Dominika Kozłowska

Rozgrzeszyć przyjemność

PRZYJEMNOŚĆ JEST NIEPOPRAWNA. BO CZY WYPADA dziś jej szukać? Czy w geście solidarności z tymi, którzy cierpią, nie należałoby raczej zrezygnować z przyjemności? Syty głodnego nie zrozumie. Może więc doświadczenie dobrowolnego wyrzeczenia jest gestem solidarności. Etyczną odpowiedzią, która próbuje przełamać samotność cierpiących.

Ale czy da się poznać los uchodźcy? Czy można go opowiedzieć drugiemu człowiekowi? Tragicznie zmarły Jean Améry w szkicu Ile ojczyzny potrzebuje człowiek? z tomu Poza winą i karą pisał, że najdotkliwszymi konsekwencjami wypędzenia są utrata poczucia bezpieczeństwa i rozbicie tożsamości. Ojczyzna jest siedzibą ładu, przewidywalności i pewności siebie, obczyzna zaś domeną nieładu, zaskoczenia i konfuzji. Wyjaśniał Améry: „pewnym można się czuć tam, gdzie nie spodziewamy się niczego zaskakującego, nie musimy się obawiać czegoś całkiem i zupełnie obcego”. Jako uchodźca żył w otoczeniu znaków, które były dlań „równie nieczytelne jak etruskie pismo”.

Jean Améry i Vladimir Nabokov – ikony migranckiego losu – są patronami Wyjechali, wspaniałej prozy W.G. Sebalda. Książka stanowi próbę przeniknięcia w głąb doświadczenia uchodźstwa. Sam Sebald, którego określano mianem pisarza Shoah, dystansował się od tego sformułowania. W jednym z wywiadów podkreślał: „Błędnie uważa się, że w literaturze miejsce tematyki żydowskiej jest w osobnej szufladzie i cała reszta świata nie ma z nią nic wspólnego”. Wielkość prozy Sebalda polega m.in. na tym, że wychodzi poza oczywisty kontekst traumy Zagłady i opowieść o uchodźstwie wpisuje w uniwersalne doświadczenie człowieka. Utrata ojczyzny, domu przybiera różne formy: migracji ekonomicznych, wygnania z powodów kulturowych, uchodźstwa politycznego, prześladowania na tle rasowym, etnicznym, religijnym czy z powodu orientacji seksualnej. Czy można stawiać między nimi ostre granice i poddawać ryczałtowym ocenom?

Los żydowski staje się dziś ponownie symbolem zniszczenia tożsamości, utraty bezpiecznego miejsca, niemożności ucieczki przed traumą, a dla nas, osób, które w poczuciu bezradności patrzą na cierpienie bliźnich, znakiem olbrzymich trudności w zrozumieniu doświadczeń i krzywdy drugiego człowieka. Odpowiedzią są troska i empatia, które otwierają przestrzeń do działania. Bo choć nie damy rady zmienić ludzkiej kondycji, możemy przyczyniać się do tego, aby nasz świat był choć trochę mniej wrogim miejscem do życia.

Obecny kryzys humanitarny na granicy potwierdził, niestety, że obowiązujące rozwiązania – zwłaszcza konwencja dublińska – nie funkcjonują. Konflikty i wojny na Bliskim Wschodzie i w Afryce sprawiają, że sytuacja osób w tych regionach stawać się będzie coraz bardziej tragiczna. Ale przecież nie tylko wojny, lecz również kryzys klimatyczny to przyczyny współczesnych migracji. Jeżeli uznaliśmy naszą odpowiedzialność za zmiany klimatu, musimy również zmierzyć się z coraz bardziej naglącym problemem migracji z ich powodów. Dlatego potrzebujemy nowego porozumienia na wzór porozumienia klimatycznego, które będzie całościową i systemową odpowiedzią na wyzwania związane z migracjami.

Czy zatem każda przyjemność powinna dziś być obciążona poczuciem winy? Jak w etyczny sposób korzystać z dóbr będących owocem kapitalistycznego systemu utowarowienia? Czy możemy cieszyć się życiem mimo świadomości tragicznych w skutkach nierówności, cierpienia i zła? Bliska mi Hildegarda z Bingen zalecała umiar również w umartwianiu się. Wszak umartwiony człowiek ma mniejszą siłę do działania. A z przyjemności – jak pisze Dominika Słowik w tekście zamykającym Temat Miesiąca – czerpiemy siłę do działania.

Ilustracja: Angela Bilińska

On bowiem jest naszym pokojem.
On, który obie części [ludzkości]
uczynił jednością, bo zburzył
rozdzielający je mur – wrogość.

Ef 2, 14

Golshifteh Farahani i Adam Driver w filmie Paterson w reżyserii Jima Jarmuscha, który opowiada o spokojnej celebracji codzienności i odnajdywaniu w niej szczęścia
fot. BE&W

Temat Miesiąca

Prawo do
przyjemności

Grudzień to ten czas w roku, kiedy szczególnie zależy nam, by doświadczać przyjemności i dzielić się nią z innymi. Dbamy o świąteczne spotkania, dobre jedzenie, upominki dla najbliższych, troszczymy się o atmosferę ciepła i bliskości. Jednak sytuacja na polsko-białoruskiej granicy, wydarzająca się katastrofa klimatyczna i inne problemy, z którymi mierzy się świat i nasz kraj, coraz częściej sprawiają, że zadajemy sobie pytanie, czy w ogóle mamy jeszcze prawo do przyjemności i czy jedynym uczciwym rozwiązaniem nie jest wyraźne samoograniczenie.

Przedświąteczna gorączka napędza konsumpcyjne mechanizmy i niejednokrotnie powoduje, że gubimy się w nadmiarze bodźców i wrażeń. Trudno nam wówczas przyjrzeć się sobie i odpowiedzieć na pytanie, co rzeczywiście pomogłoby nam poczuć się dobrze.

Jak odkryć, co naprawdę sprawia nam radość? W jaki sposób nauczyć się zmysłowego doświadczania rzeczywistości? Czy życie w umiarze oznacza koniec przyjemności? Jak cieszyć się seksem na każdym etapie życia? Czy od przyjemności można się uzależnić?

Odpowiadają:
Jacek Buczny, Kamil Fejfer, Alicja Długołęcka,
Dominika Słowik, Małgorzata Lebda i Kwiat Jabłoni

Warunek
przetrwania

Dostępne w wersji pełnej.

Punkty nasycenia

Dostępne w wersji pełnej.

Jesteśmy
obecnością
ucieleśnioną

Dostępne w wersji pełnej.

Ślady,
dziury, działki

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

Społeczeństwo • Świat

Bóg
w krainie Oz

Dostępne w wersji pełnej.

FOTOREPORTAŻ TOMKA KACZORA: NA PRZYKŁAD

WE WSPÓŁPRACY Z KAMPANIĄ ORGANIZACJE SPOŁECZNE. TO DZIAŁA!

Jutro, na które się czeka

Dostępne w wersji pełnej.

PUBLICYSTYKA

Historie
przez małe h

Dostępne w wersji pełnej.

FELIETON

Kościół – mój dom

Biskupi u progów

Dostępne w wersji pełnej.

FELIETON

Gry terenowe

Między regałami

Dostępne w wersji pełnej.

FELIETON

Springer z trasy

Z cegły

Dostępne w wersji pełnej.

Idee

Na tropach
Pisarza

Dostępne w wersji pełnej.

Czas (na)
Sebalda

Dostępne w wersji pełnej.

Przewodnik po
Sebaldlandzie

Dostępne w wersji pełnej.

Krańcówka

Dostępne w wersji pełnej.

STACJA: LITERATURA

O babkowym
czekaniu

Dostępne w wersji pełnej.

Ludzie • Książki • Zdarzenia

Oblicza troski
Pisarza

Dostępne w wersji pełnej.

Troska i pleśń

Dostępne w wersji pełnej.

Wymiary
czułości

Dostępne w wersji pełnej.

Księgi, szkice,
pokolenia

Dostępne w wersji pełnej.

Sfastrygowane.
O Irit Amiel

Dostępne w wersji pełnej.

Radość
tworzenia

Dostępne w wersji pełnej.

„My” to
każdy z nas

Dostępne w wersji pełnej.

Dostępne w wersji pełnej.

KSIĄŻKI ZAPOMNIANE

W tej rubryce piszemy o wartościowych książkach z przeszłości, lekturach godnych uwagi.
Niech nie umkną w pogoni za nowościami!

Oszustwo
wielkiej sztuki

Dostępne w wersji pełnej.

JEŻ NA AUTOSTRADZIE

„Odtąd poematem będziesz nazywał pewną namiętność do jednostkowych znamion, sygnaturę, powtarzaną w rozproszeniu, niezmiennie poza kręgiem logosu, nieludzką, ledwo oswajalną, nie do przygarnięcia przez rodzinę podmiotu: zwierzę przenicowane, zwinięte w kłębek, zwrócone ku innemu i ku sobie, w sumie coś skromnego, dyskretnego, bliskiego ziemi” – Jacques Derrida (tłum. M.P. Markowski)

Dostępne w wersji pełnej.

fot. dzięki uprzejmości Mirelli von Chrupek

Gęsia skórka

Dostępne w wersji pełnej.

Miesięcznik „Znak”

ul. Tadeusza Kościuszki 37, 30-105 Kraków

tel. (12) 61 99 530, fax. (12) 61 99 502

e-mail: miesiecznik@znak.com.pl

www.miesiecznik.znak.com.pl

REDAKCJA: Mateusz Burzyk (sekretarz redakcji), Michał Jędrzejek, Karol Kleczka, Ilona Klimek, Dominika Kozłowska (redaktor naczelna), Janusz Poniewierski, Ewelina Kaczmarczyk, Agnieszka Rzonca, Henryk Woźniakowski, Edyta Zielińska

ZESPÓŁ: Michał Bardel, Wojciech Bonowicz, Halina Bortnowska, Bohdan Cywiński, Bartłomiej Dobroczyński, Tomasz Fiałkowski, Tadeusz Gadacz, ks. Michał Heller, Jerzy Illg, Piotr Kłodkowski, Maria Makuch, Janina Ochojska-Okońska, abp Grzegorz Ryś, Władysław Stróżewski, Karol Tarnowski, Łukasz Tischner, Stefan Wilkanowicz

WSPÓŁPRACA: Andrzej Brzeziecki, Ewa Bolińska-Gostkowska, Iwona Boruszkowska, Marta Duch-Dyngosz, Monika Gałka, Krzysztof Kornas, Dobrosław Kot, Elżbieta Kot, Daniel Lis, Artur Madaliński, Anna Marchewka, Anna Mateja, Andrzej Muszyński, Małgorzata Nocuń, Urszula Pieczek, ks. Eligiusz Piotrowski, Miłosz Puczydłowski, Marcin Wilk, Marcin Żyła

PROJEKT GRAFICZNY PISMA: Władysław Buchner, Rafał Buchner

DYREKTOR ARTYSTYCZNY: Władysław Buchner

FOTOEDYCJA: Marcin Kapica

KOREKTA: Barbara Gąsiorowska, Magdalena Wołoszyn

ILUSTRACJE PORTRETOWE:: Patrycja Podkościelny

PRZYGOTOWANIE WERSJI ELEKTRONICZNEJ: Woblink

PROMOCJA I REKLAMA:: tel. (12) 61 99 530, e-mail: miesiecznik@znak.com.pl

PRENUMERATA: tel. (12) 61 99 561, e-mail: prenumerata@znak.com.pl

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo ich redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść zamieszczanych ogłoszeń. Rozpowszechnianie redakcyjnych materiałów publicystycznych bez zgody wydawcy jest zabronione.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego