Jak czytać ze zrozumieniem? Poradnik nie tylko dla najmłodszych. Techniki czytania ze zrozumieniem

Czytanie ze zrozumieniem to umiejętność niezwykle ważna. Potrzebujemy jej właściwie w każdej dziedzinie życia. Dzięki jej opanowaniu, jesteśmy w stanie stwierdzić, kiedy ktoś próbuje nami manipulować, przekazuje jednostronne informacje, czy nawet bezwiednie przedstawia wykrzywioną wersję wydarzeń. Nie tylko ułatwia rozumienie tekstu pisanego, ale też tego, co słyszymy, czy oglądamy – na przykład w telewizji i na social mediach. 

Czytania ze zrozumieniem wszyscy uczymy się w szkole, ale ta umiejętność (jak każda) zanika, jeśli nie jest ćwiczona. W naszym artykule wyjaśniamy, na czym polega czytanie ze zrozumieniem, jak się go nauczyć i jak je ćwiczyć. Podpowiadamy również, jak w jego nauce pomóc dziecku. 

Zapraszamy do lektury.

Na czym polega umiejętność czytania ze zrozumieniem?

Czytanie ze zrozumieniem to umiejętność przyswajania znaczenia czytanego tekstu. Chodzi zarówno o znaczenie pojedynczych wyrazów i fraz, jak i zdolność do łączenia ich w szersze zagadnienia. Osoba, która umie czytać ze zrozumieniem, potrafi nie tylko wskazać, o czym był tekst w sensie powierzchownym. Rozpozna również jego myśl przewodnią, przesłanie, głębsze znaczenie. Będzie też w stanie ocenić wartość poznanego tekstu. 

Poziomy rozumienia tekstu

Jeśli chodzi o rozumienie tekstu, wyróżniamy trzy (czasem cztery) jego poziomy.

Poziom 1. Rozumienie sensu słów, zdań, akapitów. Osoba czytająca, zna znaczenie czytanych fragmentów tekstu. Potrafi powiedzieć, o czym mówi (w sensie dosłownym) poszczególny akapit oraz wskazać postaci występujące w tekście. 

Poziom 2. Dosłowne rozumienie całego tekstu. Osoba czytająca potrafi wskazać w tekście związki przyczynowo-skutkowe, określić chronologię wydarzeń.

Poziom 3. Głębsze rozumienie tekstu. Osoba czytająca nie tylko potrafi powiedzieć, o czym był tekst w sensie dosłownym, ale również, jakie było jego głębsze przesłanie. 

Jak wyćwiczyć u siebie czytanie ze zrozumieniem?

Aby wyćwiczyć u siebie czytanie ze zrozumieniem trzeba przede wszystkim… czytać. Jeśli na co dzień tego nie robisz, po prostu wychodzisz z wprawy. Nie rzucaj się jednak na głęboką wodę. Zacznij od prostych tekstów, najlepiej takich, które dotyczą tematów Cię interesujących – w ten sposób będzie Ci łatwiej się zmotywować. Wybieraj takie książki, artykuły, opowiadania, z którymi miałbyś styczność na co dzień. Nie przemęczaj się też tym. Na początek wystarczy, że poświęcisz 15-20 minut dziennie na przeczytanie i przemyślenie tekstu. 

Staraj się czytać po cichu, w myślach. Czytanie na głos, czy nawet subwokalizacja (bezgłośnie wymawianie czytanych słów), może prowadzić do tego, że będziesz skupiać się na poszczególnych wyrazach czy frazach, zamiast na całościowym znaczeniu tekstu. 

Techniki czytania ze zrozumieniem

Technika czytania według 5. kroków

Aby zastosować technikę 5. kroków:

1. Najpierw pobieżnie przeczytaj tekst. Może wystarczyć przesunięcie wzrokiem po tekście. W tym kroku chodzi o to, żeby zapoznać się z ogólną tematyką tekstu, a także – z jego formatem. Zwróć uwagę na nagłówki, podkreślenia, czy pogrubienia, czyli wszystkie te elementy, na które autor chciał zwrócić szczególną uwagę. Na przykładzie tego artykułu – już z samych nagłówków dowiesz się, że tekst jest o tym, czym jest czytanie ze zrozumieniem i jak je ćwiczyć. 

2. Zadaj pytania. Jaki jest cel czytania tego tekstu? Czego chcesz się z niego dowiedzieć? Co autor chciał nim przekazać? Czy chciał Cię do czegoś nim skłonić? Znowu na przykładzie naszego artykułu – już nagłówki naprowadzają Cię na to, jakie pytania możesz zadać. Jeśli czytasz artykuł dotyczący bieżących wydarzeń, możesz zastanowić się np. czy autor tekstu zgadza się z pozycją któregoś z polityków? Czy pochwala zachodzące zmiany? Czy negatywnie ocenia opisywane wydarzenie, potępia podjęte wybory? Również artykuł sponsorowany da Ci sporo informacji – do czego stara się Ciebie przekonać? Jak to robi? Jeśli czytasz tekst fabularny, możesz zastanowić się, dlaczego bohater podjął taką, a nie inną decyzję? Czy narrator jest obiektywny? W jaki sposób antagonista tekstu przedstawiłby tę samą sytuację?

3. Przeczytaj tekst dokładnie. W tym czasie dokładnie zapoznaj się z całą treścią tekstu. Nie śpiesz się, upewnij się, że niczego nie pomijasz. Zwróć uwagę na słowa, których znaczenia nie jesteś pewien, albo nie wiesz, co mają znaczyć w kontekście, w którym się znajdują. Zaznacz też wszystkie zdania, nad którymi dłużej musiałeś się zastanowić. Miej z tyłu głowy pytania, na które chciałeś uzyskać odpowiedzi (które przygotowałeś w poprzednim punkcie). Zakreślaj, podkreślaj i oznaczaj najważniejsze informacje. 

4. Streść tekst. Własnymi słowami, postaraj się opowiedzieć (najlepiej na głos, możesz też zanotować), o czym był przeczytany tekst. 

5. Powtórz treść lub jeszcze raz przeczytaj tekst. Możesz jeszcze raz pobieżnie przeczytać tekst. Tym razem skup się na znalezieniu odpowiedzi na wcześniej przygotowane pytania. Zastanów się nad tym, jaki był cel powstania takiego tekstu. Czy ma o czymś informować, a może kształtować Twoją opinię lub wzbudzić w Tobie określone emocje? Odpowiedz na pytania, które stworzyłeś w punkcie drugim.

Ta technika nauki czytania ze zrozumieniem może być zastosowana do każdego tekstu i możesz ćwiczyć ją w każdym momencie dnia. Nie będą Ci potrzebne żadne przybory, nie musisz też czytać na głos. 

Tworzenie map myśli

Pomocne w nauce czytania ze zrozumieniem może być tworzenie map myśli. Za ich pomocą możesz zwizualizować sobie najważniejsze elementy tekstu i lepiej przyswoić poznane informacje. To sposób szczególnie przydatny, jeśli uczysz się czytania ze zrozumieniem nie tylko po to, żeby się pod tym kątem rozwijać, ale także, aby wyciągnąć z tekstu coś konkretnego.

W tworzeniu mapy myśli pomoże Ci strategia, którą znasz z techniki czytania według 5. kroków. Najpierw zapoznaj się z tekstem, zastanów się, na jakie pytania chcesz poznać odpowiedzi, jaki jest cel tego tekstu. Następnie, przenieś te informacje na mapę myśli. 

Dyskusja

Dyskusja jest trudniejsza do zorganizowania, jako że musisz zaangażować do niej przynajmniej jednego partnera. To jednak świetny sposób na lepsze przyswajanie informacji z czytanego tekstu. Podczas mówienia o nim swoimi słowami, zapamiętasz najwięcej ze wszystkich technik zapamiętywania. 

Ostatecznie i dyskusja opiera się na technice czytania według 5. kroków. Przedstaw swoje wnioski i odpowiedzi na zadane wcześniej pytania partnerowi rozmowy. Porównaj wasze wnioski, a jeśli się różnią, zastanów się – skąd mogły wziąć się te różnice?

Jak nauczyć dziecko czytania tekstu ze zrozumieniem?

Aby pomóc dziecku w nauce czytania ze zrozumieniem, zastosuj przytaczane wyżej techniki. Niezależnie od wieku, nauka czytania ze zrozumieniem przebiega podobnie. Zmieniają się tylko teksty, na których pracujemy. Powinny być dostosowane do wieku. 

Uczenie dziecka czytania ze zrozumieniem jest o tyle łatwiejsza, że dostępnych jest wiele materiałów dostosowanych do różnych etapów rozwoju dziecka, które w tym pomagają. To różne karty pracy z już przygotowanymi pytaniami i ćwiczeniami, pomagającymi zrozumieć przedstawiany tekst.