwijać przyjacielskie więzi i wyciągać przyjazną dłoń do innych!

Oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: «Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon».

Mt 2, 1b–2

Fotos z serialu Genialna przyjaciółka opartego na bestsellerowej książce Eleny Ferrante
fot. HBO

Temat Miesiąca

Pochwała
przyjaźni

Raport CBOS-u z 2017 r. Sens życia wczoraj i dziś pokazuje, że w ciągu ostatnich 10 lat znacznie wzrosła liczba Polaków, którzy zwracają uwagę na znaczenie przyjaźni w ich życiu. Przyjaźń pozwala nam osiągnąć szczęście: stanowi przestrzeń wolności, nie wiąże się z presją spełniania czyichś oczekiwań, daje szansę na odpoczynek. W kontekście takich zjawisk jak kryzys tradycyjnej rodziny, a co za tym idzie: rosnąca liczba rozwodów, powstawanie związków patchworkowych, a także popularność singielstwa to właśnie przyjaźń często staje się w naszym życiu dominującą relacją.

W czym tkwi siła przyjaźni? Czym przyjaźń różni się od miłości? Jak zmienia się jej rozumienie? Czy przyjaciele mogą zastąpić rodzinę?

O przyjaźni opowiadają:
Jacek Filek, Katarzyna Growiec,
Justyna Czechowska, Julia Fiedorczuk
oraz Tove Jansson

Niewiele
o przyjaźni

Dostępne w wersji pełnej.

Inni ludzie,
nasze szczęście

Dostępne w wersji pełnej.

Jestem obok
i niczego nie
oczekuję

Dostępne w wersji pełnej.

Przyjaźnie w listach

Dostępne w wersji pełnej.

Uczennica
Jonny

Dostępne w wersji pełnej.

Społeczeństwo • Świat

Prawo do
ziemi, prawo
do głosu

Dostępne w wersji pełnej.

PUBLICYSTYKA

Ludzie, co
wy robicie?!

Dostępne w wersji pełnej.

FELIETON

Coraz bliżej albo Coraz mniej

Dostępne w wersji pełnej.

Ogrody pamięci

Niepozorna wielkość

Dostępne w wersji pełnej.

Schodami w górę, schodami w dół

Dostępne w wersji pełnej.

Idee

Religie
przyszłości

Dostępne w wersji pełnej.

Sztuczna inteligencja
zagrożeniem dla
chrześcijaństwa?

Dostępne w wersji pełnej.

Futurologia czy
futureligia?

Dostępne w wersji pełnej.

CYKL: POD NISKIM NIEBEM – O KULTURZE HOLANDII

Prezentujemy tu fascynujący świat XVII-wiecznej Holandii: jej obyczajów, dzieł sztuki i przedmiotów codziennego użytku. O niderlandzkim niebie – „niskim tak, że zda się w kanał wpaść” – śpiewał Jacques Brel.

Smutne dzieje
Czarnego
Piotrusia

Dostępne w wersji pełnej.

STACJA: LITERATURA

Stary
człowiek

Dostępne w wersji pełnej.

Ludzie • Książki • Zdarzenia

Pisma na
piśmie

Dostępne w wersji pełnej.

Gorzkie żale

Dostępne w wersji pełnej.

Robić swoje

Dostępne w wersji pełnej.

Otwarcie na świat

Dostępne w wersji pełnej.

Boczne ścieżki

Dostępne w wersji pełnej.

Krótka historia pism po 1989 r.

Dostępne w wersji pełnej.

Od solidarycy
do TypoPolo –
a nawet dalej

Dostępne w wersji pełnej.

Własną
drogą

Dostępne w wersji pełnej.

Nadpamiętanie
i niedopamiętanie

Dostępne w wersji pełnej.

Szaleństwo smutku albo
katalog splenników
i ludzi zadumowych

Dostępne w wersji pełnej.

Paranoja
jest goła

Dostępne w wersji pełnej.

Królik, czyli ja

Dostępne w wersji pełnej.

Zapach
schyłku lata

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

CYKL: W KSIĘGARNI

MARCIN WILK

Karakter

Dostępne w wersji pełnej.

Miesięcznik „Znak”

ul. Tadeusza Kościuszki 37, 30-105 Kraków

tel. (12) 61 99 530, fax. (12) 61 99 502

e-mail: miesiecznik@znak.com.pl

www.miesiecznik.znak.com.pl

REDAKCJA: Mateusz Burzyk (sekretarz redakcji), Marta Duch-Dyngosz, Monika Gałka, Michał Jędrzejek, Ilona Klimek, Elżbieta Kot, Dominika Kozłowska (redaktor naczelna), Urszula Pieczek, Janusz Poniewierski, Agnieszka Rzonca, Henryk Woźniakowski

ZESPÓŁ: Michał Bardel, Wojciech Bonowicz, Halina Bortnowska, Bohdan Cywiński, Bartłomiej Dobroczyński, Tomasz Fiałkowski, Tadeusz Gadacz, ks. Michał Heller, Józefa Hennelowa, Wacław Hryniewicz OMI, Jerzy Illg, Piotr Kłodkowski, Janina Ochojska-Okońska, abp Grzegorz Ryś, Władysław Stróżewski, Karol Tarnowski, Łukasz Tischner, Stefan Wilkanowicz

WSPÓŁPRACA: Iwona Boruszkowska, Krzysztof Kornas, Dobrosław Kot, Daniel Lis, Artur Madaliński, Anna Marchewka, Anna Mateja, Andrzej Muszyński, Tomasz Ponikło, Miłosz Puczydłowski, Justyna Siemienowicz, ks. Grzegorz Strzelczyk, Marcin Wilk, Marcin Żyła

PROJEKT GRAFICZNY PISMA: Władysław Buchner, Rafał Buchner

FOTOEDYCJA: Marcin Kapica

KOREKTA: Barbara Gąsiorowska

ILUSTRACJE PORTRETOWE:: Patrycja Podkościelny

PRZYGOTOWANIE WERSJI ELEKTRONICZNEJ: Woblink

PROMOCJA I REKLAMA:: tel. (12) 61 99 530, e-mail: miesiecznik@znak.com.pl

PRENUMERATA: Anna Kończyk, tel. (12) 61 99 526,, e-mail: handlowy@znak.com.pl

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo ich redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść zamieszczanych ogłoszeń. Rozpowszechnianie redakcyjnych materiałów publicystycznych bez zgody wydawcy jest zabronione.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego