Dominika Kozłowska

„Dlaczego religie tak nienawidzą kobiet?”

Zadałam sobie to pytanie po spotkaniu kobiet, które miało miejsce rok temu podczas zjazdu niemieckich katolików. Katholikentag i Kirchentag to odbywające się naprzemiennie coroczne zgromadzenia społeczności wierzących: katolików i luteran, szczególnie tych, którzy są najsilniej zaangażowani w reformę swoich Kościołów. Niemieckie Kościoły są najbliższym pod względem kulturowym i geograficznym naszej polskiej skórze przykładem, w jaki sposób za sprawą odważnych i uczciwych ludzi chrześcijanie mogą oczyszczać przekonania religijne z historycznych, mentalnych i systemowych przejawów dyskryminacji i przemocy. Kościół rzymski jest w tej pracy znacznie mniej zaawansowany niż jego luterańska siostra. Niemniej jednak spośród wspólnot rzymskich właśnie ta niemiecka z uwagi na jej bliskość ze wspólnotą luterańską i siłę wzajemnych społecznych interakcji doszła na tej drodze najdalej.

Na Katholikentag zapraszani są także przedstawiciele innych religii. Spotkanie kobiet reprezentujących główne nurty chrześcijaństwa, judaizmu i islamu, a zatem trzech związanych ze sobą na dobre i złe religii monoteistycznych, było pełnym bólu i wściekłości świadectwem opresji, wykluczenia i degradacji, jakiej doświadczają wierzące kobiety, również te wykształcone i zdeterminowane, by walczyć o swoje wspólnoty. Przykłady można zaczerpnąć z wielu obszarów: od ugruntowanych w teologii mizoginicznych uprzedzeń na temat m.in. nieczystości kobiet, poprzez nierówności płci, kontrolę kobiecej seksualności i rozrodczości, aż po praktyczne aspekty np. trudności, jakie napotykają kobiety pragnące pracować w instytucjach religijnych. To spotkanie pozwoliło mi wyraźnie zobaczyć, jak silnie pogarda wobec kobiet wniknęła w korzenie każdej z religii Abrahamowych. Jednocześnie wybrzmiał na nim głos solidarności i nadziei na zmianę. Marzy mi się, by Kościół rzymski na wzór wielkiego rachunku sumienia podjętego podczas Soboru Watykańskiego II wobec zła popełnionego przeciwko Żydom uczynił również wysiłek opisania i przepracowania krzywd, niesprawiedliwości i dyskryminacji ze względu na płeć, rasę i orientację seksualną. Walka o uznanie równości kobiet i mężczyzn jest nierozerwalnie związana z pracą na rzecz uznania podmiotowości, tożsamości i równości wszystkich ludzi, co oznacza, także wszystkich wierzących.

Przez wieki jako katolicy pielęgnowaliśmy poczucie wyższości wobec innych Kościołów chrześcijańskich, szczególnie wobec Kościołów protestanckich. Tymczasem wszystko wskazuje na to, że droga, którą poszły te wspólnoty, znacznie wcześniej zaowocowała postawą rzeczywistej synodalności i równości, której niedawnym znakiem w polskim Kościele ewangelickim jest zgoda na pełnienie przez kobiety funkcji duchownych. Trzeba dziś publicznie formułować pytania: kiedy Kościół katolicki dopuści kobiety do święceń diakonatu i prezbiteratu?, kiedy uzna równość orientacji seksualnych?, kiedy sposób sprawowania władzy stanie się w pełni synodalny? Jestem przekonana, że pytania brzmią właśnie: „kiedy?”, a nie „czy?”. Przyszłe pokolenia nie będą zarzucać nam, że byliśmy zbyt radykalni, ale przeciwnie – że w upominaniu się o równość byliśmy za mało zdecydowani. — Z

ul. Tadeusza Kościuszki 37, 30-105 Kraków
tel. (12) 61 99 530, fax (12) 61 99 502
e-mail: miesiecznik@znak.com.pl
www.miesiecznik.znak.com.pl

redakcja: Mateusz Burzyk (sekretarz redakcji), Michał Jędrzejek, Karol Kleczka, Ilona Klimek, Dominika Kozłowska (redaktor naczelna), Barbara Małecka, Janusz Poniewierski, Henryk Woźniakowski

zespół: Michał Bardel, Wojciech Bonowicz, Halina Bortnowska, Bohdan Cywiński, Bartłomiej Dobroczyński, Tomasz Fiałkowski, Tadeusz Gadacz, ks. Michał Heller, Jerzy Illg, Piotr Kłodkowski, Maria Makuch, Janina Ochojska-Okońska, abp Grzegorz Ryś, Władysław Stróżewski, Karol Tarnowski, Łukasz Tischner

współpraca: Ewa Bolińska-Gostkowska, Karolina Broda, Andrzej Brzeziecki, Marta Duch-Dyngosz, Monika Gałka, Krzysztof Kornas, Dobrosław Kot, Elżbieta Kot, Artur Madaliński, Marek Maraszek, Anna Marchewka, Anna Mateja, Andrzej Muszyński, Małgorzata Nocuń, Urszula Pieczek, ks. Eligiusz Piotrowski, Agnieszka Rzonca, Martyna Słowik, Marcin Wilk, Marcin Żyła

projekt graficzny pisma: Władysław Buchner, Rafał Buchner

dyrektor artystyczny: Władysław Buchner

fotoedycja: Marcin Kapica

korekta: Barbara Gąsiorowska, Magdalena Wołoszyn-Cępa

ilustracje portretowe: Patrycja Podkościelny

promocja i reklama:
tel. (12) 61 99 530
e-mail: miesiecznik@znak.com.pl

prenumerata:
tel. (12) 61 99 561
e-mail: prenumerata@znak.com.pl

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo ich redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść zamieszczanych ogłoszeń. Rozpowszechnianie redakcyjnych materiałów publicystycznych bez zgody wydawcy jest zabronione.

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Karol Ossowski

Temat Miesiąca

Kościelna awangarda

fot. Cronislaw / iStock / Getty

Kobiety są często dużo bardziej zaangażowane w wiarę i jej przekazywanie niż mężczyźni. Jednocześnie pozbawione są w Kościele udziału we władzy i w podejmowaniu decyzji. Jak pisała Natalia de Barbaro w jednym z naszych numerów: gdybyśmy wyobrazili sobie restaurację, firmę bądź szkołę, gdzie kobieta nie może pełnić funkcji kierowniczych, omijalibyśmy te miejsca szerokim łukiem. Wielu z nas godzi się jednak na Kościół, w którym kobiety nie mogą pełnić funkcji księdza.

Szczęśliwie nie wszyscy akceptują status quo. Odważne teolożki i aktywistki coraz śmielej pokazują, że religia nie musi być patriarchalna, głos kobiet ma znaczenie, a zasada równości między płciami wypływa z samego serca ewangelicznego przesłania.

Czy nierówności są wpisane w religie? Co stoi na przeszkodzie, by kobiety były święcone na księży? Kiedy Kościół będzie gotowy na równouprawnienie?

Odpowiadają:
Tina Beattie, Zuzanna Flisowska-Caridi i Monika Zuber

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

Odrzucić zepsute formy religii

Tina Beattie

w rozmowie z Domą Matejko

W Kościele zmiany potrafią trwać wieki, zanim rozsądek zwycięży nad dogmatami. Wystarczy spojrzeć na sprawę Galileusza. Wierzę, że z kwestią kobiet księży pójdzie szybciej

Z Czy religia chrześcijańska od początku zawierała w sobie obraz podrzędnej roli kobiet?

Chrześcijaństwo, kiedy zaczęło się rozprzestrzeniać, dawało ludziom wolność. Była to wiara wyzwalająca, za którą wiele kobiet chciało podążać. Jak pokazują antropolodzy, nowe fenomeny religijne często na początku poszerzają zakres wolności kobiet. Jednak w miarę rozwoju instytucji kobiety ponownie umieszczane są na drugim miejscu w hierarchii. I wygląda na to, że coś takiego rzeczywiście miało miejsce, kiedy chrześcijaństwo zaczęło zabiegać o akceptację w starożytnym świecie. Równość kobiet i mężczyzn byłaby niebezpieczna, ponieważ spowodowałaby rewolucję społeczną, a tymczasem chrześcijanom zależało na szerzeniu Ewangelii, ponieważ myśleli, że Chrystus powróci jeszcze za ich życia. Według nich sprawa Jego ponownego przyjścia była pilna, a ich działania nie mogły zostać stłumione przez walkę o zmianę polityki płci.

Z Poświęcono więc kwestię równości. Rządcy ówczesnego świata obawiali się kobiet i tego, co mogłyby dokonać?

Istniał strach przed siłą kobiecej seksualności, który wzrósł, gdy chrześcijaństwo stało się zinstytucjonalizowaną, znormalizowaną religią. Sytuacja była inna, kiedy jego wyznawanie było nielegalne i stanowiło bardzo radykalną, wywrotową i prześladowaną wiarę. Po zalegalizowaniu chrześcijaństwa zaczęto kontrolować strukturę społeczną także w jego obrębie. Oczywiście to dotyczyło wszystkich ludzi znajdujących się niżej w hierarchii społecznej, nie tylko kobiet, również dzieci i niewolników. Niemniej jednak w kulturze Zachodu, a przynajmniej w tych formach, które są nam dobrze znane, zawsze istniało dążenie do szczególnej kontroli kobiet. I myślę, że nawet pomijając próbę wyjaśnienia instytucjonalnego, ma to coś wspólnego ze strachem przed seksualnością i siłą kobiet. Możemy być matkami. Mamy ogromną moc właśnie ze względu na rolę, jaką odgrywamy w kształtowaniu życia każdego człowieka. Warto się przyjrzeć temu, dlaczego ta nasza siła budzi tyle lęków.

Z Maryja, najsłynniejsza w historii chrześcijaństwa matka i punkt odniesienia dla wierzących kobiet, jest przedstawiana jako kobieta posłuszna, cicha i cnotliwa. W dodatku jako dziewica. Czy uda się kiedykolwiek zdekonstruować ten obraz Maryi tak, aby utożsamiał kobiecą siłę, również tę seksualną, o której przed chwilą powiedziałaś? A może jesteśmy już w trakcie tego procesu?

Nie, nie sądzę, żebyśmy byli w procesie dekonstrukcji Jej wizerunku. Myślę, że problem polega na tym, że sami do końca nie wiemy, czy lepiej zdekonstruować Maryję w ramach istniejącej tradycji, czy stwierdzić, że zmiana wizerunku nie jest możliwa i z jakichś powodów się chrześcijaństwu nie opłaca. Według mnie jeżeli porzucimy wysiłek dekonstrukcji figury Maryi, całą władzę, jaka wynika z siły Jej wizerunku, pozostawimy w rękach konserwatystów. W ten sposób Maryja pozostanie symbolem ucisku, poddaństwa, służalczości. Z pism wczesnego Kościoła wynika, że dziewictwo Maryi stało się kluczowe i odniesione wyłącznie do seksualności dopiero wtedy, gdy Kościół zaczął funkcjonować jako legalna instytucja.

■ Kobiety zaangażowane w organizację Catholic Women Speak, współtworzoną przez Tinę Beattie fot. www.facebook.com/catholicwomenspeak

Z Czyli podejście do rozumienia dziewictwa Maryi zmieniło się ze względu na potrzeby instytucjonalizacji wiary chrześcijańskiej?

We wczesnym Kościele dziewictwo Maryi było znakiem tego, że Bóg stworzył coś nowego. Było raczej kojarzone z dziewiczością ziemi. Wraz z Maryją Bóg stworzył nowy ogród Eden. W pismach św. Teodota z III w. czytamy np.: „Ziemia, która bez nasienia wydała owoc zbawienia! Dziewica, która przewyższa sam raj Edenu!… Ta ziemia była dziewicza i Maryja także jest dziewicą, ale Bóg uznał za stosowne, aby ziemia zrodziła drzewa, podczas gdy Stwórca sam stał się owocem tej Dziewicy według ciała. Ziemia nie przyjęła pędów, zanim wypuściła drzewa, ani Dziewica nie utraciła dziewictwa, rodząc”. Zatem, będąc matką, Maryja ucieleśniała to, co ludzkie, a jako dziewica to, co miało wymiar boski – to, co było nowe. Myślę, że zwłaszcza teraz, w obliczu kryzysu ekologicznego, następuje ponowne odkrycie idei, że Maryja symbolizuje twórczą moc Boga – niekontrolowaną przez żadnego człowieka. Wiesz, Ona nie musiała iść do Józefa i powiedzieć: „Bóg chce, żebym miała dziecko, więc proszę, czy moglibyśmy uprawiać seks?”.

Z Zatem w opowieści o Maryi jest coś rewolucyjnego?

Maryja zgodziła się na dziecko, choć wiedziała, że będzie to powód do skandalu. Później przeciwstawiła się Józefowi i będąc już w ciąży, wyruszyła w samotną podróż, aby odwiedzić Elżbietę. Mówi się nam, że była miła i posłuszna, bo chciała odwiedzić krewną. Ale anioł nie powiedział Jej: „Twoja kuzynka jest w ciąży, masz tam iść”. Rzekł do Niej tylko coś w tym stylu: „Jest ktoś jeszcze w takiej sytuacji”. Tak jednak reagują kobiety: idziemy i szukamy innej kobiety, która rozumie, co się z nami dzieje. Nie sądzę, że Maryja poszła, bo miała zamiar opiekować się Elżbietą. Myślę, że poszła, bo anioł jej powiedział, że jest ktoś, kto ją zrozumie. Jej postępowanie trudno uzgodnić z zachowaniem osoby bezwarunkowo posłusznej.

Kobiety za ołtarzem. Spór trwa

Kościoły protestanckie zaczęły przyjmować kobiety w poczet duchownych w poł. XIX w. (w Polsce pierwsza była Ewa Dolej, ordynowana w 1973 r.). Gorące dyskusje na ten temat pojawiły się w Kościele katolickim w połowie lat 70. XX w. Słynny teolog Karl Rahner pisał, że idea ekskluzywnie męskiego kapłaństwa „nie jest dogmatem. Opiera się tylko i wyłącznie na ludzkiej i historycznej refleksji, ważnej w dawnych ramach kulturowych, i społecznych uwarunkowaniach, które dzisiaj gwałtownie ulegają zmianie”. W odpowiedzi na ten i inne głosy Kongregacja Nauki Wiary wydała wówczas deklarację podtrzymującą tradycyjne nauczanie. Potwierdził je Jan Paweł II w 1994 r. w liście apostolskim Ordinatio sacerdotalis: „Oświadczam, że Kościół nie ma żadnej mocy udzielania święceń kapłańskich kobietom oraz że orzeczenie to powinno być przez wszystkich wiernych uznane za ostateczne”. Jakie argumenty stoją za tym nauczaniem?

Po pierwsze, Kościół argumentuje, że Jezus powołał jako 12 apostołów wyłącznie mężczyzn. Krytycy twierdzą jednak, że wybór mężczyzn mógł być uwarunkowany sytuacją społeczno-kulturową ówczesnego patriarchalnego społeczeństwa. Dodatkowo Dwunastu miało symbolizować wspólnotę „odnowionego Izraela”, ludu wybranego, który w Izraelu opierał się na 12 patriarchach – z powodu tej symboliki nie było wśród nich kobiet. Nie wiadomo też, dlaczego w wyborze Jezusa najważniejsza miałaby być płeć, a nie np. tożsamość etniczna. Jak przekornie komentuje niemiecki socjolog Hans Joas, Jezus powołał 12 Żydów zajmujących się głównie rybołówstwem – czy to znaczy, że księżmi mogą być tylko żydowscy rybacy? Co więcej, wybór apostołów nie jest tożsamy z „wyświęceniem” kogokolwiek na księdza. Teolożka Elizabeth Johnson podkreślała, że to anachronizm projektowany na Ewangelię z perspektywy późniejszego rozwoju doktryny. Instytucja kapłaństwa zaczęła się kształtować pod koniec I w. n.e. Wiele wskazuje na to, że w pierwotnym Kościele kobiety także odgrywały rolę przywódczą. Św. Paweł w Liście do Rzymian pozdrawia ważne członkinie wspólnoty: diakonisę Febę i apostołkę Junię (niektóre tłumaczenia – w tym Biblia Tysiąclecia – ją maskulinizują i nazywają Juniasem; Rz 16, 1–7).

Po drugie, Kościół mówi o „naturalnym podobieństwie” Chrystusa i kapłana; ksiądz wypowiadający podczas mszy św. słowa „To jest Ciało moje” występuje niejako „w osobie Chrystusa” – jeśli nie byłby on mężczyzną, to rzekomo „trudno byłoby dostrzec w kapłanie obraz Chrystusa”. Teologia feministyczna nie pozostawia na tym rozumowaniu suchej nitki – Johnson zauważa: „trzeba powiedzieć wyraźnie, że kobiety są ikonami Chrystusa, imago Christi, w każdym sensie. Nauczać inaczej jest zgubnym błędem, który wypacza moc sakramentu chrztu. Naiwny fizykalizm, który redukuje podobieństwo Chrystusa do bycia mężczyzną, jest daleki od Pisma Świętego”. W końcu: „Nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie” (Ga 3, 28).

Po trzecie, Magisterium podkreśla, że święcenia kapłańskie mężczyzn to nieprzerwana tradycja Kościoła. Czy jednak u jej źródeł stoi chęć wypełnienia rzekomej woli Chrystusa, czy może dyskryminacja i przekonanie, że kobiety są gorsze niż mężczyźni? Przykładowo św. Tomasz z Akwinu głosił, że: „Kobieta z natury jest podległa mężowi, gdyż z natury mężczyzna ma większe rozeznanie rozumu”. Jak pisze Johnson: „Historia jest pełna przykładów nieprzerwanej tradycji, która uległa przerwaniu na skutek moralnej wrażliwości wiernych (…). Był czas, że Kościół oficjalnie nauczał, iż małżonkowie współżyjący seksualnie dla przyjemności postępują wbrew prawu, że zabijanie niewiernych jest drogą do zbawienia, że zysk za pożyczkę jest zakazany, że niewolnictwo jest dozwolone”. Może kwestia kapłaństwa tylko dla mężczyzn jest jedną z tych „nieprzerwanych tradycji”, którą trzeba przerwać?

Choć deklaracja Jana Pawła II brzmiała jednoznacznie, to szybko pojawiły się kontrowersje, czy rzeczywiście ma ona charakter nieomylnego nauczania ex cathedra. Postulat dopuszczenia kobiet do kapłaństwa powrócił m.in. podczas niemieckiej Drogi Synodalnej, a wielu biskupów podkreślało kłopotliwość tradycyjnej wykładni (bp Franz-Josef Overbeck: „Dla ludzi głęboko przekonanych o równości wszystkich istot ludzkich obecne podejście do posług kościelnych i dostępu do nich jest już faktycznie niezrozumiałe”). W ostatecznych dokumentach Drogi Synodalnej zaapelowano o dopuszczenie kobiet do święceń diakonatu, pozostawiając kwestię święceń prezbiteratu do „ogólnokościelnej dyskusji”.

Źródła m.in.: J. Majewski, Teologia na rozdrożach, Kraków 2005; Z. Radzik, Emancypantki. Kobiety, które zbudowały Kościół, Kraków 2019

Z Twoje spojrzenie na rolę Maryi jest o tyle szczególne, że dokonałaś konwersji, świadomie wybierając wiarę katolicką.

Zgadza się. Nie zostałam wychowana w wierze katolickiej. Maryja była dla mnie zawsze jak zakazany owoc, bo jako protestantka słyszałam, że katolicy czczą Maryję i że to jest bałwochwalstwo. Lecz kiedy dorastałam, zaczęłam myśleć: czy można być chrześcijanką i czcić kobietę? A potem gdy sama urodziłam dzieci, stało się dla mnie jasne, że Maryja skrywa niezwykłą moc. Wcześniej nie miałam żadnego wizerunku kobiety będącej tak intymną towarzyszką Boga. Według mnie znaczenie, jakie ma w Kościele Maryja, wcale nie umniejsza Jezusowi. Ona dzieli Jego chwałę. Jego przyjście na świat nie mogłoby się wydarzyć bez Niej. Jeżeli tak na to spojrzymy, to Maryja staje się silną kobietą i ogromną inspiracją.

Z Jak w takim razie powinny patrzeć dziś na Maryję zarówno osoby wierzące, jak i niewierzące?

Powiedziałabym tak: spójrz na Maryję, zobacz ogromną siłę natury. Niezależnie od naszej płci czy stanu cywilnego nosimy w sobie stałe poczucie niewykorzystanego źródła mocy. Tęsknimy za tym i czujemy, że stanowi ono integralną część naszej egzystencji. Jako chrześcijanka powiedziałabym, że ta część jest boska i że dzięki niej nie należę do nikogo innego, tylko do Boga. Nie ma w tym więc miejsca na opresję i kontrolę, jaką niesie ze sobą hierarchiczna struktura komunikacji w Kościele. Musimy zatem ponownie zastanowić się nad tym, jak myślimy o Bogu w obrębie tradycji chrześcijańskiej

Z W Księdze Rodzaju jest napisane, że Bóg stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo, jednak gdy przypatrzymy się wizerunkowi Boga w Kościele katolickim, to okazuje się, że zaszyte są w nim przede wszystkim męskie atrybuty.

Jeśli pomyślę o Bogu jako o surowym, patriarchalnym ojcu, a o Maryi jako o uległej służebnicy, i że jako wierząca kobieta powinnam być jak Maryja, będzie to ogromnie destrukcyjne. Lecz jeśli pomyślimy o Bogu jako o Tym, który wyzwala Maryję z niewoli patriarchatu i czyni z Niej centrum nowego stworzenia, to sądzę, że możemy pracować nad czymś naprawdę ważnym. Jednak zarówno mężczyźni w Kościele, jak i jego władze przeciwstawiają się takiemu przedstawianiu Maryi. Twierdzą, że to złamanie największej tradycji doktrynalnej. Ale przecież to nie jest doktryna. To niezdrowa inkulturacja.

Z Co w takim razie mogą zrobić wierzące kobiety, które chcą przełamać taki wizerunek Boga i Maryi?

Myślę, że my, teolożki, mamy obowiązek czujnie przyglądać się tradycyjnej wykładni. Zaproponować innym kobietom wspólne spotkania i dyskusje. Robią tak np. muzułmanki i Żydówki, które szukają nowych znaczeń, studiując swoje święte pisma. Może nie interesują się za bardzo socjologią czy feminizmem, lecz czytają te pisma i mówią: wmawiają nam, że tak napisano, choć to nieprawda, widzimy w tekście coś innego. Możemy więc wspólnie sprzeciwiać się autorytetom i udowadniać, że z doktrynalnego punktu widzenia nie mają racji. Możemy przywoływać teologiczne teksty, które istnieją, mimo że przez wieki je pomijano. Sądzę, że jeśli podejdziemy do tematu na poważnie, to sama teologia stanie się dla kobiet bardzo bogatym zasobem. Kościół katolicki jest wyjątkowy pod względem liczby kobiet, których imiona i pisma się zachowały: Mechtylda z Magdeburga, Marguerite Porete, Katarzyna ze Sieny, Teresa z Ávili czy bardziej współczesna Dorothy Day. Proponuję nazwać je ludowymi teolożkami i korzystać z ich doświadczeń i refleksji.

Religijnym autorytetom znacznie trudniej odrzucać nasze stanowisko, gdy korzystamy z teologicznych argumentów, niż wtedy, kiedy w dyskusji z nimi posługujemy się jedynie świecką teorią feministyczną. Co nie znaczy, że nie uczymy się od feminizmu. Wiele z niego czerpiemy. Podobnie jak kiedyś Tomasz z Akwinu czerpał od Arystotelesa i od filozofów żydowskich. Chrześcijaństwo jest nieustannym dialogiem z innymi kulturami oraz z innymi tradycjami intelektualnymi. I to w nim kocham.

Z Twoja chęć dialogu z innymi kobietami była motywacją do stworzenia The Catholic Women Speak – internetowej społeczności, w której to kobiety, katoliczki, mają głos.

Tak, bo uważam, że jedyne, czego nie wolno nam robić, to milczeć. Musimy ze sobą rozmawiać. W Polsce pracowałam z wieloma kobietami, i to w momencie kiedy biskupi naciskali na wprowadzenie twardego prawa antyaborcyjnego. Jeżeli pracujesz dla katolickiej instytucji, jako kobieta nie masz prawa głosu. Dlatego ja muszę mówić, bo mnie ta presja nie dotyczy – pracowałam na publicznej uczelni, a w dodatku niedawno przeszłam na emeryturę. Oczywiście wiąże się to z tym, że często władze kościelne nie chcą, żebym przyjeżdżała i przemawiała w ich diecezjach czy w Watykanie, ale mnie to nie obchodzi.

Z W dużej mierze nie zapraszają Cię, bo zarzucają Ci, że jesteś za aborcją.

Nie jestem zwolenniczką aborcji. Naprawdę nie. I traktuję tę kwestię z najwyższą etyczną powagą. Jednocześnie uważam, że w Kościele katolickim nie ma zrozumienia dla dylematów, przed jakimi stają kobiety. I myślę, że skrajnie prawicowi politycy to wykorzystują, a Kościół wchodzi z nimi w bardzo niezdrowy związek, którego źródłem jest pragnienie kontrolowania kobiecej seksualności i reprodukcji.

Dalsza część miesięcznika dostępna w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

RYSUNKI

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

Społeczeństwo ♦ Świat

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

FELIETON

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

PUBLICYSTYKA

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

Idee

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

PRZEBŁYSKI

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

STACJA: LITERATURA

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI

Ludzie ♦ Książki ♦ Zdarzenia

Dostępne w wersji pełnej

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI